Luận văn: Tình hình chi ngân sách nhà nước tỉnh Cà Mau

Chia sẻ chuyên mục Đề tài Luận văn: Tình hình chi ngân sách nhà nước tỉnh Cà Mau hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thạc sĩ thì với đề tài Luận văn: Tình hình chi ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh Cà Mau theo Luật ngân sách nhà nước năm 2002 dưới đây chắc hẳn sẽ cho các bạn cái nhìn tổng quát hơn về đề tài này.

2.1. Tổng quan về ngân sách nhà nước trên địa bàn giai đoạn 2020 – 2024

Thu – chi ngân sách không phải là chỉ tiêu duy nhất thể hiện tiềm lực của nền kinh tế nhưng các chỉ tiêu tài chính này phản ánh bức tranh toàn cảnh về nền Kinh tế – Xã hội và chính sách tài chính, tác động mạnh mẽ đến nền kinh tế của tỉnh. Tổng thu ngân sách hàng năm tại tỉnh Cà Mau tăng dần qua các năm, cụ thể năm 2020 là 6.198.619 triệu đồng, năm 2024 là 9.308.669 triệu đồng tăng 50% so với năm 2020, trong đó chủ yếu thu nội địa chiếm tỷ trọng cao trong tổng thu trên địa bàn. Thu ngân sách năm 2024 thấp hơn năm 2023 (10.747.036 tỷ đồng) là do trong năm 2024 Tỉnh đã thực hiện chính sách thuế mới, thực hiện chủ trương giảm giá khí của khu khí – điện – đạm Cà Mau và không ghi thu viện phí 230.000 triệu đồng để hỗ trợ nền kinh tế của tỉnh. Sự tăng thu ngân sách giai đoạn 2020 – 2024 được thể hiện rõ trong Bảng 2.1:

• Bảng 2. 1: Quyết toán thu Ngân sách Nhà nước trên địa bàn tỉnh Cà Mau
• Biểu đồ 2. 1: Tổng thu Ngân sách Nhà nước trên địa bàn tỉnh Cà Mau giai đoạn 2020 – 2024
• Bảng 2. 2: Tốc độ tăng trưởng và tỷ lệ động viên GDP vào Ngân sách địa phương (%)

Tốc độ tăng trưởng kinh tế của tỉnh Cà Mau năm 2021, năm 2022, năm 2023 giảm so với năm 2020 do ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới và trong bối cảnh nền kinh tế chịu nhiều ảnh hưởng của tình hình lạm phát tăng cao; đến năm 2024 tốc độ tăng trưởng kinh tế mới phục hồi trở lại đạt 8,5% hoàn thành Nghị quyết của tỉnh đề ra trước đó. Mặc dù vậy, tỷ lệ động viên GDP vào Ngân sách Nhà nước năm 2024 cũng còn thấp chỉ đạt 9,55% chưa tương đồng với tốc độ phát triển kinh tế của tỉnh Cà Mau.

Tổng chi Ngân sách địa phương tỉnh Cà Mau giai đoạn 2020 – 2024 có sự gia tăng qua từng năm nhưng tốc độ tăng chậm cho ta thấy do hụt thu ngân sách nên việc chi hết sức tiết kiệm, tỉnh đã thực hiện các chính sách thắt chặt chi tiêu, cắt giảm một số khoản chi không cần thiết trong chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển.

• Bảng 2. 3: Tổng chi Ngân sách Nhà nước tỉnh Cà Mau giai đoạn 2020 – 2024
• Biểu đồ 2. 2: Tổng chi Ngân sách Nhà nước tỉnh Cà Mau giai đoạn 2020 – 2024

Với thực trạng thu – chi ngân sách, lãnh đạo tỉnh Cà Mau đã cố gắng đưa ra các biện pháp nhằm thực hiện đạt hiệu quả hơn.

2.1.1. Thực trạng chi thường xuyên Ngân sách Nhà nước tỉnh Cà Mau Luận văn: Tình hình chi ngân sách nhà nước tỉnh Cà Mau.

Chi Ngân sách Nhà nước là lĩnh vực vô cùng quan trọng, nó tác động trực tiếp đến sự vận hành của nền Kinh tế – Xã hội. Chi đúng, đủ, kịp thời là góp phần làm giàu nền kinh tế, ổn định đời sống, chính trị xã hội. Chi sai gây lãng phí, làm nghèo đất nước, xã hội thiếu công bằng, văn minh. Đặc biệt trong lĩnh vực chi thường xuyên, nếu như Nhà nước không quan tâm và đáp ứng kịp thời nhu cầu thiết yếu của xã hội thì cuộc sống của người dân sẽ không được đảm bảo, xã hội sẽ không phát triển. Trong 5 năm qua, tỉnh Cà Mau đã thực hiện chi thường xuyên, doanh số chi tăng dần qua các năm:

• Năm 2020: 2.079.515 triệu đồng.
• Năm 2021: 2.687.321 triệu đồng.
• Năm 2022: 3.665.443 triệu đồng.
• Năm 2023: 4.285.473,5 triệu đồng.
• Năm 2024: 4.534.167,25 triệu đồng.

Biểu đồ 2. 3: Chi thường xuyên Ngân sách Nhà nước tỉnh Cà Mau giai đoạn 2020 – 2024

Số liệu trên được thể hiện qua báo cáo chi Ngân sách Nhà nước tại tỉnh Cà Mau giai đoạn 2020 – 2024 như sau:

• Bảng 2. 4: Chi thường xuyên Ngân sách Nhà nước tỉnh Cà Mau giai đoạn 2020 – 2024

Qua báo cáo chi thường xuyên hàng năm cho thấy nhiệm vụ chi, quy mô và phạm vi hoạt động của ngân sách tỉnh Cà Mau ngày càng mở rộng, cụ thể được thể hiện qua Bảng 2.5 như sau:

• Bảng 2. 5: Tỷ trọng chi thường xuyên tỉnh Cà Mau giai đoạn 2020 – 2024

Chi sự nghiệp giáo dục – đào tạo chiếm tỷ trọng cao nhất qua các năm, khoảng gần 40% trong tổng chi thường xuyên. Điều này chứng tỏ tỉnh đã rất chú trọng và chăm lo cho sự nghiệp giáo dục – đào tạo. Hiện nay, cơ sở vật chất và thiết bị phục vụ công tác quản lý và dạy học, nhất là ở địa bàn vùng nông thôn tiếp tục được tập trung đầu tư. Chất lượng dạy và học được nâng lên, tỷ lệ học sinh hoàn thành chương trình cấp học và tốt nghiệp THCS tăng so với năm học trước. Tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT và bổ túc THPT an toàn, nghiêm túc, đúng quy chế; tỷ lệ học sinh đỗ tốt nghiệp THPT đạt 98,93% (năm học trước 99,02%); tốt nghiệp bổ túc THPT đạt 88,75% (năm học trước 94,1%). Luận văn: Tình hình chi ngân sách nhà nước tỉnh Cà Mau.

Quy mô các cấp học, ngành học được mở rộng; đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục và giáo viên các cấp học, bậc học được tăng cường cả về số lượng và chất lượng. Tỉnh cũng đã tiếp tục triển khai công tác phổ cập Giáo dục mầm non cho trẻ 5 tuổi giai đoạn 2020 – 2024, đã quyết định công nhận thành phố Cà Mau đạt chuẩn phổ cập Giáo dục mầm non cho trẻ 5 tuổi. Đồng thời, thực hiện tốt công tác dạy và học theo Đề án “Dạy ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân giai đoạn 2017 – 2030”, tổ chức thành công hội thi Olympic Tiếng Anh tiểu học năm học 2023- 2024 Công tác xây dựng trường học đạt chuẩn quốc gia tiếp tục triển khai thực hiện nâng tổng số toàn tỉnh hiện có 141 trường học đạt chuẩn quốc gia (gồm: 27 trường mầm non, 85 trường tiểu học, 28 trường THCS, 01 trường THPT).

Chi quản lý hành chính, đảng, đoàn thể giai đoạn 2020 – 2024 tăng dần qua các năm: năm 2020 là 532.064 triệu đồng, năm 2021 là 660.029 triệu đồng, năm 2022 là 885.054 triệu đồng, năm 2023 là 1.052.322,4 triệu đồng, năm 2024 là 1.093.566,22 triệu đồng là do Tỉnh thực hiện giao kinh phí tự chủ hầu hết các đơn vị sử dụng dự toán Ngân sách Nhà nước, số chi tăng chủ yếu là do điều chỉnh tiền lương tối thiểu tăng. Nhưng xét về tỷ trọng, chi quản lý hành chính giảm dần qua các năm: năm 2020 chiếm 25,59% tổng chi thường xuyên, đến năm 2024 giảm còn 24,12% tổng chi thường xuyên chứng tỏ do khoán kinh phí hoạt động nên các đơn vị chi tiêu rất tiết kiệm, cắt giảm những khoản chi hành chính không cần thiết, từ đó thu nhập tăng thêm cho cán bộ công chức các đơn vị do tiết kiệm chi tăng đáng kể. Công tác cải cách hành chính tiếp tục được triển khai đồng bộ. Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế nhất định, thủ tục hành chính chưa thật sự tinh gọn, thời gian giải quyết công việc còn khá dài, tinh thần, thái độ phục vụ của một số cán bộ, công chức, viên chức chưa cao…

Chi sự nghiệp y tế tăng dần qua các năm: năm 2020 là 282.888 triệu đồng, năm 2024 là 465.563,59 triệu đồng, như vậy công tác phòng, chống dịch bệnh được các cấp, các ngành chức năng tích cực triển khai kế hoạch chủ động giám sát dịch, phát hiện sớm và xử lý triệt để các ổ dịch nhỏ, không để xảy ra dịch lớn như: sốt xuất huyết, sởi, tay chân miệng và Ebola. Công tác phòng bệnh, khám và chữa bệnh cho nhân dân được quan tâm và thực hiện khá tốt. Công suất sử dụng giường bệnh ở các bệnh viện tuyến tỉnh bình quân đạt 111%, bệnh viện đa khoa khu vực đạt 91%, bệnh viên đa khoa tuyến huyện đạt 70%…

Chi sự nghiệp kinh tế năm 2020 là 689 triệu đồng (chiếm 7,15% tổng chi thường xuyên), đến năm 2024 là 558.501,93 triệu đồng (chiếm 12,32% tổng chi thường xuyên). Năm 2024, kinh tế tăng trưởng ổn định và cao hơn các năm trước, tổng sản phẩm trong tỉnh (GDP) tăng 8,5% (chỉ tiêu tăng từ 8,5 – 9%). Trong đó, khu vực ngư, nông, lâm nghiệp tăng 6,9%; khu vực công nghiệp, xây dựng tăng 8,7%; khu vực dịch vụ tăng 10,4%. Cơ cấu kinh tế tiếp tục chuyển dịch đúng hướng, tỷ trọng khu vực ngư, nông, lâm nghiệp chiếm 36,5% (năm 2023: 37%; kế hoạch: 36%); tỷ trọng khu vực công nghiệp, xây dựng chiếm 36,5% (năm 2023: 36,4%; kế hoạch: 35,2%); tỷ trọng khu vực dịch vụ chiếm 27% (năm 2023: 26,6%; kế hoạch: 28,8%) nâng tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt 10.300 tỷ đồng, tăng 13,8%. GDP bình quân đầu người đạt 33 triệu đồng (tương đương 1.560 USD).

Chi sự nghiệp đảm bảo xã hội cũng được tỉnh quan tâm: năm 2020 là 78.336 triệu đồng (3,77% tổng chi thường xuyên), năm 2024 là 263.521,91 triệu đồng (5,81% tổng chi thường xuyên). Các chính sách an sinh xã hội, phúc lợi xã hội, chăm lo đối tượng người có công, người nghèo, cận nghèo, bảo trợ xã hội tiếp tục duy trì thực hiện tốt và đúng quy định. Công tác đền ơn đáp nghĩa được quan tâm, các đối tượng chính sách được chăm lo tốt hơn. Vận động Quỹ đền ơn đáp nghĩa được 10,2 tỷ đồng, vượt 7% mức dự kiến năm (9,5 tỷ đồng). Tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh giảm còn 4,9% (giảm 1,59% so năm 2023).

Chi quốc phòng – an ninh năm 2024 là 156.769,47 triệu đồng tăng 130% so với năm 2020 (68.265 triệu đồng). Tình hình an ninh, chính trị trên địa bàn tỉnh được đảm bảo. Công tác phòng, chống tội phạm, tệ nạn xã hội được chỉ đạo thực hiện thường xuyên, liên tục nên các loại tội phạm giảm so cùng kỳ. Tình trạng tàu thuyền của ngư dân vi phạm vùng biển nước ngoài có chiều hướng giảm, do các cấp, các ngành đã tích cực triển khai đồng bộ các biện pháp phòng ngừa theo chỉ đạo của Trung ương và của tỉnh. Tuy nhiên, tội phạm và vi phạm về ma túy, tệ nạn xã hội tăng so cùng kỳ; số vụ và số đối tượng vi phạm vẫn còn cao. Công tác bảo đảm trật tự an toàn giao thông được tập trung chỉ đạo kiên quyết, nhưng số vụ tai nạn giao thông tăng so cùng kỳ. Các lĩnh vực công tác khác như: thanh tra, tiếp dân; giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân; công tác tư pháp, cải cách hành chính, phòng chống tham nhũng; xây dựng chính quyền, tổ chức bộ máy nhà nước…được triển khai thực hiện tích cực, đúng quy định.

Chi sự nghiệp văn hóa – thể thao – du lịch tiếp tục được quan tâm. Hoạt động văn hóa gắn với thực hiện các cuộc vận động xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở và chương trình xây dựng nông thôn mới. Phong trào thể dục, thể thao có sự chuyển biến khá tốt; thi đấu giải thể thao đạt thành tích cao giải toàn quốc và khu vực đạt kết quả khá so với các tỉnh trong khu vực đồng bằng sông Cửu Long. Hoạt động du lịch tại các điểm du lịch trong các dịp lễ, tết khá sôi động, nhưng việc đầu tư phát triển dịch vụ du lịch, các sản phẩm du lịch đặc trưng còn nhiều hạn chế, nên chưa thực sự thu hút, hấp dẫn du khách, chưa khai thác có hiệu quả tiềm năng, lợi thế du lịch của tỉnh, nhất là du lịch sinh thái. Từ đó, lượng du khách đến Cà Mau so với cùng kỳ tăng không đáng kể. Luận văn: Tình hình chi ngân sách nhà nước tỉnh Cà Mau.

Chi sự nghiệp khoa học, công nghệ những năm qua tăng không đáng kể. Công tác quản lý khoa học và công nghệ, chuyển giao và ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ… được triển khai thực hiện tốt theo kế hoạch đề ra. Các đề tài, dự án, mô hình đã bám sát mục tiêu kế hoạch phát triển Kinh tế – Xã hội của tỉnh, đặc biệt là phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn. Đăng ký bảo hộ nhãn hiệu hàng hóa được quan tâm và hướng dẫn thực hiện theo quy định. Công tác quản lý về tiêu chuẩn, đo lường chất lượng được thực hiện chặt chẽ, đáp ứng được nhu cầu quản lý nhà nước về chất lượng sản phẩm hàng hóa lưu thông trên thị trường.

Tóm lại, chi thường xuyên nhìn chung về cơ cấu không có biến động lớn qua các năm, tỷ trọng chi cho các hoạt động sự nghiệp khoa học công nghệ và môi trường, giáo dục đào tạo, y tế, văn hóa thông tin, phát thanh truyền hình còn hơi thấp. Việc chi cho cơ quan quản lý hành chính, đảng, đoàn thể, an ninh – quốc phòng còn chiếm tỷ trọng lớn và chưa phù hợp với xu thế hiện nay. Do đó cần phải xem xét và điều chỉnh cơ cấu chi thường xuyên cho hợp lý. Phải nhận định rõ ràng chi cho hoạt động sự nghiệp là tạo tiền đề phát triển Kinh tế – Xã hội, phát triển nguồn nhân lực, nâng cao trình độ dân trí, thu hút và phát triển nhân tài; việc chi thường xuyên trong các lĩnh vực khác mang tính chất tiêu dùng là chủ yếu và gián tiếp phục vụ cho quá trình phát triển Kinh tế – Xã hội.

2.1.2. Thực trạng chi đầu tư phát triển tỉnh Cà Mau

Qua Bảng 2.6 ta thấy chi đầu tư phát triển chiếm tỷ trọng khá thấp trong tổng chi Ngân sách Nhà nước ở địa phương, chiếm bình quân khoảng 10,91% tổng chi Ngân sách Nhà nước ở địa phương, được thể hiện ở bảng sau:

• Bảng 2. 6: Tỷ trọng chi Ngân sách Nhà nước tỉnh Cà Mau giai đoạn 2020 – 2024

Trong cơ cấu chi đầu tư phát triển của tỉnh Cà Mau giai đoạn 2020 – 2024 thì chi đầu tư cơ bản chiếm phần lớn (chiếm bình quân 96,24% trong chi đầu tư phát triển) và tăng dần qua các năm: năm 2020 là 472.344 triệu đồng, năm 2024 là 866.297,33 triệu đồng, tăng 83,4% so với năm 2020.

• Bảng 2. 7: Chi đầu tư phát triển tỉnh Cà Mau giai đoạn 2020 – 2024

Kế hoạch vốn đầu tư xây dựng cơ bản năm 2024 được phân bổ kịp thời ngay từ đầu năm, tạo điều kiện cho các nhà thầu đẩy nhanh tiến độ thi công các dự án, công trình. Nhiều công trình đã hoàn thành đưa vào sử dụng và khởi công mới. Một số dự án quan trọng trên địa bàn tiếp tục đẩy nhanh tiến độ như: Kè khắc phục sạt lở Mũi Cà Mau, kè khắc phục sạt lở đê biển Tây, Trường THPT chuyên Phan Ngọc Hiển, Khu tưởng niệm Bác Hồ giai đoạn 2, Trung tâm Hội nghị tỉnh… Hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế – xã hội từng bước được cải thiện, nhất là hạ tầng nông thôn như: giao thông, thủy lợi, lưới điện, trạm y tế xã, trường học… tạo điều kiện thúc đẩy phát triển Kinh tế – Xã hội vùng nông thôn, gắn với mục tiêu phát triển của tỉnh. Mặc dù vậy nhưng hệ thống kết cấu hạ tầng chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển, chưa đảm bảo tính đồng bộ và kết nối.

• Bảng 2. 8: Tỷ trọng chi đầu tư phát triển tỉnh Cà Mau giai đoạn 2020 – 2024

Công tác đầu tư xây dựng được quản lý chặt chẽ hơn, công tác kiểm tra, giám sát đánh giá đầu tư, quyết toán dự án được tăng cường; khó khăn, vướng mắc được tập trung tháo gỡ kịp thời, từ đó khối lượng thực hiện và giá trị giải ngân tăng so cùng kỳ. Nhiều chương trình, dự án đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng quan trọng trên địa bàn tỉnh được tập trung xây dựng, góp phần cải thiện kết cấu hạ tầng, thúc đẩy tăng trưởng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao đời sống của nhân dân.

Năm 2024, số lượng doanh nghiệp thành lập mới tiếp tục tăng, có 329 doanh nghiệp thành lập mới, với tổng số vốn đăng ký 888 tỷ đồng. Thu hút được 18 dự án đầu tư, với tổng số vốn 2.300 tỷ đồng (cùng kỳ 11 dự án, với tổng số vốn 1.083 tỷ đồng). Điều đó cho thấy, việc tập trung chỉ đạo thực hiện các giải pháp tháo gỡ khó khăn cho hoạt động sản xuất kinh doanh, hỗ trợ thị trường trên địa bàn tỉnh đã mang lại hiệu quả thiết thực.

Công tác xây dựng nông thôn mới được tập trung chỉ đạo thực hiện nhưng tiến độ triển khai còn chậm so với yêu cầu, bình quân mỗi xã đạt 8,7/19 tiêu chí nông thôn mới, tăng 5,18 tiêu chí so với thời điểm xuất phát (3,52 tiêu chí); tiến độ thi công các công trình và giải ngân nguồn vốn trái phiếu Chính phủ phân bổ xây dựng nông thôn mới còn chậm; huy động nguồn lực xã hội, doanh nghiệp và trong dân hạn chế.

Chương trình điện khí hóa nông thôn tiếp tục triển khai đầu tư theo kế hoạch, tỷ lệ hộ dân sử dụng điện đạt 96,5%. Điện phục vụ nuôi tôm công nghiệp được tăng cường đầu tư, cơ bản đáp ứng nhu cầu sản xuất của nhân dân.

Như vậy, qua các bảng phân tích trên cho thấy địa phương rất quan tâm đến đầu tư phát triển Kinh tế – Xã hội nhưng chưa đạt được mức độ hợp lý, tỷ lệ chi còn khá thấp, chi đầu tư xây dựng cơ bản chưa đúng trọng tâm, phần lớn chi xây dựng các cơ quan công quyền. Đồng thời, việc quan tâm đầu tư cho hoạt động sự nghiệp nhằm phát triển nguồn nhân lực còn thấp, đầu tư phát triển hạ tầng giao thông còn phân tán, dàn trãi, chưa tập trung và chưa đạt được hiệu quả đầu tư cao.

2.2. Quá trình thực hiện chi Ngân sách Nhà nước Luận văn: Tình hình chi ngân sách nhà nước tỉnh Cà Mau.

2.2.1. Tổ chức kiểm soát chi Ngân sách Nhà nước

Việc kiểm soát chi Ngân sách Nhà nước ở tỉnh Cà Mau thông qua Kho bạc Nhà nước giai đoạn 2020 – 2024 đã được công nghệ hóa bằng internet để xử lý nhanh chóng các nhu cầu chi của đơn vị thụ hưởng. Quy trình nghiệp vụ được cải tiến từ khâu tiếp nhận, xử lý hồ sơ chứng từ và trả kết quả theo hướng nhanh gọn, thuận tiện, giảm đầu mối giao dịch giữa khách hàng với cơ quan Kho bạc Nhà nước, góp phần nâng cao năng lực, trình độ và trách nhiệm của cán bộ trong việc thực thi công vụ. Hồ sơ được kiểm tra sơ bộ và phân loại xử lý ngay từ đầu nên chứng từ được xử lý nhanh chóng, khách hàng không phải đi lại nhiều lần. Đơn vị thụ hưởng kinh phí Ngân sách Nhà nước thuận lợi trong giao dịch, đảm bảo tính công khai, minh bạch trong quản lý và sử dụng kinh phí Ngân sách Nhà nước.

Song, về thủ tục chứng từ thì lại quá khắc khe gây ra những phiền hà không cần thiết trong kiểm soát chi ngân sách. Một mặt, do cơ quan kiểm soát chi chưa thể có trình độ chuyên môn sâu để hiểu rõ nội hàm chi của các lĩnh vực; mặt khác, cơ chế các lĩnh vực, ngành, nghề còn thay đổi thường xuyên nên khối lượng công việc xử lý các nghiệp vụ kinh tế phát sinh ở Kho bạc Nhà nước tỉnh Cà Mau cũng như các Kho bạc Nhà nước khác cũng rất phức tạp và khó khăn. Chính vì vậy, việc kiểm soát chi qua Kho bạc Nhà nước đôi khi còn thiếu tính khách quan, bình đẳng giữa các đơn vị sử dụng ngân sách, giữa cơ quan tài chính và Kho bạc Nhà nước trong công tác quản lý chi ngân sách tại tỉnh Cà Mau.

Đối với trường hợp rút dự toán: kiểm tra số dư tài khoản dự toán của đơn vị; kiểm tra tính đầy đủ, hợp lệ, hợp pháp của hồ sơ, chứng từ; kiểm soát nội dung chi phù hợp với tiêu chuẩn, định mức chế độ của cấp có thẩm quyền quy định hoặc Quy chế chi tiêu nội bộ của đơn vị; kiểm soát mẫu dấu, chữ ký trên giấy rút kinh phí; kiểm soát đối tượng và nội dung chi bằng tiền mặt (đối với đề nghị chi bằng tiền mặt).

Tiền gửi phí, lệ phí được để lại cho đơn vị sử dụng: Kho bạc Nhà nước kiểm soát chi tương tự như kiểm soát chi trong trường hợp rút dự toán.

Tài khoản tiền gửi dự toán khác: Kho bạc Nhà nước kiểm soát Uỷ nhiệm chi chuyển tiền phù hợp với hợp đồng kinh tế về tên đơn vị thụ hưởng, ngân hàng nơi đơn vị thụ hưởng mở tài khoản, số tiền thanh toán, chủ tài khoản; kiểm soát mẫu dấu, chữ ký của đơn vị.

2.2.2. Tổ chức lập dự toán chi ngân sách Luận văn: Tình hình chi ngân sách nhà nước tỉnh Cà Mau.

Hệ thống Ngân sách Nhà nước của nước ta có một đặc điểm khác biệt so với nhiều nước trên thế giới. Đó là tính “lồng ghép”. Ngân sách Nhà nước bao gồm Ngân sách trung ương và ngân sách các cấp chính quyền địa phương. Cả 4 cấp ngân sách hợp chung thành hệ thống Ngân sách Nhà nước. Ngân sách cấp dưới là bộ phận hợp thành của ngân sách cấp trên. Ngân sách cấp trên không chỉ bao gồm ngân sách cấp mình mà còn gồm cả ngân sách cấp dưới. Ngân sách xã được “lồng” vào ngân sách huỵên. Ngân sách huỵên được “lồng” vào ngân sách tỉnh. Ngân sách tỉnh được “lồng” vào Ngân sách Nhà nước. Do tính chất lồng ghép của hệ thống Ngân sách Nhà nước mà nhiều chỉ tiêu thu và chi của ngân sách cấp dưới do cấp trên ấn định. Điều này đã không khuyến khích cấp dưới tự cân đối thu, chi, lập dự toán tích cực, mà thường có xu hướng lập dự toán thu thấp, dự toán chi cao để được nhận trợ cấp nhiều hơn.

Chính vì vậy, việc lập dự toán chi Ngân sách Nhà nước ở tỉnh Cà Mau cũng tiến hành khó khăn, phức tạp và chưa được quan tâm đúng mức: Uỷ ban nhân dân tỉnh hướng dẫn và thông báo số kiểm tra về dự toán ngân sách cho các đơn vị trực thuộc và Uỷ ban nhân dân cấp dưới lập dự toán thu, chi ngân sách thuộc phạm vi quản lý còn khá chung chung, chưa cụ thể hóa cho từng loại hình đơn vị, lĩnh vực Kinh tế – Xã hội. Căn cứ lập dự toán còn nặng về hình thức, có phần chủ quan theo các chỉ tiêu phân bổ từ trên xuống, xem nhẹ nhu cầu chi tiêu dự toán từ dưới lên. Điều này đã làm cho các đơn vị dự toán và các doanh nghiệp Nhà nước lập dự toán ngân sách thuộc phạm vi, nhiệm vụ được giao chưa thực sự bám sát và phù hợp với điều kiện, đặc điểm và tình hình thực tế chi Ngân sách Nhà nước năm kế hoạch của từng đơn vị, lĩnh vực Kinh tế – Xã hội.

Thủ tướng Chính phủ giao định mức phân bổ chi thường xuyên Ngân sách Nhà nước và định mức phân bổ vốn đầu tư phát triển bằng nguồn ngân sách nhà nước là căn cứ để xác định tổng mức chi Ngân sách địa phương, số bổ sung và tỷ lệ % phân chia các khoản thu giữa Ngân sách trung ương và Ngân sách địa phương. Từ đó, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định định mức phân bổ ngân sách cụ thể cho từng cấp chính quyền địa phương và các Sở phù hợp với tình hình thực tế thực hiện nhiệm vụ của các cấp, các ngành cũng như kế hoạch nhiệm vụ do địa phương quyết định tạo điều kiện cho các ngành chủ động trong chi phí hoạt động. Luận văn: Tình hình chi ngân sách nhà nước tỉnh Cà Mau.

Ngoài những ưu điểm trên thì hệ thống định mức này cũng đã bộc lộ những tồn tại. Việc lập, quyết định, phân bổ, giao dự toán chi Ngân sách Nhà nước ở địa phương chủ yếu do Sở Tài chính kết hợp với Sở Kế hoạch – Đầu tư làm tham mưu, thông qua Uỷ ban nhân dân, trình Hội đồng nhân dân quyết định dự toán, phương án phân bổ ngân sách và mức bổ sung từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới. Điều này mang tính tập trung, áp đặt và dễ rơi vào tình trạng chủ quan của cơ quan tham mưu. Nghĩa là nếu như cơ quan tham mưu giỏi thì việc lập, quyết định, phân bổ, giao dự toán chi Ngân sách Nhà nước ở địa phương sẽ đạt hiệu quả tốt và ngược lại thì dự toán chi này sẽ có nhiều bất cập. Mặt khác, quá trình lập dự toán phụ thuộc rất lớn vào năng lực, trình độ và sự quan tâm của đại biểu Hội đồng nhân dân địa phương.

Việc cơ quan tài chính các cấp ở địa phương kiểm tra nghị quyết về dự toán ngân sách của Hội đồng nhân dân cấp dưới, trong trường hợp cần thiết báo cáo Uỷ ban nhân dân cùng cấp yêu cầu HDND cấp dưới điều chỉnh lại dự toán ngân sách theo trình tự, thủ tục quy định cũng dễ rơi vào tình trạng chủ quan của cơ quan chuyên môn.

Tất cả những bất cập đó buộc các cơ quan tài chính các cấp ở tỉnh Cà Mau phải có trách nhiệm quan tâm đầy đủ các căn cứ lập dự toán và thực hiện đầy đủ các bước trong quy trình theo luật định. Ngoài ra, cơ quan tài chính các cấp ở địa phương còn có trách nhiệm quan tâm xem xét dự toán của các đơn vị cơ sở được tổng hợp từ dưới lên, đồng thời tham gia thảo luận, lắng nghe ý kiến giải trình, bảo vệ dự toán của các đơn vị thụ hưởng ngân sách để tham mưu cho Uỷ ban nhân dân trình Hội đồng nhân dân xét duyệt dự toán Ngân sách Nhà nước một cách phù hợp, khoa học, hạn chế tối thiểu những bất cập trong khâu lập dự toán Ngân sách Nhà nước ở địa phương. Điều này lãnh đạo các cấp tỉnh Cà Mau vẫn chưa thực sự quan tâm đúng mức.

Một bất cập nữa cũng đang diễn ra tại một số cơ quan, đơn vị tỉnh Cà Mau là khi lập dự toán cho đơn vị mình, một số cơ quan đã tính toán sao cho số chi nhiều hơn, số thu ít hơn khả năng thu của đơn vị mình. Số thu ít để nếu thu vượt thì Ngân sách địa phương sẽ được bố trí tăng chi trên số thu vượt. Số chi nhiều để sau khi xem xét cơ quan cấp trên cắt bớt là vừa. Hoặc một số cơ quan, đơn vị trình độ lập dự toán còn hạn chế để có thể hướng dẫn và xét duyệt dự toán hợp lý. Tình trạng này không chỉ diễn ra ở Cà Mau mà còn xảy ra ở nhiều tỉnh, thành khác trong cả nước. Do đó, cơ quan tài chính các cấp phải có trách nhiệm quan tâm, theo dõi và sâu sát với tình hình thực tế của địa phương mình quản lý.

2.2.3. Tổ chức việc chấp hành chi ngân sách Luận văn: Tình hình chi ngân sách nhà nước tỉnh Cà Mau.

2.2.3.1 Nhiệm vụ của chấp hành chi Ngân sách Nhà nước ở địa phương:

Căn cứ vào dự toán được duyệt cho các cấp Ngân sách địa phương, cơ quan tài chính các cấp phải chủ động tổ chức và điều hành khâu chấp hành dự toán được duyệt của cấp mình quản lý thông qua các chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi ngân sách theo đúng quy định hiện hành. Ngân sách cấp trên có trách nhiệm hướng dẫn, kiểm tra, đôn đốc, hỗ trợ và tạo điều kiện cho ngân sách cấp dưới chấp hành dự toán được duyệt. Ngược lại, ngân sách cấp dưới phải đảm bảo chấp hành dự toán theo sự chỉ đạo của ngân sách cấp trên, đồng thời cung cấp thông tin một cách kịp thời và đầy đủ về những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện của đơn vị mình để cùng cấp trên phối hợp giải quyết. Do vậy, cơ quan tài chính các cấp ngân sách ở tỉnh Cà Mau cũng nên chú trọng và quan tâm nhiều hơn khía cạnh này.

Trong năm ngân sách, do nhu cầu chi mới của địa phương hoặc do mất nguồn thu đột xuất thì cơ quan tài chính địa phương sẽ xem xét, đề nghị Sở Tài chính trình Uỷ ban nhân dân tỉnh phê duyệt chi bổ sung thêm cho ngân sách các cấp để cân đối thu, chi ngân sách đơn vị mình quản lý. Những năm qua, tỉnh Cà Mau đã xảy ra một số vấn đề gây khó khăn trong việc thực thi chấp hành dự toán ngân sách mà cơ quan tài chính các cấp cần sớm vào cuộc để giải quyết. Do bị ràng buộc bởi một số quy định như “Thu đến đâu thì chi đến đó”, hay “Không được chi ngân sách lớn hơn số thu ngân sách” nên nhiều địa phương ở tỉnh đã phải vay mượn tiền của các tổ chức, cá nhân bên ngoài để chi tiêu, chậm trễ thanh toán, chi trả cho các đối tượng thụ hưởng, tạm chi tiền thu thuế chưa đăng nộp,…. Tình trạng này xảy ra rõ nhất khi nhiệm vụ chi của quý I hàng năm rất cao trong khi khả năng thu của quý I lại thấp. Do đó, cơ quan tài chính các cấp cần có những biện pháp xử lý thiếu hụt tạm thời một cách kịp thời thì mới mang lại hiệu quả cao trong công tác quản lý chi Ngân sách Nhà nước ở địa phương.

• Về chi đầu tư phát triển:

Giai đoạn 2020 – 2024, tỉnh Cà Mau đã thực hiện khá tốt các thủ tục, quy trình về cấp phát đầu tư xây dựng cơ bản và hỗ trợ vốn cho các doanh nghiệp Nhà nước từ khâu lập dự toán, xét duyệt, phân bổ và quyết toán ngân sách theo luật định. Song, hiệu quả chi đầu tư phát triển lại chưa cao do chưa có mô hình quản lý chi đầu tư xây dựng cơ bản hiệu quả, việc đầu tư còn dàn trải, chưa tập trung dẫn đến những tiêu cực trong quá trình đầu tư; việc hỗ trợ vốn cho các doanh nghiệp Nhà nước còn bị động và chưa minh bạch. Phần lớn tập trung

• Về chi thường xuyên: Luận văn: Tình hình chi ngân sách nhà nước tỉnh Cà Mau.

Những năm gần đây, cơ chế quản lý chi thường xuyên ở tỉnh Cà Mau còn nặng tính bao cấp. Các đơn vị thụ hưởng thường rơi vào thế bị động, chưa tự chủ được nguồn tài chính, thường xuyên đối phó về hình thức do bị giám sát quá mức cần thiết,… Mặt khác, cơ chế quản lư nêu trên lại thông qua các chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi của cơ quan quản lý có thẩm quyền ban hành mà các cơ quan này lại thiếu quan tâm, rà soát lại các định chế tài chính dẫn đến các chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi quá lạc hậu và chưa bám sát với nhu cầu chi thực tế tại địa phương. Điều này dễ dẫn đến tiêu cực là các đơn vị thụ hưởng ngân sách thường hợp thức hóa các chứng từ thanh toán để hoàn thành nhiệm vụ chi theo kế hoạch. Ví dụ như chi hội thảo tổ chức 50 khách mời nhưng phải thanh toán theo danh sách 70 khách mời mới đủ chi hội thảo đã vô tình xúi các đơn vị phải gian dối trong thanh toán.

Thực trạng chi Ngân sách Nhà nước đối với các cơ quan chức năng ở tỉnh Cà Mau trong thời gian quan được thực hiện khá tốt. Việc chi Ngân sách Nhà nước ở tỉnh do cơ quan tài chính phối hợp với Kho bạc Nhà nước trực tiếp quản lý, đồng thời dưới sự kiểm soát của cơ quan chủ quản, Thanh tra Nhà nước, Kiểm toán Nhà nước, Uỷ ban kiểm tra Đảng,… Song quá trình phối hợp giữa các cơ quan chức năng lại chưa đồng bộ, nhiều quan điểm, kết luận trái chiều gây ra những khó khăn, phiền hà trong việc thực hiện chấp hành chi Ngân sách Nhà nước ở địa phương.

2.2.3.2 Chấp hành kế hoạch chi Ngân sách Nhà nước ở địa phương:

Căn cứ vào dự toán Ngân sách Nhà nước được duyệt, cơ quan tài chính các cấp triển khai thực hiện theo tiến độ của năm báo cáo, chia dự toán theo quý, tháng để hướng dẫn, chỉ đạo quá trình thực hiện. Các đơn vị thụ hưởng căn cứ vào nhu cầu chi tiêu từng quý, tháng để xin kinh phí hoạt động. Cơ quan tài chính sẽ xem xét chấp nhận hoặc điều chỉnh mức kinh phí của các đơn vị thụ hưởng gởi Kho bạc Nhà nước thực hiện giám sát và kiểm soát chi. Việc điều chỉnh thay đổi dự toán này dễ dẫn đến tình trạng bị động và phải xử lý những tình huống không cần thiết của các cơ quan chức năng có liên quan trong quá trình thực hiện nhiệm vụ chi Ngân sách Nhà nước ở địa phương.

Chi Ngân sách Nhà nước ở tỉnh Cà Mau giai đoạn 2020 – 2024 qua hình thức cấp phát kinh phí được thực hiện và phối hợp khá nhịp nhàng giữa ba hình thức.

Chi theo ngành Kinh tế – Xã hội: bên cạnh việc thực hiện chi hoạt động theo ngành phù hợp với phân cấp quản lý nhiệm vụ chi của các cấp ngân sách thì hình thức quản lý này vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế, không sát và buông lỏng trong công tác kiểm tra, quản lý dẫn đến những tiêu cực, thất thoát trong quá trình cấp phát kinh phí. Đồng thời, thủ tục cấp phát kinh phí phải qua khâu trung gian là Sở chuyên ngành nên đôi khi dẫn đến tình trạng thanh toán chậm trễ trong việc cấp kinh phí hoạt động cho ngành.

Chi theo từng đối tượng thụ hưởng ngân sách: Cơ quan tài chính trực tiếp cấp phát kinh phí theo dự toán được duyệt cho đơn vị dự toán cấp I. Các đơn vị này có trách nhiệm quản lý sử dụng và quyết toán với cơ quan tài chính cùng cấp. Hình thức quản lý này tuy có khắc phục những nhược điểm của hình thức quản lý chi theo ngành Kinh tế – Xã hội nhưng lại dẫn tới một hạn chế khác là cùng một nhiệm vụ chi nhưng ở mỗi cấp chính quyền địa phương khác nhau lại quyết định những mức chi khác nhau, không đảm bảo tính thống nhất trong quản lý chi tiêu ngân sách.

Chi theo chương trình mục tiêu, dự án: Nguồn kinh phí thực hiện chương trình mục tiêu, dự án thuộc cấp ngân sách nào thì cấp ngân sách đó thực hiện quản lý cấp phát và quyết toán mức kinh phí. Nếu đơn vị thụ hưởng kinh phí chương trình mục tiêu, dự án thuộc ngân sách cấp dưới quản lý thì ngân sách cấp trên ủy quyền cho ngân sách cấp dưới quản lý cấp phát theo chương trình mục tiêu, dự án được duyệt, đồng thời ngân sách cấp trên sẽ chuyển số kinh phí ủy quyền cho ngân sách cấp dưới quản lý. Trong trường hợp này, cơ quan tài chính được ủy quyền lại thiếu sự quan tâm quản lý nguồn kinh phí do cấp trên chuyển xuống dẫn đến việc quản lý chi theo hình thức này cũng chưa đạt hiệu quả cao.

Việc cấp phát kinh phí theo dự toán, theo hình thức lệnh chi tiền, theo kinh phí ủy quyền, … ở tỉnh Cà Mau trong thời gian qua cũng được tiến hành khá tốt, phù hợp với đặc điểm cụ thể của từng đơn vị thụ hưởng .

2.2.4.Tổ chức công tác quyết toán chi ngân sách Luận văn: Tình hình chi ngân sách nhà nước tỉnh Cà Mau.

Việc thực hiện quyết toán chi ngân sách của từng cấp và của ngân sách tỉnh Cà Mau trong thời gian gần đây được thực hiện khá đầy đủ theo luật định. Đội ngũ làm công tác chuyên môn tài chính ở cấp tỉnh, huyện đều có trình độ đại học trở lên, đội ngũ làm công tác chuyên môn tài chính cấp xã thường được cử đi học các lớp tập huấn, đào tạo để nâng cao trình độ. Hệ thống mạng báo cáo ngày càng tiếp cận với công nghệ tiên tiến để nâng cao hiệu quả quyết toán ngân sách của tỉnh nhà.

Về nguyên tắc, số liệu chi Ngân sách Nhà nước trên sổ sách kế toán của các đơn vị dự toán phải đảm bảo tính cân đối và phải khớp đúng với số liệu của Kho bạc Nhà nước về tổng số và con số chi tiết, đồng thời số liệu đó phải được xác nhận trước khi trình cơ quan tài chính duyệt quyết toán. Nhưng do dự toán kinh phí được phân theo nhóm mục nên khi thực hiện chi, số liệu của các đơn vị nếu có chênh lệch với Kho bạc Nhà nước cũng không thể nào phát hiện ra được, cho đến khi cơ quan tài chính quyết toán cho các đơn vị mới có thể phát hiện ra sự sai lệch này. Mặt khác, khi thực hiện quyết toán cho các đơn vị, có những khoản chi mà cơ quan tài chính không thống nhất với Kho bạc Nhà nước về MLNSNN hoặc chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi tiêu. Theo nguyên tắc thì cơ quan tài chính lập phiếu báo điều chỉnh gửi đến Kho bạc Nhà nước hoặc yêu cầu đơn vị đến Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch thực hiện điều chỉnh. Nhưng thực tế lại không có sự kết hợp này nên số liệu Kho bạc Nhà nước và số liệu của các đơn vị chỉ khớp với nhau về tổng số, không khớp số chi tiết. Bên cạnh đó, Kho bạc Nhà nước là cơ quan trực tiếp cấp phát và thanh toán các khoản chi Ngân sách Nhà nước cho các đơn vị hành chính sự nghiệp nhưng Kho bạc Nhà nước chưa được thẩm tra quyết toán ngân sách đối với các đơn vị, tách biệt các khâu kiểm soát trước, trong và sau nên đã dẫn đến các vướng mắc trong công tác quản lý chi Ngân sách Nhà nước của tỉnh Cà Mau: Trước hết là chất lượng công tác lập, duyệt, phân bổ dự toán chưa đồng bộ và chưa sát với nhu cầu chi tiêu của từng đơn vị thụ hưởng; Thứ hai, chỉ tiêu, tiêu thức hạch toán cũng như thống kê báo cáo chưa có tính đồng bộ; Thứ ba, công tác quyết toán chỉ mang tính hình thức. Tính hình thức ở đây thể hiện rõ ở chỗ cơ quan tài chính duyệt quyết toán chi của các đơn vị chỉ dừng lại ở góc độ kiểm tra những tiêu thức tổng hợp về nguồn kinh phí đã nhận, chưa kiểm tra được các khoản chi tiêu cụ thể của đơn vị.

Một vấn đề cần lưu ý là khi phê duyệt tổng quyết toán chi Ngân sách địa phương của tỉnh Cà Mau, các cơ quan quản lý vẫn chưa thực sự quan tâm xem xét, phân tích, đánh giá việc thực hiện các chỉ tiêu Kinh tế – Xã hội của địa phương, tình hình thực hiện nghị quyết Hội đồng nhân dân các cấp và rút ra những bài học kinh nghiệm phục vụ cho việc quản lý và điều hành chi Ngân sách Nhà nước ở địa phương cho những năm tiếp theo.

Ngoài ra, công tác kiểm tra, thanh tra quản lý chi Ngân sách Nhà nước ở tỉnh Cà Mau cũng chưa thực sự đạt hiệu quả như mong muốn do sự phối hợp thiếu đồng bộ giữa các cơ quan này đã gây ra những ách tắt, phiền hà trong công việc của các đơn vị.

2.3. Đánh giá chi ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh Cà Mau giai đoạn 2020 – 2024 Luận văn: Tình hình chi ngân sách nhà nước tỉnh Cà Mau.

Quá trình lập, chấp hành, quyết toán Ngân sách Nhà nước cũng như quy trình kiểm soát chi Ngân sách Nhà nước hiện nay ở Việt Nam được quy định khá đầy đủ, chi tiết

Với hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật quy định về lập, chấp hành và quyết toán Ngân sách Nhà nước ở Việt Nam hiện nay, có thể rút ra một số nhận xét, đánh giá về công tác chi Ngân sách Nhà nước ở tỉnh Cà Mau như sau:

2.3.1. Thành tựu

Trong thời gian qua, công tác chi ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh Cà Mau có thể ghi nhận những thành tựu cơ bản sau:

Tỉnh đã quan tâm đầu tư thực hiện quy hoạch và đầu tư bằng các chương trình, dự án huy động được nhiều nguồn lực cho đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng, khai thác triệt để thế mạnh, lợi thế của địa phương đến nay bộ mặt nông thôn có nhiều đổi mới, đời sống vật chất tinh thần của người dân được nâng lên. Mạng lưới dịch vụ thương mại nông thôn đã được hình thành góp phần đẩy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu sản xuất ở nông thôn, ổn định định canh, định cư, đời sống đại bộ phận nông dân được cải thiện rõ rệt. Chương trình xây dựng nông thôn mới được đẩy mạnh, bình quân mỗi xã đạt 8,7/19 tiêu chí nông thôn mới, tăng 5,18 tiêu chí so với thời điểm xuất phát (3,52 tiêu chí). Đã quyết định công nhận 10 xã: Trần Hợi (huyện Trần Văn Thời); Trí Lực, Trí Phải (huyện Thới Bình); Hàng Vịnh, Hàm Rồng (huyện Năm Căn); Tân Hải (huyện Phú Tân); Tân Dân (huyện Đầm Dơi) và Tắc Vân, Lý Văn Lâm, Tân Thành (thành phố Cà Mau) đạt chuẩn nông thôn mới.

Công thực hiện chi ngân sách: Tỉnh đã chỉ đạo các ngành, các cấp, hết sức quan tâm đến chi ngân sách, thực hiện tiết kiệm, cơ cấu lại các khoản chi, đáp ứng nhu cầu chi, tăng chi cho đầu tư phát triển, nhất là chi cho các chương trình kinh tế trọng điểm, vùng đặc biệt khó khăn, chi thực hiện các chính sách xã hội, …cụ thể như: Chương trình điện khí hóa nông thôn tiếp tục triển khai đầu tư theo kế hoạch, tỷ lệ hộ dân sử dụng điện đạt 96,5%; chủ trương giảm giá khí của khu khí – điện – đạm Cà Mau; khu kinh tế Năm Căn; dự án đường Hồ Chí Minh, tuyến đường Hành lang ven biển phía Nam, dự án nâng cấp đô thị vùng ĐBSCL – Tiểu dự án thành phố Cà Mau… Luận văn: Tình hình chi ngân sách nhà nước tỉnh Cà Mau.

Các chương trình mục tiêu: Tỉnh Cà Mau đã đẩy nhanh tiến độ thi công các công trình xây dựng cơ bản, mô hình nông nghiệp và hợp phần ngân sách phát triển xã như: các tuyến đường ô tô đến trung tâm xã; các công trình thủy lợi; các công trình lưới điện; các bệnh viện tuyến tỉnh, huyện; các trường học xây dựng đạt chuẩn quốc gia; các thiết chế văn hóa – thể thao cấp huyện, xã; khởi công xây dựng mới các công trình chào mứng Đại hội Đảng bộ tỉnh Cà Mau lần thứ XV (đường Phan Ngọc Hiển nối dài, cầu Bầu Chấu, trường THPT Quách Phẩm, Khu A, B, C bệnh viện Điều Dưỡng và phục hồi chức năng); … đã góp phần cải thiện kết cấu hạ tầng của tỉnh, là động lực thúc đẩy tăng trưởng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao đời sống của nhân dân.

2.3.1.1. Kiểm soát chi Ngân sách Nhà nước

Qua kiểm soát chi Ngân sách Nhà nước, Kho bạc Nhà nước Cà Mau đã ngăn chặn và từ chối thanh toán nhiều khoản chi Ngân sách Nhà nước chưa đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức quy định; từ đó, giúp cho công tác quản lý chi Ngân sách Nhà nước ở tỉnh ngày càng đi vào nề nếp.

2.3.1.2. Lập dự toán chi Ngân sách Nhà nước ở địa phương

Về căn cứ lập dự toán, cơ quan tài chính các cấp tỉnh Cà Mau đã tuân thủ đầy đủ các bước trong quy trình theo luật định. Việc phân cấp Ngân sách Nhà nước đã làm tăng tính chủ động, tích cực của chính quyền tỉnh Cà Mau hơn trước. Việc quy định cụ thể nguồn thu, nhiệm vụ chi và ổn định tỷ lệ phần trăm phân chia các khoản thu ngân sách đã tạo điều kiện cho các địa phương chủ động hơn trong việc xác định và phân bổ, sử dụng các nguồn lực để thực hiện các nhiệm vụ chi đã được phân cấp, hạn chế một phần tư tưởng trông chờ hay phụ thuộc vào ngân sách cấp trên.

2.3.1.3. Chấp hành dự toán chi Ngân sách Nhà nước ở địa phương

• Về phân bổ và giao dự toán:

Trên cơ sở dự toán được Thủ tướng Chính phủ, Uỷ ban nhân dân các cấp giao, các cơ quan nhà nước ở trung ương và địa phương đã tiến hành phân bổ và giao dự toán cho các đơn vị trực thuộc, kể cả dự toán chi từ nguồn kinh phí ủy quyền trước ngày 31/12 năm trước (trừ trường hợp đặc biệt theo quy định của Luật); Luật Ngân sách Nhà nước cũng đã quy định chuyển từ việc cấp phát ngân sách theo hạn mức kinh phí sang cấp phát theo dự toán, chuyển từ việc giao dự toán chi tiết theo từng mục sang giao dự toán theo nhóm mục,… Qua đó đã tạo điều kiện cho chính quyền các cấp tỉnh Cà Mau cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính trong khâu chấp hành Ngân sách Nhà nước, tiết kiệm thời gian và công sức cho các đơn vị chủ quản; đồng thời, các đơn vị chi tiêu cũng sớm được phân bổ và giao dự toán để chủ động chi tiêu ngay từ những ngày đầu năm ngân sách. Ngoài ra, điều này cũng tạo thuận tiện, đơn giản thủ tục hành chính cho cả Kho bạc Nhà nước Cà Mau và đơn vị dự toán trong quá trình kiểm soát chi Ngân sách Nhà nước ở địa phương, song vẫn đảm bảo kiểm soát chặt chẽ các khoản chi tiêu Ngân sách địa phương theo chế độ quy định. Luận văn: Tình hình chi ngân sách nhà nước tỉnh Cà Mau.

Luật Ngân sách Nhà nước và các văn bản hướng dẫn Luật về điều chỉnh dự toán và tạm cấp kinh phí đã tạo sự chủ động, linh hoạt cho các đơn vị ở tỉnh Cà Mau trong quá trình triển khai thực hiện nhiệm vụ, đảm bảo bố trí kinh phí phù hợp với nhu cầu thực tế và tiến độ triển khai thực hiện nhiệm vụ chính trị được giao cho từng địa phương ở Cà Mau; đồng thời, đảm bảo có đủ kinh phí cho các đơn vị hoạt động ngay từ những ngày đầu năm, đặc biệt là các nhu cầu chi an sinh xã hội (lương, phụ cấp lương,…) và các nhu cầu chi cần thiết cấp bách khác khi chưa được cấp có thẩm quyền phân bổ và giao dự toán Ngân sách địa phương.

Việc trao quyền nhiều hơn cho chính quyền địa phương trong quyết định các vấn đề về ngân sách cũng đòi hỏi tỉnh Cà Mau phải tăng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong thực hiện ngân sách. Qua đó, tính công khai minh bạch trong quản lý, điều hành Ngân sách Nhà nước ở địa phương được tăng cường, hạn chế một bước tính trạng “ xin – cho” trong phân bổ dự toán ngân sách.

• Về điều hành Ngân sách Nhà nước:

Về chi ứng trước dự toán Ngân sách Nhà nước: đã giúp chính quyền tỉnh Cà Mau chủ động về nguồn trong việc thực hiện các nhiệm vụ chi phát sinh cần thiết cấp bách, đặc biệt là một số chương trình, dự án, nhiệm vụ chi thuộc lĩnh vực an ninh, quốc phòng; các nhiệm vụ chi cấp bách để khắc phục hậu quả lũ lụt, thiên tai; một số công trình, dự án đầu tư xây dựng cơ bản quan trọng cấp bách mang tầm quốc gia,… Qua đó, góp phần đưa nhanh các công trình đầu tư xây dựng cơ bản vào sử dụng, nâng cao hiệu quả sử dụng đồng vốn Ngân sách Nhà nước và thúc đẩy Kinh tế – Xã hội phát triển tại các địa phương trong tỉnh Cà Mau.

Những năm gần đây, khi nền kinh tế suy giảm, rơi vào tình trạng giảm phát, việc sử dụng nguồn vốn ứng trước dự toán Ngân sách Nhà nước, đặc biệt là ứng trước Ngân sách Nhà nước trong lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản đã có tác dụng dẫn dắt, thúc đẩy các nguồn vốn đầu tư khác trong toàn xã hội, góp phần kích cầu, giải quyết hàng tồn kho và tháo gỡ khó khăn cho các doanh nghiệp trong tỉnh, đưa nền kinh tế của tỉnh Cà Mau thoát khỏi tình trạng suy giảm, thúc đẩy Kinh tế – Xã hội phát triển, tăng cường và đảm bảo ổn định an sinh – xã hội. Luận văn: Tình hình chi ngân sách nhà nước tỉnh Cà Mau.

Trong quá trình tổ chức điều hành Ngân sách Nhà nước, một số công trình dự án đầu tư xây dựng cơ bản ở tỉnh Cà Mau tuy đã được bố trí kế hoạch vốn, nhưng chậm giải ngân theo tiến độ kế hoạch, nên cũng có một lượng vốn “tạm thời nhàn rỗi” trong khoảng thời gian nhất định. Vì vậy, việc ứng trước dự toán Ngân sách Nhà nước cho một số công trình, dự án khác cần đẩy nhanh tiến độ từ nguồn vốn “tạm thời nhàn rỗi” nêu trên cũng góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn Ngân sách Nhà nước.

Về chi chuyển nguồn năm trước sang năm sau sử dụng tiếp của ngân sách tỉnh Cà Mau đã tháo gỡ các vướng mắc, khó khăn cho các đơn vị trong quá trình quản lý, điều hành; đồng thời, cũng khắc phục được tình trạng “chạy chi” vào cuối năm như những năm trước đây, góp phần giảm bớt tình trạng căng thẳng đột biến về tồn quỹ Ngân sách Nhà nước ở địa phương cũng như khả năng thanh khoản của Kho bạc Nhà nước Cà Mau.

Về thông tin, kế toán và báo cáo của tỉnh Cà Mau đã được hoàn thiện, bao quát và phản ánh đầy đủ, kịp thời các hoạt động thu, chi Ngân sách Nhà nước cũng như các hoạt động nghiệp vụ qua Kho bạc Nhà nước Cà Mau. Qua đó, kịp thời cung cấp các thông tin về tài chính – ngân sách cho các cấp chính quyền địa phương phục vụ cho quản lý và điều hành hiệu quả ngân sách các cấp; đồng thời, nó cũng góp phần vào công cuộc cải cách hành chính trong lĩnh vực tài chính – ngân sách theo hướng tập trung đầu mối, đơn giản quy trình thủ tục, xác định rõ trách nhiệm và tăng cường tính chủ động cho các đơn vị.

2.3.1.4. Quyết toán chi Ngân sách Nhà nước ở địa phương

Trong quyết toán chi Ngân sách Nhà nước ở địa phương, tỉnh Cà Mau đã tuân thủ đầy đủ quy trình quyết toán theo luật định gồm: hồ sơ trình báo cáo quyết toán (biểu mẫu, thuyết minh, xác nhận của kho bạc, dự thảo nghị quyết, tài liệu khác theo yêu cầu của Hội đồng nhân dân nếu có); Sự đúng đắn, chính xác, hợp lý, hợp luật của các nội dung đề nghị quyết toán. Đối với quyết toán chi ngân sách, tỉnh đã thẩm tra quyết toán chi NSĐP và chi ngân sách cấp mình, làm rõ tổng hợp các khoản chi có phù hợp với các khoản mục chi trong dự toán (gồm cả giao đầu năm và giao bổ sung), đúng tính chất nguồn kinh phí; đồng thời, tỉnh cũng đã chú ý kiểm tra việc đảm bảo cân đối thu – chi ngân sách địa phương và tình hình, mức độ thực hiện các khoản dự toán chi, nhất là chi cho giáo dục đào tạo, sự nghiệp môi trường; chi thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia phải đúng mục tiêu; chi nguồn cải cách tiền lương đúng mục đích…

2.3.2. Những hạn chế và nguyên nhân Luận văn: Tình hình chi ngân sách nhà nước tỉnh Cà Mau.

Hệ thống ngân sách hiện nay mang tính lồng ghép giữa Ngân sách trung ương với Ngân sách địa phương; Ngân sách địa phương lại lồng ghép ngân sách các cấp chính quyền dẫn đến tình trạng trùng lắp, chồng chéo về thẩm quyền, trách nhiệm giữa các cấp ngân sách; hạn chế tính độc lập của từng cấp ngân sách; làm cho quy trình ngân sách phức tạp và kéo dài, việc lập dự toán, tổng hợp dự toán cũng như quyết toán ở mỗi cấp bị lệ thuộc vào cấp dưới và việc quyết định dự toán ở cấp dưới mang tính hình thức vì phụ thuộc vào quyết định dự toán của cấp trên. Cụ thể:

2.3.2.1. Kiểm soát chi Ngân sách Nhà nước

Do chưa quy định về việc kiểm soát cam kết chi Ngân sách Nhà nước nên công tác quản lý chi Ngân sách Nhà nước ở tỉnh Cà Mau chưa hiệu quả và chưa nâng cao được trách nhiệm, kỷ luật tài chính đối với cơ quan tài chính, Kho bạc Nhà nước Cà Mau và các đơn vị sử dụng Ngân sách Nhà nước; mặt khác, đây cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến nợ thanh toán xây dựng cơ bản còn lớn ở một số ngành, địa phương. Đồng thời, việc kiểm soát chi qua Kho bạc Nhà nước còn quá nặng về hình thức chứng từ gây khó khăn, thanh toán chậm trễ cho các nhiệm vụ chi của đơn vị thụ hưởng ngân sách.

Tỉnh vẫn thực hiện cơ chế kiểm soát chi Ngân sách Nhà nước theo yếu tố đầu vào, chưa thực hiện kiểm soát chi theo kết quả đầu ra (trên thực tế đã có một số nội dung ngân sách đã được lập, bố trí ngân sách theo chương trình, nhiệm vụ, dự án như chương trình mục tiêu quốc gia, các chương trình, dự án khoa học công nghệ,… ). Vì vậy, đã hạn chế đến hiệu quả quản lý sử dụng Ngân sách Nhà nước ở địa phương; chưa thực sự gắn trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị sử dụng Ngân sách Nhà nước với kết quả và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ của đơn vị; hạn chế trách nhiệm giải trình, minh bạch ngân sách và sự giám sát của cơ quan quản lý.

2.3.2.2. Lập dự toán chi Ngân sách Nhà nước ở địa phương

• Khâu lập dự toán chi ngân sách những năm gần đây ở tỉnh Cà Mau cũng còn những hạn chế sau:

Khi Hội đồng nhân dân quyết định dự toán chi ngân sách phải căn cứ vào dự toán chi ngân sách đã được cấp trên quyết định giao. Trường hợp cấp dưới quyết định dự toán chi ngân sách không phù hợp với dự toán chi ngân sách đã được cấp trên quyết định thì cấp trên có quyền yêu cầu điều chỉnh lại. Trường hợp cấp trên quyết định, giao dự toán chi ngân sách không phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương nhưng khi quyết định chi Ngân sách địa phương, địa phương vẫn phải tuân thủ theo quyết định giao dự toán chi của cấp trên. Luận văn: Tình hình chi ngân sách nhà nước tỉnh Cà Mau.

Việc tổng hợp dự toán cấp trên phải chờ tổng hợp dự toán ngân sách cấp dưới: Hội đồng nhân dân chỉ bỏ phiếu thông qua các nguồn thu và nhiệm vụ đã được cấp trên quyết định. Hội đồng nhân dân không tự quyết định thu – chi ngân sách cấp mình mà phải tuân theo sự phân bổ, giao dự toán của cấp trên, phải quyết định dự toán Ngân sách địa phương vào thời gian theo quy định của Chính phủ, điều chỉnh lại theo yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ hoặc Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp trên… Như vậy, vai trò của Hội đồng nhân dân các cấp đối với Ngân sách địa phương hoàn toàn bị động, gò bó. Hơn nữa, cũng do Quốc hội quyết định dự toán Ngân sách Nhà nước nên ngân sách phải được lập từ dưới lên (xã lên huyện, huyện lên tỉnh, tỉnh lên trung ương) và khi giao nhiệm vụ thu, chi lại theo chiều ngược lại nên đây là một quy trình hết sức khó khăn, phức tạp, dẫn tới tình trạng dự toán ngân sách giao cho các đơn vị ngân sách cấp dưới không bảo đảm về chất lượng cũng như thời gian theo quy định.

Quy trình lập, xét duyệt, quyết định chi Ngân sách địa phương còn nhiều bất cập. Việc xây dựng dự toán chi được bắt đầu từ cơ sở, trình tự lập và trách nhiệm của mỗi cấp chưa rõ ràng, do đó thường không đảm bảo theo yêu cầu, chậm, phức tạp, qua nhiều khâu, nhiều nấc, nhiều lần cùng một cấp, một trình tự. Hơn nữa, quỹ thời gian lập ngân sách, xem xét quyết định chi ngân sách là rất ngắn nên không đủ đảm bảo quyền dân chủ và chất lượng của dự toán chi ngân sách, lại mang tính áp đặt nên gây khó khăn cho việc lập dự toán chi Ngân sách địa phương chủ động tích cực.

Cơ sở tính toán các khoản chi ngân sách chưa có căn cứ khoa học vững chắc: việc hướng dẫn và thông báo về số kiểm tra về dự toán ngân sách cho các đơn vị trực thuộc và Uỷ ban nhân dân cấp dưới còn khá chung chung, chưa cụ thể, chi tiết cho từng loại hình đơn vị, lĩnh vực Kinh tế – Xã hội và cũng chưa thực sự sát hợp với tình hình thực tế năm kế hoạch. Hệ thống định mức, tiêu chuẩn chi tiêu lạc hậu, thiếu và chưa đồng bộ.

Tình trạng một số cơ quan, đơn vị lập dự toán chi ngân sách cấp mình đã tính toán sao cho số chi nhiều hơn, số thu ít hơn với khả năng thu của cơ quan, đơn vị mình. Số thu ít để nếu vượt thì Ngân sách địa phương sẽ được bố trí tăng chi trên số thu vượt; số chi nhiều để cơ quan cấp trên xem xét cắt bớt là vừa; đồng thời cũng do trình độ lập dự toán của các cơ quan, đơn vị còn hạn chế để hướng dẫn và xét duyệt dự toán hợp lý.

Việc xét duyệt, quyết định chi ngân sách của Hội đồng nhân dân còn mang tính hình thức, chưa có thực quyền, nguyên nhân là do dự toán chi Ngân sách địa phương đã được trung ương quyết định. Nhưng cũng có nguyên nhân do các thành viên của Uỷ ban nhân dân chiếm tỷ lệ lớn trong cơ cấu Hội đồng nhân dân nên việc thông qua ngân sách đã được thực hiện trước đó. Thông thường, trước khi trình Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân đã thông qua nhiều lần ở Hội nghị chủ tịch với các phó chủ tịch, hội nghị Uỷ ban nhân dân; sau đó hoàn chỉnh báo cáo Thường vụ Tỉnh ủy, thậm chí Hội nghị Tỉnh uỷ. Vì vậy, các vấn đề chung đã được tập thể xem xét khá kỹ. Hơn nữa, thời gian họp của Hội đồng nhân dân có hạn, các đại biểu chưa có điều kiện được thông báo trước về dự toán chi Ngân sách địa phương để nghiên cứu và phát biểu ý kiến có chất lượng.

2.3.2.3. Tổ chức thực hiện chi Ngân sách Nhà nước và những vướng mắc, bất cập của quy định pháp luật.

Trong quá trình tổ chức thực hiện Luật ngân sách nhà nước số 01/2011/QH11 ngày 16/12/2011, tỉnh Cà Mau gặp những khó khăn, vướng mắc pháp lý như sau: Luận văn: Tình hình chi ngân sách nhà nước tỉnh Cà Mau.

Tại điểm d, khoản 2 điều 4 Luật ngân sách nhà nước số 01/2011/QH11 ngày 16/12/2011 “Nhiệm vụ chi thuộc ngân sách cấp nào do ngân sách cấp đó bảo đảm; việc ban hành và thực hiện chính sách, chế độ mới làm tăng chi ngân sách phải có giải pháp bảo đảm nguồn tài chính phù hợp với khả năng cân đối của ngân sách từng cấp”. Tuy nhiên trong quá trình thực hiện có rất nhiều vướng mắc phát sinh như: Chi khen thưởng từ các bộ, ngành Trung ương xét tặng bằng khen cho tập thể, cá nhân các đơn vị cùng ngành trực thuộc địa phương đạt thành tích xuất sắc trong nhiệm vụ được giao, Trung ương chỉ cấp bằng khen riêng tiền thưởng các ngành thuộc địa phương phải chi; Chi tiếp khách các đoàn Trung ương vào công tác; Chi cho công tác phí dự hội nghị do các ngành Trung ương tổ chức trong năm phát sinh rất nhiều; Chi các phong trào, chương trình hành động do các ngành đoàn thể Trung ương phát động sau khi địa phương đã giao dự toán chi cho các ngành, các cấp; Cấp xã chi hỗ trợ cho đội thuế để tăng cường hoạt động đôn thu mới đảm bảo nguồn để cân đối thực hiện nhiệm vụ chi, nhiệm vụ chi hoạt động của đội thuế do ngành Thuế đảm trách toàn ngành là đơn vị trực thuộc Trung ương.

Nhiều chương trình mục tiêu Trung ương ban hành quy định Địa phương phải bố trí nguồn đối ứng: Về chính sách hỗ trợ nhà ở đối với hộ nghèo theo chuẩn nghèo giai đoạn 2020 – 2024 tại Quyết định số 33/2024 ngày 10/8/2024. Trong đó quy định tại điểm a, khoản 1, điều 5 về nguồn vốn thực hiện rất nhiều nguồn (Vốn vay ưu đãi, Vốn huy động từ “Quỹ vì người nghèo” do Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp và các tổ chức thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phối hợp vận động, Vốn của hộ gia đình được huy động từ gia đình, dòng họ; Vốn lồng ghép từ các chương trình, mục tiêu khác), thường nguồn vốn vay ưu đãi đảm bảo nhưng vướng là thiếu một trong các nguồn tham gia còn lại, chất lượng nhà ở sẽ giảm, mau hỏng; Quy định về trường đạt chuẩn quốc gia nếu muốn đạt thường vướng vào tiêu chí diện tích đất khuôn viên của trường kinh phí mua đất rất lớn địa phương không cân đối nổi . . .

Tại điểm h, khoản 2 điều 4 Luật ngân sách nhà nước số 01/2011/QH11, quy định “Ngoài việc uỷ quyền thực hiện nhiệm vụ chi và bổ sung nguồn thu quy định tại điểm đ và điểm e khoản 2 Điều này, không được dùng ngân sách của cấp này để chi cho nhiệm vụ của cấp khác, trừ trường hợp đặc biệt theo quy định của Chính phủ. Tuy nhiên, địa phương vẫn chi hỗ trợ rất nhiều cho các ngành Trực thuộc Trung ương hoạt động tại địa phương như chi đào tạo sau đại học; Chi hỗ trợ hoạt động, cơ sở vật chất của Quân sự, công an đơn cử như Đề án xây dựng trụ sở Quân sự tại 101 xã, phường, thị trấn đã hoàn thành trong 02 năm (2020 – 2021) địa phương phải bố trí khoảng 120 tỷ để chi cho nhiệm vụ này . . . Luận văn: Tình hình chi ngân sách nhà nước tỉnh Cà Mau.

Tại điểm a, b,c khoản 2 điều 5 Luật ngân sách nhà nước số 01/2011/QH11 quy định chi ngân sách nhà nước chỉ được thực hiện khi có đủ các điều kiện sau đây: Đã có trong dự toán ngân sách được giao, trừ trường hợp quy định tại Điều 52 và Điều 59 của Luật này (Có những khoản không có trong dự toán do phát sinh đột xuất: Tiếp khách, máy móc thiết bị dùng cho quản lý hư bất ngờ, ……); Đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định; Đã được thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách hoặc người được uỷ quyền quyết định chi. Ngoài các điều kiện quy định tại khoản 2 Điều này, đối với những khoản chi cho công việc cần phải đấu thầu thì còn phải tổ chức đấu thầu theo quy định của pháp luật về đấu thầu. Năm 2020 sau khi thực hiện chủ trương của Tỉnh ủy, Mặt trận tổ quốc tỉnh đã phát động huy động các mạnh thường quân đóng góp, đướng ra tổ chức thực hiện làm 1588 cây cầu (Chương trình xóa cầu tạm), Mặt trận Tổ quốc tỉnh Cà Mau đã tạm ứng ngân sách khoảng 300 tỷ để tổ chức làm trước và thực hiện huy động trả lại ngân sách sau. Tuy nhiên huy động được khoảng 30 tỷ đồng số tiền còn lại ngân sách phải bù, do vậy ngân sách tỉnh bị mất cân đối nhiều năm liền do phát sinh ngoài dự toán.

Tại khoản 4 điều 5 Luật ngân sách nhà nước số 01/2011/QH11. quy định là “Người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước có trách nhiệm tổ chức thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, chống tham nhũng”. Quy định này sẽ không khả thi vì chính người đứng đầu cơ quan, đơn vị, Uỷ ban nhân dân các cấp là chủ tài khoản, người quyết định việc chi tiền từ ngân sách, tiết kiệm hay không là do chủ tài khoản phải gương mẫu, hiểu luật và áp dụng đúng Luật quy định.

Tại khoản 5 điều 25 Luật Ngân sách Nhà nước 2011, nhiệm vụ, quyền hạn của Hội đồng nhân dân các cấp: Căn cứ vào nhiệm vụ chi ngân sách được cấp trên giao và tình hình thực tế tại địa phương Hội đồng nhân dân các cấp quyết định điều chỉnh dự toán ngân sách địa phương trong trường hợp cần thiết. Sau khi Trung ương giao số thu và chi trong năm ngân sách và Hội đồng nhân dân cấp tỉnh giao lại, thì tình trạng phổ biến là Hội đồng nhân dân các cấp quyết nghị sẽ phấn đấu tăng thu thêm để bố trí tăng chi, trong quá trình tổ chức thực hiện nếu thu không đạt thì rất khó giảm chi tương ứng, do vậy đề nghị phải thực hiện dự toán theo số cấp trên giao, nếu tăng thu thì năm sau mới được bố trí nguồn này vào tăng chi, nếu không thì tình trạng mất cân đối chi ngân sách các cấp ở địa phương sảy ra trên diện rộng rất nguy hiểm.

Tại khoản 2,3 điều 57 Luật ngân sách nhà nước số 01/2011/QH11. Quy định “Chi đầu tư phát triển phải bảo đảm cấp đủ và đúng tiến độ thực hiện trong phạm vi dự toán được giao; Đối với những dự án, nhiệm vụ chi cấp thiết được tạm ứng trước dự toán để thực hiện”. Nguồn đầu tư xây dựng cơ bản của ngân sách tỉnh giao cho Sở Kế hoạch và đầu tư lập dự toán, giao dự toán, triển khai thực hiện, Sở Tài chính phải cân đối đảm bảo nguồn kinh phí trong suốt quá trình thực hiện. Tuy nhiên đầu năm sau khi triển khai thực hiện đồng loạt các dự án khởi động ngân sách cân đối không đủ, nguồn bị hụt nguồn do đầu năm thu ít, chi nhiều, đồng thời phải chi rất nhiều nhiệm vụ liên quan đến tết cổ truyền của dân tộc. Riêng đối với những dự án, nhiệm vụ chi cấp thiết được tạm ứng trước dự toán để thực hiện”, nhưng sau khi thực hiện xong Sở Kế hoạch và đầu tư thường không cân đối nguồn Đầu tư xây dựng cơ bản để hoàn lại cho các dự án đã tạm ứng từ ngân sách, tiếp tục lập danh mục phân khai nguồn cho các dự án mới.

Tại khoản 1,2 điều 68 Luật ngân sách nhà nước số 01/2011/QH11. quy định là “Trong quá trình lập, phê duyệt, thẩm định quyết toán thu, chi ngân sách phải bảo đảm các yêu cầu sau đây: Những khoản thu không đúng quy định của pháp luật phải được hoàn trả tổ chức, cá nhân đã nộp; những khoản phải thu nhưng chưa thu phải được truy thu đầy đủ cho ngân sách nhà nước; Những khoản chi không đúng với quy định của pháp luật phải được thu hồi đủ cho ngân sách nhà nước. Thực tế khi thu sai quy định thì đối tượng bị thu không đề nghị trả lại phần lớn là những khoảng thu nhỏ, vùng sâu, vùng xa, do không hiểu luật, thủ tục chi trả kết sức rườm rà hoặc ngại va chạm với đơn vị hành thu vì phần lớn liên quan đến chính quyền hoặc đơn vị được giao quản lý nhà nước, tại địa phương có sảy ra tình trạng thu thuế sử dụng đất nông nghiệp (Đã được Quốc hội bãi, miễn) . . .; Đối với những khoản chi không đúng với quy định của pháp luật không thu hồi được như: những dự án thực hiện chưa hoàn thành nhà thầu bỏ trốn; tạm ứng thực hiện nhiệm vụ được giao nhưng vì lý do khách quan hoặc chủ quan không hoàn thành để quyết toán đến nay đã nghỉ hưu, từ trần; có một số trường hợp vi phạm pháp luật do các bước quy trình thực hiện chậm đến nay quá thời hạn để truy cứu trách nhiệm hình sự để thu hồi nộp ngân sách; có một số ít trường hợp tạm ứng cho cá nhân (lãnh đạo) tạm ứng đi nước ngoài trị bệnh nhưng không qua khỏi (chết) treo tạm ứng . . . lũy kế số treo tạm ứng qua nhiều năm đến thời điểm hiện nay rất lớn không thể thu hồi được, không thể tất toán được phải mở sổ theo dõi chi tiết liên tục năm này qua năm khác, trong khi ngân sách hiện tại gặp khó khăn vì nhu cầu chi ngày càng tăng cao.

• a. Về chi đầu tư phát triển Luận văn: Tình hình chi ngân sách nhà nước tỉnh Cà Mau.

Chi đầu tư phát triển là những khoản chi mang tính chất tích lũy phục vụ cho quá trình tái sản xuất mở rộng gắn với việc xây dựng cơ sở hạ tầng nhằm tạo ra môi trường và điều kiện thuận lợi cho việc bỏ vốn đầu tư của các doanh nghiệp vào các lĩnh vực cần thiết, phù hợp với mục tiêu của nền kinh tế. Nói khác đi, việc chi cho đầu tư phát triển của ngân sách nhà nước nhằm mục đích tạo ra một sự khởi động ban đầu, kích thích quá trình vận động của các nguồn vốn trong xã hội để hướng tới sự tăng trưởng.

Chi đầu tư phát triển được cấp phát chủ yếu từ ngân sách trung ương và một bộ phận đáng kể của ngân sách địa phương, là khoản chi tài chính nhà nước được đầu tư cho các công trình thuộc kết cấu hạ tầng (đường xá, cầu cống, trường học, bệnh viện, hệ thống thuỷ lợi, năng lượng, …), các công trình kinh tế có tính chất chiến lược, các công trình và dự án phát triển văn hóa xã hội trọng điểm, phúc lợi công cộng tạo ra tiền đề kích thích quá trình vận động góp vốn của các thành phần kinh tế, nhằm mục đích tăng trưởng kinh tế và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người dân trong tỉnh. Tuy nhiên những năm qua định mức Trung ương xây dựng giao nguồn cho địa phương rất thấp so với nhu cầu thực tế; Thủ tục quy định trong quy trình thực hiện đầu tư XDCB quá rườm rà; chi phí cao; hiệu quả thấp, chất lượng công trình kém, mau hỏng.

• b. Chi thường xuyên

Bao gồm các khoản chi cho tiêu dùng xã hội gắn liền với chức năng quản lý xã hội, khoản chi này được phân thành hai bộ phận: một bộ phận vốn được sử dụng để đáp ứng nhu cầu của dân cư về phát triển văn hóa, xã hội, nó có mối quan hệ trực tiếp đến thu nhập và nâng cao mức sống của dân cư và một bộ phận phục vụ cho nhu cầu quản lý kinh tế – xã hội của địa phương. Chi thường xuyên gồm các khoản chi sau:

Về chi quản lý nhà nước (quản lý hành chính)

• Về chi quốc phòng, an ninh

An ninh và quốc phòng là những hoạt động bảo đảm sự tồn tại của nhà nước và cần thiết phải bố trí tài chính cho các hoạt động này từ ngân sách nhà nước.

Chi về an ninh quốc phòng căn cứ vào tình hình thực tế của đất nước, của tỉnh trong từng thời kỳ. Hàng năm địa phương phải dành ra một phần kinh phí đáng kể từ ngân sách, để duy trì, củng cố lực lượng an ninh, quốc phòng ở cơ sở. Nếu khoản chi này quá lớn thì sẽ hạn chế tăng trưởng kinh tế, ngược lại nếu không đảm bảo bảo hoạt động thì tình trật tự an toàn xã hội sẽ không ổn định.

Trung ương giao định mức kinh phí cho địa phương hàng năm thấp hơn địa phương thực chi. Nên tính toán theo hướng giao nhiệm vụ chi cho ngành dọc đảm nhận theo hướng chuyên môn hóa và chuyên nghiệp.

• Về các khoản chi sự nghiệp Luận văn: Tình hình chi ngân sách nhà nước tỉnh Cà Mau.

Bao gồm những khoản chi cho các dịch vụ và hoạt động xã hội phục vụ nhu cầu phát triển kinh tế xã hội và nâng cao dân trí của dân cư. Đây là các khoản chi quan trọng nhằm đảm bảo quá trình tái sản xuất kết hợp với sức lao động có chất lượng cao. Về kinh tế khoản chi này tác động đến quá trình tái sản xuất mở rộng và quá trình tạo ra thu nhập quốc dân, nhờ vào các khoản chi này mà trình độ văn hóa, kỹ thuật và sức khoẻ của người lao động được nâng cao góp phần tăng năng suất lao động và hiệu suất công tác. Về xã hội, các khoản chi này góp phần nâng cao mức sống và thu nhập thực tế của các tầng lớp dân cư do lợi ích từ các hoạt động phúc lợi, dịch vụ công ích mang lại. Chính các khoản thu nhập phúc lợi này đã giảm bớt chênh lệch về trình độ dân trí cũng như thu nhập của các thành viên trong xã hội, thành thị và nông thông.

Định mức Trung ương giao cho địa phương là 10% chi thường xuyên. Địa phương bố trí lại theo 3 cấp là cấp tỉnh 15% chi thường xuyên của cấp tỉnh; cấp huyện 6% chi thường xuyên của cấp huyện; cấp xã 4% chi thường xuyên của cấp xã.

Thực trạng địa phương chưa quan tâm bố trí nguồn đúng mức để thực hiện một số sự nghiệp kinh tế (duy tu sửa chữa đường, kiến thiết thị chính. . .). Công tác duy tu, sửa chữa định kỳ, hàng năm đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc kéo dài tuổi thọ của công trình, hiệu quả mang lại rất lớn.

• Chi sự nghiệp nghiên cứu khoa học và công nghệ

Xuất phát từ yêu cầu và sự cần thiết phải nhanh chóng tiếp cận với nền khoa học và công nghệ tiên tiến của thế giới để khoa học và công nghệ trở thành một trong những động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội.Có một số khoản chi cho khoa học công nghệ hiệu quả mang lại chưa cao, thế mạnh của tỉnh là nuôi trồng thủy sản, tuy nhiên hiện tỉnh vẫn phải nhập giống, thức ăn, thuốc điều trị bệnh, máy móc, trang thiết bị phục vụ nuôi trồng, giống chăn nuôi, giống cây trồng trên đất lâm nghiệp (Keo lai) . . . nhập ngoài tỉnh, ngoài nước với số lượng lớn. Cần phải đẩy mạnh xã hội hóa, nên đặt hàng các tổ chức, cá nhân có năng lực, có trình độ nghiên cứu và ứng dụng, nhà nước xây dựng mức hỗ trợ thỏa đáng sau khi đề án nghiên cứu thành công mang ra ứng dụng đạt kết quả tốt.

• Chi sự nghiệp giáo dục, đào tạo Luận văn: Tình hình chi ngân sách nhà nước tỉnh Cà Mau.

Đây là khoản chi mà tầm quan trọng của nó là nhằm nâng cao dân trí, trình độ chuyên môn kỷ thuật của mọi người dân trong xã hội góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Trong cơ chế thị trường hiện nay, sự nghiệp giáo dục và đào tạo đang phát triển theo hướng xã hội hóa và đa dạng hóa mục tiêu, chương trình, loại hình trường lớp và các loại hình giáo dục, đào tạo nhằm mục đích nâng cao trình độ dân trí của các tầng lớp dân cư trong xã hội. Bên cạnh các trường công lập đã phát triển các dạng trường dân lập, tư thục ở tất cả các cấp trong hệ thống giáo dục quốc dân đã giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước cũng như tạo điều kiện nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo. Phải có những chính sách mạnh mẽ hơn nữa để tạo điều kiện xã hội hóa nhanh, hiện tại địa phương gặp khó khăn nhất là quỹ đất (sạch) để giao cho tổ chức, cá nhân thực hiện bỏ vốn đầu tư; Tuy chi cho sự nghiệp giáo dục chiếm tỷ trong lớn so với tổng chi thường xuyên nhưng phần lớn kinh phí trên 85% thực hiện chi liên quan đến con người (lương giáo viên, cán bộ quản lý . ..) số còn lại thường không đảm bảo kinh phí hoạt động và mua sắm trang thiết bị, đồ dùng dạy học; Số lượng giáo viên thừa, thiếu cục bộ ở các điểm trường, trong từng bộ môn, nhất là các trường trung tâm huyện, TP Cà Mau so với quy định trên cơ sở định mức giáo viên/lớp học/ cấp học; có nhiều trường thừa giáo viên bộ môn thì vẫn phải trả lương, thiếu phải trả tăng giờ, các vùng sâu số học sinh trong một lớp không đạt, có nơi rất thấp so với định mức quy định vẫn phải tổ chức mở lớp.

Định mức Trung ương giao cho tỉnh tính số lượng dân trong độ tuổi đến trường, địa phương xây dựng lại theo số lượng học sinh đến trường và cấp bậc học, theo thống kê sơ bộ của ngành năm 2024 thì số giáo viên thừa so với định mức quy định tại Trung tâm TP Cà Mau, Trung tâm các huyện gần 1.000 giáo viên; Mỗi giao viên tiền lương và các khoảng đóng góp khoảng 4 triệu/ 1 tháng; ngân sách địa phương phải cân đối tăng khoảng 4 tỷ/1 tháng, nếu không bố trí được thì nguồn kinh phí hoạt động của ngành giáo dục đặc biệt là tại các điểm trường gặp hết sức khó khăn, do vậy đôi lúc sảy ra tình trạng huy động đóng góp các quỹ từ phụ huynh học sinh trái pháp luật. Cần phải có lộ trình điều động, sắp xếp lại đội ngũ giáo viên hết sức khoa học, hợp lý.

• Chi sự nghiệp y tế.

Chi sự nghiệp y tế là khoản chi phục vụ công tác phòng bệnh và chữa bệnh nhằm nâng cao mức sống cho mọi người dân trong xã hội, hoạt động y tế dự phòng, khám bệnh, chữa bệnh; kinh phí đóng và hỗ trợ đóng bảo hiểm y tế cho các đối tượng do ngân sách nhà nước đóng hoặc hỗ trợ theo quy định của Luật bảo hiểm y tế; vệ sinh an toàn thực phẩm; dân số và gia đình; các hoạt động y tế khác Luận văn: Tình hình chi ngân sách nhà nước tỉnh Cà Mau.

Hiện nay, các khoản chi từ ngân sách nhà nước cho hoạt động sự nghiệp y tế chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển của ngành y. Việc nâng cao chất lượng hoạt động khám, chữa bệnh và tăng cường trang bị cơ sở vật chất, kỹ thuật cho một nền y học hiện đại đòi hỏi bên cạnh nguồn kinh phí do ngân sách nhà nước cấp phát cần phải huy động thêm các nguồn khác từ trong nước và nước ngoài. Trong điều kiện nhằm xóa bỏ dần sự bao cấp của ngân sách nhà nước đối với hoạt động sự nghiệp y tế và tăng cường sử dụng có hiệu qủa kinh phí cấp cho ngành y tế, xu hướng chung hiện nay là nhà nước chỉ cấp kinh phí cho các hoạt động phòng chống các dịch bệnh, thực hiện các chương trình quốc gia về y tế và chi chữa bệnh cho các đối tượng đặc biệt, hỗ trợ đóng bảo hiểm y tế cho các đối tượng do ngân sách nhà nước đóng (Thương bệnh binh, người già trên 80 tuổi, lang thang cơ nhỡ, bị nhiễm chất độc hóa học do chiến thanh, người nghèo theo chuẩn quy định . . .) , hoặc hỗ trợ theo quy định của Luật bảo hiểm y tế. Các trường hợp còn lại sẽ huy động sự đóng góp từ người bệnh thông qua việc thực hiện chế độ bảo hiểm y tế cho mọi đối tượng để hình thành quỹ bảo hiểm y tế nhằm thanh toán chi phí cho người bệnh khi đến khám, chữa bệnh tại các cơ sở y tế.

• Chi sự nghiệp văn hóa, nghệ thuật, thể thao

Mục tiêu của các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao là nhằm nâng cao tri thức và thẩm mỹ cho mọi tầng lớp dân cư, xây dựng một nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc, có nội dung nhân đạo, dân chủ và tiến bộ, phát triển đạo đức xã hội và truyền thống dân tộc. Các mục tiêu của các hoạt động này cho phép mỗi công dân phát triển toàn diện về chính trị, tư tưởng và đạo đức. Vì tính chất quan trọng của các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao nên việc thực hiện các mục tiêu của chúng gắn liền một khoản cấp phát từ ngân sách nhà nước, đã có chủ trương xã hội hóa nhưng các tổ chức, cá nhân tham gia không đáng kể do đầu tư mang lại hiệu quả không cao.

• Chi sự nghiệp đảm bảo xã hội

Mục tiêu của khoản chi này là nhằm bảo đảm đời sống của người lao động khi gặp khó khăn, tai nạn, già yếu, những người không có khả năng lao động đồng thời giải quyết những vấn đề xã hội nhất định.

Chi cho sự nghiệp đảm bảo xã hội chủ yếu là do ngân sách nhà nước đảm trách, bên cạnh đó còn có nguồn do các đơn vị kinh tế, tổ chức xã hội trong và ngoài nước quyên góp, ủng hộ của nhân dân. Khoản chi này đã góp phần giảm nhẹ những khó khăn về đời sống của một số đối tượng nhất định và hình thành thu nhập về phúc lợi xã hội cho những đối tượng đó.

• Bổ sung quỹ dự trữ tài chính địa phương

Quỹ dự trữ dùng để duy trì sự cân đối và ổn định trong phát triển kinh tế, giải quyết các vấn đề kinh tế phát sinh trong quá trình hoạt động của kinh tế địa phương và trong những trường hợp nhất định cho phép ngăn chặn, bù đắp các tổn thất bất ngờ xảy ra đối với nền Kinh tế – Xã hội. Trong nền kinh tế thị trường, hoạt động của các quy luật kinh tế có thể dẫn đến những biến động phức tạp không có lợi cho nền kinh tế hoặc xảy ra thiên tai đòi hỏi phải có một khoản dự trữ giúp điều tiết thị trường, khắc phục hậu quả. Khoản dự trữ này được hình thành bằng nguồn tài chính được cấp phát từ Ngân sách Nhà nước hàng năm, được sử dụng cho hai mục đích:

• Điều chỉnh hoạt động của thị trường, một số mặt hàng thiết yếu như: gạo, xăng dầu, sửa … trên cơ sở đó bảo đảm ổn định cho nền kinh tế. Luận văn: Tình hình chi ngân sách nhà nước tỉnh Cà Mau.
• Giải quyết hậu quả các trường hợp rủi ro bất ngờ xảy ra làm ảnh hưởng đến sản xuất và đời sống.

Chi trả lãi, phí và các chi phí phát sinh khác từ các khoản tiền do chính quyền cấp tỉnh vay:

Hàng năm số chi trả nợ của nhà nước được bố trí theo một tỷ lệ nhất định trong tổng số chi của ngân sách nhà nước nhằm đảm bảo khả năng trả nợ đúng hạn. Tỉnh Cà Mau vay từ hai đơn vị chính là Ngân hàng phát triển Việt Nam chi nhánh Cà Mau và Kho Bạc nhà nước từ nguồn nhàn rỗi để chi cho đầu tư phát triển.

2.3.2.4. Quyết toán dự toán chi Ngân sách Nhà nước ở địa phương

Quyết toán chi Ngân sách Nhà nước của từng cấp ngân sách cũng còn hạn chế do đội ngũ làm công tác chuyên môn tài chính ở cấp xã còn 20% chưa có trình độ chuyên môn theo quy định mặc dù ngành đã rất quan tâm đào tạo cử cán bộ đi học bồi dưỡng.

Quy trình xem xét và phê duyệt quyết toán Ngân sách địa phương hiện nay cũng còn khá phức tạp, phiền phức, vì quá nhiều hệ thống cơ quan khác nhau trên cùng một việc, quá nhiều mối quan hệ, dẫn đến rất chậm về thời gian. Cơ quan Kho bạc kiểm soát chi; cơ quan tài chính duyệt quyết toán lại chồng lên cơ quan Kho bạc; trong khi hệ thống kiểm tra, thanh tra còn yếu. Cơ quan kiểm toán còn hạn chế về nhân lực và trình độ, chủ yếu kiểm toán tính tuân thủ, chưa kiểm toán tính hiệu quả của việc chi tiêu ngân sách; hơn nữa, số lượng các khoản chi ngân sách chưa được kiểm toán còn rất lớn nên chưa đủ cơ sở tin cậy để Hội đồng nhân dân phê duyệt quyết toán một cách chính xác. Chế độ trách nhiệm về sai, đúng trong chi tiêu của ngân sách chưa rõ ràng, ít có trường hợp phải xuất toán trả lại ngân sách khi chi tiêu sai luật, sai chế độ, sai chính sách.

Việc phê chuẩn quyết toán ngân sách của cấp trên phụ thuộc vào việc phê chuẩn quyết toán của ngân sách cấp dưới. Quy định cơ quan tài chính cấp trên phải giải trình trước Hội đồng nhân dân cả những vấn đề liên quan đến quyết toán của các cấp ngân sách cấp dưới là chưa hợp lý.

Kết luận Chương 2 Luận văn: Tình hình chi ngân sách nhà nước tỉnh Cà Mau.

Nội dung Chương 2 đã trình bày khái quát về tình hình Kinh tế – Xã hội trên địa bàn tỉnh Cà Mau, đồng thời phân tích thực trạng chi Ngân sách Nhà nước ở tỉnh Cà Mau giai đoạn 2020 – 2024. Qua đó thấy được việc chi Ngân sách Nhà nước trên địa bàn tỉnh Cà Mau ngày càng hoàn thiện: xây dựng khuôn khổ pháp lý chi tiêu ngân sách; nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực; cải thiện tính minh bạch chi ngân sách; tăng tính chủ động, tích cực của chính quyền tỉnh Cà Mau. Tuy nhiên bên cạnh đó vẫn còn những tồn tại cần khắc phục, cải tiến nhằm từng bước hoàn thiện công tác chi Ngân sách Nhà nước ở tỉnh như:

• Hệ thống ngân sách hiện nay mang tính lồng ghép – Ngân sách địa phương lồng ghép ngân sách các cấp chính quyền dẫn đến tình trạng trùng lắp, chồng chéo về thẩm quyền, trách nhiệm giữa các cấp ngân sách; hạn chế tính độc lập của từng cấp ngân sách; làm cho quy trình ngân sách phức tạp và kéo dài, việc lập dự toán, tổng hợp dự toán cũng như quyết toán ở mỗi cấp bị lệ thuộc vào cấp dưới và việc quyết định dự toán ở cấp dưới mang tính hình thức vì phụ thuộc vào quyết định dự toán của cấp trên.
• Tỉnh vẫn thực hiện cơ chế kiểm soát chi Ngân sách Nhà nước theo yếu tố đầu vào nên đã làm hạn chế đến hiệu quả quản lý sử dụng Ngân sách Nhà nước ở địa phương; chưa thực sự gắn trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị sử dụng Ngân sách Nhà nước với kết quả và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ của đơn vị; hạn chế trách nhiệm giải trình, minh bạch ngân sách và sự giám sát của cơ quan quản lý.
• Chi ngân sách địa phương vẫn xảy ra tình trạng chi ngoài kế hoạch theo cơ chế xin cho; phân định rõ nguồn chi đầu tư với nguồn chi thường xuyên của một số ngành chưa rõ ràng, đầu tư còn dàn trải; tình trạng sử dụng ngân sách ở một số đơn vị còn lãng phí.
• Các khoản chi có đúng chế độ, định mức hay không
• Một số bất cập khác còn tồn tại trong chi Ngân sách Nhà nước trên địa bàn tỉnh Cà Mau.

Như vậy, những nghiên cứu thực tiễn quản lý chi Ngân sách Nhà nước trên địa bàn tỉnh Cà Mau được thực hiện ở chương 2 là một trong những cơ sở thực tiễn tạo điều kiện tốt cho những nghiên cứu và đề xuất giải pháp ở chương 3. Luận văn: Tình hình chi ngân sách nhà nước tỉnh Cà Mau.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ:  

===>>> Luận văn: Giải pháp về chi ngân sách nhà nước tỉnh Cà Mau