Luận văn: Thực trạng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đối với UBND

Chia sẻ chuyên mục Đề tài Luận văn: Thực trạng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đối với UBND hay nhất năm 2025 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thạc sĩ thì với đề tài Luận văn: Thực trạng thực hiện pháp luật về giám sát của Mặt trận Tổ quốc đối với hoạt động của Ủy ban nhân dân phường tại Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh dưới đây chắc hẳn sẽ cho các bạn cái nhìn tổng quát hơn về đề tài này.

2.1. Khái quát chung

Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh được tổ chức thành 10 phường, gồm có: Phường Bến Nghé, phường Bến Thành, Phường Nguyễn Cư Trinh, phường Tân Định, phường Đa Kao, Phường Phạm Ngũ Lão, phường Cầu Kho, phường Cô Giang, Phường Nguyễn Thái Bình và phường Cầu Ông Lãnh. UBND và UBMTTQ được tổ chức ở 10 phường tương ứng.

Tình hình phát triển kinh tế của Quận 1 giai đoạn từ năm 2019 đến năm 2023 như sau:

Bảng 2.1: Số liệu thu ngân sách của Quận 1 giai đoạn từ năm 2019 đến năm 2023

Trong đó, các năm từ năm 2020 đến năm 2023 thu ngân sách của Quận 1 đều đạt và vượt chỉ tiêu được giao từ 2,4% đến 15,6% kể cả giai đoạn dịch Covid-19 diễn biến phức tạp. Riêng năm 2019, thu ngân sách của Quận 1 chỉ đạt 80% chỉ tiêu được giao, nguyên nhân, do tình hình kinh doanh của các doanh nghiệp bất động sản trên địa bàn Quận 1 giảm sút, một số doanh nghiệp kinh doanh bất động sản có số thu lớn trong năm 2018 đã giải thể, một số thay đổi trong chính sách bất động sản của Chính phủ và Thành phố đã ảnh hưởng rất lớn đến nguồn thu của quận trong năm.

Hệ thống tổ chức, cán bộ Mặt trận quận, phường được củng cố, kiện toàn, bổ sung bảo đảm các tiêu chuẩn về trình độ chuyên môn, phẩm chất đạo đức. Chất lượng tổ chức hoạt động của MTTQ quận, phường được nâng lên, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong việc triển khai công tác, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.

Theo thống kê, hiện nay Ủy ban và cơ quan chuyên trách UBMTTQVN Quận 1 có 67 người, Ủy ban và cơ quan chuyên trách UBMTTQVN 10 phường có 307 người, 67 Ban công tác Mặt trận có 468 người. Ngoài ra, các Ban, Tổ tư vấn, Tổ dư luận xã hội, Ban liên lạc người Việt Nam ở nước ngoài do Mặt trận quận, phường thành lập có khoảng 227 người. Cụ thể:

• Về cơ cấu, thành phần:

Bảng 2.2: Thống kê cơ cấu, thành phần tham gia UBMTTQVN quận và phường

Tổ chức bộ máy của UBMTTQVN Quận 1 có 63 ủy viên, Ban Thường trực gồm 01 Chủ tịch, 02 Phó Chủ tịch và 03 ủy viên thường trực. UBMTTQVN tại mỗi phường thuộc Quận 1 có 01 Chủ tịch, 01 Phó Chủ tịch chuyên trách, 01 Phó Chủ tịch bán chuyên trách, 03 ủy viên thường trực. Chủ tịch UBMTTQ 10 phường có 90% là Uỷ viên Ban chấp hành Đảng bộ phường. Quận 1 có 67 Ban Công tác Mặt trận, với 468 thành viên, trong đó có 35 Trưởng Ban công tác Mặt trận chuyên trách chiếm 52,24%; 11 Trưởng Ban Công tác do Bí thư Chi bộ kiêm nhiệm chiếm 16,42%; 10 Trưởng Ban công tác do Trưởng khu phố kiêm nhiệm chiếm 14,92% và 11 Trưởng Ban công tác do chức danh khác kiêm nhiệm chiếm 16,42%. Về trình độ có 191/468 vị có trình độ chuyên môn từ trung cấp trở lên chiếm 40,8%, trong đó có 05 vị trình độ trên đại học chiếm 1,06%; 188/468 vị có trình độ lý luận chính trị từ sơ cấp trở lên chiếm 40,17%, trong đó có 12 vị trình độ cao cấp lý luận chính trị chiếm 2,5%.

2.2. Thực trạng Luận văn: Thực trạng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đối với UBND.

2.2.1. Giám sát việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật

Trong giai đoạn từ năm 2019 đến năm 2023, UBND 10 phường tại Quận 1 không ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Nguyên nhân xuất phát từ quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2019, theo đó: UBND phường chỉ được ban hành quyết định quy phạm pháp luật để quy định những vấn đề được luật, nghị quyết của Quốc hội giao. [35] Qua thực tế rà soát, đánh giá tại Quận 1, luật và nghị quyết của Quốc hội không quy định những vấn đề giao UBND phường ban hành văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh. Đến ngày 01 tháng 7 năm 2021, khi Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức chính quyền đô thị theo cơ chế, chính sách đặc thù, UBND phường không có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật [9, Điều 9]. Ở góc độ quy định pháp luật, quy định này làm thu hẹp nhóm chủ thể có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật, ở cấp xã không còn chủ thể có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Ở góc độ thực tiễn, quy định này là phù hợp với thực tiễn Quận 1, vì trong những năm qua, trên địa bàn Quận 1 không phát sinh những vấn đề cần thiết đòi hỏi UBND phường phải ban hành văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh.

Qua phân tích ở trên, hiện nay, mặc dù UBND phường không có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật nhưng hoạt động giám sát của MTTQ đối với hoạt động này vẫn mang ý nghĩa quan trọng bởi các lý do sau:

Thứ nhất, theo quy định, văn bản quy phạm pháp luật phải được cơ quan có thẩm quyền ban hành theo đúng hình thức, trình tự, thủ tục được quy định chặt chẽ trong Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật và các văn bản hướng dẫn thi hành. Do đó, những văn bản có chứa quy phạm pháp luật nhưng không được ban hành đúng thẩm quyền, hình thức, trình tự, thủ tục quy định thì không được xem là văn bản quy phạm pháp luật và phải xử lý theo quy định. [32, Điều 2] Và ngược lại, những văn bản tuy ban hành dưới hình thức văn bản hành chính thông thường nhưng có chứa quy phạm pháp luật thì cũng được xem là văn bản trái quy định và phải xử lý theo quy định. Do đó, giám sát của MTTQVN đối với hoạt động ban hành văn bản quy phạm pháp luật của UBND phường cũng là nhằm rà soát, phòng ngừa hoặc kịp thời phát hiện những văn bản do UBND phường ban hành có chứa quy phạm pháp luật nhưng được ban hành không đúng thẩm quyền theo quy định pháp luật. Hàng năm, UBND phường phát hành văn bản quản lý điều hành rất lớn, số lượng văn bản phát hành của UBND 10 phường trung bình hàng năm từ năm 2019 đến năm 2023 (ngoại trừ văn bản có chứa bí mật nhà nước) là 3.385 văn bản. Cụ thể như sau:

• Bảng 2.4: Số liệu văn bản phát hành của UBND 10 phường giai đoạn từ năm 2019 đến năm 2023

Hoạt động giám sát của MTTQ đối với hoạt động ban hành văn bản của UBND phường nhằm kiểm soát chặt chẽ, phòng ngừa việc ban hành văn bản có dấu hiệu vi phạm Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và các quy định pháp luật có liên quan về hình thức, nội dung đặc biệt là thẩm quyền ban hành văn bản.

Thứ hai, giám sát thông qua hình thức nghiên cứu, xem xét văn bản do UBND phường ban hành trong hoạt động quản lý, điều hành, tổ chức thực thi pháp luật liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân là một trong những hình thức giám sát cơ bản của MTTQVN đối với UBND phường [5], [34]. Thông qua hoạt động này, giúp kịp thời phát hiện những văn bản không có tính hợp pháp, hợp lý ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân để kịp thời kiến nghị UBND phường điều chỉnh cho phù hợp. Luận văn: Thực trạng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đối với UBND.

Trong 5 năm qua, UBMTTQVN đã giám sát 1.209 văn bản do UBND phường ban hành. Thông qua hoạt động giám sát việc ban hành văn bản của UBND phường, MTTQVN 10 phường đã kiến nghị sửa đổi bổ sung 150 văn bản, chủ yếu là các kế hoạch, chương trình công tác, báo cáo công tác tháng, quý, năm, nội dung chủ yếu về lĩnh vực văn hóa – xã hội, trật tự đô thị, phòng chống dịch Covid -19, cải cách hành chính. Trong các nội dung kiến nghị của UBMTTQ, có 139 văn bản đã được điều chỉnh theo kiến nghị, 11 văn bản giữ nguyên có giải trình phản hồi cụ thể của UBND phường.

Kết quả giám sát cho thấy các văn bản do UBND phường được ban hành đúng thẩm quyền, đúng căn cứ pháp lý, không có văn bản có chứa quy phạm pháp luật; nội dung các văn bản bảo đảm đúng chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân; bảo đảm tính thiết thực, khả thi, phù hợp với tình hình thực tế, kịp thời điều chỉnh, giải quyết các vấn đề phát sinh tại địa phương, góp phần đảm bảo an ninh chính trị, trật tự và an toàn xã hội, thúc đẩy phát triển kinh tế của Quận 1. Tuy nhiên, về mặt hình thức, có một số văn bản ban hành chưa đúng loại văn bản, còn nhầm lẫn giữa công văn, chỉ thị, báo cáo, tờ trình, chưa bảo đảm đúng, đầy đủ về thể thức và kỹ thuật trình bày theo quy định của các quy định của pháp luật chuyên ngành về công tác văn thư, lưu trữ áp dụng đối với các cơ quan hành chính nhà nước.

Tuy nhiên, qua số liệu khảo sát cho thấy, hàng năm số lượng văn bản được UBND phường gởi đến MTTQ để giám sát, góp ý còn rất ít so với số lượng văn bản ban hành chính thức. Theo thống kê, lượng văn bản ban hành bình quân hàng năm của UBND phường là 339 văn bản. Với 1.209 văn bản của UBND 10 phường gởi đến MTTQ giám sát trong 5 năm thì bình quân mỗi năm mỗi MTTQ phường giám sát 24 văn bản do UBND phường gởi đến, chỉ chiếm khoảng 1% số lượng văn bản do UBND phường ban hành. Điều này ảnh hưởng rất lớn đến độ bao phủ và chất lượng hoạt động giám sát.

2.2.2. Giám sát việc Ủy ban nhân dân phường tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật Luận văn: Thực trạng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đối với UBND.

Thông qua hoạt động giám sát thường xuyên và chuyên đề đối với hoạt động quản lý hành chính nhà nước của UBND phường, MTTQVN theo dõi, đánh giá các chương trình, kế hoạch, quá trình tổ chức thực hiện và kết quả việc tổ chức thực thi các chính sách, pháp luật của UBND phường trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội thuộc chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định của pháp luật.

Hàng năm, MTTQVN quận và phường xây dựng kế hoạch và tổ chức giám sát việc thực hiện chính sách pháp luật tại UBND phường tập trung vào những lĩnh vực trọng tâm, tác động trực tiếp đến đời sống Nhân dân theo đặc thù từng địa phương như:

Năm 2019, MTTQVN quận và phường tổ chức giám sát thường xuyên 140 chủ đề và giám sát 27 chuyên đề về tổ chức thực hiện chính sách pháp luật trên các lĩnh vực như: Giám sát việc thực hiện chế độ, chính sách chăm lo người khuyết tật; giám sát hiệu quả hoạt động của tổ kiểm tra sau đăng ký kinh doanh; giám sát việc chấp hành pháp luật của Trạm y tế phường; giám sát công tác phòng cháy chữa cháy; giám sát quản lý nhà nước đối với hoạt động các cơ sở giáo dục ngoài công lập; giám sát tình hình thực hiện công tác quản lý nhà nước về trật tự xây dựng; giám sát công tác cải cách hành chính; giám sát công tác quản lý trật tự lòng lề đường, bảo đảm an toàn giao thông; giám sát tình hình kiểm tra, xử lý vi phạm hành chính lĩnh vực bảo vệ môi trường; MTTQ Việt Nam 10 phường cũng đã tổ chức 175 lượt giám sát công tác bảo đảm trật tự đô thị, vệ sinh môi trường ở địa bàn dân cư. Qua giám sát, UBMTTQ Việt Nam quận và phường đã ghi nhận những mặt làm được trong tổ chức thực hiện chính sách pháp luật của UBND phường, đồng thời tổng hợp kiến nghị UBND phường và các cơ quan chức năng giải quyết 32 kiến nghị sau giám sát. Các nội dung kiến nghị đều được các cơ quan chức năng tiếp thu, điều chỉnh, bổ sung hoàn thiện quy trình tổ chức thực hiện cũng như tiếp tục kiến nghị cấp có thẩm quyền điều chỉnh các quy định, chính sách cho phù hợp với thực tiễn địa phương. Luận văn: Thực trạng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đối với UBND.

Năm 2020, UBMTTQ Việt Nam quận và phường đã tổ đã tổ chức giám sát thường xuyên 137 chủ đề và giám sát 28 chuyên đề liên quan đến công tác quản lý nhà nước về đảm bảo an toàn thực phẩm; công tác triển khai, tuyên truyền, vận động Nhân dân phòng, chống, ứng phó với dịch bệnh Covid-19 tại 10 phường; công tác tuyển chọn và gọi công dân nhập ngũ; công tác rà soát, triển khai chế độ, chính sách hỗ trợ các diện bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh Covid- 19; việc thực hiện Chỉ thị số 23-CT/TU; công tác quản lý nhà nước đối với các cơ sở kinh doanh dịch vụ dễ phát sinh tệ nạn xã hội; công tác quản lý cơ sở giáo dục mầm non ngoài công lập; giám sát công tác quản lý, giáo dục người chấp hành án treo và cải tạo không giam giữ tại phường Cầu Kho, Phường Cô Giang, phường Cầu Ông Lãnh và phường Tân Định. MTTQ quận và phường cũng tổ chức 10 cuộc giám sát, thẩm định kết quả thực hiện tiêu chí “sạch, không xả rác ra kênh rạch” và mô hình “Phường sạch và xanh, thân thiện môi trường”. Qua giám sát, UBMTTQVN quận và phường đã ghi nhận những mặt làm được trong tổ chức thực hiện chính sách pháp luật của UBND phường, đồng thời tổng hợp kiến nghị UBND phường và các cơ quan chức năng giải quyết 18 kiến nghị sau giám sát.

Năm 2021, MTTQVN quận và phường tiếp tục giám sát thường xuyên 90 chủ đề và giám sát 29 chuyên đề về quản lý vệ sinh an toàn thực phẩm; công tác tuyển chọn và gọi công dân nhập ngũ tại phường Đa Kao; giám sát công tác lãnh đạo, chỉ đạo chăm lo an sinh xã hội, hộ nghèo, cận nghèo trên địa bàn phường Cầu Ông Lãnh; giám sát việc hỗ trợ người lao động không có giao kết hợp đồng lao động bị mất việc làm gặp khó khăn do đại dịch Covid-19 tại 10 phường; giám sát công tác bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV và đại biểu HĐND Thành phố khóa X, nhiệm kỳ 2021 – 2026 tại 10 phường; tiếp tục giám sát công tác tuyên truyền, vận động và quản lý thực hiện Chỉ thị số 19-CT/TU của Thành ủy về thực hiện Cuộc vận động “Người dân thành phố Hồ Chí Minh không xả rác ra đường và kênh rạch vì Thành phố sạch và giảm ngập nước”; giám sát việc thực hiện Luật Tín ngưỡng, tôn giáo; giám sát công tác quản lý nhà nước về trật tự xây dựng trên địa bàn phường Nguyễn Cư Trinh, Cầu Kho; giám sát kết quả thực hiện chính sách hỗ trợ người dân gặp khó khăn do ảnh hưởng của dịch Covid – 19 trên địa bàn Quận 1 (đợt 1, đợt 2, đợt 3). Qua giám sát, UBMTTQVN quận và phường đã ghi nhận những mặt làm được trong tổ chức thực hiện chính sách pháp luật của UBND phường, đồng thời tổng hợp kiến nghị UBND phường và các cơ quan chức năng giải quyết 08 kiến nghị sau giám sát.

Năm 2022, MTTQVN quận và phường tổ chức giám sát thường xuyên 140 chủ đề và giám sát 27 chuyên đề với các nội dung: giám sát UBND phường Cầu Kho về việc tiếp nhận và giải quyết các kiến nghị, phản ảnh của cử tri và Nhân dân liên quan đến công tác phòng, chống dịch Covid – 19 (giai đoạn từ tháng 5/2021 đến tháng 5/2022); giám sát việc chi trả các gói hỗ trợ người bị ảnh hưởng bởi dịch Covid – 19, giám sát thực hiện Chương trình Giảm nghèo bền vững trên địa bàn Quận 1 năm 2022 tại 10 phường; giám sát tình hình, kết quả công tác của Ban Chỉ đạo phòng chống tội phạm 10 phường; giám sát việc quản lý người sau cai nghiện tại cộng đồng, giám sát công tác quản lý nhà nước về thanh niên tại 10 phường; giám sát công tác quản lý nhà nước về đảm bảo an toàn thực phẩm Tết Nhâm Dần 2022 đối với UBND phường Bến Thành; giám sát công tác quản lý nhà nước về trật tự đô thị, trật tự xây dựng trên địa bàn phường Cô Giang (giai đoạn từ tháng 01/2021 đến tháng 6/2022); giám sát UBND phường Phạm Ngũ Lão về công tác lãnh đạo phòng, chống ma túy trên địa bàn (giai đoạn từ tháng 01/2021 đến tháng 5/2022); giám sát Chủ tịch UBND phường Cầu Ông Lãnh về việc triển khai thực hiện Quyết định số 935- QĐ/TU ngày 28/4/2017 của Ban Thường vụ Thành ủy về Quy chế tiếp xúc, đối thoại trực tiếp giữa người đứng đầu cấp ủy, người đứng đầu chính quyền với Nhân dân (giai đoạn từ tháng 01/2021 đến tháng 6/2022). Qua giám sát, UBMTTQ Việt Nam Quận và phường đã ghi nhận những mặt làm được trong tổ chức thực hiện chính sách pháp luật của UBND phường, đồng thời tổng hợp kiến nghị Ủy ban nhân dân phường và các cơ quan chức năng giải quyết 08 kiến nghị sau giám sát.

Năm 2023, MTTQVN Quận và phường đã tổ chức giám sát thường xuyên 133 chủ đề và giám sát 27 chuyên đề gồm giám sát việc triển khai thực hiện cải cách hành chính tại phường Đa Kao, Cầu Kho; giám sát công tác phòng cháy chữa cháy tại khu dân cư ở phường Nguyễn Cư Trinh; giám sát việc thực hiện Hội nghị cán bộ công chức và hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân ở 10 phường; giám sát việc thực hiện Đề án “Tuyên truyền, giáo dục, vận động, hỗ trợ phụ nữ tham gia giải quyết một số vấn đề liên quan đến phụ nữ giai đoạn 2017-2027 theo Đề án 938 tại phường Nguyễn Thái Bình, Cầu Ông Lãnh, Cô Giang; giám sát công tác tuyên truyền cấp căn cước công dân tại 10 phường; giám sát công tác quản lý nhà nước về trật tự đô thị, xây dựng tại phường Bến Nghé; giám sát công tác phối hợp thực hiện chính sách hỗ trợ tiền thuê nhà cho người lao động theo Quyết định 08/2022/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ tại 10 phường; giám công tác tuyên truyền phân loại rác tại nguồn tại phường Bến Thành; giám sát việc thực hiện Quyết định số 62/2011/QĐ-TTg về chế độ, chính sách đối với đối tượng tham gia chiến tranh bảo vệ Tổ quốc tại 10 phường. Luận văn: Thực trạng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đối với UBND.

Qua kết quả giám sát cho thấy đa số các chính sách, pháp luật được UBND phường triển khai, tổ chức thực hiện đầy đủ, đúng quy định và phù hợp với thực tiễn địa phương; quá trình thực hiện các phường có nhiều giải pháp, sáng kiến cải tiến quy trình, thủ tục giải quyết thủ tục hành chính, huy động nguồn lực xã hội cùng tham gia giải quyết các vấn đề kinh tế – xã hội phát sinh; không xảy ra trường hợp các cơ quan, cá nhân có thẩm quyền vi phạm pháp luật, cán bộ công chức vi phạm đạo đức công vụ. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, nội dung chuyên đề giám sát chưa phong phú, chưa phổ biến ở nhiều lĩnh vực, một số nội dung kiến nghị sau giám sát còn chung chung, chưa phân tích rõ những hạn chế, yếu kém và kiến nghị giải pháp khắc phục; chưa quan tâm đúng mức việc đánh giá, kiểm tra thực tế kết quả thực hiện nội dung kiến nghị sau giám sát và sơ kết, tổng kết rút kinh nghiệm sau mỗi chương trình giám sát chưa thường xuyên, hiệu quả; chưa tập trung đề xuất nhân rộng các mô hình điển hình.

2.2.3. Giám sát thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở

• MTTQVN giám sát UBND phường thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở thông qua các hình thức sau:

Thứ nhất, MTTQVN phường giám sát thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở thông qua Hội nghị Nhân dân do MTTQVN phường phối hợp với UBND phường tổ chức hàng tháng.

Ngày 20 tháng 8 năm 2021, Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh đã ban hành Đề án 06-ĐA/TU về nâng cao vai trò của MTTQVN và nhân dân giám sát tổ chức đảng, đảng viên và hoạt động của chính quyền các cấp Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2021-2030 nhằm đổi mới và nâng cao hiệu quả công tác giám sát của MTTQ và nhân dân đối với tổ chức đảng, đảng viên và chính quyền. Đề án tiếp tục khẳng định vị thế của MTTQ, tạo điều kiện thuận lợi cho MTTQ tham gia hoạt động giám sát nhiều chiều đối với đối tượng giám sát nhất là hoạt động của chính quyền địa phương, tạo kênh tương tác để nhân dân Thành phố có thêm thông tin, phản ánh, hiến kế. Theo đó, đối với cấp phường, định kỳ hàng tháng, tổ chức Hội nghị Nhân dân với sự tham dự của các trưởng khu phố để lắng nghe và giải quyết ý kiến, phản ánh của Nhân dân thuộc thẩm quyền. [41]

Triển khai thực hiện Đề án này, từ năm 2021 đến 2023, UBMTTQVN 10 phường đã phối hợp UBND phường tổ chức 336 cuộc Hội nghị Nhân dân theo phương thức định kỳ hàng tháng, qua đó đã tổng hợp 2.175 ý kiến phản ánh kiến nghị Tại Hội nghị Nhân dân định kỳ, đa số các đại biểu tham dự hội nghị hài lòng khi những phản ánh, kiến nghị được trực tiếp trả lời tại hội nghị, những nội dung góp ý của nhân dân được UBND phường ghi nhận, tiếp thu; Chủ tịch UBND phường chỉ đạo cán bộ, công chức chuyên môn phường tiếp thu đối với các góp ý nhằm xây dựng, phát triển địa phương được các đại biểu thảo luận, đánh giá, phân tích đa chiều. Đối với các phản ánh, kiến nghị không thuộc thẩm quyền, UBND phường có văn bản gửi đến cơ quan chức năng đề nghị trả lời cho Nhân dân theo quy định. Luận văn: Thực trạng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đối với UBND.

Thứ hai, MTTQVN giám sát UBND phường thực hiện dân chủ ở cơ sở thông qua các hoạt động giám sát định kỳ, đột xuất và giám sát chuyên đề điển hình như: Năm 2019, giám sát về chỉ số hài lòng của Nhân dân đối với công tác phòng cháy, chữa cháy; giám sát về công tác duy trì xây dựng và nâng cấp các tuyến hẻm trên địa bàn 10 phường. Năm 2020, giám sát công tác triển khai, tuyên truyền, vận động, kiểm soát Nhân dân phòng, chống, ứng phó với dịch bệnh Covid-19 tại 10 phường; giám sát chỉ số hài lòng của tổ chức và công dân về cải cách hành chính; giám sát công tác triển khai phòng, chống dịch Covid – 19 tại nơi công cộng, trường học; giám sát kết quả thực hiện tiêu chí “Phường sạch, không xả rác ra kênh rạch” và mô hình “Phường sạch và xanh, thân thiện môi trường”. Năm 2021, giám sát công tác tổ chức bầu cử; giám sát việc tiếp nhận, giải quyết các phản ánh kiến nghị liên quan công tác phòng, chống dịch Covid – 19. Năm 2022, giám sát công tác vận động, chăm lo, chi trả các chế độ cho người bị ảnh hưởng bởi dịch Covid- 19; giám sát việc sử dụng các nguồn lực ngân sách và xã hội hóa phục vụ phòng chống dịch Covid-19. Năm 2023, giám sát việc triển khai phổ biến, tuyên truyền, triển khai thi hành Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở; giám sát công tác tổ chức triển khai xây dựng và ban hành đề án sắp xếp khu phố, tổ dân phố theo Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng

Thứ ba, MTTQVN giám sát thông qua hoạt động giám sát của Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng. Nhiều thành viên Ban Thanh tra nhân dân thuộc ban điều hành khu phố, là hội viên, đoàn viên của các tổ chức chính trị – xã hội, tổ chức xã hội, thông qua hoạt động kiêm nhiệm của mình, các thành viên Ban Thanh tra nhân dân kịp thời phát hiện, kiến nghị giải quyết các vấn đề phát sinh ở địa phương, giúp chính quyền địa phương xử lý kịp thời, bảo đảm giữ vững ổn định chính trị – kinh tế – xã hội, khắc phục những thiếu sót trong công tác quản lý, chấn chỉnh những dấu hiệu tiêu cực của cán bộ, công chức. Trong 5 năm qua, Ban Thanh tra nhân dân đã giám sát 285 cuộc, qua đó đã tổng hợp 368 kiến nghị sau giám sát chủ yếu liên quan đến các lĩnh vực trật tự đô thị, xây dựng, vệ sinh môi trường, xây dựng nếp sống văn minh đô thị, cải cách hành chính. Các kiến nghị sau giám sát đều được UBND phường phân công xử lý, phản hồi. Tuy nhiên, có 321 kiến nghị được phản hồi đúng hạn, chiếm 87,23% tổng số kiến nghị sau giám sát; 47 kiến nghị phản hồi trễ hạn, chiếm 12,77% tổng số kiến nghị sau giám sát. Trong đó, có 335 kiến nghị được giải quyết đầy đủ, chiếm 91,03% tổng số kiến nghị sau giám sát; 33 kiến nghị chưa được giải quyết đầy đủ, chiếm 8,97% tổng số kiến nghị sau giám sát.

Hoạt động giám sát của Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng bảo đảm cho các hoạt động đầu tư, đặc biệt là đầu tư các công trình ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống nhân dân địa phương được triển khai thực hiện đúng quy định, nhiều nội dung giám sát phản ánh kịp thời những bất cập trong thực hiện các dự án để cấp có thẩm quyền điều chỉnh cho phù hợp, bảo đảm chất lượng công trình, quản lý và sử dụng ngân sách hiệu quả, chống lãng phí, tiêu cực. Trong 5 năm, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng đã giám sát 356 cuộc, có 387 kiến nghị sau giám sát. Trong đó, có 361 kiến nghị được phản hồi đúng hạn, chiếm 93,28% tổng số kiến nghị sau giám sát; 26 kiến nghị phản hồi trễ hạn, chiếm 6,72% tổng số kiến nghị sau giám sát. Trong đó, có 387 kiến nghị được giải quyết đầy đủ, chiếm 100% tổng số kiến nghị sau giám sát.

2.2.4. Giám sát việc tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo Luận văn: Thực trạng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đối với UBND.

MTTQVN có trách nhiệm giám sát việc thi hành pháp luật về tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo theo quy định của Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo; động viên nhân dân nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật về tiếp công dân, khiếu nại, tố cáo; tổ chức việc tiếp công dân đến khiếu nại, tố cáo; khi nhận được phản ánh, kiến nghị, khiếu nại, tố cáo thì nghiên cứu, hướng dẫn người phản ánh, kiến nghị, khiếu nại, tố cáo đến cơ quan, tổ chức có thẩm quyền giải quyết.

Phản ánh, kiến nghị, khiếu nại, tố cáo do UBMTTQVN chuyển đến phải được Chủ tịch UBND phường xem xét, giải quyết theo thời hạn và trình tự thủ tục theo quy định của pháp luật, kể từ ngày có quyết định giải quyết phải thông báo bằng văn bản cho UBMTTQ biết kết quả giải quyết; nếu không đồng ý với kết quả giải quyết đó thì MTTQ có quyền kiến nghị cơ quan, tổ chức cấp trên trực tiếp xem xét, giải quyết; cơ quan, tổ chức nhận được kiến nghị có trách nhiệm trả lời kiến nghị đó theo quy định. [30, Điều 66]

Giám sát của MTTQ đối với hoạt động tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo là một trong những phương thức kiểm soát quyền lực quan trọng của MTTQ đối với UBND phường, góp phần bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo đảm dân chủ trong đời sống xã hội địa phương.

Ngoài các mục đích nêu trên, giám sát của MTTQ còn là để nhận xét, đánh giá hiệu lực, hiệu quả thực tiễn của việc thực hiện pháp luật về tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo; các kiến nghị về việc sửa đổi, bổ sung quy định pháp luật về tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo đưa ra trong quá trình giám sát sẽ góp phần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật; kiến nghị giải pháp nhằm khắc phục những tồn tại, hạn chế trong quá trình tổ chức thi hành pháp luật hướng nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, phát huy dân chủ, tạo sự đồng thuận trong Nhân dân và toàn xã hội.

Qua nghiên cứu từ thực tiễn Quận 1, số liệu công tác tiếp công dân, giải quyết phản ảnh, kiến nghị, khiếu nại, tố cáo tại UBND 10 phường từ năm 2019 đến 2023 như sau: Luận văn: Thực trạng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đối với UBND.

Bảng 2.7: Số liệu tiếp công dân, giải quyết phản ảnh, kiến nghị, khiếu nại, tố cáo tại UBND 10 phường từ năm 2019 đến 2023

Năm 2019 phát sinh 02 vụ việc khiếu nại về quyết định hành chính của UBND phường Nguyễn Cư Trinh và khiếu nại quyết định hành chính của phường Phạm Ngũ Lão, 01 đơn tố cáo tại phường Bến Thành; năm 2020 phát sinh 04 vụ việc khiếu nại về quyết định hành chính, hành vi hành chính của UBND phường Cô Giang, UBND phường Tân Định, UBND phường Bến Thành. Từ năm 2019 đến năm 2023 tại UBND 10 phường không phát sinh tố cáo thuộc thẩm quyền giải quyết của UBND phường.

Từ năm 2019 đến năm 2023, UBMTTQVN Quận 1 và UBMTTQVN phường đã giám sát UBND 10 phường 51 cuộc; UBMTTQVN quận và 10 phường đã tiếp nhận 35 đơn thư liên quan đến hoạt động của UBND phường, đã phân loại và chuyển cơ quan chức năng giải quyết theo quy định. UBMTTQVN quận và phường phối hợp UBND cùng cấp thường xuyên và định kỳ tham gia tiếp công dân hàng tuần và đột xuất để lắng nghe và tiếp nhận các ý kiến phản ánh của nhân dân. Trước hoặc sau buổi tiếp công dân, tùy từng trường hợp cụ thể, MTTQVN quận và phường phối hợp UBND phường đi kiểm tra thực tế để trực tiếp nắm tình hình làm cơ sở giải quyết dứt điểm không để phát sinh các vụ việc kéo dài.

• Năm 2019: Giám sát 10 cuộc, năm 2020: Giám sát 12 cuộc, năm 2021:

Giám sát 05 cuộc, năm 2022: Giám sát 11 cuộc, năm 2023: Giám sát 13 cuộc Qua so sánh số liệu tiếp công dân, giải quyết khiếu nại tố cáo phát sinh tại 10 phường với số liệu giám sát của MTTQVN Quận 1 và MTTQVN 10 phường cho thấy các cuộc giám sát không phụ thuộc vào số lượng đơn thư hay số vụ việc phát sinh. Số cuộc giám sát hầu như mang tính ổn định qua các năm, chỉ riêng năm 2021 do diễn biến dịch bệnh Covid 19 phức tạp nên số cuộc giám sát giảm đáng kể. Đặc biệt, giai đoạn từ tháng 7 năm 2021 đến nay, Thành phố Hồ Chí Minh không còn tổ chức HĐND ở phường nhưng số cuộc giám sát tăng rất ít so với số lượng đơn thư và số cuộc tiếp công dân phát sinh tại các phường.

Thông qua hoạt động giám sát, Ban Thanh tra nhân dân cũng có quyền kiến nghị xử lý theo thẩm quyền khi phát hiện có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Trong quá trình giám sát, Ban Thanh tra nhân dân có quyền yêu cầu UBND phường cung cấp các thông tin cần thiết, tham dự các cuộc họp của UBND phường có nội dung liên quan đến hoạt động giám sát, thu thập tài liệu cũng như tiến hành xác minh các thông tin phục vụ hoạt động giám sát [40, Điều 38]. Trong những năm qua, các nội dung phản ánh của Ban Thanh tra nhân dân chủ yếu là các vấn đề còn tồn tại trong cộng đồng dân cư như vi phạm trong lĩnh vực trật tự đô thị, vệ sinh môi trường, trật tự xây dựng, công tác phòng chống các loại dịch bệnh, phòng cháy chữa cháy trong cộng đồng dân cư.

Để tạo điều kiện cho hoạt động giám sát của Ban Thanh tra nhân dân, UBND phường có trách nhiệm cung cấp đầy đủ, kịp thời các thông tin, tài liệu cần thiết liên quan nội dung giám sát theo yêu cầu; tham gia các kỳ họp của Ban Thanh tra nhân dân; tiếp nhận, xem xét, giải quyết, phản hồi bằng văn bản thông tin phản ánh, kiến nghị; thông báo cho Ban Thanh tra nhân dân kết quả công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, thi hành pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở trên địa bàn phường; xử lý người có hành vi cản trở, gây ảnh hưởng đến hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân. [40, Điều 40]

Cùng với Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng cũng phát huy vai trò của mình trong giám sát đối với hoạt động tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo của UBND phường trong lĩnh vực đầu tư công thông qua việc tiếp nhận phản ánh, kiến nghị của cộng đồng dân cư nhằm theo dõi, đánh giá tính hợp pháp, hợp lý của các dự án đầu tư, đánh giá tác động của dự án đến đời sống nhân dân, bảo đảm mục đích của dự án, chống tiêu cực, lãng phí. [40, Điều 45]

Hiện nay, tại 10 phường thuộc Quận 1, Ban Thanh tra nhân dân có 70 thành viên, 30 Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng có 210 thành viên tổ chức hoạt động giám sát tích cực trên các lĩnh vực tại địa phương.

2.2.5. Giám sát theo chủ đề, chuyên đề từ thực tiễn Luận văn: Thực trạng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đối với UBND.

Thực hiện chương trình giám sát hàng năm do Quận ủy Quận 1 phê duyệt, từ năm 2019 đến năm 2023, MTTQVN quận và phường đã tổ chức giám sát thường xuyên đối với 10 phường 640 chủ đề, giám sát chuyên đề đối với Ủy ban nhân dân phường 158 cuộc, Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng 10 phường giám sát UBND phường 641 cuộc.

Các nội dung giám sát thường xuyên chủ yếu về trách nhiệm của Chủ tịch UBND phường; thái độ giao tiếp ứng xử, đạo đức, lối sống của cán bộ, công chức; giám sát các hoạt động quản lý hành chính trong các lĩnh vực như công tác phòng chống dịch bệnh, chăm lo an sinh xã hội, giảm nghèo bền vững, phòng chống tội phạm, trật tự đô thị, trật tự xây dựng, bảo vệ môi trường, phòng cháy chữa cháy, vệ sinh an toàn thực phẩm; giám sát việc thực hiện chủ đề hàng năm do Thành phố ban hành như: năm 2019 là “Năm đột phá cải cách hành chính và đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết 54/2017/QH14 của Quốc hội”, năm 2020 là “Năm đẩy mạnh hoạt động văn hóa và xây dựng nếp sống văn minh đô thị”, năm 2021 là “Năm xây dựng chính quyền đô thị và cải thiện môi trường đầu tư”, năm 2022 là “Thích ứng an toàn, linh hoạt, kiểm soát hiệu quả dịch Covid-19, tiếp tục nâng cao chất lượng xây dựng chính quyền đô thị, cải thiện môi trường đầu tư, đồng hành cùng doanh nghiệp”, năm 2023 là “Nâng cao hiệu quả hoạt động công vụ, đẩy mạnh cải cách hành chính và cải thiện môi trường đầu tư; thúc đẩy phát triển kinh tế; đảm bảo an sinh xã hội”.

Các nội dung giám sát chuyên đề chủ yếu tập trung vào các lĩnh vực như: Giám sát việc thực hiện chế độ, chính sách chăm lo người khuyết tật; giám sát hiệu quả hoạt động của Đoàn kiểm tra sau đăng ký kinh doanh; giám sát việc chấp hành pháp luật của Trạm y tế phường; giám sát việc triển khai thực hiện chỉ số hài lòng của Nhân dân; giám sát công tác phòng cháy chữa cháy; giám sát tình hình thực hiện công tác quản lý nhà nước về trật tự xây dựng; giám sát tình hình kiểm tra, xử lý vi phạm hành chính lĩnh vực bảo vệ môi trường; giám sát việc thực hiện chức trách, nhiệm vụ của Tổ đại biểu HĐND quận, đơn vị phường Bến Thành, Bến Nghé, Phạm Ngũ Lão; công tác triển khai, tuyên truyền, vận động Nhân dân phòng, chống, ứng phó với dịch bệnh Covid-19 tại 10 phường; công tác tuyển chọn và gọi công dân nhập ngũ; công tác rà soát, triển khai chế độ, chính sách hỗ trợ các diện bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh Covid- 19; giám sát chỉ số hài lòng của tổ chức và công dân về cải cách hành chính; kết quả thực hiện công tác hộ tịch của UBND phường; việc thực hiện Chỉ thị số 23-CT/TU về “Tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước về trật tự xây dựng trên địa bàn thành phố”; công tác quản lý nhà nước đối với các cơ sở kinh doanh dịch vụ dễ phát sinh tệ nạn xã hội và công tác quản lý cơ sở giáo dục mầm non ngoài công lập; giám sát việc chi thu nhập tăng thêm cho cán bộ công chức, người lao động theo Nghị quyết số 03/2018/NQ-HĐND ngày 16/3/2018 của HĐND Thành phố về Ban hành quy định chi thu nhập tăng thêm cho cán bộ, công chức, viên chức thuộc khu vực quản lý Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị – xã hội và đơn vị sự nghiệp công lập do Thành phố quản lý tại phường Đa Kao, Phạm Ngũ Lão; giám sát công tác quản lý, giáo dục người chấp hành án treo và cải tạo không giam giữ tại phường Cầu Kho, Cô Giang, Cầu Ông Lãnh và Tân Định; giám sát công tác quản lý nhà nước về đảm bảo an toàn thực phẩm tết đối với UBND phường Tân Định; giám sát công tác lãnh đạo, chỉ đạo triển khai thực hiện Chỉ thị 19-CT/TU ngày 23 tháng 10 năm 2013 của Ban Thường vụ Thành ủy về tiếp tục thực hiện Quy chế “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam giám sát cán bộ, công chức, đảng viên ở khu dân cư” tại phường Cô Giang; giám sát công tác cải cách thủ tục hành chính tại 10 phường; giám sát công tác chỉnh trang, thực hiện quy hoạch đô thị tại 10 phường; giám sát công tác tuyên truyền, tổ chức thực hiện phân loại chất thải rắn, chất thải nguy hại tại nguồn tại 5 phường; giám sát công tác tuyển chọn và gọi công dân nhập ngũ đối với Hội đồng nghĩa vụ quân sự phường Đa Kao; giám sát công tác lãnh đạo, chỉ đạo chăm lo an sinh xã hội, hộ nghèo, cận nghèo trên địa bàn phường Cầu Ông Lãnh; giám sát việc hỗ trợ người lao động không có giao kết hợp đồng lao động bị mất việc làm gặp khó khăn do đại dịch Covid-19; giám sát công tác bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV và đại biểu HĐND Thành phố khóa X, nhiệm kỳ 2021 – 2026; giám sát công tác quản lý nhà nước về trật tự xây dựng trên địa bàn phường Nguyễn Cư Trinh, Cầu Kho; giám sát công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo đối với Chủ tịch UBND 10 phường trên địa bàn Quận 1; giám sát thực hiện Chương trình giảm nghèo bền vững trên địa bàn Quận 1 tại 10 phường nhằm đánh giá việc xác định, quản lý danh sách hộ nghèo, hộ cận nghèo và công tác triển khai thực hiện các chính sách, giải pháp hỗ trợ giảm nghèo của thành phố đối với hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát mức chuẩn hộ cận nghèo; giám sát tình hình, kết quả công tác của Ban Chỉ đạo phòng chống tội phạm 10 phường; giám sát mức độ hài lòng của Nhân dân đối với công tác cải cách hành chính của UBND 10 phường.

Nghiên cứu hoạt động giám sát của MTTQ đối với hoạt động của UBND phường trên địa bàn Quận 1 trong 5 năm qua cho thấy, hoạt động giám sát của hệ thống MTTQVN Quận 1 phong phú, đối tượng, nội dung giám sát được xác định cụ thể; lĩnh vực giám sát hàng năm có nghiên cứu, bổ sung phù hợp thực tiễn, tập trung vào các lĩnh vực tác động trực tiếp, thường xuyên đến đời sống người dân, các lĩnh vực đóng vai trò quan trọng quyết định hiệu lực, hiệu quả hoạt động của UBND. Thông qua hoạt động giám sát, nhiều nội dung kiến nghị sau giám sát về các vấn đề phát sinh thông qua hoạt động giám sát liên quan đến hoạt động quản lý, điều hành, tổ chức thực thi pháp luật được đã được UBND 10 phường tiếp thu, điều chỉnh và tổ chức thực hiện nghiêm túc. Luận văn: Thực trạng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đối với UBND.

Giám sát đối với đại biểu dân cử và cán bộ, công chức nhà nước Giai đoạn từ năm 2019 đến trước thời điểm chấm dứt hoạt động của HĐND phường, MTTQVN phường thường xuyên tổ chức các hoạt động giám sát đối với đại biểu HĐND phường, đặc biệt là những đại biểu giữ vị trí lãnh đạo quản lý ở UBND phường như Chủ tịch, các Phó Chủ tịch và các thành viên khác của UBND. Hoạt động giám sát của MTTQVN đối với đại biểu HĐND chủ yếu được thực hiện thông qua các cuộc tiếp xúc giữa đại biểu HĐND với cử tri, thông qua việc phản ánh của cử tri về trách nhiệm của đại biểu đối với chương trình hành động của mình, về tư cách đạo đức, lối sống, sự tín nhiệm của cộng đồng dân cư, về dư luận của các cơ quan báo chí về tư cách đại biểu. Năm 2019, MTTQVN phường đã tổ chức giám sát chuyên đề việc thực hiện chức trách, nhiệm vụ của đại biểu HĐND phường Bến Thành, Phường Nguyễn Cư Trinh. Năm 2020, MTTQVN phường giám sát tình hình hoạt động của đại biểu HĐND phường Bến Nghé, Phường Phạm Ngũ Lão, phường Cầu Ông Lãnh.

Năm 2013, Ban Thường vụ Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh đã ban hành Chỉ thị 19-CT/TU về tiếp tục thực hiện Quy chế MTTQVN giám sát cán bộ, công chức, đảng viên ở khu dân cư. Năm 2021, Ban Thường vụ Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục ban hành Chỉ thị số 13-CT/TU về lãnh đạo thực hiện Đề án số 06-ĐA/TU nhằm nâng cao vai trò của MTTQ Việt Nam Thành phố và Nhân dân giám sát tổ chức đảng, đảng viên và hoạt động của chính quyền các cấp Thành phố Hồ Chí Minh, giai đoạn 2021 – 2030. Trong giai đoạn này, MTTQVN quận và phường đã tổ chức giám sát cán bộ, công chức thông qua các hoạt động giám sát chuyên đề: Năm 2019, giám sát cán bộ, công chức phường về xử lý vi phạm hành chính trong hoạt động xây dựng. Năm 2020, giám sát công tác cải cách thủ tục hành chính; giám sát trách nhiệm quản lý nhà nước trong lĩnh vực hộ tịch của UBND phường; giám sát việc thực hiện chỉ số hài lòng của đối với Bộ phận tiếp nhận và trả kết quả thuộc UBND phường Cô Giang và phường Cầu Kho; giám sát việc thực hiện chi thu nhập tăng thêm cho cán bộ, công chức tại 10 phường.

Bên cạnh đó, MTTQVN quận và phường còn tổ chức giám sát việc thực hiện quy chế về tiếp xúc, đối thoại trực tiếp giữa Chủ tịch UBND phường với nhân dân; quy định về trách nhiệm của chính quyền, cán bộ, công chức tiếp thu góp ý của MTTQ, các tổ chức chính trị – xã hội và nhân dân tham gia góp ý xây dựng chính quyền; quy định về quy trình giải quyết thông tin phản ánh liên quan các tập thể, cá nhân suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức lối sống, vi phạm quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước, qua đó tạo điều kiện phát huy quyền làm chủ của Nhân dân trong việc tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền; giám sát về trách nhiệm giải trình của chính quyền theo quy định của pháp luật; giám sát cán bộ, công chức, đảng viên thực thi nhiệm vụ, đạo đức, lối sống ở khu dân cư. Năm 2021, giám sát Chủ tịch UBND phường Đa Kao, Cô Giang trong thi hành pháp luật về tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo. Năm 2022, giám sát chỉ số hài lòng của Nhân dân đối với cán bộ, công chức giải quyết thủ tục hành chính tại 10 phường; giám sát chỉ số hài lòng của tổ chức, công dân đối với việc thực hiện các thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công; giám sát Chủ tịch UBND phường Cầu Ông Lãnh về việc triển khai thực hiện Quyết định số 935-QĐ/TU ngày 28/4/2017 của Ban Thường vụ Thành ủy về Quy chế tiếp xúc, đối thoại trực tiếp giữa người đứng đầu cấp ủy, người đứng đầu chính quyền với Nhân dân; giám sát UBND phường Cầu Kho về việc tiếp nhận và giải quyết các kiến nghị, phản ảnh của cử tri và Nhân dân liên quan đến công tác phòng, chống dịch Covid – 19. Năm 2023, tiếp tục giám sát chỉ số hài lòng của nhân dân đối với thái độ phục vụ của cán bộ, công chức và chất lượng giải quyết thủ tục hành chính tại UBND 10 phường, giám sát trách nhiệm cán bộ công chức trong công tác quản lý nhà nước về trật tự đô thị, trật tự xây dựng trên địa bàn 10 phường.

Thông qua hoạt động giám sát của MTTQ giúp cho cán bộ, công chức nâng cao ý thức trách nhiệm, gương mẫu trong thực thi công vụ, chấp hành quy định của pháp luật; tạo điều kiện thuận lợi để nhân dân phát huy dân chủ, đóng góp ý kiến xây dựng chính quyền; phát hiện những nhân tố tích cực, những phương pháp, cách làm hay để đề xuất điển hình nhân rộng trong toàn quận. Đồng thời, kết quả giám sát cán bộ, công chức cũng là kênh thông tin quan trọng phản ánh tình hình cán bộ, công chức, đảng viên với cấp ủy, chính quyền quản lý qua đó kịp thời chấn chỉnh, phòng ngừa, xử lý sai phạm, là cơ sở quan trọng trong công tác đánh giá cán bộ, định hướng quy hoạch, đào tạo, bố trí, sử dụng cán bộ.

2.3. Đánh giá chung Luận văn: Thực trạng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đối với UBND.

2.3.1. Những kết quả đạt được, nguyên nhân

• Kết quả đạt được

Thứ nhất, hệ thống quy định pháp luật liên quan đến địa vị pháp lý và hướng dẫn chi tiết thi hành hoạt động giám sát của MTTQ ngày càng hoàn thiện, khắc phục được những hạn chế, bất cập trước đây, tạo khung pháp lý thuận lợi cho hoạt động giám sát của MTTQ. Bên cạnh hệ thống các quy định pháp luật, hệ thống các văn bản của Đảng cũng tạo tiền đề quan trọng trong việc nâng cao vị thế và vai trò của MTTQ trong hoạt động giám sát đặc biệt là vai trò giám sát của MTTQ quận và phường.

Thứ hai, nhận thức của cấp ủy đảng, chính quyền Quận 1 về vị trí, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của MTTQVN ngày càng được nâng cao, tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động giám sát của MTTQVN đối với hoạt động của UBND phường tại Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh được thực hiện đúng quy định pháp luật.

Thứ ba, đa số các kiến nghị sau giám sát của MTTQ đều được UBND phường quan tâm, tiếp thu và phân công các đơn vị, cá nhân có liên quan giải quyết, chấn chỉnh kịp thời, đúng quy định. Đối với các kiến nghị thuộc thẩm quyền, UBND phường đã tiến hành khắc phục kịp thời, đối với những những kiến nghị không thuộc thẩm quyền, UBND phường quan tâm tổng hợp, đề xuất chuyển cơ quan chức năng xem xét giải quyết, quá trình chuyển các ý kiến phản ánh có theo dõi, đôn đốc xuyên suốt và thông tin phản hồi kết quả giải quyết đến cơ quan thực hiện giám sát.

Thứ tư, quy mô số lượng và chất lượng cán bộ MTTQ ngày càng được nâng cao, qua thống kê cho thấy đội ngũ này tuy có sự biến động nhưng thường xuyên được bổ sung kịp thời, đầy đủ, đáp ứng yêu cầu công tác, góp phần nâng cao chất lượng công tác giám sát. Luận văn: Thực trạng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đối với UBND.

Thứ năm, phạm vi, chủ đề, quy mô giám sát mang tính chất linh hoạt, bảo đảm tính phù hợp với đặc điểm từng địa bàn phường. Ví dụ như: phường Cầu Ông Lãnh, Cầu Kho, Cô Giang là những phường tập trung đông hộ dân có hoàn cảnh khó khăn nên tập trung giám sát công tác an sinh xã hội, giảm nghèo bền vững; phường Bến Nghé, Bến Thành, Phạm Ngũ Lão là những phường tập trung các hoạt động thương mại, dịch vụ nên tập trung giám sát công tác bảo đảm trật tự đô thị, vệ sinh môi trường, vệ sinh an toàn thực phẩm, phòng chống tội phạm, giám sát công tác kiểm tra sau đăng ký kinh doanh, kiểm tra các cơ sở kinh doanh ngành nghề dễ phát sinh tệ nạn xã hội, kiểm tra việc chấp hành các quy định pháp luật về kinh doanh; phường Đa Kao, Nguyễn Cư Trinh là những địa bàn phát sinh nhiều hoạt động xây dựng nên tập trung giám sát các hoạt động xây dựng; phường Nguyễn Thái Bình là nơi tập trung nhiều các cơ quan công sở, ngân hàng với lượng khách thực hiện các thủ tục hành chính tại phường đông nên tập trung giám sát về cải cách hành chính, thái độ cán bộ, công chức; phường Tân Định có quy mô dân số lớn nhất quận nên tập trung giám sát về thực hiện dân chủ ở cơ sở. Việc phân loại, xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch giám sát phù hợp với đặc điểm địa bàn phường tạo điều kiện nâng cao chất lượng và hiệu quả giám sát tại phường.

• Nguyên nhân

Trong thời gian qua, những quan điểm chỉ đạo và chủ trương lớn của Đảng về phát huy vai trò giám sát của MTTQVN đã được thể chế hóa thành quy định pháp luật, song song đó, các quy định này cũng từng bước sửa đổi, bổ sung hoàn thiện, góp phần tạo khung pháp lý cho hoạt động kiểm soát quyền lực nhà nước, phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong tham gia xây dựng chính quyền.

Thêm vào đó, để triển khai thực hiện Nghị quyết số 131/2020/QH14 của Quốc hội về tổ chức chính quyền đô thị tại Thành phố Hồ Chí Minh với đặc thù không tổ chức HĐND quận, phường, Ban Thường trực UBMTTQVN Thành phố đã tham mưu Ban Thường vụ Thành ủy ban hành Đề án số 06- ĐA/TU về nâng cao vai trò của MTTQVN Thành phố và nhân dân giám sát hoạt động của chính quyền các cấp Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2021- 2030, đồng thời, Ban Thường vụ Thành ủy cũng ban hành Chỉ thị số 13-CT/TU về lãnh đạo thực hiện Đề án số 06-ĐA/TU. Đây là những chủ trương quan trọng của Đảng áp dụng tại Thành phố Hồ Chí Minh, là cơ sở chính trị quan trọng, tạo nên cơ chế thuận lợi để hệ thống MTTQVN từ Thành phố đến quận, phường phát huy vai trò giám sát, góp phần xây dựng chính quyền Thành phố trong sạch, vững mạnh.

2.3.2. Tồn tại, hạn chế và nguyên nhân

• Tồn tại, hạn chế Luận văn: Thực trạng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đối với UBND.

Một là, nguồn kinh phí bảo đảm hoạt động giám sát của UBMTTQVN phường do ngân sách địa phương bảo đảm, được bố trí trong dự toán ngân sách hàng năm của UBMTTQVN phường. [8, Điều 3] Tuy nhiên, ngân sách phân bổ cho hoạt động của UBMTTQVN phường chưa tương xứng với yêu cầu về chức năng, nhiệm vụ trong tương quan so sánh với việc phân bổ ngân sách cho hoạt động của HĐND phường giai đoạn trước đây.

• Bảng 2.9: So sánh phân bổ chi ngân sách cho hoạt động của MTTQ phường và HĐND phường từ năm 2019 đến năm 2023

Trong điều kiện Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức thực hiện chính quyền đô thị, từ ngày 01 tháng 7 năm 2021, HĐND phường không còn tổ chức và hoạt động, với yêu cầu nâng cao chất lượng hoạt động của MTTQVN phường để phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội đối với hoạt động của UBND cùng cấp nhưng nguồn ngân sách phân bổ cho hoạt động của MTTQ được bố trí chưa tương xứng và hoàn toàn không có sự khác biệt giữa giai đoạn trước và sau khi Thành phố Hồ Chí Minh triển khai thực hiện mô hình chính quyền đô thị. Với nguồn ngân sách phân bổ mang tính chất cố định hàng năm, hoạt động giám sát của MTTQVN phường cũng chỉ gói gọn trong phạm vi mang tính ổn định, do đó, khó có thể có sự đột phá, đổi mới mở rộng về phạm vi và đầu tư nâng cao chất lượng giám sát.

Hai là, mô hình hoạt động giám sát của MTTQ phường chưa độc lập với UBND cùng cấp về ngân sách. Hiện nay, nguồn ngân sách phục vụ cho hoạt động giám sát của MTTQ phường vẫn lệ thuộc vào chính đối tượng giám sát là UBND phường. [3]

Pháp luật về quản lý ngân sách quy định về quản lý ngân sách cấp xã và các hoạt động tài chính khác của xã, phường, thị trấn quy định: Căn cứ phân cấp quản lý, các chính sách, chế độ về hoạt động của các tổ chức chính trị – xã hội, khi phân cấp nhiệm vụ chi cho ngân sách phường, HĐND Thành phố xem xét giao cho ngân sách phường thực hiện các nhiệm vụ chi. Căn cứ dự toán ngân sách phường và phương án phân bổ ngân sách phường cả năm đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt, UBND phường quyết định phân bổ chi tiết dự toán chi ngân sách phường cho hoạt động của UBMTTQVN phường hàng năm. Chủ tịch UBND phường là chủ tài khoản thu, chi ngân sách phường. [7]

Thực hiện quy định trên, trên thực tế, cơ sở vật chất để phục vụ hoạt động giám sát của MTTQ phường đối với UBND phường chủ yếu phụ thuộc vào UBND phường. Cơ chế này làm ảnh hưởng rất lớn đến tính độc lập, khách quan trong giám sát. Đặc biệt, quy định UBND phường làm việc theo chế độ thủ trưởng mà Chủ tịch UBND phường là người đứng đầu, là chủ tài khoản thu, chi ngân sách bao gồm cả ngân sách hoạt động của MTTQVN phường có ảnh hưởng rất lớn đến tính độc lập, khách quan trong hoạt động giám sát của MTTQVN phường đối với hoạt động của UBND phường, nhất là các hoạt động giám sát trực tiếp đối với vai trò, trách nhiệm quản lý điều hành của Chủ tịch UBND phường trong các lĩnh vực. [22]

• Ba là, mô hình hoạt động giám sát của MTTQ chưa độc lập với UBND cùng cấp về biên chế.

Nghị quyết của HĐND Thành phố Hồ Chí Minh quy định chức danh, số lượng và một số chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở phường quy định Phó Chủ tịch MTTQ là người hoạt động không chuyên trách ở phường bên cạnh một số chức danh như Phó Chủ tịch Hội liên hiệp phụ nữ, Phó Chủ tịch Hội Cựu chiến binh, Phó Chủ tịch Hội Thanh niên Việt Nam. [14] Việc tiếp nhận, bố trí và giải quyết chế độ chính sách đối với Phó Chủ tịch UBMTTQVN phường do Chủ tịch UBND phường chủ động trao đổi, thống nhất với Đảng ủy phường trình Chủ tịch UBND quận có ý kiến bằng văn bản trước khi thực hiện bố trí chức danh. [21] Luận văn: Thực trạng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đối với UBND.

Thực tế hiện nay tại Quận 1, nhằm đẩy mạnh cơ chế phân cấp, ủy quyền, tạo sự linh hoạt, chủ động trong giải quyết công việc, Chủ tịch UBND quận đã ủy quyền cho Chủ tịch UBND phường giải quyết chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách phường. Như vậy, toàn bộ quy trình tuyển dụng, phân công công tác, đánh giá xếp loại, giải quyết chế độ chính sách đối với Phó Chủ tịch UBMTTQVN phường đều có sự chi phối mang tính chất quyết định của Chủ tịch UBND phường. Cơ chế này đã góp phần tác động rất lớn đến tính độc lập của chủ thể giám sát đối với đối tượng giám sát.

Bốn là, MTTQ thực hiện vai trò giám sát, đưa ra các kiến nghị sau giám sát theo quy định pháp luật, tuy nhiên, hiện nay, chưa có quy định pháp luật quy định cụ thể trách nhiệm của cá nhân, tổ chức có thẩm quyền cũng như trình tự, thủ tục cụ thể trong việc tiếp nhận giải quyết kiến nghị sau giám sát. Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến một số kiến nghị sau giám sát của MTTQ chưa được UBND phường chưa được giải quyết kịp thời, đầy đủ. Trên thực tế, việc giải quyết, trả lời ý kiến của một số đơn vị được giám sát còn mang tính hình thức, chưa giải quyết toàn diện các yêu cầu giám sát đặt ra, tuy nhiên, hiện nay chưa có cơ chế kiểm soát, chế tài cụ thể, do đó, tình trạng này vẫn tiếp tục diễn ra.

Pháp luật về phòng, chống tham nhũng quy định cá nhân, tổ chức có thẩm quyền có trách nhiệm làm rõ thông tin, giải thích kịp thời, đầy đủ về quyết định, hành vi của mình trong khi thi hành công vụ. Pháp luật cũng quy định tổ chức, cá nhân có trách nhiệm giải trình về quyết định, hành vi của mình trong thi hành công vụ khi có yêu cầu của tổ chức, cá nhân bị tác động trực tiếp bởi quyết định, hành vi đó [36, Điều 3, Điều 15]. Người đứng đầu tổ chức hoặc người được phân công, ủy quyền có trách nhiệm giải trình. Việc giải trình khi có yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền giám sát được thực hiện theo quy định của pháp luật có liên quan. Theo quy định này, việc giải trình khi có yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền là MTTQ không được cụ thể hóa tại Luật Phòng chống tham nhũng mà dẫn chiếu đến quy định của pháp luật chuyên ngành. Tuy nhiên, qua nghiên cứu, chưa có quy định pháp luật nào quy định cụ thể về quy trình thực hiện trách nhiệm giải trình của UBND phường khi được giám sát.

• Năm là, về trách nhiệm của UBND phường trong giải quyết kiến nghị sau giám sát

Về quy trình giải quyết kiến nghị sau giám sát: Theo hướng dẫn của Ban Thường trực Ủy ban Trung ương MTTQVN, đối với quy trình giám sát bằng hình thức nghiên cứu, xem xét văn bản của UBND phường liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân, sau khi có kết quả giám sát, UBND phường xem xét, nghiên cứu, tiếp thu và phản hồi các kiến nghị của UBMTTQVN theo thời hạn cụ thể. Trong trường hợp hết thời hạn mà UBND phường chưa trả lời, UBMTTQVN phải tiếp tục thực hiện thêm các bước như: Ban Thường trực UBMTTQ có văn bản đôn đốc UBND phường trả lời. Trường hợp UBND phường không trả lời hoặc không đồng ý với nội dung văn bản kiến nghị, Ban Thường trực UBMTTQ Việt Nam tiếp tục gửi văn bản kiến nghị lên UBND quận đề nghị chỉ đạo UBND phường giải quyết các nội dung kiến nghị sau giám sát. Đối với quy trình giám sát bằng hình thức tổ chức đoàn giám sát, trường hợp UBND phường vẫn không thực hiện các nội dung kiến nghị sau giám sát thì MTTQ có thể lựa chọn theo các hướng như: Gửi văn bản đến UBND quận đề nghị UBND quận chỉ đạo UBND phường xem xét, giải quyết và phản hồi các nội dung kiến nghị; đề nghị UBND quận xem xét trách nhiệm của tổ chức, cá nhân thuộc UBND phường không tiếp nhận, xem xét, giải quyết, giải quyết không đầy đủ, không đúng quy định hoặc MTTQVN chọn phương án phản ánh trong các báo cáo định kỳ gửi Đảng ủy; phản ánh tại các cuộc họp của UBND hoặc trao đổi, cung cấp thông tin và đề nghị các cơ quan báo chí, truyền thông phản ánh, đưa tin, yêu cầu UBND phường phải xem xét, giải quyết các kiến nghị sau giám sát của MTTQVN. [6] Luận văn: Thực trạng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đối với UBND.

Trong khi đó, so sánh với hoạt động giám sát của HĐND, pháp luật quy định cụ thể hơn về trách nhiệm của cá nhân, tổ chức chịu sự giám sát mang tính quyền lực nhà nước của HĐND như: Phải thực hiện đúng, đầy đủ kế hoạch, nội dung, đề cương báo cáo, yêu cầu giám sát; cung cấp tài liệu, thông tin liên quan đến nhiệm vụ của mình; báo cáo trung thực, khách quan, đầy đủ, kịp thời theo yêu cầu; nghiêm chỉnh chấp hành nghị quyết giám sát. Cá nhân, tổ chức có hành vi cản trở hoặc không thực hiện nghị quyết, kết luận, yêu cầu, kiến nghị của HĐND thì HĐND yêu cầu, kiến nghị cơ quan, tổ chức có thẩm quyền xem xét xử lý trách nhiệm đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân đó. Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, chủ thể giám sát yêu cầu, kiến nghị cơ quan, tổ chức có thẩm quyền xử lý theo quy định của pháp luật đối với người đứng đầu tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát và người có liên quan. [31, Điều 7]

Trên thực tế, nhiều kiến nghị sau giám sát của MTTQVN đối với hoạt động của UBND chưa được giải quyết kịp thời hoặc giải quyết chưa đạt yêu cầu đã được chỉ ra sau giám sát.

Qua phân tích so sánh giữa trách nhiệm giải quyết kiến nghị sau giám sát của MTTQ và HĐND, tuy có sự khác biệt trong hoạt động giám sát mang tính quyền lực nhà nước của HĐND và hoạt động giám sát không mang tính quyền lực nhà nước của MTTQ đối với UBND nhưng cơ chế giải quyết kiến nghị sau giám sát hiện nay của MTTQ Việt Nam đối với UBND phường chưa có hình thức chế tài đủ mạnh như quy định đối với HĐND để bảo đảm trách nhiệm giải quyết kiến nghị sau giám sát của UBND phường được thực thi hiệu quả.

Sáu là, MTTQVN triển khai thực hiện các hình thức giám sát chưa đồng bộ, chưa khai thác hết hiệu quả của một số hình thức giám sát; chưa phát huy hết vai trò giám sát của các tổ chức thành viên MTTQ.

Pháp luật quy định MTTQVN có 4 hình thức giám sát cơ bản gồm: Nghiên cứu, xem xét văn bản của cơ quan có thẩm quyền liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân; tổ chức đoàn giám sát; giám sát thông qua hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân được thành lập ở cấp xã, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng; tham gia giám sát với cơ quan, tổ chức có thẩm quyền [34, Điều 27]. Tuy nhiên, trên thực tế, hình thức phổ biến được MTTQVN chú trọng là tổ chức đoàn giám sát, trong khi đó các hình thức giám sát khác chưa được quan tâm đúng mức. Đặc biệt, hình thức nghiên cứu, xem xét văn bản, giám sát văn bản của UBND phường liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân chưa được khai thác hiệu quả.

Kết quả khảo sát tình hình ban hành văn bản của UBND phường tại Quận 1 cho thấy, trung bình mỗi năm UBND 10 phường tại Quận 1 ban hành 3.385 văn bản. Số liệu này chia bình quân lượng văn bản ban hành hàng năm của UBND mỗi phường là 339 văn bản. Với kết quả có 1.209 văn bản của UBND 10 phường gởi đến MTTQ giám sát trong 5 năm thì bình quân mỗi năm mỗi MTTQ phường giám sát 24 văn bản do UBND phường gởi đến, chỉ chiếm khoảng 1% số lượng văn bản do UBND phường ban hành. Trong khi đó, việc nghiên cứu, xem xét văn bản, giám sát văn bản của UBND phường thường xuyên sẽ kiểm soát tốt việc triển khai chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước đến Nhân dân, góp phần đẩy mạnh công tác thi hành pháp luật, bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân, đồng thời nâng cao hiệu quả thực thi công vụ của UBND và đội ngũ cán bộ, công chức phường. Luận văn: Thực trạng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đối với UBND.

Bên cạnh đó, vai trò giám sát của các tổ chức thành viên của MTTQVN như Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp phụ nữ, Hội Cựu chiến binh phường đối với hoạt động của UBND phường còn mờ nhạt, chủ yếu là giám sát về trách nhiệm của UBND phường liên quan đến một số lĩnh vực quản lý hành chính có tác động đến đoàn viên, hội viên của tổ chức đó, các hoạt động giám sát chưa thực hiện thường xuyên, chưa phát huy hiệu quả. [22]

Bảy là, về nhân sự phục vụ cho hoạt động của MTTQ nhằm nâng cao chất lượng hoạt động giám sát chưa được xây dựng và chưa có chính sách quan tâm, đãi ngộ phù hợp.

Quy định về chế độ đào tạo, đãi ngộ đối với cán bộ làm công tác MTTQ cũng chưa được quan tâm tương xứng. Theo quy định hiện hành, ngân sách Nhà nước được sử dụng chủ yếu chi cho đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức. Trong khi đó, chế độ đãi ngộ cho đội ngũ cán bộ làm công tác MTTQ là người hoạt động không chuyên trách cấp xã còn một số bất cập, nhất là trong tương quan so sánh về yêu cầu trách nhiệm, cường độ làm việc của đội ngũ này là tương đương cán bộ, công chức nhưng về chế độ, chính sách chưa phù hợp như: Người hoạt động không chuyên trách không được nâng lương và không được hưởng phụ cấp công vụ như công chức. Bên cạnh đó, người hoạt động không chuyên trách tại phường thực tế còn phải kiêm nhiệm và đảm nhận thêm rất nhiều các nhiệm vụ khác ngoài chức danh, trong đó có những công việc của công chức chuyên môn khi không có người thực hiện. Do đó, việc cần quan tâm đào tạo, bồi dưỡng các kiến thức, chuyên môn phù hợp cho đối tượng này là hoàn toàn phù hợp. Tuy nhiên, theo Khoản 2 Điều 1 Thông tư 06/2023/TT- BTC ngày 31 tháng 01 năm 2023 của Bộ Tài chính, người hoạt động không chuyên trách tại phường không được ngân sách hỗ trợ kinh phí đào tạo, bồi dưỡng mà đội ngũ này chỉ được tham gia các lớp bồi dưỡng ngắn ngày theo yêu cầu nhiệm vụ công tác. [9]

Bên cạnh đó, Điều lệ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam [15, Điều 12] quy định Ban Thường trực MTTQVN ở mỗi cấp được xây dựng đội ngũ cộng tác viên là tổ chức, cá nhân hoạt động không chuyên trách, gồm chuyên gia ở một số lĩnh vực có liên quan đến hoạt động của MTTQVN có nhiệm vụ giúp MTTQVN thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định. Ban Thường trực UBMTTQVN phường xây dựng đội ngũ cộng tác viên ở cấp mình. Theo quy định này, ở phường được xây dựng đội ngũ các cộng tác viên là tổ chức, cá nhân hoạt động không chuyên trách, tuy nhiên, hiện nay, qua khảo sát tại 10 phường Quận 1 chưa có đội ngũ cộng tác viên là chuyên gia ở các lĩnh vực có liên quan đến hoạt động của MTTQVN phường.

Ngoài ra, quy định của Bộ Tài chính về lập dự toán, quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí bảo đảm hoạt động giám sát, phản biện xã hội của UBMTTQVN và các tổ chức chính trị – xã hội chỉ quy định mức chi thuê chuyên gia thẩm định, chuyên gia tư vấn độc lập đối với trường hợp thực hiện hoạt động giám sát, phản biện xã hội có nội dung phức tạp, thuộc lĩnh vực chuyên môn sâu, cần lấy ý kiến tư vấn, phản biện của các chuyên gia độc lập ở cấp tỉnh mà không có quy định mức chi đối với cấp xã [8], [4].

Do đó, cùng với nguồn ngân sách được cấp cho hoạt động của MTTQVN phường gần như cố định hàng năm chủ yếu phục vụ cho các hoạt động thường xuyên và không có quy định pháp luật về mức chi thuê các chuyên gia phản biện ở cấp xã, UBMTTQVN không có điều kiện thuận lợi để xây dựng đội ngũ cộng tác viên là chuyên gia trong các lĩnh vực cần giám sát chuyên ngành tại địa phương. Luận văn: Thực trạng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đối với UBND.

Tám là, trách nhiệm của đối tượng giám sát là UBND phường chưa được cụ thể hóa mang tính chất bắt buộc thi hành. Cụ thể, tại Điều 29 Luật MTTQVN quy định còn chung chung việc cơ quan, tổ chức, cá nhân được giám sát có trách nhiệm tạo điều kiện để MTTQVN thực hiện giám sát. Cụm từ “ tạo điều kiện” mang tính chất chung chung, không những chưa thể hiện tính ràng buộc về trách nhiệm mà còn có thể tạo sự tùy tiện trong nhận thức và thi hành. Trong khi đó, so sánh với cách thức pháp luật quy định về trách nhiệm của đối tượng giám sát, Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân quy định cụ thể trách nhiệm của đối tượng giám sát chẳng hạn như: UBND có trách nhiệm gửi quyết định mà mình đã ban hành đến Thường trực HĐND, Ban của HĐND cùng cấp có liên quan chậm nhất là 03 ngày kể từ ngày ký văn bản. Quy định này tạo điều kiện cho chủ thể giám sát chủ động tiếp cận, theo dõi hoạt động của đối tượng được giám sát, đồng thời là cơ sở xử lý trách nhiệm của đối tượng giám sát trong trường hợp không chủ động gửi văn bản đã ban hành đến cơ quan có thẩm quyền trong thời hạn quy định. [33]

• Nguyên nhân

Thứ nhất, nhận thức của một số cấp ủy đảng, chính quyền chưa đầy đủ về chức năng, vai trò giám sát của MTTQVN, đặc biệt, từ khi Thành phố Hồ Chí Minh thực hiện mô hình chính quyền đô thị đòi hỏi hoạt động giám sát của MTTQVN càng phải nâng cao hiệu quả, không phô trương hình thức mà phải đi vào thực chất để góp phần kiểm soát quyền lực nhà nước. Điều này ảnh hưởng rất lớn đến việc xây dựng chính sách, phân bổ nguồn nhân lực, nguồn ngân sách phục vụ cho hoạt động giám sát của MTTQVN.

Thứ hai, việc thể chế hoá các chủ trương, quan điểm của Đảng về chức năng giám sát của MTTQ chưa hoàn thiện, chưa cụ thể hóa và đầy đủ về trách nhiệm, cơ chế, hậu quả pháp lý, thiếu tính chủ động trong cơ chế tổ chức thực hiện giám sát của MTTQVN cũng như những điều kiện bảo đảm cho hoạt động giám sát của MTTQ đối với chính quyền địa phương.

Thứ ba, quy định pháp luật về mô hình hoạt động giám sát của MTTQVN còn bộc lộ một số bất cập, chưa bảo đảm sự độc lập trong hoạt động giám sát, điển hình như sự phụ thuộc của chủ thể giám sát vào đối tượng giám sát về ngân sách bảo đảm cho hoạt động, về biên chế, về chế độ chính sách, về điều kiện tổ chức hoạt động giám sát; chưa có những quy định pháp luật cụ thể về trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước trong quá trình giám sát của MTTQVN; trình tự, thủ tục và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân có thẩm quyền trong việc tiếp nhận giải quyết kiến nghị sau giám sát; các điều kiện cụ thể bảo đảm cho MTTQ thực hiện chức năng giám sát; cụ thể hóa trách nhiệm của đối tượng giám sát mang tính chất bắt buộc thi hành; quy định pháp luật về chính sách đãi ngộ đối với nhân sự phục vụ cho hoạt động của MTTQ chưa đầy đủ, chưa thu hút và tạo động lực cho nguồn nhân lực chất lượng cao tham gia hoạt động giám sát. [22]

Thứ tư, do đặc điểm về tổ chức, hoạt động của chính quyền đô thị tại Thành phố Hồ Chí Minh là chưa có tiền lệ, còn ở mô hình thí điểm, dẫn đến cơ chế phối hợp không đồng bộ và kịp thời giữa các chủ thể trong tổ chức thực hiện pháp luật về giám sát của MTTQVN đối với hoạt động của UBND phường trong điều kiện tổ chức chính quyền đô thị tại Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh. Thứ năm, do trình độ chuyên môn và kỹ năng của cán bộ MTTQVN phường chưa đáp ứng, chưa thích nghi kịp thời với vai trò giám sát của MTTQVN trong điều kiện tổ chức chính quyền đô thị. Bên cạnh đó, trình độ chuyên môn, năng lực giám sát và kinh nghiệm thực tiễn của một số cán bộ MTTQVN còn hạn chế. Một bộ phận cán bộ tham gia công tác giám sát còn kiêm nhiệm nhiều vị trí công tác khác tại địa phương nên chưa tập trung đầu tư nghiên cứu, hiệu quả công tác giám sát chưa cao.

Thứ sáu, do công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về giám sát của MTTQVN đối với hoạt động của UBND phường chưa được thực hiện tốt.

Tiểu kết Chương 2 Luận văn: Thực trạng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đối với UBND.

Thực hiện các quan điểm chỉ đạo, chủ trương của Đảng và quy định của pháp luật về chức năng giám sát của MTTQVN, công tác giám sát của MTTQVN đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Nhận thức của các cấp ủy Đảng, chính quyền, MTTQVN, các tổ chức chính trị – xã hội và nhân dân về giám sát xã hội được nâng lên; cơ sở chính trị, pháp lý của công tác giám sát thường xuyên được củng cố, sửa đổi, bổ sung theo hướng hoàn thiện; nội dung, phương thức giám sát ngày càng thực chất, tập trung vào những vấn đề quan trọng, cấp bách của từng địa phương cụ thể. Đặc biệt, nội dung giám sát vừa phong phú, thiết thực, sâu sát đời sống nhân dân địa phương vừa tập trung vào các vấn đề có liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân, những vấn đề dư luận xã hội quan tâm, bức xúc; kết quả giám sát góp phần bảo đảm quyền làm chủ, tạo niềm tin, sự đồng thuận trong nhân dân, tạo uy tín, thu hút nhân dân quan tâm cùng tham gia xây dựng chính quyền.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn còn những hạn chế, tồn tại xuất phát từ quy định pháp luật, cơ chế, chính sách là cơ sở cho hoạt động giám sát, làm ảnh hưởng đến chất lượng, hiệu quả công tác giám sát, nhất là một số quy định pháp luật còn bất cập về trách nhiệm, cơ chế, mô hình hoạt động, hậu quả pháp lý, trách nhiệm giải trình trong quá trình giám sát; giải quyết các kiến nghị sau giám sát; chính sách thu hút, đãi ngộ nguồn nhân lực cũng như những điều kiện bảo đảm cho hoạt động giám sát của MTTQ đối với chính quyền địa phương. Những tồn tại, hạn chế này có nhiều nguyên nhân, nhưng nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ hệ thống pháp luật về hoạt động giám sát của MTTQVN chưa đồng bộ, thiếu một số quy định quan trọng, bên cạnh đó, nhận thức của cấp ủy Đảng, chính quyền về vai trò hoạt động giám sát cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tổ chức thực hiện các hoạt động giám sát và quyết định hiệu quả công tác giám sát tại địa phương.

Trong bối cảnh Thành phố Hồ Chí Minh đang thực hiện mô hình chính quyền đô thị, nhiều cơ hội được mở ra song song với thách thức đặt ra cũng không nhỏ, trong đó, yêu cầu kiểm soát quyền lực nhà nước, phát huy dân chủ ở cơ sở, bảo đảm quyền lực của nhân dân trong giám sát hoạt động của chính quyền địa phương ngày càng trở nên cấp thiết. Trên cơ sở những kết quả đạt được cũng như những hạn chế, tồn tại đã được phân tích nêu trên, cần tiếp tục đề ra những giải pháp nhằm hoàn thiện và bảo đảm thực hiện pháp luật về giám sát của MTTQVN đối với hoạt động của chính quyền địa phương. Luận văn: Thực trạng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đối với UBND.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ:  

===>>> Luận văn: Giải pháp Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đối với UBND