Luận văn: Giải pháp chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân

Chia sẻ chuyên mục Đề tài Luận văn: Giải pháp chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thạc sĩ thì với đề tài Luận văn: Quan điểm và giải pháp bảo đảm hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An dưới đây chắc hẳn sẽ cho các bạn cái nhìn tổng quát hơn về đề tài này.

3.1. Quan điểm bảo đảm hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An

3.1.1. Bảo đảm vai trò lãnh đạo của Ðảng đối với hoạt động của Hội đồng nhân dân; thi hành đúng, hiệu quả đường lối, chính sách, pháp luật của Ðảng và Nhà nước

Về bảo đảm vai trò lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động của Hội đồng nhân dân: Sự lãnh đạo của cấp ủy Đảng trong hoạt động của Hội đồng nhân dân là một phương thức thể hiện cụ thể cơ chế “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ”, đây là yếu tố cơ bản để các quyết sách của Hội đồng nhân dân đúng “ý Đảng, lòng dân”. Mọi hoạt động của Hội đồng nhân dân đều phải dựa trên cơ sở chủ trương, đường lối, nghị quyết của cấp ủy Đảng. Hội đồng nhân dân có trách nhiệm thể chế hóa nhằm đưa chủ trương, đường lối, nghị quyết của cấp ủy Đảng vào cuộc sống nhưng đồng thời phải phản ánh được ý chí, nguyện vọng hợp pháp, chính đáng của nhân dân, có như vậy thì các nghị quyết của Hội đồng nhân dân mới khả thi, mang lại hiệu quả. Vai trò lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động của Hội đồng nhân dân thể hiện ở việc Đảng lãnh đạo nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò, trách nhiệm, quyền hạn của Hội đồng nhân dân; cấp ủy Đảng định hướng trong việc đề ra chủ trương, nhiệm vụ chính trị của Hội đồng nhân dân; cấp ủy Đảng lãnh đạo, chỉ đạo Hội đồng nhân dân xây dựng tổ chức bộ máy và công tác cán bộ; cấp ủy Đảng kiểm tra, giám sát Hội đồng nhân dân thực hiện nhiệm vụ; cấp ủy Đảng lãnh đạo công tác tư tưởng, phát huy vai trò tiên phong của cán bộ, đảng viên, vai trò của Ủy ban MTTTQ và các đoàn thể nhân dân tham gia xây dựng chính quyền. Sự lãnh đạo của cấp ủy Đảng đối với hoạt động của Hội đồng nhân dân thể hiện công tác lãnh đạo Hội đồng nhân dân được đặt đúng tầm như một nhiệm vụ trọng tâm của cấp ủy, đề cao thẩm quyền và trách nhiệm của Hội đồng nhân dân đối với nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội của mỗi địa phương. Điều đó sẽ tạo ra những điều kiện để nâng cao chất lượng hoạt động của Hội đồng nhân dân, trong đó có hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân. Chỉ có như vậy thì ý thức chấp hành nghị quyết Hội đồng nhân dân, trong đó có nghị quyết về chất vấn của các cơ quan, đơn vị, cá nhân mới được đề cao, những quan niệm chưa đúng, chưa đủ về Hội đồng nhân dân, đại biểu Hội đồng nhân dân mới được khắc phục.

Điều cốt yếu nhất là phải phân định rõ chức năng lãnh đạo của Đảng với chức năng, nhiệm vụ của Hội đồng nhân dân. Sự lãnh đạo của Đảng là tiên quyết song không phải là mệnh lệnh hành chính, không áp đặt mà phải tôn trọng và phát huy vai trò, tính chất, nhiệm vụ của Hội đồng nhân dân. Việc hiểu và tách bạch rõ mối quan hệ này giúp cho cấp ủy không rơi vào tình trạng chỉ đạo mang tính sự vụ hành chính mà tập trung vào chức năng lãnh đạo về chủ trương, đường lối.

Trên cơ sở chủ trương, đường lối của Đảng, từ tình hình thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội ở địa phương và ý kiến của nhân dân, Hội đồng nhân dân ban hành nghị quyết để cụ thể hóa đường lối, quan điểm của Đảng, quyết định biện pháp phát triển kinh tế – xã hội ở địa phương. Việc triển khai kịp thời, sáng tạo chủ trương của Đảng bằng nghị quyết của Hội đồng nhân dân một mặt vừa đảm bảo các chủ trương, chính sách đi vào cuộc sống, mặt khác vừa đảm bảo tính khả thi, sát thực tế. Cùng với việc thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng thông qua các nghị quyết của Hội đồng nhân dân, các cấp ủy Đảng cũng cần có chương trình, kế hoạch kiểm tra việc thực hiện nghị quyết của cấp ủy, của Hội đồng nhân dân để kịp thời phát hiện, uốn nắn những hạn chế, thiếu sót đảm bảo thực hiện đúng chủ trương của Đảng và nghị quyết của Hội đồng nhân dân.

Tăng cường và đổi mới sự lãnh đạo của cấp ủy Đảng đối với hoạt động của Hội đồng nhân dân chẳng những làm cho Hội đồng nhân dân luôn chủ động, sáng tạo trong công việc, nhận thức đầy đủ, kịp thời chủ trương của Đảng để cụ thể hóa thành cơ chế, chính sách giúp cho việc tổ chức quản lý và điều hành của chính quyền thực sự có hiệu quả mà còn tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với chính quyền, đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng đối với hệ thống cơ quan nhà nước nói chung và với Hội đồng nhân dân nói riêng; tăng cường mối quan hệ của Đảng với nhân dân mà Hội đồng nhân dân là cơ quan đại diện.

Trong xu thế vị trí, vai trò, trách nhiệm và quyền hạn của Hội đồng nhân dân ngày càng được khẳng định thì sự lãnh đạo của cấp ủy Đảng cũng cần được tăng cường và đổi mới phù hợp với đặc thù cơ quan dân cử. Cấp ủy cần đổi mới nội dung và phương thức lãnh đạo sao cho Hội đồng nhân dân ngày càng có điều kiện thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình như việc tăng cường phối hợp giữa công tác giám sát của Hội đồng nhân dân (trong đó có hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân) với công tác kiểm tra của Đảng; tập trung sự lãnh đạo của cấp ủy đối với Ủy ban nhân dân và các đoàn thể cùng cấp trong quá trình tổ chức thực hiện nghị quyết của Hội đồng nhân dân, trong giải quyết ý kiến của cử tri, kiến nghị, khiếu nại, tố cáo của công dân; quy hoạch và bố trí cán bộ chuyên trách làm công tác trong Hội đồng nhân dân bảo đảm cho Hội đồng nhân dân đủ khả năng thực hiện nhiệm vụ luật định. Luận văn: Giải pháp chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân.

Về thi hành đúng, hiệu quả đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng xác định: “Tiếp tục phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân…Thể chế hóa và nâng cao chất lượng các hình thức dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện. Thể chế hóa và thực hiện tốt phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”” [5, 169-170] cho thấy quan điểm của Đảng Cộng sản về tăng cường thực hiện dân chủ xã hội chủ nghĩa, về vai trò của dân chủ đại diện trong thực hiện dân chủ xã hội chủ nghĩa. Hiến pháp năm 2013 đã hiến định về vị trí, vai trò của Hội đồng nhân dân, đại biểu Hội đồng nhân dân, đặc biệt là hiến định về hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân: “Đại biểu Hội đồng nhân dân có quyền chất vấn Chủ tịch Ủy ban nhân dân, các thành viên khác của Ủy ban nhân dân, Chánh án Tòa án nhân dân, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân và Thủ trưởng cơ quan thuộc Ủy ban nhân dân. Người bị chất vấn phải trả lời trước Hội đồng nhân dân. Đại biểu Hội đồng nhân dân có quyền kiến nghị với các cơ quan nhà nước, tổ chức, đơn vị ở địa phương. Người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị này có trách nhiệm tiếp đại biểu, xem xét, giải quyết kiến nghị của đại biểu”. Quán triệt quan điểm của Đảng và cụ thể hóa quy định của Hiến pháp, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền đã ban hành các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân như Luật Hoạt động giám sát của QH và Hội đồng nhân dân 2015, Luật Tổ chức CQĐP 2015. Từ ngày 01-01-2016, Luật Tổ chức CQĐP 2015 có hiệu lực thi hành thay thế Luật Tổ chức Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân 2003 và từ ngày 01-7-2016 Luật Hoạt động giám sát của QH và Hội đồng nhân dân 2015 – đạo luật chuyên ngành quy định về hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân trong đó có hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân có hiệu lực, đây là những cơ sở pháp lý rất quan trọng giúp hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân đi vào nền nếp, đạt được chất lượng và hiệu quả cao. Các thể chế pháp luật đã khá cụ thể, rõ ràng như vậy nên việc trước tiên cần làm là Hội đồng nhân dân, các đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An chủ động áp dụng và thi hành có hiệu quả các quy định của Hiến pháp, pháp luật về chất vấn vào trong hoạt động thực tiễn của đại biểu Hội đồng nhân dân. Thực tế cho thấy, việc đại biểu Hội đồng nhân dân chưa sử dụng một cách có hiệu quả các quy định pháp luật về hoạt động chất vấn như chưa sử dụng tối đa thẩm quyền mà mình được trao (số đại biểu sử dụng quyền chất vấn còn ít hoặc chưa tích cực sử dụng), chưa phối hợp sử dụng linh hoạt chất vấn với các hình thức giám sát khác đã có ảnh hưởng nhất định tới mức độ thực hiện chức năng đại diện của đại biểu Hội đồng nhân dân. Vì vậy, căn cứ vào Luật Hoạt động giám sát của QH và Hội đồng nhân dân 2015, tập trung nâng cao chất lượng và hiệu quả trong hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân, Thường trực Hội đồng nhân dân; thẩm tra, giám sát của các Ban, các Tổ đại biểu Hội đồng nhân dân, cải tiến phương thức giám sát để bảo đảm giám sát có trọng tâm, trọng điểm, sát với thực tiễn. Cần nắm vững, tuân thủ và vận dụng linh hoạt, chủ động, sáng tạo các quy định của pháp luật về hoạt động chất vấn để có thể phát huy được hiệu lực, hiệu quả của hoạt động này. Ví dụ như vận dụng linh hoạt quy định của pháp luật về thời điểm nêu câu hỏi chất vấn của cử tri và đại biểu Hội đồng nhân dân (giữa hai kỳ họp và trong kỳ họp Hội đồng nhân dân) để chất vấn đạt hiệu quả nhất, cụ thể, tại phiên họp của Hội đồng nhân dân, sau khi nghe báo cáo của Ủy ban nhân dân, các đại biểu nảy sinh ngay câu hỏi cần chất vấn yêu cầu người có trách nhiệm trả lời thì các câu hỏi này có ưu điểm là mang tính trực tiếp, bảo đảm tính thời sự, tính cấp thiết của vấn đề và khi người bị chất vấn trả lời thì sự băn khoăn của cử tri, đại biểu Hội đồng nhân dân sẽ được giải đáp ngay. Còn trong thời gian giữa hai kỳ họp Hội đồng nhân dân, nếu có chất vấn được gửi đến Thường trực Hội đồng nhân dân, căn cứ vào tính chất của vụ việc, Thường trực Hội đồng nhân dân có thể phân công đại biểu Hội đồng nhân dân hoặc Ban chuyên trách của Hội đồng nhân dân tiến hành tìm hiểu, xác minh mọi tình tiết sự việc, thực hiện phóng sự điều tra ý kiến người dân, quay phim chụp ảnh rõ sự việc, hình ảnh hiện trường để đưa ra phiên họp Hội đồng nhân dân phát hình trực tiếp tại phiên họp thì việc làm này khiến vấn đề chất vấn trở nên sáng rõ hơn, các đại biểu thấy rõ được thực trạng nội dung đang bàn, việc chất vấn và trả lời chất vấn trở nên rốt ráo hơn.

3.1.2. Phát huy quyền làm chủ của nhân dân thông qua hình thức dân chủ đại diện đáp ứng yêu cầu minh bạch hóa và dân chủ hóa mọi hoạt động của cơ quan nhà nước trong điều kiện nước ta xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền Luận văn: Giải pháp chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân.

Dân chủ là quyền lực thuộc về nhân dân, nhân dân tự tổ chức và thực hiện, trước hết và chủ yếu là thông qua nhà nước của mình. Dân chủ xã hội chủ nghĩa là bản chất của chế độ ta, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển đất nước. Dân chủ đại diện là phương thức thực hiện quyền lực nhà nước cơ bản và phổ biến nhất của nhân dân. Theo đó, nhân dân địa phương thông qua các cơ quan đại biểu do mình bầu ra và ủy thác quyền lực như Hội đồng nhân dân các cấp; đến lượt mình Hội đồng nhân dân các cấp tiếp tục lập ra các cơ quan khác của Nhà nước để thực hiện ý chí, nguyện vọng của nhân dân. Như vậy, cơ quan nhà nước được nhân dân ủy quyền không chỉ là các cơ quan dân cử như Hội đồng nhân dân các cấp mà còn bao gồm cả các cơ quan trong hệ thống hành pháp và tư pháp; các cơ quan này thay mặt nhân dân sử dụng quyền lực nhà nước để điều hành, quản lý xã hội và chịu sự giám sát của nhân dân. Tính chất dân chủ đại diện thể hiện ở sự hình thành của Hội đồng nhân dân – cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân tại địa phương, do cử tri địa phương bầu ra theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. Tính chất dân chủ đại diện còn thể hiện ở chỗ đại biểu Hội đồng nhân dân – đại diện cho tiếng nói, nguyện vọng của nhân dân địa phương – bao gồm những đại biểu đại diện cho các thành phần giai cấp, dân tộc, tôn giáo và các nhóm xã hội khác, là đại diện cho khối đại đoàn kết toàn dân tại địa phương. Tất cả những điều này đã nhấn mạnh vai trò của nhân dân là chủ thể tối cao của quyền lực nhà nước, tất cả quyền lực nhà nước đều thuộc về nhân dân và nhân dân ủy thác cho Hội đồng nhân dân thể hiện quyền lực đó trong phạm vi địa bàn tỉnh. Vì vậy phát huy quyền làm chủ của nhân dân thông qua hình thức dân chủ đại diện đòi hỏi nâng cao ý thức về quyền và nghĩa vụ công dân, năng lực làm chủ, tham gia quản lý xã hội của nhân dân, có cơ chế cụ thể để nhân dân thực hiện trên thực tế quyền làm chủ trực tiếp như thông qua tiếp xúc với đại biểu Hội đồng nhân dân, được tham gia góp ý kiến với những dự thảo chính sách tại địa phương; thực hiện tốt Quy chế dân chủ ở cơ sở và Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn theo phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”; phát huy dân chủ, đề cao trách nhiệm công dân, kỷ luật, kỷ cương xã hội; phê phán và nghiêm trị những hành vi vi phạm quyền làm chủ của nhân dân, những hành vi lợi dụng dân chủ để làm mất an ninh, trật tự, an toàn xã hội; chống tập trung quan liêu, khắc phục dân chủ hình thức.

Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước mà mọi quyền lực thuộc về nhân dân, nhân dân sử dụng quyền lực nhà nước một cách trực tiếp và gián tiếp thông qua các cơ quan nhà nước do mình trực tiếp bầu ra; Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam được tổ chức và hoạt động trên cơ sở Hiến pháp, pháp luật, thể hiện tính chất thượng tôn pháp luật. Mọi hoạt động của bộ máy nhà nước đều phải minh bạch, công khai, có sự đồng thuận của người dân. Trong những năm qua, việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đã được đẩy mạnh, đạt kết quả tích cực, tổ chức bộ máy nhà nước ngày càng được hoàn thiện hơn, phương thức hoạt động của Nhà nước được đổi mới. Nhà nước quản lý chủ yếu bằng luật pháp, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, cơ chế, chính sách, giảm bớt các mệnh lệnh hành chính can thiệp vào các lĩnh vực kinh tế, hiệu quả quản lý của Nhà nước được nâng lên, đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu của công cuộc đổi mới, phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hội nhập quốc tế, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Chất vấn với tư cách là một hình thức giám sát quyền lực nhà nước hiệu quả đóng vai trò tích cực trong việc thúc đẩy xây dựng và vận hành một bộ máy nhà nước trong sạch, dân chủ, minh bạch, hiệu quả.

Trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, quan hệ giữa nhà nước và công dân là mối quan hệ chủ đạo và giám sát của đại biểu dân cử (trong đó có hoạt động chất vấn) là phương tiện đề cao nhân tố con người trong mối quan hệ với quyền lực nhà nước. Vì vậy, yêu cầu đặt ra đối với hoạt động chất vấn của đại biểu dân cử là nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân, đề cao trách nhiệm của Nhà nước trước nhân dân, phòng, chống có hiệu quả tệ nạn quan liêu, hách dịch, cửa quyền, vô trách nhiệm, tham nhũng trong đội ngũ cán bộ, công chức trong bộ máy nhà nước, đặc biệt là những người có chức vụ, quyền hạn.

3.1.3. Bảo đảm tính khách quan, toàn diện trong hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh Luận văn: Giải pháp chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân.

Cần bảo đảm tính khách quan trong hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân vì hoạt động này được thực hiện trên cơ sở các quy định pháp luật (Hiến pháp, Luật Tổ chức CQĐP 2015, Luật Hoạt động giám sát của QH và Hội đồng nhân dân 2015) đồng thời mục đích của hoạt động chất vấn cũng là để bảo đảm cho hoạt động của các cá nhân, cơ quan bị chất vấn tuân thủ đúng các quy định của pháp luật. Hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân bảo đảm tính khách quan khi toàn bộ trình tự, thủ tục, hình thức, cách thức tiến hành hoạt động chất vấn theo đúng quy định của pháp luật mà không phải phụ thuộc vào ý chí chủ quan của các chủ thể liên quan đến hoạt động chất vấn (HĐND, Thường trực Hội đồng nhân dân, các đại biểu Hội đồng nhân dân, người trả lời chất vấn) tuy rằng ý chí, tinh thần, thái độ của các chủ thể này có tác động không nhỏ tới kết quả hoạt động chất vấn. Tính khách quan của hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân thể hiện ở những khía cạnh như: chất vấn các đại biểu Hội đồng nhân dân đưa ra phải được thu thập từ chính sự tìm hiểu của các đại biểu qua báo chí, qua dư luận xã hội, từ các cuộc tiếp xúc cử tri của đại biểu, từ việc các đại biểu Hội đồng nhân dân tham gia thẩm tra các báo cáo công tác của các cơ quan, tham gia các đoàn giám sát do Hội đồng nhân dân tổ chức.

Tính toàn diện trong hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân thể hiện ở chỗ việc đưa ra các chất vấn không chỉ xoáy sâu vào bất cập của tình hình mà ở đó phải xem xét, đánh giá cả những điều kiện khách quan tác động đến bất cập, hạn chế, những khó khăn của các cá nhân, cơ quan trong việc giải quyết vấn đề bất cập… Ví dụ trong vấn đề ô nhiễm môi trường chậm và khó xử lý thì một trong những yếu tố khách quan làm cơ quan có trách nhiệm lúng túng là quy định của pháp luật chưa đầy đủ cùng các văn bản hướng dẫn chưa cụ thể, hậu quả ô nhiễm môi trường khó xác định và cũng không thể xác định trong thời gian một sớm một chiều, các cá nhân, tổ chức gây ô nhiễm môi trường tìm mọi cách thoái thác, trốn tránh trách nhiệm hoặc chây ì không chịu thực hiện việc xử phạt.

3.1.4. Hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân phải được tiến hành thường xuyên, liên tục, chủ động, có kế hoạch và đại biểu Hội đồng nhân dân theo dõi, giám sát đến cùng kết quả chất vấn của mình

Hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân cần được tiến hành thường xuyên, liên tục vì theo quy định của Luật Hoạt động giám sát của QH và Hội đồng nhân dân 2015, chất vấn được thực hiện cả trong kỳ họp Hội đồng nhân dân lẫn trong thời gian giữa 2 kỳ họp Hội đồng nhân dân (tức trong phiên họp Thường trực Hội đồng nhân dân). Quy định của pháp luật như vậy cũng xuất phát từ thực tế là đời sống kinh tế – xã hội của đất nước cũng như của từng địa phương diễn ra sôi động, đa dạng và phức tạp, nảy sinh rất nhiều vấn đề được cử tri và các đại biểu Hội đồng nhân dân quan tâm theo dõi, tìm hiểu và chất vấn. Chất vấn là để tìm ra nguyên nhân của vấn đề, tìm ra giải pháp giải quyết vấn đề, trách nhiệm của người, cơ quan phải giải quyết vấn đề. Chính vì vậy, hoạt động chất vấn cần phải được tiến hành thường xuyên, liên tục, trở thành một công tác quan trọng, cơ bản của Hội đồng nhân dân nói chung và các đại biểu Hội đồng nhân dân nói riêng.

Hoạt động chất vấn phải được tiến hành thường xuyên, liên tục mới có thể kịp thời phát hiện những vi phạm Hiến pháp, pháp luật và nghị quyết của Hội đồng nhân dân của các cơ quan, tổ chức và cá nhân là đối tượng giám sát; phát hiện trong tổ chức và hoạt động của các cơ quan, tổ chức, cá nhân những khó khăn bất cập để giải quyết, những nguy cơ xảy ra hậu quả xấu để phòng tránh. Hơn nữa việc thường xuyên tiến hành hoạt động chất vấn cũng là điều kiện thực tế giúp phát hiện ra những điểm còn chưa hoàn thiện, bất cập trong các quy định của pháp luật về hoạt động chất vấn, trong các nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh trước những biến đổi của tình hình kinh tế – xã hội để nhanh chóng hủy bỏ, sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện cho phù hợp.

Hoạt động chất vấn được tiến hành thường xuyên, liên tục cũng là điều kiện giúp cho các đại biểu Hội đồng nhân dân có cơ hội tích lũy kinh nghiệm, nâng cao trình độ, nâng cao năng lực hoạt động thực tiễn, rèn luyện kỹ năng đại biểu. Đồng thời người bị chất vấn cũng buộc phải có trách nhiệm hơn đến công tác của mình, phải giải quyết vấn đề bị chất vấn bằng trách nhiệm chính trị của mình. Luận văn: Giải pháp chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân.

Hoạt động chất vấn cần được thực hiện một cách chủ động và có kế hoạch. Sự chủ động đó đến từ việc các chủ thể liên quan đến hoạt động chất vấn tuân thủ các quy định pháp luật về hoạt động chất vấn đồng thời xuất phát từ trách nhiệm, tâm huyết của các đại biểu Hội đồng nhân dân khi đại diện cho tiếng nói, quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân. Và chính vì hoạt động chất vấn được thực hiện một cách chủ động nên cần được xây dựng theo kế hoạch. Hội đồng nhân dân bằng nhiệm vụ, quyền hạn của mình, xây dựng các chương trình giám sát trong đó có hoạt động chất vấn và các đại biểu Hội đồng nhân dân trong khi thực hiện nhiệm vụ đại biểu của mình cũng phải xây dựng kế hoạch. Đời sống kinh tế -xã hội luôn đa dạng và phức tạp, cùng một lúc không thể bao quát được toàn bộ nên hiệu quả nhất là lên phương án và lựa chọn theo kế hoạch. Căn cứ vào tình hình thực tế tại địa phương, căn cứ vào báo cáo công tác của các cơ quan, ban, ngành hằng năm được trình lên kỳ họp Hội đồng nhân dân, căn cứ vào kiến nghị của cử tri, những vấn đề nóng đang được dư luận quan tâm mà Hội đồng nhân dân cũng như cá nhân các đại biểu Hội đồng nhân dân lập kế hoạch để xác định và tập trung vào vấn đề cần giám sát, cần chất vấn.

Mục đích của hoạt động chất vấn là làm rõ trách nhiệm chính trị của người bị chất vấn, ngoài ra còn có những mục đích khác như đánh giá năng lực của người có thẩm quyền đứng đầu các cơ quan nhà nước tại địa phương, cảnh báo những tình trạng, nguy cơ có thể xảy ra hậu quả xấu trong tổ chức và hoạt động của các cơ quan, tổ chức trên địa bàn địa phương, cung cấp thông tin, tạo cơ hội cho dư luận, cử tri phê bình cơ quan quản lý nhà nước, người có thẩm quyền quản lý nhà nước vì làm hay không làm điều gì đó, tạo sức ép lên các cơ quan đó để việc hoạt động, giải quyết vấn đề đang đặt ra được nhanh hơn, hiệu quả hơn, tránh sai sót. Để đạt được những mục đích ấy hoạt động chất vấn không chỉ được thực hiện theo đúng chương trình, kế hoạch được chuẩn bị, xây dựng chu đáo, có chất lượng mà còn phải được kiểm tra, giám sát xem các kết luận chất vấn, các lời hứa sau chất vấn của người bị chất vấn có được thực hiện và được thực hiện nghiêm túc, có trách nhiệm và có kết quả không. Nếu mục đích không đạt được thì hiệu lực và hiệu quả của chất vấn không thể đạt được. Vì vậy, yêu cầu đặt ra đối với Hội đồng nhân dân nói chung và các đại biểu Hội đồng nhân dân nói riêng cần theo dõi việc thực hiện nghị quyết về chất vấn và các lời hứa của người bị chất vấn, cần đeo bám đến cùng để theo dõi, giám sát việc tổ chức thực hiện và kết quả thực hiện vấn đề bị chất vấn. Muốn làm được việc này đòi hỏi tinh thần trách nhiệm trước hết của các đại biểu Hội đồng nhân dân đã thực hiện chất vấn, trách nhiệm của Hội đồng nhân dân, Thường trực Hội đồng nhân dân, các Ban của Hội đồng nhân dân, các Tổ đại biểu Hội đồng nhân dân trong việc theo dõi, đôn đốc thực hiện kết luận chất vấn, sử dụng quyền hạn của mình yêu cầu người bị chất vấn nghiêm chỉnh chấp hành nghị quyết về chất vấn, thực hiện các lời hứa tại phiên chất vấn.

3.2. Giải pháp bảo đảm hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An Luận văn: Giải pháp chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân.

3.2.1. Hoàn thiện thể chế về hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh

Một là, để đáp ứng yêu cầu của sự phát triển kinh tế – xã hội, cần tiếp tục hoàn thiện quy định pháp luật về hoạt động chất vấn. Có thể thấy Quy chế hoạt động của Hội đồng nhân dân được ban hành từ năm 2005 nên có một số quy định trong Quy chế hoạt động của Hội đồng nhân dân 2005 chưa thật sự phù hợp với các quy định của Luật Hoạt động giám sát của QH và Hội đồng nhân dân 2015, Luật Tổ chức CQĐP 2015 về trách nhiệm của Thường trực Hội đồng nhân dân trong các hoạt động: chuẩn bị, triệu tập kỳ họp Hội đồng nhân dân; đôn đốc, kiểm tra và giám sát Ủy ban nhân dân cùng cấp, các cơ quan khác của Nhà nước ở địa phương thực hiện nghị quyết của Hội đồng nhân dân; điều hoà, phối hợp hoạt động các Ban của Hội đồng nhân dân; giữ mối liên hệ với đại biểu Hội đồng nhân dân; tiếp dân, đôn đốc, kiểm tra và xem xét tình hình giải quyết các kiến nghị, khiếu nại, tố cáo của công dân… Quy chế hoạt động là văn bản trong đó có quy định chi tiết về phương thức, trình tự, thủ tục thực hiện hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh, vì vậy cần sớm nghiên cứu ban hành Quy chế hoạt động của Hội đồng nhân dân phù hợp với Luật Hoạt động giám sát của QH và Hội đồng nhân dân 2015, Luật Tổ chức CQĐP 2015 thay thế Quy chế hoạt động của Hội đồng nhân dân 2005. Về phía Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An, trước mắt khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền chưa ban hành mới Quy chế hoạt động của Hội đồng nhân dân thay thế Quy chế hoạt động của Hội đồng nhân dân 2005 thì dựa trên các quy định của Quy chế hoạt động của Hội đồng nhân dân 2005 nói trên, trong nhiệm kỳ Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An khóa XVII (2016-2021), Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An nên nghiên cứu ban hành Quy chế hoạt động của Hội đồng nhân dân tỉnh phù hợp với điều kiện, đặc điểm tình hình của địa phương. Thể chế pháp luật về hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân không những cần đầy đủ, hoàn thiện mà còn phải có tính khả thi cao, tức những quy định pháp luật ấy giao “thực quyền” cho đại biểu Hội đồng nhân dân – những thẩm quyền phù hợp với đặc điểm hoạt động của đại biểu Hội đồng nhân dân. Riêng về quy trình chất vấn, pháp luật cần tiếp tục hoàn thiện quy định về các bước tiến hành trong quy trình thực hiện hoạt động chất vấn, bao gồm cả quy trình hậu chất vấn, chất vấn lại và thời hạn thực hiện.

Hai là, để hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân nâng cao được chất lượng thì ngoài Nghị quyết số 85/2014/QH13 ngày 28-11-2014 của Quốc hội khóa XIII về việc lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm đối với người giữ chức vụ do Quốc hội, Hội đồng nhân dân bầu hoặc phê chuẩn để đánh giá chất lượng đại biểu, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền có thể xem xét nghiên cứu ban hành quy định chung về khen thưởng những đại biểu có thành tích trong hoạt động giám sát bởi hiện nay chưa có văn bản quy định chung về khen thưởng đối với hoạt động này của đại biểu Hội đồng nhân dân mà tùy từng địa phương có hướng dẫn riêng. Việc khen thưởng cũng cần kịp thời thì mới động viên, khuyến khích được hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh. Luận văn: Giải pháp chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân.

Ba là, hiện nay mới chỉ có các quy định về tiêu chuẩn để được bầu làm đại biểu Hội đồng nhân dân, quy định về nhiệm vụ và quyền hạn của đại biểu Hội đồng nhân dân mà chưa có các quy định về để thực hiện được các nhiệm vụ và quyền hạn ấy thì đại biểu Hội đồng nhân dân cần đáp ứng những yêu cầu nào về trình độ chuyên môn, hiểu biết xã hội, kinh nghiệm thực tiễn, v.v.. Vì vậy, cần cụ thể hóa năng lực đại biểu dân cử trong quy định pháp luật, xác định hiệu quả hoạt động của các vị đại biểu dân cử trên cơ sở xác định tiêu chí về năng lực đại diện của đại biểu hoặc xây dựng cơ chế đánh giá toàn diện của cử tri đối với hoạt động của đại biểu với những tiêu chí cụ thể.

Bốn là, chất vấn là thẩm quyền của đại biểu dân cử được Hiến pháp và pháp luật ghi nhận, là cơ sở cho hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân. Hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân không thể dựa trên nền tảng là những nhận định của Thường trực Hội đồng nhân dân dựa trên ý kiến, kiến nghị của cử tri, vấn đề xã hội quan tâm như quy định tại khoản 2 Điều 60 Luật Hoạt động giám sát của QH và Hội đồng nhân dân 2015 về chất vấn và xem xét trả lời chất vấn tại kỳ họp Hội đồng nhân dân : “2. Căn cứ vào chương trình kỳ họp, ý kiến, kiến nghị của cử tri, vấn đề xã hội quan tâm và phiếu chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân, Thường trực Hội đồng nhân dân đề nghị Hội đồng nhân dân quyết định nhóm vấn đề chất vấn và người bị chất vấn”. Ý kiến, kiến nghị của cử tri là những vấn đề xã hội quan tâm rất đáng được đưa ra xem xét tại nghị trường song cần phải qua những “cầu nối” hợp pháp là các đại biểu Hội đồng nhân dân – những người đại diện cho quyền, lợi ích, tiếng nói của nhân dân địa phương mà không thể chỉ là ý kiến chủ quan của một cơ quan hay cá nhân nào. Vì vậy, để đại biểu Hội đồng nhân dân thực sự thực hiện quyền chất vấn của mình, nên quy định cách thức thực hiện thẩm quyền này theo hướng không xác định nội dung chất vấn mà để đại biểu Hội đồng nhân dân trực tiếp hỏi về những nội dung mà đại biểu quan tâm. Chỉ quy định quyền của Thường trực Hội đồng nhân dân trong việc xác định thời gian tiến hành phiên họp chất vấn tại mỗi kỳ họp Hội đồng nhân dân. Đồng thời việc Thường trực Hội đồng nhân dân lựa chọn vấn đề chất vấn tại kỳ họp Hội đồng nhân dân tức là lựa chọn trước người trả lời chất vấn đã làm hạn chế quyền của đại biểu Hội đồng nhân dân được chất vấn trực tiếp các chức danh do Hội đồng nhân dân bầu. Khi đại biểu Hội đồng nhân dân được trực tiếp chọn vấn đề chất vấn tức là đại biểu Hội đồng nhân dân cũng được quyền chọn người trả lời chất vấn. Luận văn: Giải pháp chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân.

Năm là, điểm c khoản 3 Điều 61 Luật Tổ chức Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân 2003 quy định: “HĐND ra nghị quyết về việc chất vấn và trách nhiệm của người bị chất vấn khi xét thấy cần thiết”, đến khoản 5 Điều 60 Luật Hoạt động giám sát của QH và Hội đồng nhân dân 2015 vẫn quy định: “HĐND có thể ra nghị quyết về chất vấn”. Tuy nhiên vì chất vấn là một hình thức giám sát quan trọng góp phần đảm bảo cho Hội đồng nhân dân hoạt động có thực quyền, hiệu quả và chất lượng nên sau mỗi phiên chất vấn, Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An đều cần ra nghị quyết về chất vấn (nghị quyết của Hội đồng nhân dân có thể là đồng ý với trả lời chất vấn, có thể là đưa ra những biện pháp khắc phục, thời gian khắc phục hoặc quy kết trách nhiệm của cơ quan hay cá nhân bị chất vấn) để quy kết rõ ràng trách nhiệm của cơ quan, người trả lời chất vấn, tạo ra áp lực mang tính quy phạm buộc người trả lời chất vấn phải thực hiện nghiêm túc lời hứa của mình, làm cơ sở cho Hội đồng nhân dân, các đại biểu Hội đồng nhân dân và đông đảo cử tri trong tỉnh theo dõi, giám sát việc thực hiện lời hứa tại phiên chất vấn của người bị chất vấn. Đồng thời cần nghiên cứu, bổ sung, sửa đổi quy định liên quan đến hậu quả pháp lý của hoạt động chất vấn để có cơ chế xử lý phù hợp trong trường hợp người trả lời chất vấn đã đưa ra những lời hứa khắc phục, chấn chỉnh tình hình hoặc ban hành văn bản để điều chỉnh nhưng không thực hiện.

Sáu là, việc pháp luật quy định cử tri có quyền bãi nhiệm đại biểu Hội đồng nhân dân khi đại biểu Hội đồng nhân dân không đáp ứng đủ các tiêu chuẩn của đại biểu Hội đồng nhân dân, không còn xứng đáng với sự tín nhiệm của nhân dân (Điều 102 Luật Tổ chức CQĐP 2015) là chưa thực sự phù hợp bởi có thể sẽ tạo ra áp lực cho đại biểu Hội đồng nhân dân trong việc bằng mọi cách phải bảo vệ lợi ích của cử tri, cho dù đó chỉ là lợi ích của một nhóm người mà không phải là lợi ích chung của cộng đồng hoặc trong trường hợp lợi ích của nhóm cử tri đi ngược lại lợi ích của địa phương. Do đó, để bảo vệ đại biểu Hội đồng nhân dân trước áp lực của quyền bãi nhiệm đại biểu Hội đồng nhân dân của cử tri, để bảo đảm tính độc lập và quyền tự do phát biểu ý kiến, phản ánh đầy đủ tâm tư, nguyện vọng của cử tri của đại biểu Hội đồng nhân dân, cần bổ sung quyền miễn trừ trách nhiệm pháp lý đối với phát biểu của đại biểu Hội đồng nhân dân ở các phiên chất vấn. Quyền miễn trừ của đại biểu cần được bắt đầu từ khi người trúng cử đại biểu Hội đồng nhân dân chính thức được phê chuẩn tư cách đại biểu bởi Ủy ban bầu cử cấp tỉnh và kết thúc khi cuộc bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân khóa mới tiếp theo được tiến hành mà đại biểu không tiếp tục tham gia ứng cử.

3.2.2. Tăng cường vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của Ðảng đối với hoạt động chất vấn của Hội đồng nhân dân và các đại biểu Hội đồng nhân dân Luận văn: Giải pháp chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân.

Cấp ủy Đảng ở địa phương cần phải tăng cường hơn nữa vai trò lãnh đạo của cấp ủy Đảng đối với hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân. Điều đó thể hiện ở việc nhận thức đúng, đầy đủ về vai trò, vị trí của hoạt động chất vấn Hội đồng nhân dân trong quá trình dân chủ hóa và minh bạch hóa đời sống xã hội. Từ đó quan tâm chú trọng công tác quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, giới thiệu đảng viên ưu tú ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân, chọn ra được đảng viên thật sự có đủ trình độ chuyên môn, năng lực, phẩm chất đạo đức cách mạng ưu tú, vượt trội, có bản lĩnh, có kỹ năng trong công tác chất vấn.

Các cấp ủy Đảng cần đổi mới nội dung và phương thức lãnh đạo để Hội đồng nhân dân ngày càng có điều kiện thực hiện tốt hoạt động chất vấn. Sự lãnh đạo của Đảng là tiên quyết song phải tôn trọng và phát huy vai trò, tính chất, nhiệm vụ của hoạt động chất vấn của Hội đồng nhân dân, đại biểu Hội đồng nhân dân. Tách bạch rõ mối quan hệ này giúp cho các cấp ủy Đảng đề ra chủ trương, đường lối sát đúng với vai trò, vị trí của mình; đồng thời Hội đồng nhân dân, đại biểu Hội đồng nhân dân phát huy tính chủ động, sáng tạo, tranh thủ sự lãnh đạo, chỉ đạo chặt chẽ của các cấp ủy Đảng.

Trong quá trình lãnh đạo, các cấp ủy Đảng có cơ chế để Thường trực Hội đồng nhân dân, các Ban của Hội đồng nhân dân tham gia những vấn đề liên quan. Định kỳ hằng quý, Thường trực cấp ủy cùng cấp cần có chế độ giao ban với Thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân để bàn bạc, thống nhất các chủ trương, chính sách lớn của địa phương, thông qua hoạt động này, định hướng, cơ sở, phương pháp, chất liệu cho hoạt động chất vấn được xác định. Xây dựng cơ chế, mối quan hệ làm việc giữa các cấp ủy Đảng với Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân ở các cấp, bảo đảm cho mọi hoạt động của Hội đồng nhân dân, đại biểu Hội đồng nhân dân theo sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy Đảng.

3.2.3. Ðổi mới về nhận thức của xã hội và của đại biểu Hội đồng nhân dân về thực hiện thẩm quyền chất vấn

Thứ nhất, về nhận thức của xã hội. Trong quá trình xây dựng và hoàn thiện bộ máy nhà nước, nhân dân ta đã phải tự lực xây dựng và đi lên từ rất nhiều khó khăn, thách thức, cùng với những hoàn cảnh, điều kiện lịch sử cụ thể, đã có thời kỳ hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân chưa được quan tâm một cách đúng mức. Hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh chỉ được hiến định từ bản Hiến pháp năm 1980. Và cũng có thời kỳ, các đại biểu Hội đồng nhân dân chỉ tập hợp để làm nhiệm vụ đại biểu tại các kỳ họp trong năm và toàn bộ đại biểu hoạt động kiêm nhiệm. Hoạt động thảo luận, tranh luận, chất vấn về những vấn đề thuộc thẩm quyền của đại biểu Hội đồng nhân dân ít được thực hiện mà chủ yếu các đại biểu nghe báo cáo công tác của các đối tượng giám sát và biểu quyết thông qua những nghị quyết đã được Thường trực Hội đồng nhân dân chuẩn bị sẵn. Thực tế ấy là một trong những nguyên nhân khiến có thời kỳ vị trí, vai trò, trách nhiệm và quyền hạn của đại biểu Hội đồng nhân dân trong hoạt động chất vấn và bản thân tác dụng của hoạt động chất vấn bị lu mờ.

Cùng với tiến trình đổi mới toàn diện của đất nước, sự dần hoàn thiện của hệ thống pháp luật, yêu cầu đặt ra của dân chủ hóa đời sống xã hội và đòi hỏi của việc “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” đã dẫn đến sự đổi mới của hoạt động chất vấn trong cả quy định pháp luật lẫn thực tiễn hoạt động. Hội đồng nhân dân đã từng bước khẳng định vị trí là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại biểu Hội đồng nhân dân dần từng bước khẳng định vai trò là người đại diện cho tiếng nói, quyền lợi của nhân dân địa phương và dần lấy được lòng tin của người dân. Số đại biểu chuyên trách tăng lên, hoạt động chất vấn được đổi mới và hoàn thiện cả về nội dung và phương thức thực hiện, đặc biệt các phiên chất vấn tại kỳ họp Hội đồng nhân dân tỉnh đã thu hút được sự quan tâm của đông đảo cử tri trong tỉnh. Sự quan tâm của cử tri đến các phiên chất vấn Hội đồng nhân dân tỉnh sẽ là động lực giúp cho hoạt động chất vấn ngày càng đi vào nền nếp, hướng tới hiệu lực, hiệu quả, các đại biểu Hội đồng nhân dân buộc phải ý thức hơn về trách nhiệm đại diện của mình và chuyển hóa ý thức đó vào hoạt động thực tiễn. Sự quan tâm của cử tri tới hoạt động chất vấn càng cao sẽ càng tạo áp lực buộc các chủ thể liên quan đến hoạt động này phải tăng cường trách nhiệm, nâng cao năng lực chuyên môn, rèn luyện kỹ năng để đáp ứng đòi hỏi của cử tri, của chính hoạt động chất vấn. Để nâng cao nhận thức của người dân đối với hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân, có thể sử dụng các biện pháp như tuyên truyền, phổ biến, song tốt nhất và hiệu quả nhất vẫn là đại biểu Hội đồng nhân dân phải làm thật tốt trách nhiệm, quyền hạn đã được pháp luật quy định về hoạt động chất vấn. Luận văn: Giải pháp chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân.

Thứ hai, về nhận thức của các đại biểu Hội đồng nhân dân, có một thực tế là ở Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An vẫn còn có những đại biểu chưa nhận thức đầy đủ về vị trí, vai trò của Hội đồng nhân dân và của cá nhân đại biểu, e ngại, thiếu tự tin, ngại va chạm trên diễn đàn trong hoạt động giám sát, chất vấn, cũng như trong tiếp xúc cử tri. Đại biểu Hội đồng nhân dân chưa sử dụng tối đa thẩm quyền mà mình được trao như có đại biểu trong cả nhiệm kỳ chưa một lần tham gia phát biểu tại các kỳ họp. Điều đó đã gây ảnh hưởng nhất định đến mức độ thực hiện chức năng đại diện của Hội đồng nhân dân và đại biểu Hội đồng nhân dân đối với cử tri trong tỉnh nói chung và tới hiệu lực của hoạt động chất vấn nói riêng. Vì vậy, các đại biểu cần ý thức rõ ràng về vai trò, trách nhiệm của mình trong việc sử dụng linh hoạt, hiệu quả thẩm quyền được trao. Giải pháp nâng cao nhận thức của đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh đối với việc thực hiện thẩm quyền của mình trong hoạt động chất vấn chỉ có thể thực hiện khi xây dựng được một cơ chế đánh giá toàn diện của cử tri đối với hoạt động của đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh. Sự đánh giá, ghi nhận của cử tri đối với kết quả hoạt động của đại biểu vừa là động lực, vừa là áp lực xã hội thúc đẩy hoạt động của đại biểu, cũng là mục tiêu hướng tới trong hoạt động của đại biểu Hội đồng nhân dân.

3.2.4. Nâng cao trình độ, năng lực, trách nhiệm và kỹ năng chất vấn của các đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh

Trình độ, năng lực đại biểu Hội đồng nhân dân là yếu tố quan trọng hàng đầu để nâng cao chất lượng hoạt động của cơ quan dân cử. Vì vậy trong công tác bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An cần thực sự coi trọng việc lựa chọn các ứng cử viên để bầu; việc xây dựng cơ cấu đại biểu cần cân nhắc làm thế nào vừa đảm bảo tính cơ cấu (vùng miền, dân tộc, tôn giáo, các lĩnh vực kinh tế – xã hội quan trọng…), vừa đảm bảo chất lượng đại biểu, không nên nặng về cơ cấu mà xem nhẹ tiêu chuẩn năng lực. Vì chất lượng đại biểu là gốc, là cái căn bản, phải tạo cho cử tri có nhiều cơ hội hơn để lựa chọn được những đại biểu đủ đức, đủ tài, tâm huyết với hoạt động của cơ quan dân cử, có đủ năng lực, điều kiện và đủ dũng khí để đại diện cho họ thực hiện nhiệm vụ của người đại biểu Hội đồng nhân dân. Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An cần quan tâm tới công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật để các cấp, các ngành và toàn xã hội nhận thức đầy đủ, đúng đắn về vai trò, vị trí, quyền hạn, trách nhiệm của Hội đồng nhân dân và đại biểu Hội đồng nhân dân. Đây cũng là cách tạo ra áp lực của dư luận xã hội đối với đại biểu Hội đồng nhân dân, buộc mỗi đại biểu phải hoạt động tốt hơn, có trách nhiệm hơn trước xã hội và cử tri. Đồng thời mỗi đại biểu Hội đồng nhân dân phải xác định đúng vị trí, vai trò và nhiệm vụ là “người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân địa phương”. Từ đó chủ động, tích cực tham gia các hoạt động thuộc trách nhiệm của người đại biểu, thể hiện đầy đủ quyền hạn của mình trên các lĩnh vực hoạt động của Thường trực Hội đồng nhân dân, các Ban của Hội đồng nhân dân, Tổ đại biểu Hội đồng nhân dân và nhiệm vụ của người đại biểu Hội đồng nhân dân. Tập thể Hội đồng nhân dân và cử tri cần tăng cường giám sát, đánh giá kết quả hoạt động của đại biểu Hội đồng nhân dân nhằm nâng cao tinh thần trách nhiệm của đại biểu trước cử tri. Cần quy định cụ thể thời gian đại biểu Hội đồng nhân dân phải dành cho hoạt động dân cử trong từng tháng hoặc quý; quy định chế độ sinh hoạt định kỳ để nhận xét đánh giá hoạt động của Tổ đại biểu và đại biểu Hội đồng nhân dân. Hằng năm, mỗi đại biểu Hội đồng nhân dân phải xây dựng chương trình công tác, đăng ký với Thường trực Hội đồng nhân dân và báo cáo kết quả thực hiện với cử tri nơi mình được bầu. Có quy định cụ thể về thời gian tối thiểu đại biểu Hội đồng nhân dân kiêm nhiệm phải dành cho hoạt động của Hội đồng nhân dân; thực hiện cơ chế tự kiểm điểm đánh giá chất lượng, hiệu quả hoạt động của mỗi đại biểu. Luận văn: Giải pháp chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân.

Cần tăng số lượng đại biểu Hội đồng nhân dân chuyên trách. Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An khóa XVI có 85 đại biểu hoạt động tại 21 tổ đại biểu với tỷ lệ đại biểu chuyên trách là 7,05%. HĐND tỉnh Nghệ An khóa XVII cần quy hoạch hợp lý để tăng tỷ lệ đại biểu Hội đồng nhân dân hoạt động chuyên trách để bảo đảm các Tổ đại biểu, các Ban của Hội đồng nhân dân đều có đại biểu hoạt động chuyên trách – những người có thể dành 100% quỹ thời gian cho hoạt động đại biểu. Đồng thời ở Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An cần giảm số lượng đại biểu Hội đồng nhân dân thuộc khối các cơ quan hành chính mà tăng số lượng đại biểu thuộc khối Đảng, đoàn thể, nhằm giúp đại biểu Hội đồng nhân dân không vấp phải sự can thiệp đến từ công tác chuyên môn để các đại biểu thực hiện hoạt động chất vấn một cách độc lập, công tâm, trách nhiệm cao; các đại biểu mới không e dè, ngại ngần. Đối với các Ban của Hội đồng nhân dân, cần lựa chọn được những thành viên hiểu biết sâu các chuyên ngành, lĩnh vực hoạt động của Ban, nhất là trong lĩnh vực kinh tế – ngân sách để khi tổ chức thẩm tra, giám sát, khi đặt vấn đề chất vấn thì các thông tin đưa ra chính xác, luận cứ thuyết phục, giúp cho hoạt động chất vấn có chất lượng. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn là phải nâng cao năng lực và tăng tính chuyên nghiệp của đại biểu. Đại biểu Hội đồng nhân dân phải có trình độ chuyên môn phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ và trình độ về lý luận chính trị; có khả năng về phân tích chính sách, thu thập và xử lý thông tin; có khả năng thuyết phục và tạo sự đồng thuận của xã hội theo phương thức hoạt động của cơ quan dân cử; ngoài ra phải có kỹ năng, kinh nghiệm trong hoạt động Hội đồng nhân dân. Thực tế cho thấy, để nâng cao hiệu quả hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân thì vấn đề cốt lõi là nâng cao trình độ và bản lĩnh của đại biểu. Để làm được điều này, cấp ủy Đảng cần tập trung lãnh đạo việc quy hoạch những người sẽ ứng cử vào Hội đồng nhân dân, nhất là việc quy hoạch các đại biểu chuyên trách. Cần cân nhắc làm thế nào để vừa bảo đảm tính cơ cấu (vùng miền, dân tộc, tôn giáo, các lĩnh vực kinh tế – xã hội quan trọng…), vừa bảo đảm tiêu chuẩn đạo đức, năng lực của đại biểu; không nên nặng về cơ cấu mà xem nhẹ tiêu chuẩn năng lực. Chỉ có những đại biểu tâm huyết, có trình độ, am hiểu sâu sắc về các lĩnh vực kinh tế – xã hội thì mới có những chất vấn xác đáng. Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An cần tăng cường bồi dưỡng kỹ năng chất vấn cho đại biểu Hội đồng nhân dân, xây dựng cơ chế chuyển giao tri thức hoạt động đại biểu dân cử tức tổ chức các diễn đàn để đại biểu trao đổi kinh nghiệm hoạt động thực tế (như hội thảo, tọa đàm, tham gia các khóa tập huấn kỹ năng đại biểu kết hợp lý thuyết với thực hành tại chỗ; cung cấp giáo trình, tài liệu bồi dưỡng để đại biểu tự nghiên cứu; đi thực tế, thăm quan, trao đổi kinh nghiệm trong và ngoài nước; bồi dưỡng thông qua trang web và bồi dưỡng từ xa qua mạng internet…). Luận văn: Giải pháp chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân.

Trên các diễn đàn đó, đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh cung cấp, chia sẻ những thông tin hữu ích, kinh nghiệm trong hoạt động chất vấn, kể cả những khó khăn, vấp váp để các đại biểu cùng xác định rõ hơn hoạt động của mình.

Để tăng trách nhiệm thực hiện chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh, nên có quy định nếu cá nhân từng đại biểu không có câu hỏi chất vấn thì mỗi Tổ đại biểu phải chọn ít nhất 2 vấn đề nổi cộm, bức xúc của địa phương gửi về Thường trực Hội đồng nhân dân tỉnh để tổng hợp, đánh giá, lựa chọn làm câu hỏi chất vấn. Quyền chất vấn là thuộc về từng cá nhân đại biểu Hội đồng nhân dân nhưng với cách làm này sẽ khắc phục được tình trạng ít câu hỏi chất vấn, đồng thời tránh được tình trạng đại biểu nơi này hỏi vấn đề tại địa phương khác trong khi chưa có đủ thông tin.

Để nâng cao kỹ năng chất vấn, đại biểu Hội đồng nhân dân cần nắm chắc và bám sát quy trình sau:

Sơ đồ 3.1. Quy trình chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân

• Bước 1: Chuẩn bị chất vấn:

Xác định vấn đề chất vấn: Đại biểu nên lựa chọn các vấn đề liên quan đến lĩnh vực chuyên môn của mình. Sự thông thạo kiến thức chuyên môn là một lợi thế lớn giúp cho đại biểu phản ứng nhanh hơn với các diễn biến trong quá trình thực hiện quyền chất vấn. Đối với mỗi đại biểu, cần tập trung chất vấn vào những vấn đề mình cảm thấy bức xúc nhất, những vấn đề được đa số cử tri quan tâm, có ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế – xã hội, vừa có tính thời sự, vừa có tính lâu dài. Vấn đề được xác định phải là những vấn đề mà đại biểu có thông tin khá đầy đủ, chính xác; hạn chế việc chọn và đi sâu vào những vấn đề nóng nhưng chưa có thông tin đầy đủ, khi các cơ quan chức năng còn đang trong quá trình làm rõ, chưa có biện pháp xử lý khả thi hoặc những vấn đề quá chi tiết, không mang tính phổ biến. Vấn đề chất vấn được xác định qua các hoạt động: nghiên cứu báo cáo công tác của Ủy ban nhân dân, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân…; tìm hiểu tâm tư, nguyện vọng, phản ánh và kiến nghị của cử tri thông qua hoạt động tiếp xúc cử tri, tiếp công dân, tiếp nhận và nghiên cứu đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân; quan sát, nắm bắt các vấn đề diễn ra trên thực tiễn, nắm bắt dư luận xã hội; theo dõi trên các phương tiện thông tin đại chúng, ý kiến của các chuyên gia…

Xác định người bị chất vấn: Việc xác định vấn đề chất vấn liên quan trực tiếp đến việc xác định người bị chất vấn. Xác định người đứng đầu cơ quan nào, phải chịu trách nhiệm ra sao đối với một bức xúc đang tồn tại là một điều khá khó khăn. Để xác định được người bị chất vấn cần xem xét, tìm hiểu vấn đề dự định đưa ra chất vấn xuất phát từ nguyên nhân chủ quan hay khách quan; nếu từ nguyên nhân chủ quan thì cơ quan nào chịu trách nhiệm giải quyết? Từ việc xác định đúng cơ quan chịu trách nhiệm giải quyết sẽ xác định được người đứng đầu và trách nhiệm của người đứng đầu. Trong việc xác định người bị chất vấn, thực tế cho thấy các đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An mới chỉ chủ yếu chất vấn lãnh đạo các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh và có những chất vấn liên quan đến nhiều ngành, nhiều cấp, phạm vi giải quyết vượt quá thẩm quyền của lãnh đạo một sở, vì vậy các đại biểu Hội đồng nhân dân nên mạnh dạn, bản lĩnh đặt câu hỏi chất vấn trực tiếp lãnh đạo Ủy ban nhân dân tỉnh về những nội dung lớn, vấn đề liên quan đến nhiều lĩnh vực đề nghị Ủy ban nhân dân tỉnh giải trình và đưa ra phương án giải quyết. Các đại biểu Hội đồng nhân dân cũng có thể nêu câu hỏi đối với chính Chủ tịch Hội đồng nhân dân về những nội dung liên quan đến việc điều hành tại kỳ họp, hiệu quả của các hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân.

Nghiên cứu, tìm hiểu vấn đề chất vấn: Thu thập thông tin, tư liệu, tài liệu có liên quan đến vấn đề chất vấn phải đầy đủ, nguồn gốc rõ ràng, đáng tin cậy; Nghiên cứu, tìm hiểu, phân tích làm rõ vấn đề, gặp gỡ trực tiếp người khiếu nại, tố cáo, tham khảo ý kiến người dân, ý kiến chuyên gia, chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước, xác định rõ nguyên nhân khách quan, chủ quan và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan làm căn cứ xác định câu hỏi chất vấn. Dẫn chứng đưa ra phải có tính thuyết phục và lôgíc. Luận văn: Giải pháp chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân.

Chuẩn bị câu hỏi chất vấn: Muốn đặt câu hỏi đúng và trúng cần chú ý câu hỏi chất vấn phải thể hiện tư tưởng xây dựng của người đặt câu hỏi. Câu hỏi không mang tính “chụp mũ” nhưng cũng phải đưa người bị chất vấn vào trách nhiệm pháp lý, tránh sự lẩn tránh trách nhiệm, dự kiến trước khả năng phản ứng của người bị chất vấn, câu hỏi cần hướng tới sự đồng tình ủng hộ của những người dự phiên họp lẫn dư luận. Câu hỏi chất vấn tập trung vào yêu cầu làm sáng tỏ những vấn đề đặt ra trong quản lý, điều hành của chính quyền như nguyên nhân, xác định trách nhiệm. Câu hỏi phải ngắn gọn, súc tích, rõ ý, đi thẳng vào vấn đề, không diễn giải quá nhiều. Đại biểu Hội đồng nhân dân có thể sử dụng dạng câu hỏi đóng là loại câu hỏi dẫn đến câu trả lời “có” hoặc không”, “đúng” hoặc “sai” để khẳng định nội dung vấn đề, dẫn dắt vấn đề hoặc dạng câu hỏi mở là loại câu hỏi đòi hỏi người trả lời phải đưa ra ý kiến cá nhân, đánh giá cá nhân với mục đích đưa ra thông tin về cái gì, tại sao, khi nào, bao giờ, như thế nào… Khi đặt câu hỏi, các đại biểu Hội đồng nhân dân có thể lưu ý tách các câu hỏi chất vấn làm hai phần: Phần chất vấn về những vấn đề chung, về các chủ trương, chính sách và phần chất vấn các vấn đề, các việc cụ thể khi chuyển tới Thường trực Hội đồng nhân dân để Hội đồng nhân dân thuận lợi hơn trong việc tổng hợp chất vấn, xác định vấn đề chất vấn và thời gian chất vấn cho phù hợp. Bởi một thực tế là những câu hỏi chất vấn trùng với thảo luận về tình hình kinh tế xã hội và ngân sách nhà nước tại địa phương thì phù hợp trong phiên thảo luận về vấn đề này (thường diễn ra trước các phiên chất vấn) còn những câu hỏi mang tính thông tin thì Hội đồng nhân dân chuyển tới Ủy ban nhân dân, các cơ quan chuyên môn của Ủy ban nhân dân có thể trả lời trước tới đại biểu Hội đồng nhân dân, giúp đại biểu Hội đồng nhân dân có thông tin số liệu cho phần chất vấn có chất lượng và tiết kiệm được thời gian của phiên chất vấn.

Việc Thường trực Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An lựa chọn nội dung chất vấn tại kỳ họp Hội đồng nhân dân, chuyển câu hỏi tới người trả lời chất vấn để chuẩn bị trước có ưu điểm là người trả lời chất vấn tổng hợp được những số liệu, cứ liệu chính xác, toàn diện và có thể trả lời ngay khi có đại biểu Hội đồng nhân dân đặt thêm câu hỏi có liên quan đến vấn đề chất vấn, song đó lại cũng chính là điểm hạn chế khi việc chuẩn bị trước tạo điều kiện cho người trả lời chất vấn có thể chuẩn bị những tình tiết không đúng thực chất khiến việc chất vấn mất đi ít nhiều tính chân thực, đồng thời làm mất đi cơ hội đánh giá sự sâu sát nắm tình hình công việc của người bị chất vấn khi phải trả lời những câu chất vấn không có chuẩn bị từ trước; các ý kiến phát biểu đều do định hướng trước nên không có tính phản biện cao; việc trả lời của người bị chất vấn vẫn có tình trạng né tránh, không thừa nhận rõ trách nhiệm, quy trách nhiệm chung chung. Thực tế là tại phiên họp chất vấn của kỳ họp thứ 9, Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An đã có một sự đổi mới về phương thức, cách thức chất vấn, đó là các đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh có thể chất vấn “tự do” theo từng nhóm vấn đề được chủ tọa kỳ họp đưa ra, gồm kinh tế, quản lý trật tự đô thị, quản lý văn hóa – xã hội, thanh tra, tư pháp, cải cách thủ tục hành chính, quản lý điều hành của chính quyền thành phố…. mà không giới hạn vào những câu hỏi chất vấn được định trước. Từ sự đổi mới này, phiên chất vấn đã diễn ra sôi nổi với nhiều ý kiến đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh tiến hành nêu câu hỏi chất vấn liên quan đến những vấn đề mà mình quan tâm, không chỉ là những vấn đề mà Thường trực Hội đồng nhân dân quyết định đưa ra chất vấn. Việc thực hiện hình thức chất vấn này có ưu điểm là các đại biểu Hội đồng nhân dân rất chủ động, sáng tạo trong việc đưa ra các câu chất vấn theo diễn biến của phiên chất vấn, người trả lời chất vấn cũng được đặt trong hoàn cảnh rất linh hoạt đòi hỏi họ phải rất sâu sát, nắm bắt rất rõ công việc của sở, ngành mình, những ưu điểm, hạn chế, những khó khăn trong tổ chức và hoạt động của cơ quan, tổ chức mới có thể trả lời được chất vấn của các đại biểu Hội đồng nhân dân. Việc thí điểm này đã nhận được sự đồng tình của cử tri và nhiều đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh bởi việc này thể hiện rất cao tính dân chủ, công khai, minh bạch, tạo tâm lý thoải mái, chủ động cho các đại biểu Hội đồng nhân dân khi họ có thể nêu bất cứ nội dung, lĩnh vực nào mà họ quan tâm và cho cả người đứng đầu các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân khi họ trả lời chất vấn mà không bị gò bó trong tâm lý đọc bản giải trình. Hình thức chất vấn này hiện nay cũng đang là một xu thế của nghị viện nhiều nước trên thế giới. Vì vậy, trong nhiệm kỳ tới, Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An nên xem xét, lựa chọn và áp dụng linh hoạt, phù hợp với từng hoàn cảnh, điều kiện các hình thức chất vấn để có thể tận dụng được ưu điểm, làm giảm được hạn chế của từng hình thức chất vấn nhằm đạt được mục đích của chất vấn. Trong giải pháp này việc áp dụng linh hoạt có thể là tiến hành phân loại câu hỏi. Với những câu hỏi để yêu cầu cung cấp thông tin thì chuyển tới người bị chất vấn để họ chuẩn bị được chính xác, đầy đủ, số liệu, cứ liệu. Với câu hỏi chất vấn để giải trình làm rõ trách nhiệm, quy kết trách nhiệm thì không chuyển trước tới người bị chất vấn. Luận văn: Giải pháp chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân.

• Bước 2: Tiến hành chất vấn

Nêu câu hỏi chất vấn: Trước phiên chất vấn thì đại biểu Hội đồng nhân dân gửi phiếu chất vấn đến Thường trực Hội đồng nhân dân. Tại phiên chất vấn, đại biểu Hội đồng nhân dân lưu ý về thời gian nêu câu hỏi là khoảng từ 2 đến 3 phút nên cần đặt câu hỏi ngắn gọn; về thái độ thì cần kiên quyết, chính kiến rõ ràng. Giọng điệu, ngôn ngữ, tác phong phải trang trọng, lịch sự, nghiêm túc, có điểm nhấn, tránh thái độ gay gắt, bức xúc, thiếu kiểm soát cảm xúc. Luôn chú ý đến phản ứng và thái độ của người trả lời chất vấn và những người xung quanh, nắm bắt tâm lý của họ để có những điều chỉnh hợp lý về phía mình. Cùng với đưa ra câu hỏi chất vấn thì cung cấp thông tin minh họa bằng hình ảnh, video, vật chứng cụ thể sẽ làm vấn đề sáng rõ và có sức thuyết phục.

Xem xét trả lời chất vấn: Sau khi nêu câu hỏi, đại biểu Hội đồng nhân dân cần chú ý lắng nghe, phân tích, đánh giá câu trả lời có đáp ứng yêu cầu câu hỏi không, người trả lời chất vấn có làm rõ được nguyên nhân, giải pháp, trách nhiệm không. Trong xem xét trả lời chất vấn, đại biểu Hội đồng nhân dân cần sử dụng tốt kỹ năng lắng nghe là nghe tập trung, nghe chọn lọc và nghe bình tĩnh. Nghe tập trung thể hiện sự tôn trọng người nói, giúp hình thành mối quan hệ tốt đẹp – một yếu tố quan trọng trong hoạt động công vụ, để khuyến khích người trả lời nói nhằm thu nhiều thông tin, qua nghe tập trung nắm bắt được tính cách, quan điểm của người trả lời, hiểu những thông điệp, những ẩn ý không diễn đạt được bằng lời nhờ đó đưa ra những câu hỏi bổ sung hiệu quả. Nghe chọn lọc nhằm chắt lọc thông tin, ghi chép nhanh những ý chính, những con số quan trọng, mốc thời gian… để có cơ sở thể hiện sự đồng tình hay không đồng tình. Nghe bình tĩnh là đại biểu kiên nhẫn lắng nghe đầy đủ nội dung phần trả lời mà luôn giữ thái độ bình thường, không nóng vội, từ đó hình thành mối quan hệ tốt đẹp giữa đại biểu và người bị chất vấn đồng thời giúp đại biểu sáng suốt đưa ra những câu hỏi bổ sung.

Bổ sung câu hỏi chất vấn: Nếu đại biểu chưa đồng ý với phần trả lời của người bị chất vấn thì có thể đăng ký với chủ tọa để đưa ra câu hỏi bổ sung. Khi đặt câu hỏi bổ sung thì lưu ý là nhằm làm sáng tỏ thêm những nội dung người bị chất vấn bỏ qua chưa trả lời hoặc chưa trả lời rõ ràng mà không phải là sự trả lời lặp lại.

• Bước 3: Theo dõi sau chất vấn Luận văn: Giải pháp chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân.

Đại biểu Hội đồng nhân dân cần theo dõi xem người trả lời chất vấn giải quyết các vấn đề đã nêu như thế nào, kết quả đến đâu, có bảo đảm thời hạn khắc phục hạn chế, bất cập hay không và có tác động như thế nào tới công dân, xã hội và môi trường. Để làm tốt việc này, đại biểu nên sử dụng “Nhật ký chất vấn” trong đó ghi rõ thời gian, địa điểm, người chất vấn, câu hỏi chất vấn, … đánh giá mức độ chuẩn xác của câu trả lời và những vấn đề hẹn trả lời sau bằng văn bản. Trong quá trình theo dõi, nếu người bị chất vấn không thực hiện hoặc thực hiện không đúng, không đầy đủ, kịp thời nghị quyết của Hội đồng nhân dân về chất vấn và các vấn đề đã hứa thì đại biểu có thể áp dụng các biện pháp: gặp gỡ trực tiếp để trao đổi, tìm hiểu nguyên nhân và đề nghị người bị chất vấn thực hiện nghiêm túc, kịp thời; đề nghị Thường trực Hội đồng nhân dân xem xét và có ý kiến về trách nhiệm của người bị chất vấn hoặc đề xuất Thường trực Hội đồng nhân dân thành lập Đoàn giám sát chuyên đề việc thực hiện nghị quyết về chất vấn hoặc lời hứa tại kỳ họp; tiếp tục chất vấn ở kỳ họp sau.

Để thực sự đảm trách vai trò của người đại biểu nhân dân, bản thân mỗi đại biểu Hội đồng nhân dân phải nâng cao tinh thần trách nhiệm, nhận thức đầy đủ vai trò, nhiệm vụ của mình, xác định rõ trách nhiệm trước cử tri và trước tập thể Hội đồng nhân dân. Không ngừng học hỏi nâng cao trình độ, trau dồi kiến thức, kỹ năng cần thiết để nâng cao chất lượng hoạt động của mình, hoàn thành chức trách người đại biểu dân cử, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động Hội đồng nhân dân nói chung bởi trình độ không phải tự nhiên, bẩm sinh có được mà là kết quả của sự rèn luyện, bồi đắp, tích lũy. Nhân dân sẽ đánh giá được ngay trình độ của đại biểu Hội đồng nhân dân bởi nó được kiểm nghiệm trong chính hoạt động thực tiễn. Năng động sáng tạo trong hoạt động thực tiễn, không thụ động phụ thuộc vào hoạt động của Thường trực Hội đồng nhân dân và các Ban Hội đồng nhân dân. Mỗi đại biểu Hội đồng nhân dân cần tích cực rèn luyện kỹ năng giao tiếp, vận động, thuyết trình, không chỉ trong kỳ họp Hội đồng nhân dân mà ngay trong thực tiễn cuộc sống hằng ngày. Đại biểu Hội đồng nhân dân phải thực sự là người đại diện của dân, phải trở thành những người bạn, như những người thân của cử tri.

Trình độ, năng lực của đại biểu Hội đồng nhân dân còn thể hiện ở những hiểu biết của đại biểu về thể chế nói chung và về quy trình, thủ tục hoạt động của Hội đồng nhân dân. Đại biểu Hội đồng nhân dân phải hiểu rõ thủ tục nghị trường được đặt ra là để bảo đảm sự công bằng trong thảo luận, tranh luận và trong một phiên họp toàn thể thì mọi người bình đẳng về tư cách pháp lý, không ai có được đặc quyền nào hơn người khác. Luận văn: Giải pháp chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân.

3.2.5. Bảo đảm điều kiện làm việc cho đại biểu Hội đồng nhân dân trong hoạt động chất vấn

Ngày 13-5-2016, Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa XIII đã ban hành Nghị quyết số 1206/2016/NQ-UBTVQH13 quy định về chế độ, chính sách và các điều kiện bảo đảm hoạt động của đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp (trong đó có đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh). Các chế độ, chính sách bao gồm tiền lương, hoạt động phí, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, trợ cấp mai táng, khen thưởng khi đại biểu Hội đồng nhân dân hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ; các điều kiện bảo đảm hoạt động như chỗ làm việc, trang thiết bị văn phòng, cung cấp báo cáo và tài liệu của Thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân cùng cấp, việc cung cấp báo chí và các thông tin cần thiết khác do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định, cấp kinh phí hoạt động tiếp xúc cử tri, giám sát, hỗ trợ công tác phí, khám sức khỏe định kỳ, may lễ phục, nghiên cứu, học tập bồi dưỡng nghiệp vụ công tác đại biểu. Như vậy là về chế độ, chính sách, các điều kiện bảo đảm hoạt động nói chung của đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh đã được pháp luật quy định rõ. Riêng đối với hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân, có thể cung cấp thêm những điều kiện như: Đổi mới công tác thông tin phục vụ hoạt động của đại biểu, cần thường xuyên cung cấp đầy đủ tài liệu, nhất là các chủ trương, chính sách mới của Đảng và Nhà nước, các đạo luật mới được ban hành, các thông tin về tình hình kinh tế xã hội của địa phương cho đại biểu Hội đồng nhân dân. Thực tế đã chứng minh, thông tin có vai trò quan trọng, quyết định chất lượng và hiệu quả công tác chất vấn. Vì vậy, để phục vụ hoạt động chất vấn, mỗi người đại biểu phải chủ động, tích cực nắm bắt thông tin, nắm tình hình thực tế của địa phương để có những cơ sở, cứ liệu cho chất vấn có chiều sâu và hiệu quả. Các tài liệu, báo cáo thẩm tra của các đoàn giám sát, báo cáo công tác của các cơ quan nhà nước tại địa phương cần chuyển đến đại biểu bảo đảm đúng và đủ thời gian cho đại biểu nghiên cứu, tìm hiểu. Mặt khác, cần nghiên cứu để có một mạng lưới cộng tác viên cho đại biểu HÐND dưới dạng hợp đồng theo công việc. Theo đó, khi đại biểu HÐND thực hiện nhiệm vụ của mình trong một lĩnh vực chuyên ngành nào đó, mà cần đến những chuyên gia có am hiểu sâu sắc về lĩnh vực liên quan, thì đại biểu HÐND có quyền trưng tập hoặc thuê những người này giúp đại biểu trong thời gian làm nhiệm vụ.

Để tập huấn, bồi dưỡng nâng cao năng lực của đại biểu theo như quy định của pháp luật, có thể tổ chức tập huấn theo chuyên đề, tổ chức giao ban, hội thảo trao đổi rút kinh nghiệm cho các đại biểu, thường xuyên tổ chức tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng hoạt động cho các đại biểu bằng nhiều hình thức. Bồi dưỡng các kiến thức về quản lý nhà nước, pháp luật và kỹ năng có tính đặc thù trong hoạt động chất vấn như: kỹ năng nghiên cứu tài liệu, thu thập thông tin, tiếp xúc cử tri, giám sát tại kỳ họp, giám sát thường xuyên, thẩm tra, chất vấn, phản biện.  Tạo điều kiện thuận lợi về thời gian cho các đại biểu kiêm nhiệm để giúp đại biểu cân đối thời gian thỏa đáng cho các công việc thuộc trách nhiệm, vai trò của mình.

3.2.6. Tăng cường công tác thi hành, giám sát việc thực hiện nghị quyết về chất vấn Luận văn: Giải pháp chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân.

Việc thực hiện nghị quyết về chất vấn cũng như thực hiện những lời hứa trước cử tri của những người bị chất vấn nhằm giải quyết vấn đề bị chất vấn có ý nghĩa quan trọng đối với hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân bởi xét đến cùng toàn bộ tâm huyết, trách nhiệm của đại biểu Hội đồng nhân dân, sự phối hợp, tạo điều kiện của Thường trực Hội đồng nhân dân, các Ban, các Tổ đại biểu Hội đồng nhân dân để hoạt động chất vấn có chất lượng và hiệu quả chỉ có ý nghĩa khi việc thực hiện nghị quyết về chất vấn, việc thực hiện lời hứa của người bị chất vấn được thực hiện và thực hiện có kết quả trên thực tế. Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An đã thực hiện quy định Ủy ban nhân dân tỉnh báo cáo tại kỳ họp thường kỳ kế tiếp kết quả giải quyết các ý kiến chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh và kiến nghị của cử tri chưa được giải quyết; theo đó, Thường trực Hội đồng nhân dân tỉnh có một báo cáo đánh giá kết quả giải quyết nhằm làm rõ việc gì đã làm được, việc gì cần tiếp tục giải quyết, việc gì có khó khăn cần hỗ trợ tháo gỡ để Hội đồng nhân dân tỉnh xem xét. Vì vậy, trong thời gian tới cần tiếp tục duy trì công việc này, đồng thời Thường trực Hội đồng nhân dân cần phân công các Ban Hội đồng nhân dân theo dõi quá trình chỉ đạo của Ủy ban nhân dân tỉnh cũng như tiến độ và kết quả giải quyết của các sở, ngành, địa phương đối với nghị quyết về chất vấn, các lời hứa trước cử tri, qua đó kịp thời có văn bản đôn đốc, nhắc nhở cũng như có thể kịp thời nắm tình hình thông tin, những khó khăn, vướng mắc cần được hỗ trợ tháo gỡ để giải quyết vấn đề của các sở, ngành, địa phương đó.

3.2.7. Tăng cường mối quan hệ phối hợp trong hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh

Phải tăng cường mối quan hệ, phối hợp giữa Văn phòng Đoàn đại biểu QH và HĐND tỉnh, các Ban của Hội đồng nhân dân, các Tổ đại biểu Hội đồng nhân dân và đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh với Văn phòng Ủy ban nhân dân tỉnh, các sở, ngành để đáp ứng yêu cầu về tiến độ và chất lượng của hoạt động chất vấn.

Các câu hỏi chất vấn được tổng hợp từ quá trình giám sát của Thường trực Hội đồng nhân dân, các Ban Hội đồng nhân dân, các Tổ đại biểu và đại biểu Hội đồng nhân dân, từ tiếp xúc cử tri, từ các phương tiện thông tin đại chúng nên bộ phận tham mưu phải diễn đạt câu chất vấn dễ hiểu, có địa chỉ cụ thể, có yêu cầu thủ trưởng cơ quan nào trả lời. Cập nhật và đánh giá về chất lượng nội dung trả lời chất vấn; đề xuất các giải pháp nhằm cải tiến hoạt động chất vấn… Để thực hiện được những nội dung trên đòi hỏi đội ngũ cán bộ, chuyên viên của Hội đồng nhân dân đủ về số lượng, tính chuyên nghiệp và chất lượng cao. Ủy ban nhân dân phải chỉ đạo kịp thời việc giải quyết các ý kiến chất vấn của đại biểu và kiến nghị của cử tri. Đây là vấn đề cốt lõi để khẳng định uy tín, năng lực quản lý, điều hành của chính quyền, thể hiện việc tiếp thu ý kiến chất vấn của Ủy ban nhân dân là nghiêm túc, là thực sự cầu thị mà không phải là lời nói suông, để rồi kỳ họp Hội đồng nhân dân nào đại biểu cũng vẫn phải chất vấn về vấn đề đã nêu vì chưa được khắc phục trong thực tế. Thường trực Hội đồng nhân dân cần tăng cường chặt chẽ mối quan hệ phối hợp với Ủy ban nhân dân và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc cùng cấp để thực hiện tốt nhiệm vụ của chính quyền địa phương theo luật định, tổ chức có hiệu quả việc giải quyết các vấn đề phát sinh giữa hai kỳ họp; công tác tiếp công dân, giải quyết đơn, thư khiếu nại, tố cáo của công dân; công tác tiếp xúc cử tri, tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và việc giải quyết các ý kiến, kiến nghị của cử tri… Luận văn: Giải pháp chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân.

Tăng cường công tác thông tin, tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng làm cầu nối giữa chính quyền với nhân dân địa phương. Thông tin rộng rãi về hoạt động của Hội đồng nhân dân, đặc biệt là việc quyết định các vấn đề quan trọng ở địa phương, hoạt động giám sát, giải quyết các ý kiến, kiến nghị của cử tri. Phối hợp, tạo điều kiện cho các cơ quan thông tấn báo chí kịp thời thông tin ý kiến của người dân về hoạt động của Hội đồng nhân dân, đại biểu Hội đồng nhân dân, để từ đó tạo nên một diễn đàn rộng rãi cho việc xây dựng, ban hành các chính sách đạt hiệu quả, phù hợp với thực tiễn.

Trả lời chất vấn là vấn đề đặc biệt quan trọng, có tính quyết định đối với kết quả và ý nghĩa của quyền chất vấn. Vì vậy, việc trả lời chất vấn của đại biểu phải tuân thủ những yêu cầu có tính nguyên tắc, được bảo đảm về mọi mặt (như trình tự, thủ tục, thời gian, hình thức chất vấn…); người trả lời chất vấn phải trả lời tất cả các ý kiến mà đại biểu đã chất vấn. Nội dung trả lời phải trọng tâm, ngắn gọn, không phân tích viện dẫn các lý do dài dòng. Nếu đại biểu phê bình về tinh thần trách nhiệm, tiến độ giải quyết chậm… thì bình tĩnh nêu rõ tình hình, những vướng mắc, khó khăn trong quá trình giải quyết. Tiếp thu nghiêm túc, có thái độ thiện chí, cầu thị, làm rõ trách nhiệm cá nhân, trách nhiệm tập thể. Nếu hứa giải quyết vấn đề nào đó cần nêu rõ phương án, lộ trình thực hiện cụ thể, giải pháp cụ thể và thời gian sẽ hoàn thành để đại biểu và cử tri giám sát. Người trả lời chất vấn phải đúng thẩm quyền theo quy định của pháp luật (phải là thủ trưởng cơ quan), trường hợp có lý do chính đáng mới ủy quyền cho cấp phó trả lời thay và phải được Hội đồng nhân dân đồng ý.

Chủ tọa kỳ họp phải thể hiện là người dẫn chương trình linh hoạt, trung tâm trong quá trình chất vấn. Phát huy vị trí, vai trò của người điều hành để bảo đảm cho các phiên chất vấn được thực hiện dân chủ, cởi mở, thẳng thắn với tinh thần trách nhiệm cao của đại biểu cũng như của người trả lời chất vấn. Trong mỗi vấn đề chất vấn, chủ tọa đề nghị đại biểu đưa ra các chứng cứ cụ thể để chứng minh. Chủ tọa cần kiên quyết đối với tình trạng lợi dụng diễn đàn, chất vấn với động cơ cá nhân, gây không khí căng thẳng, làm giảm tác dụng của chất vấn. Những vấn đề được nêu ra, chủ tọa phải kịp thời nắm bắt và thể hiện được chính kiến, thẳng thắn, cụ thể, công tâm, khách quan. Việc kết luận chất vấn rất quan trọng: tất cả các vấn đề đưa ra tranh luận cuối cùng phải được kết luận rõ ràng, phân minh, ngắn gọn, đánh giá và nhận xét khái quát những nội dung đã đạt được và chưa đạt được trong quá trình chất vấn và trả lời chất vấn, những điểm cần rút kinh nghiệm cho kỳ họp sau; xác định trách nhiệm rõ ràng, cụ thể của cơ quan, thủ trưởng cơ quan, đơn vị chịu trách nhiệm chính trong việc giải quyết vấn đề, thời gian giải quyết vấn đề và yêu cầu thực hiện; xác định trách nhiệm của Ủy ban nhân dân, các cơ quan có liên quan, xác định trách nhiệm của đại biểu Hội đồng nhân dân tiếp tục giám sát. Luận văn: Giải pháp chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân.

Kết luận Chương 3

Bảo đảm hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An cần quán triệt những quan điểm như bảo đảm vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng và thi hành đúng, hiệu quả đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước; phát huy quyền làm chủ của nhân dân thông qua hình thức dân chủ đại diện đáp ứng yêu cầu minh bạch hóa và dân chủ hóa mọi hoạt động của cơ quan nhà nước trong điều kiện xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền; bảo đảm tính khách quan, toàn diện trong hoạt động chất vấn; hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân phải được tiến hành thường xuyên, liên tục và đại biểu Hội đồng nhân dân theo dõi, giám sát đến cùng kết quả chất vấn của mình. Từ những hạn chế, tồn tại trong hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An, một số giải pháp được đưa ra nhằm bảo đảm và tăng cường hoạt động chất vấn như tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân; hoàn thiện thể chế liên quan đến hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh, nhất là kiện toàn và đổi mới phương thức, trình tự, thủ tục thực hiện hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh; đổi mới nhận thức của xã hội và của chính đại biểu Hội đồng nhân dân về thực hiện thẩm quyền chất vấn; nâng cao trình độ, năng lực và trách nhiệm chất vấn của các đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh; bảo đảm điều kiện làm việc cho đại biểu Hội đồng nhân dân trong hoạt động chất vấn; tăng cường công tác thi hành, giám sát việc thực hiện nghị quyết về chất vấn và tăng cường mối quan hệ phối hợp trong hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh. Các quan điểm và giải pháp cho hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân cho thấy mục đích bảo đảm và nâng cao hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh có đạt được hay không phụ thuộc vào cả những yếu tố khách quan (thể chế, sự phối hợp hoạt động, trợ giúp, điều kiện làm việc…) lẫn những yếu tố chủ quan thuộc về bản thân mỗi đại biểu Hội đồng nhân dân.

KẾT LUẬN Luận văn: Giải pháp chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân.

Nghiên cứu về hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An là yêu cầu khách quan nhằm từng bước nâng cao hiệu lực, hiệu quả việc thực hiện vai trò, nhiệm vụ của người đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân địa phương, góp phần bảo đảm thực hiện quyền làm chủ của nhân dân qua hình thức dân chủ đại diện – một vấn đề luôn nhận được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước ta ngay từ những năm đầu giành được độc lập, tự do cho đất nước. Sự quan tâm đó thể hiện ở việc các thể chế và thiết chế liên quan đến hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh được hoàn thiện qua từng thời kỳ lịch sử, phù hợp với từng giai đoạn phát triển kinh tế – xã hội của đất nước. Đến nay, chúng ta đã có một hệ thống thể chế tương đối đầy đủ và hoàn chỉnh điều chỉnh hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân bao gồm đạo luật chuyên ngành là Luật Hoạt động giám sát của QH và Hội đồng nhân dân 2015 và bên cạnh đó là các đạo luật liên quan như Luật Tổ chức CQĐP 2015, Luật Bầu cử đại biểu QH và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015 và Quy chế hoạt động của Hội đồng nhân dân 2005.

So với các nhiệm kỳ trước, hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An nhiệm kỳ 2011-2016 đã có những chuyển biến rõ nét với nhiều kết quả đáng ghi nhận, song bên cạnh đó cũng còn tồn tại một số hạn chế, bất cập khiến cho hoạt động này chưa thực sự phát huy hết vai trò là công cụ thực hiện quyền làm chủ của nhân dân và cử tri cũng chưa thật sự hoàn toàn hài lòng về kết quả của việc “chọn mặt gửi vàng” bầu người đại diện cho quyền và lợi ích của mình.

Quy nghiên cứu đề tài Hoạt động chất vấn của đại biểu HÐND tỉnh Nghệ An, học viên đã cố gắng đánh giá một cách khoa học những vấn đề lý luận về hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh nói chung, đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An nói riêng, thực trạng hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An, từ đó đưa ra những quan điểm, giải pháp bảo đảm hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An trong nhiệm kỳ tiếp theo. Thông qua việc nghiên cứu, học viên xin đưa ra một số kết luận sau:

Thứ nhất, nghiên cứu hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An là một yêu cầu khách quan bởi hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An vẫn còn tồn tại một số hạn chế, bất cập. Nghiên cứu ưu điểm, hạn chế cùng nguyên nhân của những ưu điểm, hạn chế để từ đó đưa ra các giải pháp phát huy ưu điểm, khắc phục hạn chế, bảo đảm và tăng cường hoạt động chất vấn, phát huy hơn nữa hiệu lực và hiệu quả hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An. Luận văn: Giải pháp chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân.

Thứ hai, nghiên cứu hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An trước hết là nghiên cứu nhận thức trong nhân dân, trong các cơ quan, tổ chức ở địa phương và trong chính bản thân các đại biểu Hội đồng nhân dân về vai trò, chức năng của đại biểu Hội đồng nhân dân, về vai trò, tầm quan trọng của hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh, từ đó kiến nghị tăng cường sự phối hợp của cử tri, của chính quyền, của Mặt trận Tổ quốc tỉnh trong hoạt động chất vấn nhằm bảo đảm và nâng cao chất lượng hoạt động này.

Thứ ba, nghiên cứu hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An qua đó phát hiện những điểm còn bất cập trong các quy định pháp luật để kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền có những sửa đổi, bổ sung kịp thời, phù hợp nhằm làm cho hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh thực chất hơn, hiệu quả hơn.

Thứ tư, nghiên cứu hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An để từ đó có những giải pháp hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Hội đồng nhân dân, Thường trực Hội đồng nhân dân, các Ban Hội đồng nhân dân, các Tổ đại biểu Hội đồng nhân dân nhằm giúp đỡ, hỗ trợ hiệu quả cho các đại biểu Hội đồng nhân dân thực hiện quyền chất vấn; tạo những điều kiện tốt nhất về thời gian, vật chất cho các đại biểu thực hiện quyền này.

Trong quá trình nghiên cứu đề tài Hoạt động chất vấn của đại biểu HÐND tỉnh Nghệ An, mặc dù học viên đã hết sức cố gắng trong việc hình thành tư duy lý luận mới về hoạt động chất vấn, cố gắng phân tích, kiến giải, phân tích những mặt được, chưa được về thực trạng hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh trên một địa bàn cụ thể, song Luận văn không tránh khỏi những thiếu sót, hạn chế. Rất mong nhận được những góp ý cụ thể của giáo viên hướng dẫn và của Hội đồng bảo vệ luận văn để bản luận văn này được hoàn thiện và có những đóng góp hữu ích trên thực tế. Luận văn: Giải pháp chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ:  

===>>> Luận văn: Hoạt động chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân