Luận văn: Thực trạng pháp luật lao động chưa thành niên tại HCM

Chia sẻ chuyên mục Đề tài Luận văn: Thực trạng pháp luật lao động chưa thành niên tại HCM hay nhất năm 2025 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thạc sĩ thì với đề tài Luận văn: Thực trạng thực hiện pháp luật về lao động chưa thành niên tại Thành phố Hồ Chí Minh dưới đây chắc hẳn sẽ cho các bạn cái nhìn tổng quát hơn về đề tài này.

2.1. Khái quát về tình hình lao động và nhu cầu sử dụng lao động chưa thành niên tại thành phố Hồ Chí Minh:

Theo báo cáo tình hình kinh tế – xã hội năm 2022 của Cục Thống kê Thành phố Hồ Chí Minh, trong năm 2022, thành phố đã tiến hành giải quyết việc làm cho hơn 315.616 lượt người, đạt 105,5% kế hoạch năm, tăng 3,4% so với năm 2021; số chỗ việc làm mới được tạo ra đạt 141.315 chỗ, đạt 101% kế hoạch năm, tăng 0,24% so với năm 2021 [19]. Tuy nhiên vào những tháng cuối năm 2022 và đầu năm 2023, tình hình kinh tế đất nước nói chung cũng như tình hình kinh tế thành phố nói riêng gặp phải tình trạng khủng hoảng điển hình là hoạt động sản xuất kinh doanh khó khăn của nhiều doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, điều này dẫn đến sự thay đổi sâu sắc trong suy nghĩ của người lao động so với các năm trước đó. Đó là tình trạng chuyển đổi việc làm không còn là xu hướng như các năm trước mà ưu tiên ổn định việc làm trước tình hình kinh tế vẫn còn tồn tại nhiều khó khăn như hiện nay.

Theo như những phân tích của Trung tâm Dự báo nhu cầu nhân lực và Thông tin thị trường lao động Thành phố Hồ Chí Minh, khoảng gần 69% nhu cầu tuyển dụng việc làm mới trong năm 2023 sẽ chủ yếu tập trung ở khu vực thương mại – dịch vụ, trong khi nhu cầu của nhóm ngành công nghiệp – xây dựng sẽ chiếm khoảng 31%. Nếu phân loại theo trình độ chuyên môn, nhu cầu nhân lực có trình độ từ cao đẳng, đại học trở lên chiếm gần 38%. Doanh nghiệp ngoài nhà nước chiếm gần 90% nhu cầu tuyển dụng. Đầu năm 2023, Trung tâm Dự báo nhu cầu nhân lực và Thông tin thị trường lao động Thành phố Hồ Chí Minh đã công bố hai kịch bản dự báo thị trường lao động trong quý I/2023 cũng như cho cả năm 2023 của Thành phố Hồ Chí Minh dựa trên tình hình phát triển kinh tế trong nước và những tác động đến từ tình hình kinh tế, chính trị toàn cầu. Kịch bản thứ nhất là đà tăng trưởng kinh tế toàn cầu diễn ra chậm, dẫn đến tình trạng xuất khẩu các mặt hàng công nghiệp chế biến, chế tạo cũng sẽ bị chững lại trong ngắn hạn nhưng dự báo sức tiêu dùng trong nước mạnh hơn sẽ bù đắp vào phần này. Các doanh nghiệp tại Thành phố Hồ Chí Minh vẫn duy trì nhu cầu tuyển lao động và có khoảng 280.000 – 300.000 chỗ làm việc mới cần tuyển người trong năm tới. Kịch bản thứ hai là tăng trưởng kinh tế toàn cầu diễn ra tích cực hơn, các doanh nghiệp trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh có cơ hội nhận được thêm nhiều đơn hàng xuất khẩu hơn, do đó sẽ kéo theo nhu cầu mở rộng sản xuất, nhu cầu lao động gia tăng, thu nhập của người lao động vì thế sẽ ổn định hơn. Với kịch bản này, Thành phố Hồ Chí Minh có nhu cầu tuyển dụng khoảng 300.000 – 320.000 lao động trong năm 2023 [27]. Luận văn: Thực trạng pháp luật lao động chưa thành niên tại HCM.

Để giải quyết một cách có hiệu quả và triệt để nhất các vấn đề lao động đang xảy ra trên địa bàn thành phố, chính quyền thành phố đã ban hành và tổ chức thực hiện một số chính sách tiến bộ, tích cực, phù hợp với tình hình thực tế như chăm lo, cải thiện và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người lao động; tổ chức tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật nhằm nâng cao ý thức tuân thủ và chấp hành pháp luật của các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, từ đó ngăn ngừa và giảm thiểu được số vụ vi phạm pháp luật trong lĩnh vực lao động, góp phần bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động khi tham gia quan hệ lao động. Trong những năm vừa qua, tỷ lệ các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất thực hiện đúng các quy định về lương thưởng, bảo hiểm xã hội, nội quy lao động,… đối với người lao động, đặc biệt là người lao động chưa thành niên không ngừng được nâng lên cả về số lượng lẫn chất lượng. Nhìn chung thị trường lao động của thành phố trong những năm gần đây đã có những bước phát triển vượt bậc, các quan hệ lao động cơ bản được bảo đảm, hài hòa, ổn định và có tiến bộ.

Trong thời gian tới, Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục củng cố, phát triển và hoàn thiện hệ thống các thiết chế về quan hệ lao động cả về tổ chức bộ máy và nguồn lực triển khai thực hiện. Đồng thời, tiếp tục triển khai thực hiện một cách có hiệu quả Đề án “Phát triển quan hệ lao động tại Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2022 – 2026”, tiến hành sơ kết đánh giá hàng năm, đồng thời đẩy mạnh thực hiện nhiệm vụ đại diện, chăm lo, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp chính đáng của công nhân, viên chức, lao động ở từng cấp Công đoàn, góp phần xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định, tiến bộ [20].

2.2. Thực trạng thực hiện pháp luật về lao động chưa thành niên tại Thành phố Hồ Chí Minh: Luận văn: Thực trạng pháp luật lao động chưa thành niên tại HCM.

2.2.1. Thực trạng thực hiện pháp luật về quyền và nghĩa vụ của người lao động chưa thành niên tại thành phố Hồ Chí Minh:

Trong những năm gần đây, việc bảo đảm thực hiện và tôn trọng các quyền của trẻ em chưa thành niên đã được chú trọng và dành nhiều sự quan tâm hơn, đặc biệt các quyền được lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với điều kiện sức khỏe, độ tuổi, quyền được lựa chọn nơi làm việc của người lao động chưa thành niên, quyền ký kết hợp đồng lao động, quyền được nhận tiền lương, trợ cấp và hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội. Tuy vậy, việc đảm bảo và tôn trọng các quyền lao động khi tham gia vào quan hệ lao động của người lao động chưa thành niên sẽ không đồng nghĩa với việc để cho các em tự quyết định tất cả các vấn đề của mình mà đòi hỏi cần phải có sự tư vấn, hỗ trợ, giám sát từ người đại diện hợp pháp, cha mẹ, người thân của các em để phòng tránh những sự việc rủi ro, nguy hiểm có thể xảy ra đối với các em. Sự tôn trọng và đảm bảo quyền trẻ em là không để lao động trẻ em làm việc tại những nơi có ảnh hưởng đến sự phát triển về nhân cách của trẻ em, môi trường độc hại, công việc nặng nhọc không phù hợp với lứa tuổi cũng như bảo đảm các dịch vụ thiết yếu như trường học, nước sạch và hệ thống vệ sinh.

Cùng với đó, bên cạnh việc được đảm bảo các quyền của mình thì người lao động chưa thành niên cũng đã đảm bảo và thực hiện tốt các nghĩa vụ của mình khi tham gia vào các mối quan hệ lao động. Qua công tác tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật, đặc biệt là pháp luật về lao động, ý thức pháp luật, ý thức kỷ luật lao động của lao động chưa thành niên không ngừng được nâng cao đồng thời lao động chưa thành niên cũng đã tôn trọng, tuân thủ và thực hiện đúng các cam kết như đã thỏa thuận với người sử dụng lao động trong hợp đồng lao động. Người lao động chưa thành niên đã thể hiện sự tích cực trong việc học hỏi, trau dồi kiến thức, kỹ năng lao động, tham gia các khóa học đào tạo nghề, dạy nghề nhằm nâng cao trình độ tay nghề, kỹ năng chuyên môn để đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế của đất nước hiện nay. Hơn thế, người lao động chưa thành niên cũng tuân thủ và chấp hành đầy đủ các nội quy lao động tại nơi mình làm việc cũng như các quy định của nơi làm việc về vấn đề an toàn lao động, vệ sinh lao động, chính điều đó đã giúp cho người lao động chưa thành niên bảo đảm được những quyền lợi, bảo vệ được sức khỏe, tính mạng của mình trong mối quan hệ lao động.

Về phần người lao động chưa thành niên, đa số lao động chưa thành niên là lao động chưa trải qua quá trình đào tạo cơ bản, có hệ thống đồng thời công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật dành cho người lao động chưa thành niên còn chưa nhận được quan tâm đúng mức, điều này dẫn đến hiểu biết về những chủ trương, chính sách, pháp luật, ý thức pháp luật, ý thức tổ chức kỷ luật lao động, tác phong công nghiệp của lao động chưa thành niên còn nhiều thiếu sót, hạn chế, dễ khiến người lao động chưa thành niên vi phạm kỷ luật lao động và gây ra những thiệt hại không đáng có dành cho người sử dụng lao động khi họ tham gia vào quá trình lao động sản xuất. Luận văn: Thực trạng pháp luật lao động chưa thành niên tại HCM.

Việc xây dựng một mối quan hệ lao động lành mạnh, hài hòa với người lao động nên được xem là mục tiêu cần thiết và quan trọng trong quản lý lao động. Người sử dụng lao động cần phải có trách nhiệm chăm lo mọi mặt cho người lao động để người lao động. Khi người lao động nhận được sự quan tâm, chăm chút, lo toan đầy đủ từ phía người sử dụng lao động, người lao động có thể toàn tâm, toàn ý cam kết gắn bó lâu dài với doanh nghiệp, cơ sở sản xuất nơi họ làm việc và cống hiến hết sức mình để doanh nghiệp, cơ sở sản xuất đó phát triển bền vững và thịnh vượng.

Người sử dụng lao động chưa thành niên trên địa bàn thành phố nhìn chung đã tuân thủ và chấp hành tốt các nghĩa vụ về đảm bảo an toàn, vệ sinh lao động cho người lao động chưa thành niên, có giao kết hợp đồng bằng văn bản theo đúng quy định pháp luật lao động, tuyển dụng và sử dụng người lao động chưa thành niên theo đúng những gì pháp luật quy định, thực hiện đầy đủ các chế độ đãi ngộ dành cho người lao động chưa thành niên.

2.2.2. Thực trạng thực hiện pháp luật về việc làm, đào tạo nghề đối với người lao động chưa thành niên tại thành phố Hồ Chí Minh:

Hỗ trợ, giúp đỡ người lao động, trong đó có người lao động chưa thành niên tìm kiếm được việc làm cũng như tìm ra các giải pháp để thị trường lao động ổn định, phát triển luôn là vấn đề khó khăn, phức tạp. Trong những năm vừa qua, do tình hình dịch bệnh Covid-19 diễn biến khó lường nên tình hình kinh tế của đất nước nói chung và của thành phố nói riêng gặp phải tình trạng khủng hoảng, khó khăn, nhiều doanh nghiệp trên địa bàn thành phố không xuất khẩu hàng hóa được hoặc gặp tình trạng tồn đọng hàng hóa, sản xuất hàng hóa chỉ ở mức cầm chừng, số lượng doanh nghiệp mới thành lập ít, số lượng doanh nghiệp giải thể, phá sản có chiều hướng gia tăng, điều này đã dẫn đến nhu cầu tuyển dụng lao động mới và duy trì số lượng lao động như trước đây ở các doanh nghiệp giảm đi một cách đáng kể và thay vào đó là tình trạng thu hẹp quy mô sản xuất và cắt giảm số lượng lao động. Để khắc phục và thích ứng với tình hình đó, một giải pháp vô cùng quan trọng được chính quyền thành phố quan tâm và chú trọng trong công tác tổ chức thực hiện đó là đẩy mạnh việc triển khai các chương trình, dự án trên địa bàn thành phố trong đó có các dự án về nhà ở xã hội; giải quyết việc làm dành cho người lao động; xây dựng và thực hiện các cơ chế, chính sách thông thoáng nhằm thu hút vốn từ các nhà đầu tư trong và ngoài nước, từ đó tạo ra và giải quyết nhu cầu việc làm của người lao động trên địa bàn thành phố. Một trong những nội dung được quan tâm là cải cách thủ tục hành chính, cơ chế một cửa đặc biệt trong lĩnh vực cấp giấy phép đăng ký kinh doanh, thuế,…Nhờ đó đã phần nào tạo được những kết quả khả quan trong quá trình phát triển kinh tế – xã hội của địa phương, góp phần quan trọng trong vấn đề giải quyết việc làm cho người lao động, trong đó có người lao động chưa thành niên. Luận văn: Thực trạng pháp luật lao động chưa thành niên tại HCM.

Trong công tác giải quyết việc làm cho người lao động nói riêng và người lao động chưa thành niên nói chung, Sở Lao động – Thương binh và Xã hội Thành phố đã có sự chủ động, linh hoạt phối hợp với các sở, ban ngành, đoàn thể chính trị xã hội để tổ chức các hoạt động phổ biến tuyên truyền, giáo dục kiến thức pháp luật về lao động, tiền lương, bảo hiểm xã hội cũng như các buổi tập huấn, huấn luyện về an toàn lao động, vệ sinh lao động, phòng cháy chữa cháy,… cho cả các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất lẫn người lao động. Từ đó tạo dựng được một môi trường lao động lành mạnh, bình đẳng dành cho người lao động chưa thành niên, tạo những điều kiện tốt nhất, thuận lợi nhất để người lao động chưa thành niên phát triển.

Tuy nhiên, thực tế hiện nay lại cho thấy vẫn còn nhiều người lao động chưa thành niên trên địa bàn thành phố chưa nhận được sự hỗ trợ, giúp đỡ trong việc tìm kiếm việc làm phù hợp do một số chương trình, chính sách ít hoặc chưa tập trung vào công tác giải quyết nhu cầu việc làm cho họ. Hiện nay tình trạng lao động chưa thành niên phải làm những công việc không phù hợp với thể chất, độ tuổi của các em vẫn diễn ra phổ biến, thậm chí đã có nhiều lời phản ảnh, phàn nàn của người lao động chưa thành niên về mức lương làm việc quá thấp, làm việc quá số giờ được pháp luật quy định và không có thời gian để nghỉ ngơi, làm việc trong môi trường độc hại, nóng, bụi và ồn gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển bình thường của các em.

Theo số liệu từ Sở Lao động – Thương binh và Xã hội Thành phố Hồ Chí Minh, tính đến tháng 11/2022, tổng số trẻ em dưới 18 tuổi ở thành phố Hồ Chí Minh là 2.007.561 người, chiếm 19.88% tổng dân số. Trong đó, có 180.597 trẻ em là người chưa thành niên tham gia vào các hoạt động lao động kinh tế (Chiếm 9,1%). Trong số này có 94.497 người lao động chủ yếu làm việc trong ngành may, các xưởng gạch, quán ăn, làm các công việc nặng nhọc, nguy hiểm, độc hại hoặc làm người giúp việc gia đình. Qua số liệu trên có thể thấy số lượng người chưa thành niên tham gia vào quan hệ lao động là khá lớn và điều này cũng cho thấy nhu cầu tìm việc làm của người chưa thành niên ở thành phố Hồ Chí Minh khá cao và không ngừng tăng qua các năm [42].

Về thực trạng thực hiện pháp luật về đào tạo nghề đối với người lao động chưa thành niên trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. Hiện nay, lao động chưa thành niên được xem là một chủ thể, thậm chí là một chủ thể đặc biệt trong quan hệ lao động cũng như là một phần quan trọng của thị trường lao động theo quy định của pháp luật lao động. Vì vậy tình hình dạy nghề, học nghề của các trường dạy nghề là một điều tất yếu để cung cấp cho xã hội đội ngũ công nhân thạo nghề, có trình độ chuyên môn cao phục vụ cho quá trình lao động sản xuất, phát triển kinh tế đất nước. Thực tế tình hình dạy nghề và đào tạo nghề tại Thành phố Hồ Chí Minh sẽ được thể hiện một cách rõ ràng và cụ thể qua một số thông tin sau. Theo Báo Tạp chí Lao động và Xã hội Online đăng ngày 26 tháng 11 năm 2022 có thông tin: Ông Đặng Minh Sự, Trưởng phòng Giáo dục nghề nghiệp, Sở Lao động – Thương binh và Xã hội Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: Thành phố hiện có 394 cơ sở giáo dục nghề nghiệp, trong đó có 59

Trường Cao đẳng, 63 trường Trung cấp, 25 Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp – Giáo dục thường xuyên và 247 Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp và cơ sở hoạt động Giáo dục nghề nghiệp. Tính đến tháng 11/2022, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn thành phố đã tuyển sinh, đào tạo được 278.860 (đạt tỉ lệ 75,20%) so với kế hoạch năm. Trong đó, trình độ cao đẳng 43.911, trình độ trung cấp 16.868, trình độ sơ cấp và dưới 3 tháng 218.081. Tỷ lệ lao động đã qua đào tạo tính đến tháng 11/2022 đạt 152.555 người, trong đó: cao đẳng 16.855 người, trung cấp 5.685 người, sơ cấp và thường xuyên 130.015 người, góp phần nâng tổng số lao động đã qua đào tạo đến tháng 11/2022: 4.318.216 người, đạt tỉ lệ 87,60% (chỉ tiêu năm 2022 là 86,10%).

Bên cạnh đó, cũng trong năm 2022, với mục tiêu đào tạo nghề cho ít nhất trên 5.350 lao động nông thôn, trong đó ở những nghề phi nông nghiệp tập trung đào tạo những nghề gắn với định hướng phát triển kinh tế – xã hội của Thành phố và đào tạo những nghề nông nghiệp ở những nghề kỹ thuật cao. Tính đến tháng 11/2022 Thành phố đã đào tạo được 4.419 lao động nông thôn (đạt 83,39% chỉ tiêu đề ra). Luận văn: Thực trạng pháp luật lao động chưa thành niên tại HCM.

Mặc dù công tác giáo dục nghề nghiệp Thành phố những năm gần đây có nhiều tiến bộ. Tuy nhiên, tâm lý coi trọng bằng cấp và chưa thấy tầm quan trọng của giáo dục nghề nghiệp, dẫn đến công tác hướng nghiệp, phân luồng học sinh sau tốt nghiệp bậc trung học tại nhiều quận – huyện chưa như mong muốn. Công tác tuyển sinh các trình độ giáo dục nghề nghiệp còn gặp nhiều khó khăn. Chỉ tiêu tuyển sinh đào tạo còn thấp, đạt 75,16% với Kế hoạch năm do tuyển sinh đại học kéo dài và nhiều trường đại học hạ điểm sàn xét tuyển do đó học sinh phổ thông ưu tiên nộp hồ sơ vào học tại các trường đại học hơn là học nghề [11].

Ngoài ra, Báo Sài Gòn Giải phóng Online đăng ngày 24 tháng 08 năm 2022 cũng có đưa tin như sau:

• Chưa tuyển đủ chỉ tiêu:

Thạc sỹ Võ Long Triều, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ Thủ Đức, cho hay, nhà trường bắt đầu mở đăng ký tuyển sinh trực tuyến từ ngày 1-3-2023. Đến hiện tại, trường đã hoàn thành 80% chỉ tiêu trong tổng số gần 3.900 chỉ tiêu được giao. Bên cạnh đó, một số ngành “hạ nhiệt” khi chỉ mới tuyển được khoảng 50% chỉ tiêu, như: Tài chính – Ngân hàng, Kỹ thuật lắp đặt điện và điều khiển trong công nghiệp, Tự động hóa công nghiệp.

Có chỉ tiêu 6.000 học sinh, sinh viên nhưng đến giữa tháng 8, Trường Cao đẳng Kỹ thuật Lý Tự Trọng chỉ tuyển sinh được trên 60% chỉ tiêu. Hiệu trưởng trường này chia sẻ, khó khăn khách quan của trường nghề nói chung là “cánh cửa” đại học năm 2022 mở rộng hơn những năm trước, khi có tới 20 phương thức xét tuyển. “Trường nghề công lập tuyển sinh đã khó, nhiều trường nghề ngoài công lập còn khó khăn hơn khi có trường mới tuyển được khoảng 30% chỉ tiêu. Một số ngành không tuyển được học viên tối thiểu để mở lớp”, Tiến sỹ Phạm Hữu Lộc, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Kỹ thuật Lý Tự Trọng, nhận định.

Tương tự, Thạc sỹ Nguyễn Đăng Lý, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Quốc tế Thành phố Hồ Chí Minh, trăn trở, với cách thức tuyển sinh đại học dễ dàng như năm nay, việc tuyển sinh của cơ sở giáo dục nghề nghiệp sẽ gặp không ít cản trở. Đặc biệt, đến cuối tháng 9, các trường đại học mới công bố danh sách trúng tuyển càng khiến nhiều thí sinh tiếp tục chờ cơ hội. Do đó, dù trường đã tuyển sinh được gần 50% chỉ tiêu theo kế hoạch đề ra, nhưng tỷ lệ này vẫn rất đáng quan ngại, trong khi các doanh nghiệp trong và ngoài nước hiện đang “kêu” vì thiếu lao động có tay nghề, kỹ thuật.

• Đầu tư cho trường nghề tương xứng hơn: Luận văn: Thực trạng pháp luật lao động chưa thành niên tại HCM.

Theo kế hoạch của khối trường nghề Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2022 cố gắng tuyển mới 371.000 người học ở các trình độ từ sơ cấp đến cao đẳng; tổ chức đào tạo cho 5.300 lao động nông thôn trên địa bàn và tổ chức đào tạo, cung ứng nguồn nhân lực sau tốt nghiệp giáo dục nghề nghiệp, tham gia thị trường lao động thành phố đến cuối năm đạt 86,05%. Tuy nhiên, qua báo cáo nhanh của các trường nghề thì kết quả mới đạt 40%-60% chỉ tiêu tuyển sinh.

Nhận định nguyên nhân, các chuyên gia về nguồn nhân lực thẳng thắn chỉ rõ, trường nghề chưa được đầu tư xứng tầm để tạo dựng môi trường nghề hấp dẫn. “Các trường nghề, nhất là trường ngoài công lập, đã khó nay càng khó hơn. Mặc dù đã nỗ lực đầu tư từ đội ngũ đến cơ sở vật chất nhưng vẫn tuyển sinh chưa đạt yêu cầu”, ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp, nói.

Theo hiệu trưởng nhiều trường nghề, mọi khó khăn đều có thể giải quyết nếu việc phân luồng học sinh về các trường nghề được quan tâm hơn. Bên cạnh đó, các trường mong muốn có thể tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi của thành phố, vì dịch Covid-19 đã làm nhiều trường gần như kiệt quệ, khó tiếp tục duy trì hoạt động dạy – học, tuyển sinh. Thành phố cần cơ chế mở rộng đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học hiện đại cho các trường nghề, kể cả trường ngoài công lập, để nâng cao chất lượng đào tạo, đảm bảo 100% học sinh, sinh viên ra trường có việc làm… Khi đó, trường nghề có nhiều học viên, có nguồn kinh phí để đầu tư trang thiết bị, nâng cao chất lượng giảng dạy.

Theo như Phó Giám đốc Sở Lao động – Thương binh và Xã hội Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Lâm cho biết, thực tế hiện nay cho thấy không phải ngành nào, trường nghề nào cũng đều gặp phải những khó khăn, thách thức trong công tác tuyển sinh. Có trường còn tuyển vượt chỉ tiêu, học sinh vào trường phải sơ tuyển, thi tuyển. Lý do chủ yếu là do các trường này đã xây dựng được thương hiệu, chất lượng đào tạo tốt, có cam kết đào tạo, đảm bảo giải quyết việc làm cho học sinh sau tốt nghiệp tại trường bằng cách liên kết với các doanh nghiệp có nhu cầu. Vì vậy, giáo dục nghề nghiệp thành phố phải thực hiện cùng lúc nhiều giải pháp trong tuyển sinh, đào tạo; vừa phải nâng cao chất lượng đào tạo, vừa phải đẩy mạnh truyền thông tuyển sinh [18].

Một điều đáng lưu ý nữa là thực trạng dạy nghề chưa thật sự bám sát và đáp ứng yêu cầu của thực tế khi mà phần lớn trẻ em phải lao động sớm bị hạn chế rất nhiều về cả trình độ văn hoá cũng như sức khoẻ. Bởi vậy, nếu cho các em học những nghề yếu cầu trình độ văn hoá nhất định để có được việc làm tốt hoặc theo nhu cầu thị trường lao động thì thường lao động trẻ em không đủ điều kiện để theo học. Mặt khác, nhiều địa phương tổ chức các khoá đào tạo nghề nhưng không gắn liền và sâu sát với nhu cầu việc làm thực tế của người lao động chưa thành niên khiến việc đào tạo trở nên hình thức và gây ra sự lãng phí rất lớn. Một ví dụ điển hình là Thành phố Hồ Chí Minh đã từng đề ra những giải pháp dạy nghề cho trẻ em đường phố, trẻ em tự làm để các em có thể trở về quê tìm việc.

2.2.3. Thực trạng thực hiện pháp luật về giao kết hợp đồng lao động đối với người lao động chưa thành niên trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh: Luận văn: Thực trạng pháp luật lao động chưa thành niên tại HCM.

Thực tế hiện nay cho thấy trên địa bàn thành phố vẫn còn tồn tại rất nhiều trường hợp người sử dụng lao động chưa thành niên không ký kết hợp đồng lao động với người lao động thành niên. Có nhiều nguyên nhân khác nhau dẫn tới vấn đề này. Các chủ cơ sở sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp không muốn ký kết hợp đồng lao động với người lao động vì không muốn bị ràng buộc trách nhiệm với người lao động chẳng hạn như về bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội hoặc các chế độ khác và cũng một phần là do những quy định của pháp luật dành cho người lao động chưa thành niên thì phức tạp hơn rất nhiều khi so với các quy định của pháp luật dành cho lao động thành niên.

Vẫn còn nhiều trường hợp giữa lao động chưa thành niên và người sử dụng lao động chỉ giao kết hợp đồng lao động bằng miệng, do vậy các quyền lợi mà pháp luật quy định cho người chưa thành niên được hưởng phụ thuộc chủ yếu vào người sử dụng lao động. Việc không thể đảm bảo cho người lao động được làm việc trong một trường đảm bảo an toàn vệ sinh lao động cũng như một chế độ đãi ngộ tốt tại một số doanh nghiệp, cơ sở sản xuất đã khiến cho người lao động cảm thấy không còn muốn cống hiến và đóng góp cho doanh nghiệp, cơ sở sản xuất đó nữa. Không những vậy, còn có rất nhiều doanh nghiệp, cơ sở sản xuất đã đưa vào hợp đồng lao động một số điều khoản, điều kiện hết sức vô lý và vi phạm nghiêm trọng các quy định của pháp luật về lao động buộc người lao động phải chấp nhận nếu như người lao động muốn được ký kết hợp đồng lao động như: tạm giữ một phần tiền lương của người lao động trong quá trình thực hiện hợp đồng, người lao động sẽ bị phạt một số tiền lớn, có thể lên đến hàng trăm triệu đồng nếu tự ý đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động.

Nếu không có hợp đồng lao động làm căn cứ pháp lý để ràng buộc người lao động chưa thành niên với người sử dụng lao động chưa thành niên, người sử dụng lao động sẽ có những hành xử rất tùy tiện đối với người lao động chưa thành niên. Đặc biệt khi có những tranh chấp về lao động xảy ra, người lao động sẽ gặp khó khăn trong việc chứng minh, thậm chí trong nhiều trường hợp người lao động không thể chứng minh việc có tồn tại mối quan hệ lao động giữa họ với người sử dụng lao động với cơ quan quản lý lao động hoặc tòa án. Ngược lại, nhiều doanh nghiệp, cơ sở sản xuất cũng sẽ rơi vào trạng thái bị động khi người lao động tự ý bỏ việc mà không thông báo.

Thực tế hiện nay trên địa bàn thành phố đã cho thấy nhiều hành vi vi phạm pháp luật về giao kết, thực hiện và chấm dứt hợp đồng lao động với người lao động chưa thành niên vẫn còn đang tồn tại, thậm chí tình trạng này đã vượt quá khả năng kiểm soát, quản lý của các cơ quan quản lý nhà nước về lao động. Nguyên nhân chủ yếu của vấn đề này phần nhiều chính là do sự tùy tiện của các bên khi tham gia vào quan hệ lao động, đồng thời hoạt động quản lý của cơ quan quản lý nhà nước về lao động chưa đạt được sự hiệu quả như mong đợi, chế tài dành cho việc xử lý các hành vi vi phạm pháp luật lao động này chưa mang tính răn đe cao. Luận văn: Thực trạng pháp luật lao động chưa thành niên tại HCM.

Theo số liệu từ Sở Lao động – Thương binh và Xã hội thành phố Hồ Chí Minh, từ tháng 04 năm 2022, Thanh tra sở đã tiến hành thanh tra, kiểm tra việc thực hiện pháp luật về giao kết hợp đồng lao động đối với người lao động chưa thành niên của 125 doanh nghiệp, cơ sở sản xuất có sử dụng lao động chưa thành niên trên địa bàn các Quận 11, Quận 12, Quận Phú Nhuận, Quận 7, Quận Bình Tân. Qua quá trình thanh tra, kiểm tra phát hiện có 45 trong tổng số 125 doanh nghiệp, cơ sở sản xuất có vi phạm về giao kết hợp đồng lao động với người lao động chưa thành niên, trong đó có vi phạm về không giao kết hợp đồng lao động bằng văn bản, vi phạm về hình thức hợp đồng, nội dung hợp đồng không đúng quy định của pháp luật. Thanh tra viên đã lập biên bản xử phạt các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất vi phạm [41].

2.2.4. Thực trạng thực hiện pháp luật về tiền lương đối với người lao động chưa thành niên tại Thành phố Hồ Chí Minh:

Tiền lương là lĩnh vực mà người sử dụng lao động chưa thành niên hay phạm nhất. Vi phạm quy định pháp luật về tiền lương đối với người lao động chưa thành niên được thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như chậm trả tiền lương cho người lao động chưa thành niên, trả mức lương quá thấp, trả lương cao nhưng luôn tìm cách để khấu trừ bớt tiền lương, không chi trả tiền lương làm thêm giờ cho người lao động chưa thành niên. Để có tiền trang trải cuộc sống cũng như phụ giúp thêm cho gia đình của mình, một bộ phận người lao động chưa thành niên trên địa bàn thành phố đang làm thuê trong các cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống như nhà hàng, khách sạn, quán ăn với mức thu nhập hàng tháng thấp chỉ bằng mức lương hàng tối thiểu hoặc thậm chí trong nhiều trường hợp người lao động chưa thành niên còn bị trả mức lương thấp hơn cả mức lương tối thiểu được pháp luật quy định. Có rất nhiều lao động chưa thành niên bị người sử dụng lao động ép buộc phải làm thêm giờ, làm thêm vào cả ngày nghỉ, ngày lễ mà không trả tiền phụ cấp, tiền lương làm thêm giờ hay tiền làm thêm vào ngày lễ cho các em. Nhiều khi các em phải làm những việc như những người lao động thành niên nhưng lại không được hưởng lương ngang bằng như những người lao động thành niên đó.

Báo Công an Thành phố Hồ Chí Minh đăng ngày 09 tháng 06 năm 2019 có đưa tin: Việc tuyển dụng lao động trẻ em tại tỉnh Đắk Lắk đa phần là thông qua các đối tượng môi giới. Do môi giới tuyển dụng được hưởng hoa hồng cao từ 1,4 đến 1,9 triệu đồng cho một người đi lao động nên “cò” đã lợi dụng sự thiếu hiểu biết, bất chấp pháp luật ngày đêm tuyển lao động trong đó có nhiều trẻ em xuống làm ở các cơ sở thuộc quận Tân Bình, Tân Phú, Bình Chánh, Bình Tân của Thành phố Hồ Chí Minh. Trẻ em được nhắm đến tuyển dụng là các con em của các gia đình người dân tộc thiểu số, kinh tế khó khăn, thiếu hiểu biết pháp luật ở vùng sâu, vùng xa. Các hợp đồng mà chủ tuyển dụng đều rất sơ sài, vi phạm nội dung được pháp luật quy định như: không thông qua ý kiến của cha mẹ, người giám hộ, không nêu rõ địa chỉ, điều kiện làm việc, chế độ bảo hiểm xã hội, thời gian làm việc kéo dài nhưng lương thấp,… Luận văn: Thực trạng pháp luật lao động chưa thành niên tại HCM.

Như hợp đồng của cháu Hoàng Thị Phượng ở xã Cư Bông được ký với bà Nguyễn Thị Thỏa tuyển lao động cho Bùi Trường Giang (trú tại Phường 12, Quận Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh) được ghi là “Hợp đồng học việc” với thời hạn 2 năm, mức lương là 20 triệu, năm đầu được ứng 10 triệu. Trong hợp đồng không quên ghi điều khoản: “Nếu bên nào sai, bên đó hoàn toàn chịu trách nhiệm với những gì đã thỏa thuận với gia đình, cháu ngoan sẽ được thưởng 1,5 đến 2,5 triệu”.

Với việc “vẽ” ra nhiều viễn cảnh tươi đẹp, nhiều gia đình đã dính “bẫy” tuyển dụng lao động của “cò”. Khi các em bước chân đến miền đất lạ và nhận ra mình làm việc trong môi trường độc hại và bị bóc lột phải làm việc 12 – 15 giờ mỗi ngày, làm đúng 2 năm mới được thanh toán tiền công, nếu bỏ ngang phải bồi thường cho chủ thì đã quá muộn [38].

Bên cạnh đó, Báo Người lao động đăng ngày 18 tháng 09 năm 2019 cũng có đưa tin như sau: Nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, TP Hồ Chí Minh là địa phương thu hút lao động nhập cư từ các tỉnh, thành phố khác đến sinh sống và làm việc, trong đó có lao động trẻ em. Theo Cục Trẻ em – Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, Thành phố Hồ Chí Minh có hơn 80.000 trẻ em tham gia hoạt động kinh tế và hơn 50% trong số đó là lao động trẻ em (lao động trái quy định pháp luật). Hiện tình trạng lao động trẻ em từ các tỉnh đổ về Thành phố Hồ Chí Minh vẫn diễn biến khá phức tạp, hình thành các đường dây môi giới và gây nguy cơ cao trẻ em bị xâm hại.

Bà Nguyễn Thị Hương, Phó Giám đốc Sở Lao động – Thương binh và Xã hội tỉnh Đắk Nông, cho biết những năm trước ở tỉnh chưa xảy ra trường hợp trẻ em nào lao động trái quy định pháp luật. Thế nhưng, từ đầu năm 2019 đã có một số đối tượng từ Thành phố Hồ Chí Minh đến hai xã Quảng Phú và Nâm N’Đir (huyện Krông Nô) dụ dỗ, đưa 54 em xuống Thành phố Hồ Chí Minh làm việc. Các em này có độ tuổi từ 12-16, chủ yếu là người dân tộc Mông, Dao, có hoàn cảnh gia đình khó khăn, trình độ thấp (học cao nhất là lớp 5, có em không biết chữ). Các đối tượng dụ dỗ được chủ cơ sở trả 1,4 triệu đồng tiền công/em. Theo điều tra của cơ quan công an, để lôi kéo các em, các đối tượng hứa hẹn sẽ bố trí cho các em làm việc tại những cơ sở may mặc, giày da tại Thành phố Hồ Chí Minh với mức lương từ 18-20 triệu đồng/năm (bao ăn, ở). Hứa hẹn là vậy nhưng thực tế các em bị chủ sử dụng lao động ép làm việc quá sức. Mỗi ngày, có khi các em phải làm việc ba ca từ 7 giờ đến 23 giờ, chỗ ngủ được bố trí tại kho hàng và không được phép ra ngoài. “Sau khi xác minh thông tin, chính quyền địa phương đã tuyên truyền, vận động các gia đình đưa các em trở về. Kết quả, có 30/35 em ở xã Nâm N’Đir đã trở về với gia đình. Tuy nhiên, sau đó một số em lại quay lại Thành phố Hồ Chí Minh làm việc. Hiện tại, xã này vẫn còn 22 em đang làm việc tại Thành phố Hồ Chí Minh” – bà Hương cho biết.

Tại tỉnh Đắk Lắk cũng xảy ra tình trạng tương tự. Ông Nguyễn Duy Tuyết, Trưởng Phòng Bảo vệ, chăm sóc trẻ em và Bình đẳng giới Sở Lao động Thương binh và Xã hội tỉnh Đắk Lắk, cho biết từ đầu năm 2019, tại các buôn, thôn ở các xã có điều kiện kinh tế khó khăn, vùng sâu, vùng xa thuộc huyện Lắk, Ea Kar, Krông Pắk, Krông Bông, Cư Kuin xuất hiện một số người đến dụ dỗ các hộ gia đình nghèo, dân tộc thiểu số, có con em từ 13-16 tuổi đã bỏ học đi làm việc tại các xưởng may, sản xuất bao bì nhựa tái chế, xưởng cơ khí ở Thành phố Hồ Chí Minh với mức tiền công thỏa thuận miệng là 16-20 triệu đồng/năm. Thời điểm đó, đã có 161 em bị dụ dỗ đưa đi làm việc. Qua vận động người dân và tiến hành nhiều giải pháp như: miễn giảm học phí, cấp học bổng nhằm khuyến khích các em đi học trở lại; hỗ trợ chi phí khám chữa bệnh; trợ vốn, kinh nghiệm sản xuất,… đã có 61 em trở về địa phương. Thế nhưng, tình trạng trẻ em rời địa phương đến Thành phố Hồ Chí Minh làm việc vẫn tái diễn. Hiện vẫn còn 144 lao động trẻ em đang làm việc tại Thành phố Hồ Chí Minh [15]. Luận văn: Thực trạng pháp luật lao động chưa thành niên tại HCM.

Theo quy định của pháp luật, việc trả lương phải trả trực tiếp cho người lao động và trả tại nơi làm việc, tuy nhiên thực tế hiện nay cho thấy các chủ cơ sở sản xuất, kinh doanh thường về các vùng quê để tuyển dụng người lao động chưa thành niên vào làm việc và đưa tiền cho cha mẹ của họ, hàng tháng người lao động chưa thành niên sẽ không nhận lương mà lương được người sử dụng lao động chuyển thẳng về quê cho cha mẹ của lao động chưa thành niên đó. Nguyên nhân của sai phạm này không những xuất phát từ phía người sử dụng lao động chưa thành niên mà còn ở ngay chính cha mẹ của người lao động chưa thành niên.

2.2.5. Thực trạng thực hiện pháp luật về thời giờ làm việc và thời giờ nghỉ ngơi đối với người lao động chưa thành niên tại Thành phố Hồ Chí Minh:

Vi phạm pháp luật về thời gian làm việc, thời giờ nghỉ ngơi đối với người lao động chưa thành niên trên địa bàn thành phố diễn ra thường xuyên trong những năm vừa qua. Thời gian làm việc của người lao động chưa thành niên trung bình từ 5 đến 6 giờ/ ngày, nhưng ở nhiều doanh nghiệp, cơ sở sản xuất người lao động chưa thành niên phải làm việc với thời gian nhiều hơn mức 6 giờ/ngày. Nếu làm việc trong các công ty may mặc, thực phẩm thì vào mùa cao điểm người lao động chưa thành niên có thể làm việc hơn 8 giờ/ngày, thậm chí là 14-16 giờ/ngày. Một trường hợp vi phạm nghiêm trọng thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi của lao động chưa thành niên đã được Báo Người lao động đăng ngày 17 tháng 10 năm 2019 phản ảnh như sau: chiều ngày 16 tháng 10 năm 2019, tổ kiểm tra phối hợp của quận Bình Tân – Thành phố Hồ Chí Minh đã đến kiểm tra cơ sở may gia công của ông Vũ Huy Chiến ở khu phố 4, phường Bình Hưng Hòa và phát hiện nhiều hành vi vi phạm như: không đăng ký kinh doanh, không ký hợp đồng lao động, buộc lao động trẻ em làm quá giờ,…

Lúc kiểm tra, cơ sở của ông Chiến đang sử dụng hai lao động vị thành niên là em Dương Văn Quang (Sinh năm 2003) và em Võ Văn Toàn (Sinh năm 2004), đều cùng quê Thái Bình. Toàn cho biết em làm tại cơ sở này được hai năm, chủ trả tổng cộng 14 triệu đồng, bao ăn ở, không ký hợp đồng lao động, còn Quang vào đây được hơn 10 ngày, cũng không có hợp đồng lao động. Ông Chiến cùng vợ buộc các em phải làm gần 15 giờ/ngày với đồng lương rẻ mạt. Toàn kể mỗi ngày, em thức dậy làm từ 6 giờ 30 phút đến 12 giờ, nghỉ ăn cơm, 14 giờ làm lại đến 19 giờ mới được tạm nghỉ để tắm giặt, ăn uống. Khoảng 20 giờ, các em lại chúi đầu vào máy may, đến 0 giờ mới được đi ngủ. Do làm quá sức nên cả hai đều gầy gò, xanh xao.

Ông Hoàng Công Hợp, Phó Phòng Lao động – Thương binh và xã hội quận Bình Tân, nhận xét: “Sử dụng lao động vị thành niên mà buộc làm quá 7 giờ/ngày đã vi phạm, huống chi cơ sở này còn bắt các em phải làm gần 15 giờ. Như vậy là bóc lột sức lao động các em” [16]. Luận văn: Thực trạng pháp luật lao động chưa thành niên tại HCM.

Số lượng những vi phạm về thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi của người lao động chưa thành niên thậm chí còn xảy ra mức độ nhiều hơn đối với những người chưa thành niên là lao động giúp việc nhà, lao động phục vụ khách hàng, quán ăn từ bình dân đến sang trọng. Đa phần những lao động chưa thành niên này là lao động thiếu kinh nghiệm, kiến thức chuyên môn, không biết sử dụng, bảo quản các thiết bị được sử dụng trong các gia đình, chưa được trang bị kỹ năng chăm sóc người cao tuổi, trẻ em. Vì vậy, những lao động này phải thường trực đối mặt với việc không nhận được sự tôn trọng, nguy cơ trừ lương, bị mắng chửi từ phía người sử dụng lao động.

Một thực tế khác đang diễn ra hiện nay tại các cơ sở sản xuất kinh doanh, những hộ gia đình kinh doanh nhỏ lẻ, pháp luật chưa có cơ chế để kiểm soát số lượng giờ làm việc trên thực tế của người lao động chưa thành niên. Hầu hết người lao động chưa thành niên đều phải làm việc với thời gian làm việc vượt quá số giờ được pháp luật lao động quy định, phải làm thêm vào ban đêm, không được hưởng một chế độ nghỉ ngơi đầy đủ, hợp lý, thậm chí người lao động chưa thành niên không có thời gian dành cho việc vui chơi, học tập. Thực tế là đã có nhiều trường hợp các cơ sở kinh doanh buộc người lao động chưa thành niên không được nghỉ phép năm mặc dù không có bất kỳ lý do gì cản trở. Vì thực tế có khi người lao động chưa thành niên xin nghỉ phép nhưng người sử dụng lao động viện lý do ảnh hưởng kế hoạch sản xuất của cơ sở nên dời ngày phép của người lao động chưa thành niên. Điều này có thể cũng sẽ làm ảnh hưởng đến kế hoạch học tập của người lao động chưa thành niên.

Theo Báo Công an Thành phố Hồ Chí Minh đăng ngày 14 tháng 05 năm 2019 có đưa thông tin như sau: Học hết tiểu học, H’Glen Niê (Sinh năm 2004, buôn Trưng, xã Cư Bông, huyện Ea Kar, Đắk Lắk) bỏ học ở nhà phụ giúp gia đình việc nương rẫy. Đầu năm 2019, có người đến nói với cháu đi làm việc tại Thành phố Hồ Chí Minh, công việc nhẹ nhàng được ăn ở tại chỗ. Sau khi ký hợp đồng, anh Y Lăng Byă – cha của H’Glen Niê đã đưa cháu xuống tận nơi làm việc. Xuống Thành phố Hồ Chí Minh hai ngày đầu, H’Glen Niê được ở tập trung tại một địa điểm lạ, sau đó cháu được đưa đến cơ sở của người đàn ông tên Đinh Viết Trứ ở đường Tân Kỳ – Tân Quý, Phường Bình Hưng Hòa A, Quận Bình Tân để làm việc. Cứ đinh ninh trong đầu là con gái đã tìm được công việc thích hợp, lương cao nhưng làm được một thời gian H’Glen Niê điện về nói những bất cập nên anh Y Lăng Byă lại phải cất công đến tận nơi đưa cháu về nhà.

Cháu H’Glen Niê cho biết, lúc làm hợp đồng cháu và bố đều không biết ngày làm mấy tiếng, tiền lương được bao nhiêu mà chỉ nghĩ có công việc kiếm tiền nên cứ thế đi. Sau khi bố về nhà, cháu mới biết chủ xưởng may bắt làm 3 ca/ngày, sáng từ 7 giờ đến 11 giờ, chiều từ 14 giờ đến 18 giờ, tối từ 20 giờ đến giờ. “Cả ngày chỉ làm việc, không được đi đâu cả, ăn uống cũng đạm bạc. Làm quần quật cả ngày nhưng tiền lương chỉ được chín trăm ngàn/tháng. Làm được hai tháng, cháu thấy mệt quá nên gọi điện nói gia đình xin về. Giờ nghĩ đến, cháu vẫn thấy kinh hãi, có cho thêm tiền cháu cũng không xuống đó làm lại nữa”, H’Glen Niê giãi bày. Luận văn: Thực trạng pháp luật lao động chưa thành niên tại HCM.

Ngoài ra còn có trường hợp của em H’Trem KCâm (trú tại buôn Puăn A, xã Ea Phê, huyện Krông Pắk ký kết hợp đồng lao động với ông Nguyễn Văn Tiến (Chủ cơ sở sản xuất ở xã Vĩnh Lộc B, huyện Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh), theo đó em phải làm việc với thời gian là 13 giờ/ngày.

Thời gian làm việc được ấn định cụ thể, sáng từ 7 giờ đến 12 giờ, chiều từ 14 giờ đến 19 giờ, tối từ 20 giờ đến 23 giờ (trong đó tối chủ nhật được nghỉ). Theo đó, mức lương là 14 triệu/năm, gia đình được ứng 2 triệu, còn lại sẽ được thanh toán sau khi hợp đồng lao động một năm kết thúc. Trong hợp đồng lao động còn ghi điều khoản ràng buộc “Nếu bên B tự ý bỏ việc trước hợp đồng sẽ phải bồi thường tiền xe và đi lại” [39].

Để tối ưu và tiết kiệm chi phí sản xuất, đã có không ít các chủ doanh nghiệp, cơ sở sản xuất trên địa bàn thành phố đã tuyển dụng và sử dụng nhiều lao động chưa thành niên vào làm việc và cho lao động chưa thành niên làm việc với cường độ lao động cao, nhiều khi vượt quá sức của các em khiến sức khỏe của các em không được bảo đảm. Hơn thế, nhiều chủ doanh nghiệp, cơ sở sản xuất còn cố tình kéo dài thời gian lao động của người lao động chưa thành niên, vượt quá số thời giờ lao động được pháp luật lao động quy định nhưng tiền công trả cho lao động chưa thành niên thì rẻ mạt và không tương xứng với công sức lao động mà các em đã bỏ ra.

2.2.6. Thực trạng thực hiện pháp luật về an toàn lao động và vệ sinh lao động đối với người lao động chưa thành niên tại thành phố Hồ Chí Minh:

Vấn đề an toàn lao động và vệ sinh lao động dành cho nhóm đối tượng đặc biệt là người lao động chưa thành niên vẫn chưa nhận được sự quan tâm đầy đủ và đúng mức. Vẫn còn nhiều vụ tai nạn lao động xảy ra có liên quan đến lao động chưa thành niên, phần lớn những tai nạn lao động này diễn ra ở các công trình xây dựng, cơ sở sản xuất vật liệu xây dựng, cơ khí chế tạo, đây là những ngành nghề tập trung nhiều lao động chưa thành niên.

Nguyên nhân của tình trạng này chủ yếu là do nhận thức của một số chủ doanh nghiệp, cơ sở sản xuất về an toàn lao động còn chưa đúng và đầy đủ. Điều kiện làm việc khi cho người lao động chưa thành niên làm thêm, tăng ca tại một số doanh nghiệp, cơ sở sản xuất chưa được đảm bảo và chưa có sự cải thiện. Việc huấn luyện an toàn lao động cho người lao động chưa thành niên còn chưa được chú trọng, việc thực hiện chỉ mang tính hình thức. Bên cạnh đó, do người lao động chưa thành niên còn thiếu sự hiểu biết, ý thức tuân thủ và chấp hành kỷ luật lao động kém, trong quá trình lao động nhiều khi thiếu sự tỉ mỉ, cẩn thận, điều này đã khiến cho nhiều vụ tai nạn lao động đáng tiếc đã xảy ra. Cũng có những trường hợp nơi làm việc đã có những quy định về an toàn lao động, nhưng người lao động chưa thành niên không chịu tuân thủ và chấp hành theo các quy định đó dẫn đến nhiều quá trình lao động có nhiều sai lầm, hậu quả không đáng có xảy ra.

Hệ thống pháp luật nước ta hiện nay không thiếu các quy định về an toàn lao động và vệ sinh lao động nhưng có một số quy định không thực hiện được, hoặc gặp nhiều khó khăn, bất cập khi thực hiện. Điều này có một phần lỗi của cơ quan chức năng. Số lượng thanh tra chuyên ngành lao động còn quá ít và mỏng nếu so với số lượng doanh nghiệp rất nhiều trên địa bàn của thành phố. Luận văn: Thực trạng pháp luật lao động chưa thành niên tại HCM.

Bên cạnh đó trình độ chuyên môn lẫn kỹ năng nghiệp vụ của một bộ phận Thanh tra viên vẫn còn yếu và tồn tại nhiều mặt hạn chế. Có rất nhiều trường hợp khi tai nạn lao động liên quan đến người lao động chưa thành niên đã xảy ra trên thực tế và được phản ánh lên trên thì khi đó thanh tra lao động mới tiến hành tổ chức kiểm tra, thanh tra doanh nghiệp, cơ sở sản xuất nơi có tai nạn lao động xảy ra. Nhưng ngay cả khi thanh tra lao động phát hiện được doanh nghiệp, cơ sở sản xuất có những sai phạm thì những sai phạm đó khó xử lý được mạnh vì các chế tài xử lý của pháp luật đưa ra còn rườm rà, chồng chéo và chưa đủ mang tính răn đe đối với các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất sai phạm.

Vấn đề vệ sinh lao động dành cho người lao động chưa thành niên cũng là một trong những vấn đề nổi trội nhưng chưa nhận được sự quan tâm đúng mức và cần thiết từ cả chính quyền địa phương lẫn các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất. Lao động chưa thành niên có thể phải chịu những tác hại không hề nhỏ như suy giảm khả năng lao động, mắc phải các bệnh nguy hiểm về phổi, đường hô hấp nếu như không được đảm bảo các điều kiện về vệ sinh lao động khi tham gia lao động sản xuất. Chính vì thế, để đảm bảo an toàn lao động và vệ sinh lao động dành cho người lao động chưa thành niên khi tham gia lao động, đòi hỏi phải có những quy định cụ thể hơn nữa về điều kiện an toàn lao động, vệ sinh lao động đối với các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất nơi người lao động chưa thành niên làm việc.

2.2.7. Thực trạng thực hiện pháp luật về bảo hiểm xã hội đối với người lao động chưa thành niên tại thành phố Hồ Chí Minh: Luận văn: Thực trạng pháp luật lao động chưa thành niên tại HCM.

Một bộ phận không nhỏ các chủ doanh nghiệp, cơ sở sản xuất trên địa bàn thành phố chỉ ký hợp đồng lao động theo mùa vụ đối với người lao động chưa thành niên và lấy lí do những lao động này không làm việc ổn định, lâu dài để trốn tránh thực hiện nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động chưa thành niên. Vì sợ mất việc, mất nguồn thu nhập nên dù biết rằng quyền lợi của mình đã bị xâm phạm nhưng người lao động chưa thành niên cũng không dám đứng lên đấu tranh để bảo vệ quyền lợi của mình. Điều này đồng nghĩa với việc giúp doanh nghiệp, cơ sở sản xuất trốn tránh nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội với Nhà nước. Theo pháp luật lao động hiện hành, giao kết hợp đồng bằng văn bản là một trong những hình thức của giao kết hợp đồng lao động, việc giao kết bằng văn bản sẽ giúp bảo vệ quyền lợi của người lao động chưa thành niên và là cơ sở vô cùng quan trọng để xác lập hồ sơ tham gia bảo hiểm xã hội của người lao động chưa thành niên. Thực tế hiện nay cho thấy có nhiều trường hợp người lao động chưa thành niên tuy đang tham gia lao động tại các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất nhưng lại nằm ngoài hệ thống bảo hiểm xã hội, nguyên nhân của việc này do giữa người lao động và người sử dụng lao động không ký kết hợp đồng hoặc có ký kết hợp đồng nhưng người sử dụng lao động trốn tránh không nộp.

Việc không tham gia bảo hiểm xã hội còn có nguyên nhân bắt nguồn từ chính người lao động. Có rất nhiều lao động chưa thành niên không muốn tham gia đóng bảo hiểm xã hội, nguyên nhân của điều này chủ yếu đến từ sự hạn chế trong nhận thức của người lao động chưa thành niên khi chỉ nghĩ đến lợi ích trước mắt mà không nghĩ về lợi ích lâu dài mà các em sẽ có được nếu có bảo hiểm xã hội. Người lao động chưa thành niên cho rằng với mức tiền lương các em được trả thấp và ít ỏi, thay vì trích ra một khoản tiền để đóng bảo hiểm xã hội thì các em có thể sử dụng khoản tiền này để chi tiêu cho nhu cầu cá nhân.

Cũng có một số lao động chưa thành niên do không muốn có quá nhiều ràng buộc với doanh nghiệp, cơ sở sản xuất nơi mình làm việc kết hợp với tâm lý chưa ổn định, suy nghĩ sẽ có lúc chán làm bỏ việc nên không tham gia bảo hiểm xã hội.

2.2.8. Thực trạng thực hiện pháp luật về kỷ luật lao động và trách nhiệm vật chất đối với người lao động chưa thành niên tại thành phố Hồ Chí Minh:

Hiện nay có một vấn đề đáng quan tâm đó là vấn đề không ban hành nội quy lao động mà chỉ ban hành các quy chế quản lý xảy ra tại một số doanh nghiệp, cơ sở sản xuất. Các quy chế này có nhiều hình thức thể hiện khác nhau như quy chế làm việc, quy chế ra vào doanh nghiệp,… và những quy chế này chỉ được ban hành trong nội bộ doanh nghiệp, cơ sở sản xuất cũng như không tuân thủ và đáp ứng những yêu cầu được pháp luật lao động quy định về nội dung và hình thức, thậm chí những quy chế này còn không được đăng ký với cơ quan quản lý nhà nước về lao động để trở thành nội quy lao động. Tuy không phải là nội quy lao động nhưng nếu người lao động chưa thành niên vi phạm bất kỳ quy định nào có trong những quy chế này thì vẫn phải chịu những hình thức kỷ luật lao động từ phía người sử dụng lao động.

Nhiều chủ doanh nghiệp, cơ sở sản suất đã tự đặt ra thêm nhiều hình thức kỷ luật lao động mới cũng như kết hợp với các hình thức kỷ luật lao động được pháp luật lao động quy định để áp dụng với người lao động chưa thành niên vi phạm. Một hình thức kỷ luật được sử dụng rộng rãi và phổ biến tại các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất đó là hình thức phạt tiền, trong nhiều trường hợp hình thức phạt này được sử dụng thay cho hình thức phạt buộc thực hiện trách nhiệm vật chất để bồi thường những thiệt hại mà người lao động gây ra do vi phạm kỷ luật lao động. Một trong những hình thức kỷ luật khác cũng thường xuyên được người sử dụng lao động áp dụng bên cạnh hình thức phạt tiền đó là hình thức sa thải. Do lao động chưa thành niên còn chưa có nhận thức đầy đủ, thiếu hiểu biết về pháp luật nên nhiều khi người sử dụng lao động rất tùy tiện trong việc áp dụng các biện pháp kỷ luật đối với em, thậm chí nhiều trường hợp các em không biết được lý do mình bị kỷ luật. Việc phạt tiền, không trả lương cho lao động chưa thành niên mang tính phổ biến, thường xuyên. Bởi lẽ các em chưa có sự phát triển đầy đủ cả về thể chất lẫn tinh thần, kỷ luật lao động còn kém nên nhiều khi hay mắc các lỗi khi tham gia lao động. Nhưng thay vì giáo dục các em, người sử dụng lao động lại áp dụng nhiều hình thức phạt, thậm chí là phạt nặng với mục đích để các em nhớ mà không mắc lỗi nữa. Do có những mặt hạn chế về độ tuổi, kinh nghiệm và trình độ nên trước những quyết định sai trái của người sử dụng lao động, các em tuy có sự phản ứng lại tuy nhiên sự phản ứng này mang tính hời hợt, yếu ớt, cầu xin sự giảm nhẹ từ người sử dụng lao động là chính, kể cả trong nhiều trường hợp các em không hề có bất kỳ lỗi nào. Thậm chí có nhiều em không hề có sự phản ứng lại do sợ bị mất việc, trừ lương nên đã chấp nhận mọi biện pháp trừng phạt từ phía người sử dụng lao động dù biết các biện pháp này xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Luận văn: Thực trạng pháp luật lao động chưa thành niên tại HCM.

2.2.9. Thực trạng thực hiện pháp luật về thanh tra, xử lý vi phạm trong lĩnh vực lao động đối với người lao động chưa thành niên tại Thành phố Hồ Chí Minh:

Để ổn định và cải thiện tình hình phát triển kinh tế – xã hội của địa phương cũng như giải quyết có hiệu quả và triệt để các vấn đề xảy ra trong công tác quản lý nhà nước về lao động, đặc biệt là công tác quản lý lao động chưa thành niên, chính quyền thành phố đã ban hành và tổ chức thực hiện nhiều chủ trương, chính sách mang tính thiết thực và tích cực. Thành ủy, Hội đồng Nhân dân, Ủy ban nhân dân Thành phố đã có nhiều văn bản chỉ đạo rõ ràng, cụ thể, sát với tình hình thực tế về vấn đề lao động, giải quyết việc làm cho người lao động chưa thành niên thông qua các chương trình phát triển kinh tế – xã hội, đầu tư cơ sở vật chất, hạ tầng cho các cơ sở đào tạo nghề, dạy nghề phục vụ cho đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn lao động.

Theo quy định của pháp luật hiện hành, các cơ quan quản lý hành chính nhà nước bao gồm cơ quan quản lý nhà nước về lao động và cơ quan thanh tra chuyên ngành sẽ chịu trách nhiệm thanh tra, kiểm tra, giám sát việc thực hiện các quy định của pháp luật về lao động chưa thành niên. Theo số liệu của Sở Lao động – Thương binh và Xã hội thành phố Hồ Chí Minh, từ đầu tháng 06 năm 2022, Thanh tra Sở đã triển khai thực hiện kiểm tra việc thực hiện các quy định pháp luật lao động về lao động chưa thành niên, trong đó có kiểm tra về an toàn vệ sinh lao động và bảo hiểm xã hội của 25 doanh nghiệp trên địa bàn thành phố, trong đó có 04 doanh nghiệp ngành may mặc. Qua kết quả thanh tra, trong số 25 doanh nghiệp được kiểm tra đã phát hiện có 06 doanh nghiệp vi phạm liên quan đến an toàn vệ sinh lao động và bảo hiểm xã hội dành cho người lao động chưa thành niên, trong đó có 01 doanh nghiệp ngành may mặc. Thanh tra sở đã tiến hành lập biên bản xử phạt vi phạm hành chính các doanh nghiệp phạm pháp luật về lao động chưa thành niên [41].

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả khả quan, tích cực trong những năm gần đây, song công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm về sử dụng lao động chưa thành niên vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập. Trên thực tế, cán bộ thanh tra đã tổ chức thực hiện nhiều cuộc thanh tra lao động trong đó có thanh tra lao động liên quan đến người lao động chưa thành niên nhưng hầu như không xử lý được nhiều. Thậm chí ngay cả khi được báo chí phát hiện các vụ việc và đã có quyết định thanh tra đột xuất thì khi cán bộ thanh xuống đến nơi, địa phương cũng đã vào cuộc rất nhanh thì các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất kinh doanh đã chọn biện pháp cho thôi việc toàn bộ.

2.3. Đánh giá chung về thực trạng thực hiện pháp luật lao động chưa thành niên tại Thành phố Hồ Chí Minh: Luận văn: Thực trạng pháp luật lao động chưa thành niên tại HCM.

2.3.1. Kết quả đạt được, ưu điểm và nguyên nhân:

Nhằm tạo những điều kiện tốt nhất cho người lao động chưa thành niên trong quá trình tìm kiếm và tự tạo việc làm, các cơ sở dạy nghề, đào tạo nghề trên địa bàn thành phố đã chú trọng vào cải thiện và nâng cao chất lượng cả về nội dung lẫn công tác giảng dạy, chủ động kết nối với các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất để ký kết hợp đồng đào tạo lao động, giới thiệu người lao động chưa thành niên đã kết thúc quá trình đào tạo đến các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất có nhu cầu tuyển dụng lao động. Các cơ sở dạy nghề, đào tạo nghề và các cơ sở sản xuất, doanh nghiệp đã có những sự liên kết, phối hợp với nhau trong việc đào tạo và sử dụng lao động chưa thành niên, trong vấn đề bổ sung và hoàn thiện nội dung, chương trình dạy nghề đáp ứng yêu cầu của hoạt động sản xuất kinh doanh.

Nhiều chủ doanh nghiệp, cơ sở sản xuất đã cải thiện những điều kiện lao động, môi trường lao động, đảm bảo an toàn vệ sinh cho người lao động chưa thành niên, chấp hành và thực hiện đúng và đầy đủ các quy định của pháp luật lao động về tiền lương, bảo hiểm xã hội,… đối với người lao động chưa thành niên. Các cấp chính quyền địa phương và các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất trên địa bàn đã chủ động liên kết và phối hợp với nhau trong việc thực hiện các chương trình hỗ trợ, phổ biến tuyên truyền giáo dục pháp luật, tổ chức các hoạt động vui chơi giải trí dành cho người lao động chưa thành niên.

Bên cạnh đó, các cấp chính quyền thành phố cũng đã ban hành và tổ chức thực hiện nhiều chủ trương, chính sách tích cực về lao động chưa thành niên, thường xuyên tổ chức các đoàn thanh tra, kiểm tra, giám sát việc tuyển dụng và sử dụng lao động chưa thành niên, không ngừng nâng cao năng lực chuyên môn, thái độ phục vụ của đội ngũ cán bộ, công chức thực hiện công tác chuyên môn trong lĩnh vực lao động, cải cách thủ tục hành chính về thuế, bảo hiểm xã hội,… Nhờ đó, vấn đề việc làm của người lao động chưa thành niên đã phần nào được giải quyết cũng như tình hình thị trường lao động, tình hình phát triển kinh – xã hội của thành phố đã đạt sự ổn định và có những bước phát triển vượt bậc trong những năm vừa qua.

2.3.2. Hạn chế, bất cập và nguyên nhân: Luận văn: Thực trạng pháp luật lao động chưa thành niên tại HCM.

Trong thực tiễn giải quyết các tranh chấp, xung đột xảy ra trong mối quan hệ lao động giữa người sử dụng lao động chưa thành niên và người lao động chưa thành niên, việc hòa giải, đàm phán, thương lượng còn mang đậm tính chất mệnh lệnh, hành chính.

Việc hướng dẫn và tổ chức thực hiện các quy định pháp luật về lao động như tiền lương, bảo hiểm xã hội, an toàn vệ sinh lao động cũng như việc triển khai thực hiện các chính sách của nhà nước dành cho người lao động chưa thành niên vẫn còn tồn tại nhiều thiếu sót. Bên cạnh đó, các vấn đề về quản lý lao động chưa thành niên chưa được giải quyết triệt để, một phần nguyên nhân là do cán bộ, công chức thực hiện công tác quản lý về lao động vẫn còn yếu về chuyên môn nghiệp vụ, chưa bám sát thực tiễn khi giải quyết công việc, tình trạng quan liêu đồng thời còn do thiếu thông tin, phương pháp quản lý còn nhiều bất cập, chưa thật sự đạt được hiệu quả. Hơn nữa, cơ quan nhà nước cũng chưa ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý hoặc có ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác quản lý nhưng chưa có sự đồng bộ, thống nhất, điều này dẫn tới công tác quản lý và sử dụng người lao động chưa thành niên chưa thật sự đạt được hiệu quả như mong đợi.

Tuy đã có những sự cải thiện đáng ghi nhận nhưng công tác tuyên truyền, phổ biến các văn bản pháp luật về lao động vẫn còn tồn tại nhiều mặt hạn chế, bất cập, điều này khiến cho việc tổ chức thực hiện một số chính sách, chủ trương về lao động như quản lý nhà nước về lao động, trong đó có quản lý nhà nước về lao động chưa thành niên, giải quyết nhu cầu việc làm của người lao động chưa thành niên chưa được kịp thời, nhất quán và sâu sát. Công tác thống kê số liệu, thông tin về nguồn lực lao động chưa thành niên ở địa phương như số lượng lao động chưa thành niên đang tham gia vào quan hệ lao động, chất lượng nguồn lao động, kết quả giải quyết việc làm cho người lao động chưa thành niên,… chưa được thống kê một cách đầy đủ và chính xác.

Công tác tư vấn nghề nghiệp và việc làm cho lao động chưa thành niên trên địa bàn vẫn còn tồn tại nhiều bất cập, vướng mắc. Nhà nước đầu tư cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động giáo dục, nâng cao chất lượng nguồn lao động, trong đó có người lao động chưa thành niên thông qua đào tạo nghề đối với các cơ sở dạy nghề còn nhiều hạn chế; giáo viên cơ hữu còn thiếu cả về số lượng lẫn chất lượng; chất lượng đào tạo nghề chưa thật sự đáp ứng được những yêu cầu mà thị trường lao động đặt ra hiện nay. Sự liên kết và phối hợp giữa các cơ sở sản xuất, doanh nghiệp với những cơ sở dạy nghề, đào tạo nghề còn thiếu sự đồng bộ, chặt chẽ.

Nguyên nhân của những hạn chế này một phần do các văn bản quy định và hướng dẫn thực hiện chính sách thường chậm, thiếu sự đồng bộ thống nhất và chưa có những sự thay đổi, điều chỉnh kịp thời để đáp ứng với tình hình thực tiễn. Ngoài ra, chính sách đào tạo nghề, dạy nghề và giải quyết việc làm cho người lao động chưa thành niên trên địa bàn chưa thực sự được chú trọng, thiếu sự sát sao trong công tác tổ chức thực hiện từ phía cấp chính quyền các cấp ở địa phương. Hơn nữa, cán bộ, công chức làm công tác quản lý nhà nước về lao động, giải quyết việc làm, đào tạo nghề vẫn còn thiếu cả về số lượng, chất lượng lẫn kỹ năng nghiệp vụ so với yêu cầu nhiệm vụ. Luận văn: Thực trạng pháp luật lao động chưa thành niên tại HCM.

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2

• Qua nghiên cứu Chương 2 đề tài luận văn, có thể rút ra các kết luận sau:

Thứ nhất, vẫn còn tồn tại những vướng mắc, bất cập trong các quy định của pháp luật lao động cũng như trong quá trình tổ chức thực hiện các văn bản pháp luật lao động về người lao động chưa thành niên. Mặc dù Bộ luật Lao động năm 2019 được ban hành đã khắc phục được nhiều hạn chế, bất cập, nhưng vẫn còn ở đó những quy định còn mang tính chung chung, chưa được rõ ràng, cụ thể dẫn tới tính khả thi khi tổ chức thực hiện trên thực tế còn chưa cao và chưa đạt được hiệu quả như mong đợi. Vấn đề quyền lợi của người lao động, trong đó có người lao động chưa thành niên cũng chưa nhận được sự quan tâm và đảm bảo đúng mức, nguyên nhân của vấn đề này phần lớn do việc tổ chức thực hiện một số chính sách, chủ trương về lao động chưa thành niên còn nhiều thiếu sót, hạn chế và sự chỉ đạo còn chưa sâu sát, chưa quyết liệt, chưa bám sát tình hình thực tế từ chính quyền địa phương. Bên cạnh đó, vẫn còn không ít người sử dụng lao động chưa thành niên lợi dụng sự thiếu hiểu biết, sự phát triển chưa đầy đủ về mặt nhận thức của lao động chưa thành niên để thực hiện các hành vi cưỡng bức sức lao động, bóc lột sức lao động, ép buộc lao động chưa thành niên làm quá số giờ làm được pháp luật lao động quy định.

Thứ hai, thực tế hiện nay cho thấy vấn đề lao động chưa thành niên có nhiều sai phạm đang diễn ra, cũng như tình trạng lao động trẻ em vẫn còn đang tiếp diễn. Bởi vậy, để phòng ngừa, hạn chế và xa hơn nữa là tiến tới việc xóa bỏ các hành vi vi phạm pháp luật về lao động chưa thành niên, đòi hỏi cần phải có sự đồng lòng, chung tay trong việc tổ chức thực hiện từ phía các cấp chính quyền thành phố cũng như của toàn xã hội. Hoạt động tổ chức, xây dựng, góp ý để hoàn thiện hệ thống các quy định của pháp luật về vấn đề lao động chưa thành niên cần phải được tiếp tục đẩy mạnh triển khai thực hiện để khắc phục các vấn đề còn thiếu sót, bất cập liên quan đến vấn đề lao động chưa thành niên. Luận văn: Thực trạng pháp luật lao động chưa thành niên tại HCM.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ:  

===>>> Luận văn: Giải pháp pháp luật lao động chưa thành niên tại HCM