Luận văn: Thực trạng du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh

Chia sẻ chuyên mục Đề tài Luận văn: Thực trạng du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh hay nhất năm 2024 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thạc sĩ thì với đề tài Luận văn: Thực trạng phát triển du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa dưới đây chắc hẳn sẽ cho các bạn cái nhìn tổng quát hơn về đề tài này.

2.1. Khái quát về Thành cổ Diên Khánh và Văn miếu Diên Khánh

2.1.1. Thành cổ Diên Khánh

2.1.1.1. Vị trí địa lý, cảnh quan và môi trường

Thành cổ Diên Khánh nằm cách TP. Nha Trang chừng 10km về phía Nam, địa phận khóm Đông Môn, thị trấn Diên Khánh. Vùng đất xanh um cây trái này đã chứng kiến biết bao sự kiện lịch sử, lưu lại trong lòng người nhiều giai thoại khó quên.

Thành chiếm diện tích khoảng 36.000m2. Tường thành hình lục giác dài 2.693m, 6 cạnh không đều nhau.

Trên mỗi cạnh, tường thành lại chia ra nhiều đoạn nhỏ, uốn lượn nên các góc thành không nhô hẳn ra mà vẫn bảo đảm quan sát được hai bên. Tường thành đắp đất cao chừng 3m50, mặt ngoài tường thành hơi dựng đứng. Mặt trong có độ thoải và được đắp thành hai bậc, tạo một đường vận chuyển thuận lợi ven thành.

Bên ngoài thành là hào nước sâu khoảng 3 – 4m, có đoạn sâu tới 5m. Bề rộng mặt hào cũng không đều nhau, tại các góc thành thường hẹp hơn (chừng 15m) và rộng nhất là trước các cổng thành, chừng 40m, lòng hào thường xuyên đầy nước từ sông Cái dẫn vào. Bên ngoài hào nước đắp một đường đi – gọi là đường ngoài hào để tuần tra, vận chuyển, nhân dân gọi là đường quan phòng.

Đặc biệt, mặt Bắc thành giáp sông Cái thường bị xói mòn vào mùa mưa lụt do nước thượng nguồn tràn về, dâng cao, chảy xiết nên những người xây thành đã trồng nhiều cây gỗ sao – một loại cây có khả năng giữ đất chống xói mòn, sụt lở. Sao trồng thành hàng dày, nên nhân dân thường gọi là Hàng Sao. Sau đó, sao phát triển thành bãi chi chít và tới nay bị hủy hoại nhiều chẳng còn mấy nhưng tên Hàng Sao vẫn giữ nguyên.

Khi xây dựng xong (1793) thành Diên Khánh có 6 cửa (cổng), 6 cạnh tường thành. Hiện nay chỉ còn lại 4 cửa: Đông, Tây, Tiền (Nam), Hậu (Bắc). Năm 1823, cửa Tả và cửa Hữu đã bị lấp, tới nay không còn dấu vết gì, tuy vậy ta có thể dự đoán hai cổng cũng nằm trên hai cạnh tường thành Tây Nam và Đông Nam.

Theo khảo cứu của Thụy Khuê (2022) thì hai người trực tiếp đắp thành được ghi trong Đại Nam liệt truyện là Tôn Thất Hội và Vũ Viết Bảo. Còn người thiết kế, chỉ huy việc đắp thành cho đến giờ không thấy ai nhắc đến.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ: 

===>>> Dịch Vụ Viết Thuê Luận Văn Thạc Sĩ Ngành Du Lịch

2.1.1.2. Lịch sử hình thành Luận văn: Thực trạng du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh.

Cùng với Hoàng thành Thăng Long (Hà Nội) và kinh thành Huế, Thành Diên Khánh (Khánh Hòa) là ba thành cổ còn tương đối nguyên vẹn so với kiến trúc ban đầu ở nước ta. Trong đó, thành Diên Khánh từng có một vị trí chiến lược quan trọng ở Nam Trung bộ, nơi lưu dấu nhiều sự kiện lịch sử quan trọng.

Năm 1653 chúa Nguyễn Phúc Tần sai Cai cơ Hùng Lục hầu cầm quân đánh dẹp quân Chiêm, nhân đó lấy đất từ phía Đông sông Phan Rang đến đầu địa giới Phú Yên đặt làm hai phủ Thái Khang và Diên Ninh. Nhận thấy phần đất này liền núi, cạnh sông, gần biển, Hùng Lục hầu cho thiết lập đồn lũy để tăng cường phòng thủ. Năm 1690, phủ Thái Khang đổi tên là phủ Bình Khang. Năm 1742 lại đổi tên là phủ Diên Ninh thành phủ Diên Khánh.

Năm 1773, nghĩa quân Tây Sơn khởi binh đánh bại quân của chúa Nguyễn, mở rộng căn cứ ở Bình Định rồi tiến vào phía Nam, chiếm thành Diên Khánh làm lỵ sở của dinh Bình Khang.

Năm 1775, sau khi đánh bại quân của Tống Phúc Hiệp chỉ huy, quân Tây Sơn chiếm lại Phú Yên, Bình Khang, Diên Khánh và mở rộng vùng kiểm soát vào tận Bình Thuận. Năm 1792, vua Quang Trung băng hà, nhà Tây Sơn suy yếu dần. Năm 1793, Nguyễn Ánh cùng Võ Tánh và nguyễn Văn Trương đem quân đánh chiếm Diên Khánh. Sau khi đẩy lùi quân Tây Sơn, Nguyễn Ánh quyết định xây dựng thành Diên Khánh thành căn cứ quân sự vững chắc để duy trì vùng kiểm soát của mình. Sách Đại Nam nhất thống chí của Quốc sử quán triều Nguyễn có ghi “Năm Quí Sửu (1793), đại binh tiến đánh Tây Sơn ở Quy Nhơn. Khi trở về vua nghỉ chân ở Diên Khánh, xem xét địa thế, nhân chỗ đồn cũ đắp thành đất, mở sáu cửa, mỗi cửa đều có lầu, bốn góc thành đều có núi đất. Ngoài thành có hào, ngoài hào có xây lũy chắn ngang. Các cửa thành đều có xây cầu đi qua, trước thành, sau thành đều có núi sông bảo vệ, thật là một nơi hiểm trở vô cùng…”. Thành Diên Khánh ra đời từ đó.

Năm 1794, nhà Tây Sơn phái tướng Trần Quang Diệu đem quân vào tấn công thành Diên Khánh nhưng không đạt được mục đích.Thành Diên Khánh vẫn nằm trong tay quân chúa Nguyễn và trở thành lỵ sở của nhà Nguyễn tại dinh Bình Khang, sau đó dinh Bình Khang đổi thành Bình Hòa (năm 1803) rồi Khánh Hòa (năm 1832)

Năm 1858, thực dân Pháp đem quân xâm lược nước ta. Đến năm 1885, phong trào Cần Vương bùng nổ. Tại Khánh Hòa, ông Trịnh Phong cùng các ông Lê Nghị và Trần Đường cùng các sĩ phu đứng lên chiêu tập quân sĩ hưởng ứng hịch Cần Vương, chọn Thành Diên Khánh trở thành Tổng hành dinh của quân Cần Vương Khánh Hòa.

Năm 1886, quân Pháp từ Nam Kỳ kéo ra, đổ bộ lên Nha Trang và diễn ra các trận chiến ác liệt với nghĩa quân Cần Vương tại đây, Thành Diên Khánh trở thành chiến địa giữa đôi bên và cuối cùng rơi vào tay Pháp.

Tháng 8 năm 1945, dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ Khánh Hòa, hàng ngàn quần chúng cách mạng tiến vào thành Diên Khánh khởi nghĩa và giành chính quyền. Lần đầu tiên trong lịch sử, thành Diên Khánh trở thành trụ sở chính quyền cách mạng, chính quyền của nhân dân. Luận văn: Thực trạng du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh.

Tháng 9 năm 1945, Pháp trở lại xâm lược, kháng chiến bùng nổ, các cơ quan lãnh đạo của tỉnh Khánh Hòa, sở chỉ huy Mặt trận Nha Trang và nhiều cơ sở quân y, quân giới, cơ khí, vận tải dời về thành Diên Khánh, thành lập tổng hành dinh của cuộc kháng chiến chống Pháp tại Khánh Hòa. Cuối tháng Giêng năm 1946, đồng chí Võ Nguyên Giáp (là đặc phái viên của Chính phủ được Bác Hồ giao nhiệm vụ kiểm tra tình hình chiến trường ở Nam Trung bộ) đã triệu tập một cuộc họp tại nội thành Diên Khánh để truyền đạt chỉ thị “Kháng chiến kiến quốc” của Trung ương. Đêm ngày 01 tháng 2 năm 1946, đơn vị giải phóng quân cuối cùng rút khỏi thành Diên Khánh, đánh dấu thắng lợi của 101 ngày đêm giữ mặt trận Nha Trang. Từ đó thành Diên Khánh bị thực dân Pháp chiếm đóng.

Pháp thua rút quân về nước, đất nước Việt chia làm 2 miền sau hiệp định Giơ ne vơ. Tháng 4 năm 1975, kết hợp với lực lượng chủ lực, lực lượng vũ trang và nhân dân Diên Khánh nổi dậy giải phóng quê hương. Thành Diên Khánh đón nhận cơ quan lãnh đạo của Đảng và chính quyền huyện trở về.

Ghi nhận những giá trị lịch sử, văn hóa của di tích thành cổ Diên Khánh, ngày 16/11/1988, Bộ Văn hóa ban hành quyết định số 1288/VH-QĐ xếp hạng di tích lịch sử – văn hóa Quốc gia.

2.1.1.3. Các giá trị của Thành cổ Diên Khánh đối với việc thu hút khách du lịch

• Giá trị phát triển nghiên cứu về lịch sử

Trước hết, Thành cổ Diên Khánh là “vật chứng lịch sử” ghi dấu nhiều sự kiện quan trọng trong tiến trình lịch sử của đất nước, trong hành trình mở đất về phương Nam dân tộc, trong quá trình hình thành vùng đất Phú Khánh xưa (nay là Khánh Hòa và Phú Yên). Mảnh đất này xưa kia là nơi giao tranh ác liệt giữa Tây Sơn và Nguyễn Ánh; là trung tâm đầu não của phong trào Cần Vương ở Khánh Hòa; là địa điểm đóng quân của bộ chỉ huy Mặt trận Nha Trang ngay trong thành Diên Khánh; nơi đón tiếp Đại tướng Võ Nguyên Giáp đến thị sát năm bắt tình hình và chỉ đạo mặt trận Nha Trang – Khánh Hòa, sau 30/04/1975 đến nay thành là địa điểm trung tâm hành chính của huyện Diên Khánh Không những thế, nơi đây còn ghi dấu nhiều hoạt động của nhiều nhân vật lịch sử, danh nhân văn hóa nổi tiếng như: Trịnh Phong, Trần Quý Cáp, bác sĩ Yersin, Võ Nguyên Giáp…

• Giá trị về nghệ thuật, kiến trúc và khảo cổ

Thành xây theo kiến trúc Vauban, đặc biệt nhất là cổng thành hầu như còn nguyên vẹn. So với những thành quách xây dựng cùng thời, trừ thành Huế, thành Diên Khánh vẫn giữ được hình dáng từ gần 200 năm nay.

Cổng thành là một công trình kiến trúc khối vuông vững chãi, xây bằng gạch nung cỡ 4,5cm x 1,38cm gồm 2 tầng: tầng dưới gắn liền với tường thành, mặt ngoài rộng 16,8m, cao 4,5m, xây thẳng đứng, mặt trong xây tường gạch cao khoảng 2m, cách mặt ngoài 2,5m để lèn đất vào giữa.

Cổng vào ra rộng 3,2m, xây gạch kiểu vòm cuốn hình quả chuông, đỉnh cao nhất khoảng 3,5m, cánh cổng bằng gỗ lim dày. Mặt tường trong xây cấp bậc bằng gạch, rộng hơn 2m làm lối đi lên tầng trên. Tầng trên cao ngang mặt thành, hình tứ giác mỗi chiều 1,5m, cao gần 2m, xây cổ lầu mái uốn cong, lợp ngói âm dương.

Hai bên xây ban công cao gần 1m. Đây có thể là nơi canh gác, quan sát trong, ngoài thành. Toàn bộ cổng thành không trang trí, tên cổng ghi bằng chữ Hán. Nhìn tổng thể, cổng thành mang dáng vẽ kiến trúc Á Đông thời ấy. Hiện nay, chỉ hai cổng Đông và Tây còn trọn vẹn. Luận văn: Thực trạng du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh.

Có ý kiến cho rằng, bên dưới thành có thể là còn có một khối kiến trúc Champa cổ nữa. Điều đó không tạo ra sự ngạc nhiên bởi vùng đất này xưa kia là đất của người Chàm có tên là Kauthara, hiện nay cũng còn khá nhiều di chỉ khảo cổ để lại. Tuy nhiên, vấn đề này cũng nên được lưu tâm xem xét thận trọng dưới góc độ khảo cổ góp phần làm tăng thêm các giá trị về lịch sử, kiến trúc và sinh hoạt văn hóa

Trải qua bao thăng trầm của lịch sử và sự tàn phá của thời gian, Thành Diên Khánh không còn nguyên vẹn như trước. Nhưng những giá trị lịch sử, văn hóa kiến trúc mà thành Diên Khánh lưu giữ cùng với sự đầu tư đúng đắn của tỉnh Khánh Hòa, di tích thành cổ Diên Khánh không những có ý nghĩa to lớn trong việc giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa mà còn góp phần không nhỏ trong phát triển kinh tế, du lịch của Diên Khánh nói riêng và Khánh Hòa nói chung.

• Thành cổ Diên Khánh là một không gian văn hóa tiêu biểu vùng đất Khánh Hòa

Văn hóa có tính lịch sử (yếu tố thời gian), cho nên không gian văn hóa liên quan đến lãnh thổ nhưng không đồng nhất với không gian lãnh thổ. Nó bao quát tất thảy những vùng lãnh thổ mà ở đó dân tộc đã tồn tại qua các thời đại. Do vậy, không gian văn hóa bao giờ cũng rộng hơn không gian lãnh thổ; không gian văn hóa của hai dân tộc ở cạnh nhau thường có phần chồng lên nhau, có miền giáp ranh.

Ở khu vực Thành cổ Diên Khánh, bởi nơi đây là một thời gian dài là trung tâm hành chính từ thời phong kiến cho đến hiện đại nên việc cư dân tập trung về đây sinh hoạt cùng với người Chàm bản địa có gốc gác từ xưa đã tạo nên một sự hỗn dung, tiếp biến văn hóa một cách sinh động. Nó biểu hiện qua các sinh hoạt thường nhật về ẩm thực, nghi lễ…bên cạnh đó là các thiết chế văn hóa có kiến trúc đặc biệt được các đời vua chúa Nguyễn xây dựng mặc dù cho đến nay chỉ còn lại một số di tích là kiểu mẫu cho lối nhà cổ được nhân dân trong vùng nghiên cứu, học tập và làm theo hay còn hiện diện rải rác ở các huyện, thị cho đến ngày nay. Tuy nhiên, vấn đề đó không ảnh hưởng đến sự lan tỏa văn hóa mạnh mẽ của vùng Thành cổ Diên Khánh đến các nơi khác trong vùng đất Khánh Hòa. Có thể nhận ra những nét sinh hoạt tương đồng mà có gốc gác từ những cư dân Thành cổ qua cách canh tác, xây nhà, chế biến ẩm thực, nghi lễ giao tế…nên không phải ngẫu nhiên mà riêng trong tầm ảnh hưởng của khu vực Thành cổ này trong vòng bán kính 3 km có rất nhiều di tích như: Miếu thờ Trịnh Phong, Văn miếu Diên Khánh, đền thờ Trần Quý Cáp cùng với một loạt các lễ hội văn hóa truyền thống như: lễ hội Chùa Am, Lễ Thánh Húy, Thánh Đản Văn miếu, lễ cúng Xuân, cúng Thu hàng năm ở các đình, miếu…có lối kiến trúc, bài trí không gian và các sinh hoạt khá tương đồng

• Thành cổ Diên Khánh là một di sản đô thị

Cũng phải nói thêm, thì theo các tư liệu cũ, bên trong vòng thành có nhiều công trình kiến trúc độc đáo: Qua khỏi cửa Tiền (cửa chính ở hướng Nam) dành riêng cho nhà vua, hoàng tộc và các đại thần là một cột cờ lớn. Sau cột cờ là hoàng cung – công trình có quy mô lớn nhất so với các công trình khác.

Hoàng cung xây theo kiểu Điện Thái Hòa ở Huế, gồm ba gian rộng chừng 40m, xung quanh có hành lang rộng rãi, thoáng mát. Cột kèo được chạm trổ tinh tế, sơn son thếp vàng lộng lẫy. Phần trên có cổ lầu, các mái và guột mái uốn cong thanh thoát. Trên nóc gắn hai con rồng chầu một quả cầu lớn. Luận văn: Thực trạng du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh.

Trước hoàng cung là một sân gạch lớn – gọi là sân chầu – nơi các quan văn võ trong tỉnh đứng chầu khi có lễ lớn. Vị trí đứng được ghi vào cái bảng gỗ, đặt thành hai hàng hai bên, theo thứ tự từ cửu phẩm lên nhất phẩm. Giữa hoàng cung đặt một bệ gỗ lớn 3 tầng, mỗi tầng cao hơn 0,20m. Trên cùng đặt một ngai vàng.

Bên trái hoàng cung là dinh Tuần vũ, sau đó là dinh Án sát, và sau nữa là dinh Lãnh binh, phía dưới là dinh quan Tham tri.

Ngoài các dinh thự của các quan cai trị, trong thành còn có một dãy nhà kho đồ sộ chiếm hàng ngàn mét vuông và một nhà lao xây tường đá cao kiên cố. Tất cả các mái nhà đều lợp ngói âm dương.

Các công trình kể trên, nếu được phục dựng lại cùng với không gian văn hóa có sẵn thì có thể đưa Thành cổ Diên Khánh có thể là một ứng cử viên tiềm tàng để trở thành một di sản đô thị, đây là một vấn đề rất đáng được quan tâm và nên xem xét bởi theo Hiến Chương bảo tồn các thành phố cổ, do ICOMOS thông qua cách đây 32 năm vào tháng 10/1987, chính thức hóa việc công nhận trên khắp thế giới một phần (hoặc tổng thể) các thành phố “biểu đạt các giá trị đặc hữu của văn minh đô thị truyền thống”. Chúng ta thường nhắc tới các quần thể đô thị hơn là các thành phố với tư cách là di sản đô thị. Tuy nhiên, dù được xét là di sản có qui mô thế nào, quần thể đó phải có tính biểu trưng cao về lịch sử và văn hóa mà quần thể là chứng nhân.

2.1.2. Văn miếu Diên Khánh

2.1.2.1. Vị trí Văn miếu Diên Khánh

Văn miếu Diên Khánh tọa lạc trên một khu đất rộng, bằng phẳng, với tổng diện tích 1.500m2, thuộc Tổ dân phố Phú Lộc Tây 1, thị trấn Diên Khánh, huyện Diên Khánh. Khi khởi dựng, Văn miếu có các công trình kiến trúc: miếu Chính và miếu Khải Thánh, lúc đầu được lợp bằng cỏ tranh.

2.1.2.2. Lịch sử hình thành

Trong “Hoàng Việt nhất thống dư địa chí” của Lê Quang Định, ở phần trạm Hòa Mỹ (phần chữ Hán) có đoạn nêu: “Nhị thập tầm chí Toàn Thạnh cự dịch, lưỡng bàn khô, thổ hữu cư dân trù mật, tây biên bát thập tầm tiền triều ký lục dinh dinh tại thử, nhất bách cửu thập tầm chí cựu Văn Thánh miếu, Kim miếu di kiến tại Diên Khánh thành phụng tự”. Tác giả tạm dịch là: “Khoảng 20 tầm (một đơn vị đo chiều dài của người xưa) đến dịch trạm Toàn Thạnh, hai bên đất khô ráo, vùng đất bên phải dân cư đông đúc, vùng rìa phía Tây khoảng 80 tầm là dinh ký lục của tiền triều, cách 190 tầm là Văn Thánh miếu cũ, miếu hiện tại được dời đến ở thành Diên Khánh để thờ”

Như vậy, trước khi vua Gia Long lên ngôi (năm 1802), ở dinh Thái Khang đã có Văn miếu hàng tỉnh đặt tại xã Phước An, gần lỵ sở dinh Thái Khang, sau này là Văn chỉ Ninh Hòa, thôn Phước Lý, xã Ninh Bình, thị xã Ninh Hòa.

Năm 1793, Nguyễn Ánh (sau này là vua Gia Long) đã cho xây Thành Diên Khánh thuộc địa phận hai xã Phú Mỹ và Trường Thạnh, huyện Phước Điền, phủ Diên Khánh, dinh Bình Khang, giao cho Nguyễn Văn Thành trấn thủ. Sau đó, ông cho dời lỵ sở của dinh cũ từ xã Phước Đa, huyện Quảng Phước, phủ Bình Khang về Thành Diên Khánh và đây trở thành trung tâm chính trị, quân sự của dinh Bình Khang. Theo sách Đại Nam nhất thống chí của Quốc sử quán triều Nguyễn chép: “Văn Miếu: ở xã Phú Lộc, phía Tây tỉnh thành, dựng năm Gia Long thứ 2 (1803), trùng tu năm Tự Đức thứ 2 (1849)”. Như vậy, Văn miếu Diên Khánh được dựng năm 1803. Văn miếu Diên Khánh còn có các tên gọi khác: Văn miếu trấn Bình Hòa; Văn miếu Khánh Hòa; Văn thánh miếu Khánh Hòa. Luận văn: Thực trạng du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh.

Năm 1948, thực dân Pháp chiếm đóng Văn miếu làm thành đồn binh. Không để cho địch lợi dụng, các hào lão đã thực hiện “tiêu thổ kháng chiến”. Việc tế tự tạm ngưng một thời gian.

Năm 1958, Văn chỉ Diên Khánh ở Gò Sòng, Phước Tuy, xã Diên Phước bị hư hỏng, xuống cấp, không người trông nom hương khói, nên các cụ trong Văn hội xin phép chính quyền cho chuyển phần cơ sở vật chất còn lại của Văn chỉ Diên Khánh tại Phước Tuy về dựng lại trên đất Văn miếu Diên Khánh xưa để tu bổ, phục dựng và đặt tên là Văn miếu Diên Khánh. Từ đây, Văn miếu Diên Khánh được các cụ trong Văn hội duy trì nghi lễ cúng tế, hương khói hàng năm.

Nhìn lại quá trình hình thành và phát triển, ta thấy Văn miếu Diên Khánh hiện nay được xây dựng trên nền đất của Văn miếu Trấn Bình Hòa xưa (tên cũ của tỉnh Khánh Hòa), giàn cây gỗ kết cấu các gian thờ là của Văn chỉ Diên Khánh ở làng Phước Tuy chuyển về.

Văn miếu tỉnh ở làng Phú Lộc vì tiêu thổ kháng chiến mà mất, Văn chỉ huyện tại làng Phước Tuy theo thời gian mà suy tàn. Vì thế chuyển cái cốt (cây gỗ, cột kèo của công trình cũ) từ nơi suy tàn về lại nơi đã từng là nền móng, gốc rễ Nho học của địa phương để kết nối và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống vào cuộc sống hôm nay.

2.1.2.3. Các giá trị của Văn miếu Diên Khánh đối với việc thu hút khách du lịch

• Bảo tồn tư liệu quý hiếm

Kể từ khi vua Gia Long khởi tạo Văn miếu năm 1803 thì đến nay đã ngót trên 200 năm,  trải bao thăng trầm biến cố bởi chiến tranh, thiên tai, nhưng với niềm tự hào của người dân địa phương về sự ghi nhận của vùng đất văn vật đã cố gắng bảo tồn nhiều di sản có giá trị, đó là những tư liệu văn bản cổ. Đó như là minh chứng rõ ràng nhất về di sản tư liệu quý giá để con cháu các đời sau có căn cứ, thẩm định, đánh giá các giá trị truyền thống, lịch sử vùng đất cha ông. Văn miếu Diên Khánh hiện còn đang lưu giữ rất nhiều các tư liệu cổ có giá trị như các sắc phong, hoành phi, câu đối, ngự bút vua ban…Vì vậy, ngày 14/11/2024, tại Di tích lịch sử Văn hóa Văn Miếu Diên Khánh, Chi cục Văn thư lưu trữ thuộc Sở Nội vụ đã trao quyết định của UBND tỉnh Khánh Hòa phê duyệt danh mục tài liệu quý, hiếm năm 2024 cho di tích lịch sử Văn hóa Văn Miếu Diên Khánh và kinh phí hỗ trợ bảo quản tài liệu quý, hiếm cho Ban quản lý di tích

Cụ thể: trong đợt này Văn Miếu Diên Khánh có 16 Sắc phong của các đời vua Minh Mạng năm thứ 3 (1822); Thiệu Trị năm thứ 2, 3( 1842-1843); năm Minh Mệnh  thứ 3 (1822) được viết bằng chữ Hán, chữ Nôm được viết trên giấy dó được lưu giữ nguyên vẹn. Ví dụ như các sắc phong đều phong cho bản cảnh Thành Hoàng,Quảng hậu thành hoàng, thần Thành Hoàng tỉnh Khánh Hòa, Hoằng ân quảng trạch Hà bá Trung đẳng thần, Ôn đức quảng hựu gia trợ linh thông Trung đẳng thần vẫn cho thờ miếu Hội đồng tỉnh Khánh Hòa…và tổng số sắc phong được công nhận là tài liệu quý hiếm đang được lưu giữ tại Văn Miếu Diên khánh là 34 sắc phong. Luận văn: Thực trạng du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh.

• Nghệ thuật thực hành nghi lễ tế tự

Nghi lễ thời xưa

Mỗi năm, Văn miếu Diên Khánh có hai ngày tế lễ lớn: Ngày “ĐÁN” tức là ngày sanh của Đức Khổng Tử (27/8 âm lịch) và ngày “ HÖY” tức ngày mất (18/4 âm lịch).

Nhưng ở vào thời kỳ trước nữa, theo ký ức các cụ bô lão, Việt Nam ta qui định theo “tế xuân” và “tế thu”. Ngày tế dựa theo “Can, Chi” mà làm lễ. Can phải là Can “Đinh”, phải đúng ngày “Trung Đinh” tức trong khoảng từ mùng 10 đến 20 âm lịch thuộc hai tháng: tháng Hai và tháng Tám. Theo thuyết “Ngũ Hành”, “Đinh” thuộc hành hỏa là lửa. Lửa sáng như văn chương sáng sủa, văn vẻ, vì thế lựa ngày ấy để tế vị vua của văn chương.

Theo tài liệu cũ để lại, thì ngày xưa tế lễ Văn miếu liệt vào lệ “Quốc tế” tức là của nhà nước lo, do ngân sách của tỉnh đài thọ. Dưới thời phong kiến, Nho giáo là cái đạo chính thống của Nhà nước, vì thế Quốc tế ở Văn miếu được tổ chức rất trọng thể. Nếu so về tính cách tôn nghiêm, trang trọng và bài bản trong việc thực hành các nghi thức của lễ “Thái Lao” ở Văn miếu và nhất là về số lượng quan lại, thân hào, nhân sĩ, trí thức cùng học sinh các lớp lớn nhỏ tham dự, thì không có lễ hội nào ở địa phương sánh được.

Lễ được quan và dân sắp đặt nghiêm cẩn từ nhiều ngày trước. Vào thời mà nông thôn còn nghèo, người dân tiết kiệm chất thắp sáng bằng cách đi ngủ từ đầu hôm, chỉ đôi nhà khá giả mới thắp đèn dầu phụng, vấn đề ánh sáng trong cuộc lễ là rất quan trọng. Đã thành lệ, một trong các vật liệu được chuẩn bị kỹ càng là cặp “đình liệu” (cặp đuốc). Hai cây đuốc này làm bằng cây “chà ran”, một loại cây rừng thân nhỏ, suông, dài, thịt săn, lửa đượm, cháy sáng và không khói. Cây được rọc chẻ, bó sát nhau, thân đuốc tròn cỡ một thân người, dài đến 20m từ đầu sân đến cuối sân. Người ta đặt nó nằm nghiêng theo bìa sân, đầu đuốc gối lên một giá đuốc cao vừa tầm mặt người ở sát thềm nhà tiền bái. Cặp đuốc này không chỉ dùng để tạo nguồn ánh sáng trong phạm vi rộng của khu vực hành lễ nhằm tăng phần long trọng mà còn có ý nghĩa là nguồn sáng, khai sáng cho trí tuệ, cho sự học.

Buổi trưa, trước lễ một ngày, bên này sông, các quan viên, thân hào, nhân sĩ, học sinh tựu về Văn miếu chờ chiêm bái, phụ giúp cùng Ban Tổ chức, người nào việc nấy. Con đường làng từ cửa Văn miếu đến bến sông Phú Lộc được quét dọn sạch sẽ. Cờ ngũ hành cắm theo khoảng cách. Bên kia sông, quan thủ hiến (tuần vũ) dẫn đầu các quan án sát, lãnh binh, đốc học, áo mão đại triều phục, có các quan phủ, huyện, giáo, huấn cùng ty thuộc tháp tùng với đầy đủ nghi vệ, tiến vào hành cung làm lễ bái mạng trước long án. Sau đó hai tay nâng kiếm lệnh, quan thủ hiến cùng các quan lên kiệu và đoàn người tiến ra ngã cửa Đông thành Diên Khánh. Dẫn đầu lổ bộ là hai bảng “túc tỉnh” (yên kính) và “hồi tỵ” (tránh một phía), kế đến hai hàng gươm, giáo, phủ, việt và cờ xí chiêng trống theo sau. Kiệu quan tuần bốn lọng, các quan án sát và lãnh binh che hai lọng, các nhạc công y phục áo đỏ, nón dấu, tấu những khúc nhịp nhàng. Trống và phách điểm nhịp hài hòa trang trọng. Hai bên lề dân chúng chắp tay cung kính. Trên bến đò, những chiếc ghe rước quan qua sông cắm cờ ngũ sắc, chấm phá những nét màu xanh đỏ, vàng, trắng trên bóng nước lung linh. Bến sông bên kia, các chức việc làng, lễ phục áo xanh, đen cùng vô số dân chúng đang đứng sau hương án trầm hương nghi ngút chờ bái vọng lệnh vua. Các quan xuống kiệu tại cổng Văn miếu, bước trên lối đi trải chiếu hoa đến tận nhà nghỉ (quan cư). Viên tự thừa đệ trình bản chúc văn để vị chủ tế tự mình điền tên vào rồi đem tôn trí tại chúc án. Trời chưa tối hẳn, bên trong Văn miếu hàng trăm ngọn nến đã lung linh. Ánh sáng nhảy múa trên những hoành phi câu đối, cột kèo sơn son thếp vàng cùng lễ vật bày biện theo nghi thức lễ Thái Lao. Tận trong xa, trên án chính, là một bài vị lớn chạm trổ công phu, khắc dòng chữ duệ hiệu đức Khổng Tử. Trước bài vị, một cái đài khuôn đỡ chiếc khay cẩn xa cừ trên bày ba chén rượu bằng bạc do Bộ Lễ ở kinh đô khâm tống. Phía ngoài, ba cái mâm vuông lớn như ba bộ phản sắp hàng ngang, trên mâm phủ phục một con bò, một con dê, một con heo. Đầu mỗi con vật cắm hoa trang trí, hai bên má, hai tô đại tượng đựng lòng, huyết. Từ chân trước đến chân sau con vật, mỗi bên là những cái bánh tráng nướng vàng óng sắp thành những chồng cao kế nhau. Trước các dãy án phối hưởng tứ phối, thất thập nhị hiền, tiên nho, hậu nho đều sắp một con heo quì phục theo cùng thể thức.

Càng về khuya, khung cảnh càng sinh động, càng tôn nghiêm. Những lễ sinh chỉnh tề y quan, những viên chức tế tự cùng những miếu phu qua lại, bưng bày, chỉnh đốn lễ vật. Bước chân họ nhanh, cử động chính xác nhưng tiếng trao đổi chỉ nhỏ giọng thì thào ngắn gọn. Sau cùng, hai ngọn đình liệu bật lên đầu lửa cháy sáng rực. Trong chốc lát, lửa bốc phần phật soi rõ cả từng chiếc lá trên vòm cây run run theo hơi nóng dâng cao. Vòng quanh sân ngoài, xếp hàng từng lớp trước sau, đông đảo quần chúng nhân dân chen cùng học sinh lớn nhỏ, hiếu kỳ mà cung kính, chờ xem diễn tiến đại lễ.

Quan án sát đang phụng mạng sang tế miếu khải thánh. Nghi lễ ở đây chỉ có tam hiến, ba lần dâng rượu không có lễ sinh đi điện. Chấm dứt cuộc tế, quan án về lại nhà quan cư phục mạng, đã thấy quan thủ hiến cầm hốt đứng chờ. Tất cả đi theo sau quan chánh tế, và lễ chính bắt đầu. Những hình người áo mão cung kính đứng bất động, quan thủ hiến trước chánh án, quan án sát, lãnh binh và đốc học đứng phân hiến, các quan phủ huyện, huấn đạo và giáo thọ đứng ở lưỡng vu. Ngàn con mắt bên ngoài hướng nhìn về chánh tẩm. Một tiếng hắng giọng nho nhỏ rồi tiếng xướng đột ngột của hai vị nội tán và ngoại tán cất lên cao vút. Chiêng, trống vang dồn từng chập rung động lòng ngực mọi người … Luận văn: Thực trạng du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh.

Tiếng xướng của người dẫn lễ cứ tiếp tục theo thứ lớp. Những động tác làm theo lời xướng, mọi người cũng đã thuộc lòng. Nhạc cử lúc khoan, lúc nhặt dẫn lệnh, đàn sáo lúc réo rắc, lúc hài hòa dẫn tâm. Lòng người nương vào âm thanh, vào hương khói, vào cả sự tĩnh mịch của đêm khuya để nâng mình tiếp cận đến chỗ cao cả của đạo lý… Tế văn đọc xong, viên tự thừa nâng chúc văn lên ngang mày tiến ra vọng liệu sở (chỗ đốt văn tế) có bốn lọng theo che. Tất cả quan viên và nhân hào dự lễ đứng nghiêm cẩn hướng theo cho đến khi xong việc phần chúc.

Lễ hoàn tất khi tiếng gà xao xác và phương Đông mờ sáng. Các quan lui về nhà quan cư chỉ giải lao chốc lát đã đến giờ về lỵ sở. Nghi thức tiễn đưa cũng trọng thể như lúc rước đến, nhưng nếu chú ý kỹ, chúng ta thấy rằng nhạc trên đường về được phép tấu những bản vui. Đây cũng lại là một lễ tiết: lúc đi nhạc nghiêm chủ ý đang dồn sức lo cho công việc, khi về nhạc vui chủ ý công việc đã hoàn thành tốt đẹp. Ở Văn miếu, lễ tứ bái hậu (bốn lạy cho những người lạy sau) tiếp tục cho đến gần hết buổi trưa. Học trò áo dài quần trắng chỉnh tề, sắp thành hai hàng ngay thẳng trước tòa chánh. Một tiếng trống thì lạy xuống, một tiếng chiêng thì đứng lên, cứ như thế cho đủ bốn lạy. Ngày này mọi người, dù đang làm việc ở một nhiệm sở hay có biết chút ít chữ nghĩa, trong đời đã được thầy dạy học năm ba chữ… đều đến Văn miếu lạy bốn lạy trước Thánh hiền, thể hiện lòng “tôn sư, trọng đạo”.

Nghi lễ thời nay

Ngày nay, trình tự hành lễ chính thức vẫn được bảo tồn nhưng có một số điểm cải biên cho phù hợp với điều kiện xã hội.

Về ngày cử hành lễ: không chọn ngày Can – Chi như trước đây. Thống nhất ngày lễ Thánh Đán là ngày 27/8 âm lịch, ngày lễ Thánh Huý là ngày 18/4 âm lịch hàng năm.

Về việc tổ chức lễ: Trong mấy chục năm qua, kể từ ngày xây dựng lại Văn miếu, việc cúng tế chỉ do Ban quản lý và các bậc hào lão Nho học, các vị giáo viên, trí thức cao niên… đứng ra lo. Chính quyền địa phương không trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức lễ như thời xưa.

Thành phần dự lễ: Ngoài các tầng lớp nhân sĩ trí thức, học sinh, sinh viên, còn có đại biểu các cơ quan, ban ngành, đoàn thể cấp tỉnh, huyện, thị trấn về dự lễ với tư cách là khách mời. Ban tế lễ mặc trang phục cổ truyền, khách dự lễ chủ yếu mặc Âu phục.

• Giá trị về giáo dục truyền thống hiếu học

Từ năm 2009 đến nay, Văn miếu Diên Khánh duy trì lễ phát thưởng, trao học bổng “Khuyến học, khuyến tài” cho học sinh, sinh viên nghèo học giỏi của huyện Diên Khánh và tỉnh Khánh Hoà vào lễ “Thánh húy”, nguồn kinh phí được Ban quản lý vận động từ các nhà hảo tâm, của Hội khuyến học tỉnh Khánh Hòa và Hội khuyến học huyện Diên Khánh.

Đây là một hoạt động mới, được Ban quản lý di tích, Hội khuyến học của Văn miếu thực hiện từ nguồn quỹ “khuyến học, khuyến tài” do những nhà hảo tâm, các mạnh thường quân ở địa phương… đóng góp. Lễ này được thực hiện sau nghi lễ tế cổ truyền. Địa điểm tổ chức là bên ngoài sân Văn miếu. Mục đích buổi lễ là trao phần thưởng cho những học sinh nghèo, hiếu hạnh, học giỏi được tuyển chọn từ các trường học ở địa phương huyện Diên Khánh và vùng lân cận. Sau lễ phát thưởng là chương trình giao lưu gặp mặt thân mật giữa các nhà tổ chức, các thân hào nhân sĩ trí thức bày tỏ cảm tưởng, giới thiệu những sáng tác văn thơ nói về đức hạnh và sự học… Mặc dù còn gặp nhiều khó khăn về tài chính và phương tiện tổ chức, đây là một hoạt động thiết thực, có ý nghĩa giáo dục lớn, phát huy giá trị của di tích. Luận văn: Thực trạng du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh.

Di tích Văn miếu Diên Khánh được Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng di tích Quốc gia tại quyết định số 04/1998/QĐ – BVHTT ngày 15/10/1998.

Như vậy, tuy gọi là Văn miếu Diên Khánh nhưng đây không còn là Văn miếu cấp huyện mà chính là Văn miếu cấp tỉnh mà tiền thân của nó là Văn miếu trấn Bình Hòa xưa, lập năm Gia Long thứ 2 (1803). Giá trị lịch sử, văn hóa, giáo dục của Văn miếu hiện nay không chỉ có ảnh hưởng trong phạm vi huyện Diên Khánh mà còn ảnh hưởng trong phạm vi toàn tỉnh, nhất là trong phong trào “khuyến học, khuyến tài” và “giáo dục đức hạnh” hiện nay.

2.2. Điều kiện phát triển du lịch tại Thành cổ Diên Khánh và Văn miếu Diên Khánh

Với tư cách là một ngành kinh tế, để phát triển du lịch cần thiết phải xuất hiện và tồn tại 2 yếu tố cơ bản là “Cung” và “Cầu”. Ở đây, muốn phát triển du lịch tại Thành cổ và Văn Miếu Diên Khánh phải đáp ứng được những yếu tố cơ bản đã nêu trên.

2.2.1. Về yếu tố cung du lịch

Tài nguyên du lịch : Bản thân Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh hiện đang là di tích cấp quốc gia, đồng thời là một trong những sản phẩm du lịch văn hóa đã và đang được khai thác trong các hoạt động du lịch. Trong phạm vi khu vực Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh cùng các khu vực lân cận có rất nhiều di tích văn hóa khác nhau ở nhiều cấp độ, bên cạnh đó là những cảnh quan đẹp, có tính chất sinh thái (tài nguyên du lịch tự nhiên) góp phần vào đa dạng hóa các sản phẩm du lịch.

Qua khảo sát thống kê về tài nguyên du lịch văn hóa, trên địa bàn huyện Diên Khánh có 260 di tích bao gồm: 40 đình, 47 chùa, 53 miếu, 01 dinh, 01 am, 02 lăng, 114 nhà thờ Họ, số còn lại là các giáo xứ, nhà thờ đạo, Bia Quân giới. Các di tích được phân bổ hầu khắp ở địa bàn 17/19 xã, thị trấn. Trong đó có 05 di tích cấp Quốc gia đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cấp bằng công nhận là: Văn Miếu, Thành Cổ, Đền Trần Quí Cáp, Miếu Trịnh Phong và Am Chúa. Có 45 di tích lịch sử – văn hóa đã được UBND tỉnh cấp bằng công nhận.

Về nhà cổ có 20 nhà nhưng số nhà vẫn còn nguyên theo kiến trúc cổ khoảng 14 nhà.

Cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch : Đây là điều kiện quan trọng để có thể tiếp cận khai thác các tiềm năng tài nguyên du lịch và tổ chức các dịch vụ du lịch. Do Thành cổ và Văn Miếu Diên Khánh chỉ cách Trung tâm Thành phố Nha Trang chưa đến 15km nên có có những thừa hưởng một phần về cơ sở vật chất hạ tầng kỹ thuật phục vụ du lịch của thành phố Nha Trang vì đa số du khách đến tham quan của Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh chủ yếu chọn nơi lưu trú qua đêm tại Thành phố Nha Trang. Tính đến nay, trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa có 664 cơ sở lưu trú du lịch với 29.400 phòng tăng 21 cơ sở với 4.346 phòng, chủ yếu tăng số lượng cơ sở lưu trú từ 3 – 5 sao. Luận văn: Thực trạng du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh.

Đặc biệt, năm 2023, nhiều dự án lớn về đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa như Nhà ga hành khách quốc tế Sân bay quốc tế Cam Ranh; các dự án giao thông, hạ tầng quan trọng ở Nha Trang, Cam Lâm, Cam Ranh, Ninh Hòa… sẽ hoàn thiện và đi vào hoạt động. Thêm vào đó, nhiều dự án lưu trú, mua sắm cao cấp, khu vui chơi giải trí… của các doanh nghiệp cũng sẽ đưa vào phục vụ người dân và du khách. Điều này sẽ góp phần thúc đẩy sự tăng trưởng về lượng khách và doanh thu du lịch, đặc biệt là khách quốc tế.

Đội ngũ lao động: Là yếu tố quản lý, vận hành hoạt động du lịch. Chất lượng của đội ngũ lao động trong hoạt động nghiệp vụ còn quyết định chất lượng sản phẩm du lịch. Nha Trang là thành phố du lịch lớn và là một trong những trung tâm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao của cả nước nên đội ngũ lao động có trình độ chuyên môn, tay nghề cao trong lĩnh vực du lịch cung ứng lại cho các địa phương trong đó có Diên Khánh

Cơ chế, chính sách: Là môi trường pháp lý để tạo sự tăng trưởng của “Cung” trong hoạt động du lịch. Trong du lịch đây cũng được xem là yếu tố quan trọng để tạo điều kiện cho khách đến.Ở cấp vĩ vô, các nghị quyết 8 của Đảng, các nghị quyết của Chính phủ, Bộ Văn hóa, Thể Thao và Du lịch là tiền đề cho các địa phương quy hoạch, xây dựng và định hướng các chính sách phát triển du lịch qua từng giai đoạn, từng thời kỳ sao cho phù hợp với quy hoạch tổng thể chung. Hiện nay, Khánh Hòa nói chung và Diên Khánh nói riêng đang có sự thuận lợi trong việc được các cấp tạo điều kiện phát triển du lịch, thu hút vốn đầu tư thông qua các chính sách thông thoáng và an toàn hành lang pháp lý nên cũng tạo những thuận lợi có thể trông thấy

2.2.2. Về yếu tố cầu du lịch Luận văn: Thực trạng du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh.

Thị trường khách du lịch : Du lịch không thể tồn tại và phát triển nếu không có khách du lịch. Chính vì vậy đây là điều kiện tiên quyết để hình thành “Cầu” du lịch và cũng có nghĩa là để hình thành hoạt động du lịch.Theo báo cáo của Sở Du lịch, đến hết tháng 7-2024, Khánh Hòa đón khoảng 4,23 triệu lượt khách lưu trú, tăng 13,2% so với cùng kỳ năm 2023. Trong đó, khách quốc tế chiếm gần 2,12 triệu lượt, tăng 29,4%. Đáng chú ý, lượng khách Trung Quốc chiếm tỷ trọng rất lớn trong cơ cấu khách quốc tế đến Khánh Hòa. Tính đến ngày 31-7, Khánh Hòa đã đón hơn 1,5 triệu lượt khách Trung Quốc, tăng hơn 42,1% so với cùng kỳ, chiếm khoảng 71,3% lượng khách quốc tế đến Khánh Hòa. Xếp sau Trung Quốc là khách Nga 277.000 lượt, tăng 4,5%, chiếm 13,1%; khách Hàn Quốc 124.000 lượt, tăng gần 336%, chiếm 5,9% lượng khách quốc tế đến Khánh Hòa. Điều này cho thấy nhu cầu rất lớn của du khách đến từ các thị trường Trung Quốc, Nha, , Hàn Quốc…

Tuyên truyền, quảng bá, xúc tiến du lịch : được xem là yếu tố để tăng “Cầu”; yếu tố cầu nối giữa “Cung” và “Cầu” trong du lịch. Và vai trò của các Hiệp hội du lịch là rất quan trọng trong bối cảnh thị trường khách du lịch hiện nay đang có sự cạnh tranh mạnh mẽ cũng như cơ cấu khách du lịch đang dần mất cân đối giữa các thị trường truyền thống và tiềm năng. Trong những năm qua, Hiệp hội du lịch Khánh Hòa đã phối hợp với các ngành liên quan triển khai nhiều hoạt động xúc tiến lịch nổi bật nhằm giới thiệu hình ảnh du lịch Khánh Hòa đến với du khách trong và ngoài nước.Hiệp hội đã vận động hội viên để thuê gian hàng tham gia Hội chợ Du lịch quốc tế tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Cần Thơ… Đặc biệt, trong năm 2024, hiệp hội đã tổ chức 2 chương trình Gala Dinner giới thiệu về du lịch Khánh Hòa trong khuôn khổ Hội chợ Du lịch quốc tế tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, theo đánh giá của lãnh đạo hiệp hội, công tác xúc tiến, quảng bá du lịch vẫn chưa được như mong đợi; hiệp hội chưa tổ chức được các chuyến xúc tiến quảng bá ở các thị trường tiềm năng. Định hướng phát triển Đại hội Hiệp hội Du lịch Nha Trang – Khánh Hòa nhiệm kỳ 2024 – 2024, sắp tới hiệp hội sẽ vận động hội viên xây dựng Quỹ xúc tiến du lịch để đẩy mạnh công tác xúc tiến quảng bá du lịch ở nước ngoài.

2.3. Sản phẩm du lịch tại Thành cổ Diên Khánh và Văn miếu Diên Khánh Luận văn: Thực trạng du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh.

2.3.1. Du lịch tham quan di tích, danh thắng

2.3.1.1. Các điểm tham quan chính

• Các cổng Thành cổ Diên Khánh

Thành cổ Diên Khánh tọa lạc tại thị trấn Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa – đây là nơi diễn ra rất nhiều sự kiện quan trọng trong lịch sử. Thành cổ cách thành phố Nha Trang tầm 10km về phía Tây.

Thành cổ Diên Khánh được xây dựng cách ngày nay 216 năm dưới thời của chúa Nguyễn Ánh (vào năm 1793 Quý Sửu). Thành được đắp lên bằng đất, với chiều dài là 2693m, ban đầu thành có 6 cổng để ra vào nhưng hiện nay chỉ còn lại 4 cổng và những cổng này đã nhiều lần được trùng tu lại. Thành cổ vào năm 1988 được công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia. Đây cũng là một trong những địa điểm tham quan du lịch rất nổi tiếng của Khánh Hòa.

• Văn miếu Diên Khánh

Đây là một quần thể kiến trúc được xây để thờ Đức Khổng Tử, người khai sáng đạo Nho ở Trung Quốc, và vẫn được người đời tụng xưng là “Vạn thế sư biểu”, đồng thời nhằm ghi nhận công lao của những người có tài, học giỏi, đã được đỗ đạt. Năm 1803, vua Gia Long ra chỉ dụ lập Văn Miếu tại xã Phú Lộc, huyện Hoà Châu – thị trấn Bình Hoà, nay thuộc khóm Phú Lộc Tây – thị trấn Diên Khánh – tỉnh Khánh Hoà.Cùng với sự thay đổi của thời gian, khu Văn Miếu đã trải qua bốn lần tu bổ vào các năm 1892, 1904, 1941, 1959, nhưng vẫn giữ được nét kiến trúc ban đầu. Hiện tại, Văn Miếu chỉ còn giữ được 2 tấm bia đá thời Tự Đức 11 (1858) giúp ta hiểu biết hơn về lịch sử, văn hoá, sinh hoạt của nhân dân Khánh Hoà và quá trình hoàn thiện khu Văn Miếu năm 1854. Ngoài ra còn có một Bài minh ở Bái Đường nói rõ hơn về sự đỗ đạt của các vị văn võ, khoa bảng, hào mục, chức sắc và các học sinh địa phương từ đầu triều Nguyễn đến thời Tự Đức. Với bề dày lịch sử, khu Văn Miếu mang giá trị to lớn về quá trình học tập, tiếp nhận  tri thức và biểu hiện sự tôn sư trọng đạo làm phong phú thêm kho tàng di sản văn hoá dân tộc.

2.3.1.2. Các điểm tham quan phụ cận

• Miếu thờ Bình Tây Đại tướng Trịnh Phong

Trên đường quốc lộ Bắc- Nam, đi qua ngã Ba Thành, huyện Diên Khánh , tỉnh Khánh Hoà dễ dàng nhận thấy sự hiện diện của một ngôi miếu bên dưới cây dầu cổ thụ một gốc hai thân “độc nhất vô nhị”, mà nhân dân địa phương quen gọi là “cây Dầu Đôi” . Ngôi Miếu bên dưới cây Dầu Đôi chính là Miếu thờ “Bình Tây Đại Tướng Trịnh Phong”, người có nhiều công lao trong phong trào Cần Vương chống Pháp những buổi đầu. Luận văn: Thực trạng du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh.

Để tưởng nhớ và tỏ lòng biết ơn đối với vị tướng quân lãnh đạo phong trào chống Pháp ở địa phương, nhân dân Khánh Hoà đã lập Miếu thờ “ Bình Tây đại tướng Trịnh Phong”. Miếu được tạo dựng từ thập niên 90 của thế kỉ  XIX.

Hiện nay, Miếu thờ “Bình Tây đại tướng Trịnh Phong” được Ban quản lí trông coi, nhang khói hằng ngày. Mỗi năm, đúng vào ngày 16 tháng 3 âm lịch, Chính quyền và nhân dân đều tổ chức cúng rước Bình Tây Đại tướng Trịnh Phong rất trọng thể với  lòng thành kính.

• Am Chúa

Am Chúa là một di tích lịch sử văn hoá lâu đời của xứ Trầm Hương, gắn liền với tục thờ Thánh Mẫu Thiên Y A Na. Cùng với truyền thuyết về Thiên Y Thánh Mẫu, di tích Am Chúa đã thể hiện rõ nét sự giao lưu văn hoá Việt – Chăm.

Am Chúa nằm trên lưng chừng núi Đại An (còn gọi là núi Dưa), thuộc thôn Đại Điền Trung, xã Diên Điền, huyện Diên Khánh. Am Chúa là nơi thờ Thánh Mẫu Thiên Y A Na – Bà Mẹ xứ sở đã khai sáng và truyền dạy cho dân chúng cách làm ăn, sinh sống. Đến nay, ở Khánh Hoà vẫn lưu truyền câu nói: “Am Chúa hiển nhân, Tháp Bà hiển thánh” như một lời khẳng định về sự nối liền giữa di tích Am Chúa với Tháp Bà Ponagar.

Hàng năm, vào những ngày đầu tháng 3 (âm lịch), lễ hội Am Chúa được tổ chức, thu hút lượng khách hành hương rất lớn. Với nhiều nghi lễ cổ truyền như múa bóng, hát văn, tế lễ… lễ hội Am Chúa đang bảo tồn nhiều giá trị văn hoá tinh thần mang đậm dấu ấn bản sắc văn hoá của xứ Trầm Hương.

Không chỉ là di tích lịch sử văn hóa lâu đời, Am Chúa còn gắn liền với lịch sử đấu tranh cách mạng của quân dân xã Diên Điền nói riêng và huyện Diên Khánh nói chung. Với nhiều giá trị văn hoá và lịch sử cách mạng, năm 1999 Am Chúa đã được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa quốc gia.

• Chùa Suối Đổ

Từ lâu, Diên Khánh đã khá nổi tiếng với nhiều công trình kiến trúc văn hóa chùa chiền độc đáo, đáp ứng nhu cầu tâm linh của du khách. Trong đó, chùa Suối Đỗ là một trong những địa điểm thăm quan linh thiêng gần gũi với thiên nhiên được khách thập phương lui tới mỗi khi có dịp đến Diên Khánh Tọa lạc ở phía Tây dãy núi Hoàng Ngưu, thuộc địa phận huyện Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa, khách du lịch cần đi theo Quốc lộ 1A khoảng 10km, sau đó rẽ trái vào một con đường làng. Tại đây, du khách sẽ thấy ngay Chùa Suối Đỗ nằm sâu trong núi rừng..

Người dân địa phương cùng du khách tìm đến với chùa Suối Đỗ vừa để cầu nguyện những điều tốt lành cho bản thân và gia đình, vừa tìm về chốn tâm linh bình yên nơi tâm hồn. Leo lên chừng 200m, bạn sẽ thấy hai con đường dẫn đến hai nơi: Quan Âm sơn tự bên trái và Phổ Đà sơn tự bên phải. Quần thể kiến trúc chùa Suối Đỗ rực rỡ với mái ngói đỏ tươi, nổi bật giữa màu xanh của núi rừng.

Hàng năm, vào mùng 8, 18, 28 tháng Giêng Âm lịch (ngày vía Bà), người dân và du khách thập phương lại nô nức tới chùa Suối Đỗ làm lễ cầu bình an, may mắn. Ngôi chùa nằm trên núi cao hơn 200m có một con suối đổ xuống, nổi tiếng là linh thiêng xây dựng cheo leo trên núi.

Theo những người dân địa phương, Chùa Suối Đỗ là ngôi chùa khá linh thiêng. Nếu một lần được đến với địa điểm thăm quan Nha Trang này, bạn sẽ cảm nhận được sự bình yên vô tận đến lạ thường. Chính vì vậy, mỗi dịp lễ. rất nhiều người về đây chiêm bái

2.3.2. Du lịch ẩm thực xứ Trầm hương tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh Luận văn: Thực trạng du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh.

Nói đến Diên Khánh, Khánh Hòa không chỉ là nơi nổi tiếng với những di tích tiêu biểu còn hiện diện đã và đang nắm giữ vị trí quan trọng trong việc phát triển loại hình du lịch văn hóa của vùng mà còn nổi tiếng bởi những nét tinh tế ẩm thực đa dạng, kế thừa và chắt lọc những tinh hoa ẩm thực giữa người Việt và người Chàm. Trên quê hương xứ Trầm, du khách đã đến đây một lần thì không thể không thưởng thức ít nhất một món ăn đến từ Diên Khánh và cũng là niềm tự hào đối với người dân bản địa

2.3.2.1. Bánh ướt Diên Khánh

Trước tiên, phải nói đến bánh ướt, mà đã nói đến bánh ướt thì Diên Khánh là số một. Và không chỉ nổi tiếng ở nơi đây, bánh ướt Diên Khánh được rất đông đảo du khách biết đến.Bánh ướt là một món ăn dân dã rất phổ biến ở thị trấn Diên Khánh. Di dọc theo quốc lộ 1A, du khách không khó bắt gặp các quán bánh ướt ven đường. Nơi đây dược người dân địa phương gọi là phố bánh ướt.Cũng với những nguyên liệu bình thường, nhưng nhờ vào tay nghề của những người dân nơi đây đã tạo nên được “thương hiệu” bánh ướt cho riêng mình. Có hai nước chấm bánh ướt là: nước mắm và mắm nêm. Nhiều quán còn tự chế biến ra cho quán mình những loại nước chấm riêng như mắm từ ruột cá ngừ, cá ồ.

2.3.2.2. Nai khô Diên Khánh

Với những du khách tới du lịch Nha Trang- Khánh Hòa thì chắc không ai không nghe, không ai không biết đến những câu ca dao quen thuộc nhằm ca ngợi 6 món ăn đặc sản của người Khánh Hòa: “Yến sào Hòn Nội- Vịt lội Ninh Hòa- Tôm hùm Bình Ba- Nai khô Diên Khánh- Cá tràu Võ Cạnh- Sò huyết Thủy Triều”. Với Diên Khánh là món nai khô, du khách ưa hải sản đã có món tôm hùm Bình Ba nổi tiếng thì món nai khô Diên Khánh chắc chắn sẽ làm hài lòng những ai ưa thích đặc sản núi rừng. Ngày xưa, thị trấn Diên Khánh bao gồm cả huyện miền núi Khánh Vĩnh là một nơi có số lượng nai nhiều nhất trong cả tỉnh.Ngày trước, nai còn nhiều, người dân thường hay đặt bẫy đánh bắt. Thịt nai tươi sống được ướp nướng, xào… dư thừa thì đem phơi khô để dành. Dần dà, món nai khô trở thành đặc sản mà ai đến Diên Khánh đều muốn được thưởng thức. Ngày nay, để đảm bảo về mặt bảo tồn động vật hoang dã và tuân thủ pháp luật, người ta không đánh bắt nai rừng nữa mà chuyển sang sử dụng nguyên liệu thịt nai từ các trang trại nuôi nai lấy thịt để làm khô thay thế cho các hoạt động như trước đây…

2.3.2.3. Nem chả chợ Thành Luận văn: Thực trạng du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh.

Nem chả chợ Thành, không biết có từ bao giờ, nhưng ngày nay nem chả chợ Thành là một món ăn không thể thiếu với người dân nơi đây.Chả lụa Thành có vị mặn mặn, ngọt ngọt, khác với các dòng chả lụa khác như chả lụa Ninh Hòa (cũng thuộc tỉnh Khánh Hòa). Chả được làm từ thịt nạc đùi quết nhuyễn, rồi thêm gia vị tiêu, đường, bột ngọt và nước mắm. Vì có thêm mắm nên chả Thành có vị đậm đà, thơm mùi mắm và có màu sậm hơn chả những vùng khác.Sau khi quết xong, trộn

với ít mỡ hạt lựu, gói tròn trong lớp lá chuối, rồi xâu lại thành từng chùm đem luộc 40 phút cho chín rồi vớt ra, treo trên dàn gỗ cho ráo nước.Những xâu nem chua – chả lụa Thành có thể dễ dàng tìm thấy ở bất cứ quán vịt lộn, các hàng bún riêu, mì quảng, bánh canh, bánh mì, bún thịt nướng… dành cho khách thích ăn kèm. Hoặc có những cây chả, cây nem to chừng nửa kí được mua về đãi khách hoặc trong những đám tiệc.Nem chua – chả lụa có thể ăn quanh năm. Nhưng thú vị nhất vẫn là những đêm trời se lạnh, ngồi co ro bên bếp lửa của một hàng vịt lộn nào đó, ăn xong trái trứng vịt rồi lại nhẩn nha đến cuốn chả lụa, rồi bóc tép tỏi trong lúc chờ những chiếc nem chua đang chảy mỡ lèo xèo trên than hồng, tỏa mùi thơm phức một góc đường…

2.3.3. Du lịch lễ hội

Về lễ hội trên địa bàn Diên Khánh tập trung các lễ hội lớn như: Lễ hội Am chúa, Suối Đỗ, Dinh Thái Tử, Văn Miếu… Ngoài ra, ở các địa phương còn tổ chức cúng tại các Đình, Miếu vào dịp Thanh minh (hay còn gọi là cúng xuân, lễ cúng thu (sau khi thu hoạch xong vụ 8) mà các cụ lão ngày xưa vẫn thường gọi “Xuân, Thu nhị kỳ”. Riêng các nhà thờ họ tộc, đa số việc cúng, tế cũng tổ chức vào dịp Thanh minh (mùng 10/3 âm lịch) hàng năm.

2.3.3.1. Lễ hội Văn Miếu Diên Khánh

Văn Miếu Diên Khánh thờ Khổng Tử, Tứ phối (4 vị học trò giỏi được Khổng Tử thương yêu nhất và được phối thờ cùng Ngài là Nhan Hồi, Tăng Sâm, Khổng Cấp, Mạnh Kha), Thập Triết (10 vị hiền triết có công với Nho giáo là Mẫn Tử Khiên, Tử Trương, Tể Dư, Nhiễm Hữu, Ngôn Yển, Nhiễm Canh, Nhiễm Ung, Trọng Do, Bốc Thượng và Đoan Mộc Tử)…

Dưới thời phong kiến nhà Nguyễn, Văn miếu Diên Khánh là một trong sáu cơ sở thờ tự của tỉnh Khánh Hòa được liệt vào lệ “Quốc tế”. Do chính quyền phong kiến tổ chức tế lễ: Một viên chức hàm Chánh cửu phẩm được giao trông coi, trực thuộc quản lý của quan Đốc học. Phụ giúp ông có 4 lễ sanh lo phần nghi lễ và 30 miếu phu được chọn lựa kỹ lưỡng. Các miếu phu được “miễn diêu” tức không phải tham gia những công sưu tạp dịch khác. Được chọn làm miếu phu hầu hết là dân Trường Lạc, còn trạm phu phần đông là dân các làng Phước Thạnh và Phú Lộc.

Hàng năm, Ban quản lý di tích đều tổ chức lễ Thánh Đán (kỷ niệm ngày sinh 27/8 Âm lịch) và Thánh Húy (ngày giỗ 18/4 Âm lịch) của đức Khổng Tử. Luận văn: Thực trạng du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh.

Từ năm 2009 đến nay, Văn miếu Diên Khánh duy trì lễ phát thưởng, trao học bổng “Khuyến học, khuyến tài” cho học sinh, sinh viên nghèo học giỏi của huyện Diên Khánh và tỉnh Khánh Hoà vào lễ “Thánh húy”, nguồn kinh phí được Ban quản lý vận động từ các nhà hảo tâm, của Hội khuyến học tỉnh Khánh Hòa và Hội khuyến học huyện Diên Khánh.

2.3.3.2. Lễ hội Am Chúa

Lễ hội Am Chúa diễn ra trong 3 ngày (từ ngày 1 đến ngày 3-3 âm lịch) là dịp để người dân và du khách thập phương cùng nhau bày tỏ lòng biết ơn đến Đức Thánh Mẫu Thiên Y A Na và cầu mong những điều tốt đẹp trong cuộc sống.

Sau nghi thức khai mạc đã diễn ra lễ tế cổ truyền. Các đoàn hành hương lần lượt biểu diễn hát văn, múa bóng ngợi ca công đức của Thánh Mẫu Thiên Y A Na, thể hiện ước mơ bình dị của người dân là cầu cho quốc thái, dân an, mưa thuận gió hoà, mùa màng tươi tốt… Lễ hội Am Chúa được đánh giá là một trong những lễ hội còn bảo lưu được nhiều nghi thức cổ truyền của người Việt ở Khánh Hòa và nét đẹp trong tục thờ Mẫu.

2.3.4. Du lịch làng nghề truyền thống

Về làng nghề truyền thống: Đã từ lâu, nhân dân Diên Khánh luôn gắn bó với những ngành nghề thủ công mà tổ tiên đã để lại, nhiều sản phẩm được du khách gần xa ưa chuộng như: Nón lá, bánh, bún, nghề đúc đồng… tập trung chủ yếu ở địa bàn Phú Lộc thuộc thị trấn Diên Khánh.

2.3.4.1. Nghề đúc đồng

Làng nghề đúc đồng Diên Khánh là một trong số các làng nghề truyền thống ở Khánh Hòa, nơi những năm gần đây được khá nhiều du khách chú ý và thường xuyên đến tham quan là Làng nghề đúc đồng Diên Khánh, một làng nghề nằm ở thôn Phú Lộc Tây-thị trấn Diên Khánh, nơi cách Nha Trang chỉ hơn 10km. Không ai còn nhớ rõ Làng nghề đúc đồng Diên Khánh được ra đời chính xác vào ngày, tháng, năm nào, nhưng theo các cụ già lớn tuổi thì đây là làng nghề đã có từ hơn 100 năm nay. Với đôi bàn tay khéo léo của mình, hết thế hệ này đến thế hệ khác nối tiếp nhau, những người thợ ở làng nghề này đã cho ra đời những sản phẩm bằng đồng rất tinh xảo, có giá trị nghệ thuật cao với nhiều kiểu dáng độc đáo. Ngày xưa, Làng nghề đúc đồng Diên Khánh rất hưng thịnh, nhưng sau đó do chiến tranh và do không có nơi tiêu thụ nên một số gia đình sống bằng nghề chuyên đúc đồng phải chuyển sang nghề khác. Mấy năm gần đây, theo nhu cầu thị trường, nghề đúc đồng đã phát triển trở lại. Hiện nay, ngoài các sản phẩm như chân đèn, lư hương cùng nhiều sản phẩm khác, đủ kích cỡ để phục vụ cho việc thờ cúng, Làng nghề Diên Khánh đã sản xuất rất nhiều sản phẩm mang tính nghệ thuật cao để phục vụ khách du lịch. Tham quan Làng nghề làng đúc đồng Diên Khánh, bạn sẽ có thêm nhiều kiến thức quý giá về một ngành nghề thủ công truyền thống của người Việt Nam, một ngành nghề độc đáo được lưu giữ qua nhiều thế kỷ..

2.3.4.2. Nghề chằm nón

Trải qua một thời gian dài, nghề làm nón (chằm nón) là nguồn thu nhập chủ lực cho người dân ở Phú Lộc, Đại Điền, Diên Sơn thuộc huyện Diên Khánh bởi chất lượng của nón làm từ đây không hề thua kém với các loại nón có xuất xứ nổi tiếng khác như nón Bài thơ của Huế. Nghề này có từ lâu đời, ít nhất đã có 4 thế hệ nghệ nhân làm nón trong một gia đình cho thấy chiều sâu và bề dày truyền thống của nghề.

Thương hiệu nón lá Thành (tên gọi phổ biến mặc dù được làm từ các nơi phụ cận Thành cổ Diên Khánh) đã nổi tiếng khắp miền Nam trước đây với số lượng xuất ra hàng ngày hơn mười ngàn chiếc rất được nhân dân ở vùng Sài Gòn và miền Tây Nam Bộ ưa chuộng bởi chất lượng nón bền, hình thức đẹp, giá cả lại hợp lý. Trước đây, cả vùng này nhà nào cũng làm nón.

2.3.5. Du lịch sinh thái nghỉ dưỡng ở khu vực phụ cận Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh Luận văn: Thực trạng du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh.

Ngoài du lịch văn hóa, Diên Khánh còn nổi tiếng với nhiều điểm Du lịch sinh thái như: Điểm du lịch sinh thái Suối Tiên, Suối Đỗ, Suối Bạch Đằng, Am chúa, Suối lạnh và Hồ Cây Sung – Láng Nhớt, điểm du lịch sinh thái Nhân Tâm ở xã Diên Xuân, điểm du lịch Memento Country Home ở xã Diên Hòa…

2.3.5.1. Du lịch sinh thái Memento

Ẩn mình trong một thôn nhỏ của xã Diên Hòa, cách Thành cổ và Văn Miếu Diên Khánh hơn 7 km, Memento là một chốn quê như thế. Memento đủ tự nhiên, đủ nhẹ nhàng để du khách sống chậm lại, tận hưởng không khí trong lành của những cánh đồng lúa, hàng tre và luống rau. Khi đến đây, du khách sẽ sống lại với những kỷ niệm xa xưa.Với  diện tích hơn 60 ngàn mét vuông, Memento mang nét đặc trưng của một làng quê miền Trung thanh bình, yên ả với những cảnh quan hết sức thân thuộc, có thể làm nao lòng bất cứ ai từng đặt chân đến đây.

Memento biết cách gây thương nhớ cho du khách bởi những đồ vật của ngày xưa ấy như cái chum nước, cái gáo dừa cán tre, chiếc chõng tre, cái giếng gạch, chiếc nồi đất nung dùng đúc bánh xèo, bánh căn…Tưởng giản đơn nhưng là một trời thương nhớ mà ai cũng muốn tìm về.

2.3.5.1. Du lịch sinh thái Nhân Tâm

Khu du lịch sinh thái Nhân Tâm cách Thành cổ và Văn Miếu Diên Khánh khoảng 30km, thuộc xã Diên Xuân (huyện Diên Khánh), trải dài trên diện tích 15ha. Để đến đây, du khách có thể đi theo 3 tuyến đường: tuyến Nha Trang – Đà Lạt; tuyến Tỉnh lộ 8; tuyến Tỉnh lộ 2. Cả 3 cung đường này đã được trải nhựa hoàn toàn, đi lại khá thuận lợi. Trên đường tới khu du lịch, du khách có thể ghé tham quan các di tích như: Thành cổ Diên Khánh, Am Chúa, Pháp viện Thánh Sơn…

Với mục tiêu trở thành điểm đến của những người yêu thiên nhiên, sau những năm tháng hình thành và phát triển theo hướng du lịch bền vững, đến nay Khu du lịch sinh thái Nhân Tâm đã trở thành điểm du lịch với những dịch vụ chuyên biệt, phong phú gắn liền với thiên nhiên, phục vụ nhiều lứa tuổi. Hiện tại, đây là khu du lịch duy nhất tại Khánh Hòa có vườn cây ăn trái (bưởi, mít, chôm chôm, xoài…), rừng tre, rừng cây dó bầu. Ngoài ra, nơi đây còn có các hạng mục công trình khác như: cầu treo dài 91m bắc qua sông Chò, đồi tâm linh với hai gian nhà “Thành Nhân” nơi thờ Quốc tổ Hùng Vương, Đức Thánh Trần, Bác Hồ, gian nhà “Thành Tâm” nơi thờ Phật Thích Ca và các vị La hán. Bên cạnh đó còn có khu vực thờ các vị Phật và tượng 12 con giáp được điêu khắc hoàn toàn bằng gỗ rất tinh xảo.

Đến với Khu du lịch sinh thái Nhân Tâm, du khách như được thả mình vào không gian yên bình của một làng quê Việt truyền thống, với những lũy tre làng, con sông quê, vườn rau, ao cá. Một không gian thân thiện với dịch vụ, phong cách phục vụ thân thiện, tất cả chắc chắn sẽ khắc sâu trong tâm trí những người yêu thiên nhiên.

2.4. Cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ du lịch tại thành cổ và Văn miếu Diên Khánh Luận văn: Thực trạng du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh.

Hoạt động du lịch tại một điểm đến không chỉ là hoạt động tham quan đơn thuần mà còn là cơ hội để du khách trải nghiệm, sử dụng dịch vụ tại điểm đến đó. Yếu tố này có tính chất quan trọng trong việc để lại ấn tượng cho du khách và quyết định đến việc du khách có quay trở lại điểm du lịch đó thêm lần nào nữa hay không. Đo đó, việc đánh giá toàn diện và cụ thể các điều kiện về cơ sở vật chất. Thành cổ và văn miếu Diên Khánh cách trung tâm thành phố Nha Trang chưa đến 15 km nên khách du lịch thường xuyên lưu trú tại Nha trang và chủ yếu di chuyển tham quan Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh đi về trong ngày là chủ yếu

2.4.1. Cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ lưu trú và ăn uống

Theo thống kê đến cuối năm 2023, Khánh Hòa có 750 cơ sở lưu trú tương đương 40 nghìn phòng (so với năm 2022, số lượng tăng lên khoảng 50 cơ sở lưu trú và số lượng phòng tăng 10 nghìn phòng). Trong đó, tỉnh luôn tập trung cơ sở cao cấp, đối với khách sạn 3 đến 5 sao, số lượng này chiếm 101 cơ sở lưu trú, số lượng phòng gần 20 nghìn, chiếm gần 50% tổng số phòng hiện có trên địa bàn tỉnh.

Về năng lực lưu trú, 6 tháng 2024, Khánh Hòa đón, phục vụ khách lưu trú du lịch ước đạt 3,42 triệu lượt, tăng 11,95% so với cùng kỳ (trong đó khách quốc tế ước đạt 1.742 nghìn lượt lượt tăng 25,21 % so với cùng kỳ). Tổng ngày khách lưu trú ước đạt 10,5 triệu ngày khách, tăng 28,45% so với cung kỳ (trong đó, ngày khách quốc tế là 6,69 triệu ngày, tăng 32,65% so với cùng kỳ). Công suất sử dụng phòng bình quân ước đạt 50,95%, riêng đối với cơ sở lưu trú hạng 3-5 sao đạt 61,36%. Tổng doanh thu từ hoạt động lưu trú du lịch ước đạt 11,8 nghìn tỷ đồng.

Song song và đi liền với dịch vụ lưu trú là dịch vụ ăn uống, Khánh Hòa nói chung và Diên Khánh nói riêng là nơi rất nổi tiếng với sản phẩm ẩm thực đem vào khai thác hoạt động du lịch, hầu như cơ sở lưu trú nào cũng có cơ sở ăn uống kèm theo, thậm chí xung quanh cơ sở lưu trú cũng có nhiều cơ sở ăn uống riêng biệt được đầu tư để phục vụ du khách. Tuy nhiên, bên cạnh những hiệu quả đạt được thì còn đó những vấn nạn như không minh bạch về giá bán hoặc nguy cơ mất an toàn vệ sinh thực phẩm…

2.4.2. Cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ vui chơi, giải trí Luận văn: Thực trạng du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh.

Bên cạnh cơ sở lưu trú, đối với hoạt động vui chơi giải trí, hiện nay tỉnh đã đưa thêm vào một số điểm vui chơi giải trí mới thu hút khách du lịch cũng là để giảm tải bớt cho trung tâm thành phố như: Hồ Kênh Hạ, Ba Hồ và một số địa điểm trên tuyến đảo… Đó là một giải pháp Khánh Hòa đang cố gắng triển khai để phục vụ trong dịp Festival Biển 2024 cũng như trong năm nay.

Mặc dù lượng khách tăng đột biến nhưng làm sao để du khách chi tiêu nhiều hơn vẫn là bài toán mà du lịch Khánh Hòa phải tìm cách giải quyết. Dù sở hữu nhiều thế mạnh du lịch, điều kiện tự nhiên thuận lợi song các họat động, dịch vụ vui chơi, giải trí chưa được phát triển tương xứng. Những năm trở lại đây, ngoài Vinpear Land thì cũng đã có nhiều khu vui chơi, giải trí được đầu tư phát triển, tuy nhiên chúng ta vẫn còn thiếu những khu vui chơi, giải trí tầm cỡ. Nha Trang đã có phố đi bộ nhưng đa phần là bán hàng mỹ nghệ, lưu niệm và hàng ăn vặt, chưa có tính quy mô, chưa thể hiện được bản sắc văn hóa, bản sắc ẩm thực địa phương. Du khách ít tiền thì ngoài ngắm cảnh, ngủ khách sạn ít có lựa chọn để vui chơi, giải trí, mua sắm. Các sản phẩm du lịch nhìn chung còn thiếu bản sắc, chậm đổi mới, ít sáng tạo, trùng lập, thiếu tính cạnh tranh nên khó thu hút được du khách lưu trú dài ngày hoặc quay trở lại, đặc biệt “kinh tế ban đêm” phục vụ người dân và du khách vẫn chưa thực sự được quan tâm phát triển, giá trị gia tăng của sản phẩm du lịch thấp, thiếu tính liên kết trong phát triển sản phẩm. Đây là những thách thức mà muốn vượt qua, cần tư duy đột phá của những người làm du lịch.

2.4.3. Cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ vận chuyển du lịch

Khánh Hoà được thiên nhiên ưu đãi với khí hậu ôn hoà lại nằm trên trục giao thông Bắc Nam, thuận lợi cả về đường bộ, đường sắt, đường thuỷ và đường hàng không, là cửa ngõ lên Tây Nguyên và là tỉnh có nhiều vịnh, cảng gần tuyến hàng hải quốc tế nhất ở Việt Nam. Đó là lợi thế để Khánh Hòa có thể phát triển một nền kinh tế toàn diện, giao lưu trong nước và quốc tế về các lĩnh vực thương mại, du lịch, sản xuất kinh doanh và trao đổi hàng hóa.

Đường bộ, Khánh Hòa có hệ thống cơ sở hạ tầng về đường bộ tương đối phát triển, nằm trên các trục giao thông quan trọng ven biển của Việt Nam như: Quốc lộ 1A chạy dọc ven biển từ đèo Cả đến ghềnh Đá Bạc nối liền với các tỉnh phía Bắc và phía Nam; Quốc lộ 26 nối Ninh Hòa với Đăk Lăk và các tỉnh Tây Nguyên; đường 723 – rút ngắn khoảng cách Nha Trang đi Đà Lạt còn 140 km (đi ngang qua địa phận Diên Khánh) và dự án đường cao tốc Bắc Nam đi qua Khánh Hòa trong đó có Diên Khánh.

Đường sắt, có tuyến đường sắt Bắc – Nam chạy dọc tỉnh Khánh Hòa, dài khoảng 149,2 km, qua thành phố Nha Trang và hầu hết các huyện trong tỉnh. Trên địa bàn tỉnh có 12 ga đường sắt, các ga dọc tuyến là ga hỗn hợp, trong đó ga Nha Trang là ga chính, có quy mô lớn làm nhiệm vụ trung chuyển hành khách và hàng hóa từ Lâm Đồng, Buôn Ma Thuột tới các tỉnh phía Bắc và phía Nam, tất cả các tuyến tàu Thống Nhất đều dừng ở đây.

Đường hàng không, Khánh Hòa có Cảng hàng không quốc tế Cam Ranh nằm ở phía Bắc bán đảo Cam Ranh, cách TP. Nha Trang khoảng 35 km, cách TP. Cam Ranh 10km về phía Nam. Ngày 16/08/2012, Chính phủ đã ra Quyết định nâng cấp Cảng hàng không Cam Ranh trở thành Cảng hàng không quốc tế Cam Ranh và được đầu tư trang thiết bị hiện đại, đảm bảo khai thác tốt các loại máy bay hiện đại. Năm 2020, Cảng hàng không quốc tế Cam Ranh đã đón hơn 2,7 triệu lượt hành khách, vượt công suất thiết kế so với nhà ga hiện hữu (công suất thiết kế đón 2 triệu lượt khách vào năm 2025). Do đó, tháng 9-2021, Nhà ga hành khách mới Cảng Hàng không quốc tế Cam Ranh đã được khởi công xây dựng với thiết kế mang vẻ đẹp của chiếc tổ yến, tổng diện tích 50.500 m2 sàn, bao gồm: 2 cao trình đi/đến tách biệt; 80 quầy làm thủ tục; 10 cửa ra tàu bay; các khu chức năng, kinh doanh dịch vụ, sân đỗ xe ô tô, đường giao thông ra vào ga đồng bộ… Dự kiến đến năm 2030, nhà ga mới sẽ đón 8 triệu khách/năm. Theo quy hoạch đã được Chính phủ phê duyệt, đến năm 2025 và định hướng đến năm 2030, Cảng Hàng không quốc tế Cam Ranh có khả năng tiếp nhận các loại máy bay Airbus 320, 321, 300-600, Boeing 767, 777, 747 và tương đương; sử dụng 2 đường cất, hạ cánh. Cảng Hàng không quốc tế Cam Ranh đã và đang mở rộng các đường bay quốc nội, quốc tế. Hiện có khoảng 16 hãng hàng không đang khai thác các đường bay trong nước và quốc tế. các tuyến bay quốc nội đến: TP. Hồ Chí  Minh, Hà Nội, Vinh, Hải Phòng, Đà Nẵng, Thanh Hóa, Huế…; tuyến bay quốc tế: Nga, Hàn Quốc, Hồng Kông, Quảng Châu, Thành Đô… Luận văn: Thực trạng du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh.

Trong những năm qua hạ tầng giao thông trên địa bàn tỉnh có bước phát triển khá mạnh mẽ, hàng chục công trình trọng điểm được triển khai, nhiều tuyến đường chính của các huyện, thị xã, thành phố, đặc biệt là tại Nha Trang được mở rộng, nâng cấp, xây mới đã đưa vào khai thác đã trở thành động lực phát triển kinh tế – xã hội địa phương, đặc biệt là trong lĩnh vực du lịch cũng được hưởng lợi rất nhiều

2.4.4. Cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ dịch vụ bổ sung

Đây là những điều kiện hỗ trợ cho du khách trong quá trình hoạt động du lịch, nó tạo động lực cho du khách sử dụng nhiều hơn sản phẩm du lịch tại điểm đến. Khánh Hòa là một tỉnh có sự phát triển lớn về kinh tế xã hội, đóng góp rất nhiều cho ngân sách quốc gia nên hầu hết các ngân hàng có quy mô lớn nhỏ tập trung về đây cùng với hệ thống thanh toán điện tử, máy rút tiền tự động, thanh toán thẻ tín dụng…có mặt hầu hết tại các điểm tham quan du lịch, tạo điều kiện thuận lợi cho du khách trong việc thanh toán các khoản chi tiêu mà không cần dùng đến tiền mặt

Bên cạnh đó là các điểm mua sắm, trung tâm thương mại lớn được đầu tư xây dựng và đi vào hoạt động như hệ thống siêu thị Coop Mart, Big C, VinCom…phong phú đa dạng nhiều mặt hàng, chủng loại sản phẩm, hàng lưu niệm đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng. Đặc biệt là các hệ thống trung tâm mua sắm này thường xuyên có các chương trình khuyến mãi kích cầu người tiêu dùng từ bình dân cho đến cao cấp mà giá cả phải chăng

Đồng hành với các hoạt động phát triển du lịchlà sự phát triển về các cơ sở chăm sóc sức khỏe y tế. Du khách dù đi đến đâu cũng rất quan tâm đến hiện trạng và tình hình sức khỏe của mình nhằm duy trì cảm hứng của chuyến đi. Trong 10 năm trở lại đây, tại Diên Khánh nói riêng và vùng phụ cận ra đời nhiều cơ sở y tế, bệnh viện đa khoa và phòng khám mới do cả nhà nước và tư nhân cùng đầu tư, đáp ứng đa dạng nhu cầu khác nhau của người bệnh, có thể kể đến như Bệnh viện nhiệt đới Khánh Hòa (gần ngã ba Thành), Bệnh viện Giao thông vận tải (cách Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh 5km), Bệnh viện Đa Khoa Tâm Trí (cách 15km), Bệnh viện quân dân y 22-12 (20km)…đó cũng là một sự thuận lợi cho du khách yên tâm khi đến Khánh Hòa du lịch.

2.5. Nhân lực du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh Luận văn: Thực trạng du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh.

Nhân viên đang phục vụ tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh hiện nay trực thuộc sự quản lý của Trung tâm Bảo tồn di tích Khánh Hòa Tất cả cán bộ nhân viên của trung tâm đều tốt nghiệp đại học các chuyên ngành khoa học xã hội và ngoại ngữ. Trước tháng 7-2021, nhìn chung, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, kỹ năng hướng dẫn đoàn của các thành viên trong đội đều đáp ứng được những yêu cầu của du khách. Tuy nhiên, diễn biến tình hình hoạt động du lịch liên quan đến khách nước ngoài vào thời điểm đó phát sinh nhiều vấn đề tiêu cực cần khắc phục, trong đó có việc người Trung Quốc làm hướng dẫn viên tại các điểm du lịch văn hóa di sản và tâm linh. Chính vì thế, UBND tỉnh đã chỉ đạo ngành Văn hóa, cụ thể là Trung tâm Bảo tồn di tích tỉnh phải bố trí đội ngũ thuyết minh viên biết tiếng Nga, tiếng Trung tại các điểm di tích danh thắng do trung tâm quản lý.

Thực hiện ý kiến chỉ đạo đó, từ nửa cuối năm 2021 đến nay, Trung tâm đã triển khai nhiều giải pháp tích cực để nâng cao chất lượng đội ngũ thuyết minh viên. Trước hết, để giải quyết vấn đề thiếu hụt về thuyết minh viên biết tiếng Trung, tiếng Nga, lãnh đạo trung tâm đã mời giáo viên có trình độ chuyên môn tốt về trực tiếp giảng dạy các khóa cấp tốc. Tháng 5 vừa qua, trung tâm đã cử tất cả thành viên trong đội tham gia khóa học tiếng Trung nâng cao có thời gian 4 tháng để lấy chứng chỉ. Sau khi khóa học kết thúc, Ban giám đốc trung tâm yêu cầu các thành viên trong đội thuyết minh phải đáp ứng được yêu cầu thuyết trình cho khách. Hiện tại, đội thuyết minh của trung tâm có thể hướng dẫn được bằng các ngoại ngữ: Anh, Pháp, Nga, Trung. Sắp tới, trung tâm sẽ tiếp tục trang bị thêm tiếng Hàn Quốc cho đội hướng dẫn viên.

Trình độ chuyên môn nghiệp vụ của các thành viên trong đội cũng thường xuyên được quan tâm, trau dồi. Định kỳ hàng tháng, đội tổ chức họp chuyên đề với những chủ đề khác nhau. Từ đầu năm đến nay, đội thuyết minh tại điểm của trung tâm đã cùng nhau thảo luận các nội dung như: vị trí xây dựng tháp Chăm; Ấn Độ giáo; truyền thuyết về các vị thần tiêu biểu của Ấn Độ giáo trong văn hóa Chăm; nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc tháp Chăm… Qua đó, mỗi người tự nâng cao sự hiểu biết của mình để áp dụng vào việc hướng dẫn, thuyết trình cho khách được tốt hơn.

Bên cạnh đó, mỗi năm, trung tâm cũng tổ chức các đợt thi sát hạch đối với đội ngũ thuyết minh viên. Trong các đợt sát hạch đó, giám khảo ngoài thành phần lãnh đạo trung tâm còn mời các giảng viên chuyên ngành tham gia đánh giá. Trên cơ sở kết quả sát hạch của từng người, trung tâm có hướng bồi dưỡng cũng như khắc phục những hạn chế. Trung tâm cũng đã xây dựng bài thuyết minh có nội dung thông tin chuẩn về các di tích do trung tâm quản lý. Dựa vào đó, mỗi thuyết minh viên tùy theo sự sáng tạo của mình để có bài thuyết trình riêng vừa hấp dẫn người nghe vừa chuẩn mực về kiến thức. Ngoài hai điểm di tích, danh thắng thu hút được nhiều du khách, các thành viên trong đội còn thuyết minh bằng tiếng Việt về 14 di tích cấp quốc gia khác trên địa bàn tỉnh khi có khách yêu cầu.

Theo số liệu của Văn phòng dịch vụ du lịch, từ đầu năm đến nay, đội thuyết minh đã phục vụ hơn 300 đoàn với hàng ngàn lượt du khách, trong đó có nhiều đoàn khách nước ngoài. Tất cả đều để lại ấn tượng tốt với khách. Đó chính là kết quả của những nỗ lực nâng cao chất lượng đội ngũ thuyết minh viên của Trung tâm Bảo tồn di tích tỉnh.

2.6. Công tác quản lý du lịch tại thành cổ và Văn miếu Diên Khánh

2.6.1. Về công tác tổ chức quản lý Luận văn: Thực trạng du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh.

Hiện nay, Thành cổ và Văn Miếu diên Khánh được đặt dưới sự quản lý của Trung tâm bảo tồn di tích tỉnh Khánh Hòa với việc thực hiện các mục tiêu khai thác giá trị di sản vào các hoạt động du lịch

Về chức năng quản lý

• Tổ chức điều tra, phát hiện, thống kê, lập hồ sơ di tích trình các cấp có thẩm quyền quyết định công nhận giá trị di tích; Phân loại, lưu trữ tài liệu di tích lịch sử – văn hóa, danh lam thắng cảnh trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa theo quy định của Luật Di sản văn hóa.
• Kiểm tra các di tích đã được xếp hạng, hướng dẫn các tổ chức, cá nhân quản lý di tích trên địa bàn toàn tỉnh thực hiện công tác bảo vệ, tu bổ di tích theo quy định.
• Tổ chức khai thác và phát huy giá trị lịch sử, văn hóa các di tích, danh thắng trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa phù hợp với chính sách phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng của tỉnh.
• Tổ chức các hoạt động dịch vụ tại di tích Tháp Bà, Hòn Chồng – Hòn Đỏ như: Giữ xe, cho thuê mặt bằng, giải khát, tổ chức các hoạt động văn hóa nghệ thuật, quảng bá du lịch đáp ứng nhu cầu của khách đến tham quan và tăng nguồn thu sự nghiệp.

Về nhiệm vụ quyền hạn

• Phối hợp với phòng Quản lý di sản văn hóa tham mưu cho Sở Văn hóa và Thể thao thực hiện quản lý nhà nước chuyên ngành trong lĩnh vực bảo vệ, tôn tạo, phát huy giá trị các di tích, danh thắng trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa theo quy định của Luật Di sản văn hóa.
• Tổ chức điều tra, khảo sát, thống kê, và lập hồ di tích trình các cấp có thẩm quyền quyết định xếp hạng di tích trên địa bàn tỉnh;
• Thực hiện công tác bảo vệ, tu bổ các di tích lịch sử văn hóa, danh lam thắng cảnh theo kế hoạch được giao.
• Tổ chức các hoạt động dịch vụ: Trưng bày, biểu diễn văn hóa, nghệ thuật; Phục vụ ẩm thực, giải khát…hỗ trợ cho hoạt động tại các di tích, phục vụ nhu cầu tham quan, học tập, nghiên cứu của nhân dân và du khách. Đồng thời, bảo đảm kinh phí hoạt động thường xuyên, đóng góp nghĩa vụ thuế Nhà nước và tích lũy nguồn kinh phí đầu tư tôn tạo di tích theo kế hoạch được giao.
• Phối hợp với phòng Xây dựng nếp sống văn hóa và gia đình; các cơ quan, ban ngành, đoàn thể, ban quản lý các di tích, hướng dẫn tổ chức các lễ hội truyền thống lành mạnh, chống các hành vi lợi dụng lễ hội tuyên truyền mê tín dị đoan; vận động nhân dân và các tổ chức hoạt động quyên góp cho mục đích từ thiện, góp phần tôn tạo di tích.
• Phối hợp với các phòng chuyên môn thuộc Sở và các phòng Văn hóa – Thông tin huyện, thị, thành phố và các đơn vị có liên quan tổ chức triển khai, hướng dẫn tuyên truyền thực hiện Luật Di sản văn hóa và các văn bản pháp luật hiện hành; tham gia các hoạt động bảo tồn và tuyên truyền, giới thiệu để phát huy giá trị di tích, danh thắng trong địa bàn tỉnh Khánh Hòa. Luận văn: Thực trạng du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh.
• Phối hợp với các phòng chuyên môn thuộc Sở, chính quyền địa phương và các đơn vị, tổ chức có liên quan tổ chức tốt lễ hội Tháp Bà truyền thống hàng năm. Vận động nhân dân, các tổ chức, cá nhân tài trợ, đóng góp công đức để tu bổ di tích, phục vụ nhu cầu tín ngưỡng của nhân dân.
• Phối hợp với Phòng Kế hoạch – Tài chính, phòng Quản lý Di sản thuộc Sở thẩm định các dự án bảo quản, tu bổ di tích cấp quốc gia, cấp tỉnh; dự án cải tạo, xây dựng các công trình nằm ngoài khu vực bảo vệ di tích có khả năng ảnh hưởng đến cảnh quan, môi trường của di tích.
• Thực hiện các nhiệm vụ khác do Giám đốc Sở giao.

Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh là 2 di tích được xếp hạng cấp quốc gia, do đó phải được quản lý với những điều kiện hết sức khắt khe và bị chi phối của Luật di sản. Hiện nay, Thành cồ và Văn Miếu Diên Khánh được khai thác du lịch dưới dạng tham quan là chủ yếu và du khách không mất phí tham quan khi đến đây. Điều đó cũng là động lực để thu hút thêm nhiều du khách và tạo thiện cảm trong hoạt động du lịch, tuy nhiên về lâu về dài nếu tổ chức thu phí theo một giá trị nào đó thì những dòng tiền này chính là một phần đóng góp của khách du lịch đối với việc tôn tạo, tu bổ, duy trì giá trị của di sản văn hóa.

2.6.2. Quy hoạch phát triển du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh

Thường trực HĐND tỉnh Khánh Hòa vừa thông qua chủ trương trùng tu Thành cổ Diên Khánh giai đoạn 2 với kinh phí hơn 70,6 tỷ đồng. Dự kiến, dự án trùng tu gồm các hạng mục: phục chế thành đất khoảng 900m, các tiểu công viên, trồng cây xanh; nhà vệ sinh; hệ thống điện chiếu sáng; xây mới cầu vòm bắc qua hào nước ở cửa Hậu; xây mới tuyến đường nằm ngoài đường ranh giới bảo vệ; hệ thống thoát nước cho hào nước bao quanh thành… Tuy được thông qua nhưng tại phiên họp Thường trực HĐND tỉnh vừa qua, vẫn còn có những ý kiến băn khoăn, bởi đến nay vẫn chưa có quy hoạch tổng thể về trùng tu, tôn tạo và phát huy giá trị di tích Thành cổ Diên Khánh.

Nhìn về bề dày “lý lịch” Thành cổ để thấy, việc trùng tu Thành cổ cần phải được tính toán một cách khoa học, kỹ lưỡng. Trong trùng tu di tích có 2 hướng cơ bản: trùng tu, tái tạo di tích như vốn có và trùng tu giữ nguyên hiện trạng (chủ yếu gia cố di tích không để di tích bị xâm lấn, hư hại thêm). Theo đó, với Thành cổ Diên Khánh, trước hết chính quyền địa phương và ngành Văn hóa cần phải xác định quy mô của việc trùng tu Thành cổ. Nói vậy, bởi trước đây, đã từng có ý tưởng khôi phục Thành cổ Diên Khánh với đầy đủ các hạng mục vốn có, biến  thành một điểm du lịch văn hóa lịch sử lớn theo kiểu thành cổ Hwaseong của Hàn Quốc. Luận văn: Thực trạng du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh.

Khánh Hòa đang phát triển mạnh về du lịch, bên cạnh các sản phẩm du lịch biển đảo, cần có thêm các loại hình du lịch khác, trong đó có các điểm, tour du lịch văn hóa. Việc thực hiện đại dự án trùng tu Thành cổ Diên Khánh (nếu có), đưa di tích trở thành điểm du lịch lớn rất có ý nghĩa với sự phát triển du lịch xứ Trầm Hương. Tất nhiên, để thực hiện điều này, cần phải có nghiên cứu khoa học cẩn trọng, hình thành quy hoạch tổng thể, sau đó sẽ phân kỳ giai đoạn để trùng tu tôn tạo. Để thực hiện ý tưởng này, cần phải giải tỏa nhiều công trình xây dựng đang hiện hữu trong nội thành, cần một nguồn kinh phí rất lớn, không loại trừ việc kêu gọi tiến hành dự án theo phương thức xã hội hóa. Trong quá trình thực hiện dự án, phải lựa chọn đơn vị có kinh nghiệm thi công, tổ chức giám sát chặt chẽ, phải tính toán đến cả đội ngũ nhân lực tham gia quản lý dự án sau khi hoàn thành việc trùng tu.

Việc tiến hành một dự án đại trùng tu Thành cổ Diên Khánh sẽ rất phức tạp nhưng không phải không thực hiện được, cái chính là quyết tâm, cách làm việc khoa học của chính quyền địa phương và ngành Văn hóa, sự đồng thuận của người dân.

Việc TP. Đà Nẵng đang thực hiện trùng tu Thành cổ Điện Hải là một minh chứng.

UBND tỉnh Khánh Hòa vừa có quyết định sẽ di dời các cơ quan hành chính, quân sự, trường học khỏi khu vực bên trong thành cổ Diên Khánh hiện nay.Sau khi di dời, đất các công trình vừa nêu được chuyển đổi thành đất dịch vụ du lịch và dịch vụ đô thị, kết hợp tổ chức thành các dãy phố đa chức năng. Các công trình này được xây dựng cao không quá 14m.

Khu vực trong thành cổ sẽ trở thành phố đi bộ vào một số thời điểm để tăng tính hấp dẫn với du khách.

Cùng với việc bảo tồn, tôn tạo thành cổ, trên tường thành sẽ làm một số điểm dừng chân cho du khách ngắm cảnh.

Đối với Văn miếu Diên Khánh sau khi đã hoàn thành các công đoạn trùng tu đã được đưa vào khai thác du lịch, định hướng của địa phương trong việc phát triển du lịch tại đây là quy hoạch Văn miếu thành một trong những sản phẩm du lịch văn hóa trọng điểm của địa phương, đưa vào khai thác tuyến tham quan du lịch phía Bắc huyện: Tour Diên Điền, Diên Sơn và Bắc thị trấn tham quan các công trình kiến trúc Đình, Chùa, các di tích lịch sử – văn hóa Miếu Cây Ké, Chùa Phú Lộc, Chùa Thiên Quang, Văn Miếu Diên Khánh, kiến trúc nhà cổ, chợ đồng quê và các cơ sở chế sản phẩm sau thu hoạch tạo nguồn nguyên liệu cho công nghiệp…Đồng thời, tiếp tục đề xuất mở rộng giai đoạn 2 với tổng diện tích 2 ha đã được Nghị quyết HĐND huyện thông qua qui hoạch.

2.8. Đánh giá chung về hoạt động du lịch tại thành cổ Diên Khánh và Văn miếu Diên Khánh

2.8.1. Về thị trường khách đến với Thành cổ và Văn Miếu Diên Khánh

• Về số lượng khách Luận văn: Thực trạng du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh.

Nhìn vào bảng số liệu(Bảng 2.8.1.1.), cho thấy thị trường khách du lịch hỗn hợp bao gồm nội địa và quốc tế vẫn còn rất hạn chế, chủ yếu khách đi tham quan dưới hình thức tự phát và kết hợp việc tham dự các lễ hội tổ chức ở Văn miếu sau đó di chuyển sang tham quan Thành cổ do hiện nay, Thành cổ Diên Khánh vừa là di sản văn hóa vừa là cửa ngõ ra vào của cư dân nội thị nên không bán vé tham quan, điều này gây nên sự khó khăn trong công tác quản lý và thống kê số liệu. Lượng du khách tăng đều trong các năm bước đầu cho thấy một số hiệu quả của công tác xúc tiến, quảng bá hình ảnh du lịch Thành cổ và Văn Miếu Diên Khánh

Bảng 2.8.1.1. Bảng thống kê số lượng du khách tham quan Thành cồ và Văn miếu Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa (giai đoạn 2020 – 2024)

Việc khách tăng đều đặn trong các năm đến tham quan Thành cổ và Văn Miếu Diên Khánh là một tín hiệu đáng mừng. Điều này được giải thích về việc các cấp cơ quan ban ngành trong tỉnh đang có kế hoạch và chủ trương khuyến khích học sinh, sinh viên thực hiện các chuyến học tập ngoại khóa tại Thành cổ và Văn miếu để nâng cao ý thức truyền thống lịch sử và hiếu học. Trên thực tế cho thấy, qua các văn bản như: Kế hoạch số 30/KH-UBND ngày 23/2/2023 của UBND huyện Diên Khánh về việc tổ chức cá hoạt  động tại Văn miếu và Nhà truyền thống huyện Diên Khánh; Công văn số 793/PGD&ĐT ngày 01/10/2023 của Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Diên Khánh về việc tổ chức tham quan các hoạt động tại Văn Miếu và Thành cổ Diên Khánh năm học 2024-2025; Công văn 683/PGD&ĐT ngày 18/9/2024 của Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Diên Khánh về việc tổ chức tham quan các hoạt động tại Văn Miếu và Thành cổ năm học 2024-2025.

Tiếp tục thực hiện Kế hoạch số 237/KH-UBND ngày 9/12/2024 của UBND huyện Diên Khánh về việc Triển khai thực hiện Chỉ thị số 21/CT-TU ngày 13/9/2024 của  Ban thường vụ Tỉnh ủy về tăng cường bảo tồn và phát huy giá trị của các di tích lịch sử văn hóa trên địa bàn huyện Diên Khánh

Mặt khác, xu hướng dịch chuyển cơ cấu khách quốc tế đến với Khánh Hòa ngày một tăng với việc mở rộng các đường bay từ Cam Ranh đến các nước như Trung Quốc, Nga, Hàn Quốc, Thái Lan…cũng là nguyên nhân gia tăng lượng khách quốc tế đến tham quan tại Thành cổ và Văn Miếu Diên Khánh. Đặc điểm của nhóm khách quốc tế này từ đi thành đoàn từ 3-4 xe 45 chỗ ngồi đến điểm tham quan, thứ nữa là thị hiếu những nhóm khách quốc tế này rất quan tâm đến du lịch di sản bởi sự tương đồng nào đó về văn hóa Á Đông trong phong cách kiến trúc, họa tiết, hoa văn trang trí hay cho đến những đạo dụ, sắc phong của vua chúa thời xưa cũng không kém phần lôi cuốn, hấp dẫn so với quốc gia mà học đang sinh sống

• Về quốc tịch Luận văn: Thực trạng du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh.

Có thể thấy, nhìn vào số liệu (Bảng 2.8.1.2.)thì lượng du khách quốc tế chủ yếu đến từ vùng Đông Bắc Á (45%) sau đó lần lượt là khách đến từ Châu Âu, Châu Öc và ASEAN với tỷ lệ 20%. Điều này cho thấy sự phù hợp với cơ cấu khách chung đến với Khánh Hoà bởi trong những năm gần đây lượng khách đến từ các nước như Trung Quốc, Hàn Quốc là rất lớn dần thay thế thị trường truyền thống trước kia là Châu Âu, Châu Mỹ…Chưa kể, việc sân bay Cam Ranh mở rộng để đón các đường bay mới nối tuyến từ các nước như Thái Lan, Malaysia cũng mở ra cơ hội khai thác một thị trường tiềm năng đến từ các nước ASEAN. Việc chuyển dịch cơ cấu khách quốc tế như đã nói ở trên về mặt số lượng là một điều đáng mừng, nhưng việc thị trường truyền thống mất dần cũng là một điều đáng lo đặt ra cho những người làm du lịch một số vấn đề đáng suy ngẫm trong việc định hướng và hoặc định chính sách phát triển thị trường khách du lịch

Bảng 2.8.1.2. Bảng số liệu thành phần quốc tịch du khách tham quan Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa

• Về nghề nghiệp

Cũng theo khảo sát, tác giả nhận thấy có sự đa dạng về nghề nghiệp của du khách khi lựa chọn Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh là điểm đến bởi đây là địa chỉ văn hóa rất có giá trị và đáng lưu tâm phục vụ nhiều mục đích, đặc biệt là mục đích nghiên cứu lịch sử, văn hóa, khảo cổ…vì vậy mà trong 6 ngành nghề mà tác giả đưa ra khảo sát thì tỷ lệ giáo viên, người nghiên cứu và công chức viên chức chiếm tỷ lệ khá cao (tổng 51%). Điều này cho thấy loại hình du lịch văn hoá di sản cũng khá kén chọn khách và phục vụ cho những mục đích học tập, khảo sát nhất định dẫu rằng thành phần khách tham quan là đa dạng. Thành phần nghề nghiệp khác cũng cho thấy có một sự sự quan tâm nhất định di sản văn hoá thông qua hoạt động tham quan cũng là một tín hiệu đáng mừng (xem Bảng 2.8.1.3.)

Bảng 2.8.1.3. Bảng số liệu thành phần nghề nghiệp du khách tham quan tại Thành cổ và Văn Miếu Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa

• Về độ tuổi

Khi đưa ra các mức tuổi khảo sát khách du lịch tại Thành cổ và Văn Miếu Diên Khánh, tác giả cho rằng ở những độ tuổi này thì các hoạt động du lịch được diễn ra thường xuyên hơn, trình độ nhận thức ở một mức độ tương đối trong việc đánh giá sự hấp dẫn của điểm đến. Mỗi giai đoạn độ tuổi, du khách có tâm lý và nhu cầu du lịch vốn là khác nhau dẫn đến những đánh giá, cảm nhận về điểm đến có thể khác nhau. Nếu nhìn tổng thể từ bảng số liệucó thể thấy rằng có sự quan tâm rất lớn của nhóm các nhóm tuổi từ 18 cho đến 45 tuổi, tổng tỷ lệ chiếm đến 75% tổng số du khách trong độ tuổi khảo sát, điều đó đi đến một lập luận mới rằng loại hình du lịch di sản văn hóa đang nhận được sự quan tâm rất lớn từ những người trẻ, nó trái ngược với những quan niệm trước đây về thị trường khách du lịch di sản văn hóa là chỉ dành cho những người lớn tuổi(xem Bảng 2.8.1.4.)

Bảng 2.8.1.4. Bảng số liệu độ tuổi du khách tham quan tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa

Về giới tính: về vấn đề này khi tiến hành khảo sát đối với cả khách quốc tế và nội địa cho thấy tỷ lệ nữ giới cao hơn nam giới xem (Bảng 2.8.1.5.)cho thấy một bước chuyển biến tích cực về sự quan tâm của đối tượng khách du lịch về phương diện giới, nhưng nhìn chung tỷ lệ này là không đáng kể và không ảnh hưởng gì đến chất lượng hoạt động tham quan di sản, di tích tại điểm đến. Luận văn: Thực trạng du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh.

Bảng 2.8.1.5. Bảng số liệu giới tính của khách tham quan tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa

2.8.2. Về thông tin đánh giá của du khách và các thành phần xã hội khác

Theo khảo sát tổng hợp 140 phiếu điều tra từ các đối tượng được phỏng vấn bao gồm khách du lịch, hướng dẫn viên và các chuyên gia du lịch đánh giá về kiến trúc chung cho thấy bình quân hơn 50% số lượng người tham gia phỏng vấn cho rằng Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh có kiến trúc khá đẹp, thu hút sự quan tâm của nhiều người và cần khai thác các giá trị văn hóa, lịch sử vào hoạt động du lịch(xem bảng 2.8.2.1.)

Bảng 2.8.2.1. Bảng số liệu mức độ  đánh giá về kiến trúc chung đối với Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa

Tuy nhiên, hoạt động du lịch hiệu quả không chỉ tính đến nhận xét, cảm nhận của du khách đến tham quan các giá trị kiến trúc mà còn xoay quanh các hoạt động đa dạng nhằm kết hợp đưa du khách tiếp cận các sản phẩm du lịch khác thì có đến trên 60% (xem bảng 2.8.2.2.)ý kiến cho rằng rất nên quy hoạch bên trong Thành cổ Diên Khánh thành phố đi bộ dựa trên những tài liệu cũ nhằm tái hiện lại cảnh quan thời xưa nhằm giúp du khách có cơ hội trải nghiệm không khí và nét sinh hoạt văn hóa xưa tại vùng này đồng thời góp phần thu hút lượng khách về đây

Bảng 2.8.2.2. Bảng số liệu khảo sát ý kiến về quy hoạch Thành cổ Diên Khánh phục vụ du lịch

Và để thu hút thêm lượng du khách thì đa số ý kiến cho rằng nên tổ chức tái hiện các sinh hoạt xưa bên trong Thành cổ Diên Khánh vào những ngày cuối tuần và dịp lễ Tết. Điều này có thể lý giải bởi trọng tâm phát triển du lịch Khánh Hòa nói chung vẫn là du lịch biển đảo kết hợp một phần loại hình du lịch văn hóa nhằm đa dạng hoạt động tham quan du lịch (xem bảng 2.8.2.3.)

Bảng 2.8.2.3. Bảng khảo sát ý kiến về thời gian tổ chức các hoạt động tại Thành cổ Diên Khánh phục vụ du lịch

Đối với Văn miếu Diên Khánh, ấn tượng với du khách đó là kiến trúc và cách bàn trí bàn thờ. Có đến 78/140 phiếu đồng ý ấn tượng khi đến với nơi này là kiến trúc đạt tỷ lệ 57,7%(xem bảng 2.8.2.4.).Điều này cho thấy sự đánh giá cao các nét kiến trúc và thờ tự của Văn miếu Diên Khánh bởi nhìn lại lịch sử hình thành Văn miếu có sự kết hợp giữa cách xây dựng phong cách cổ điển đặc trưng của hệ thống Văn miếu của các nước có nền nho học lâu đời, bên cạnh đó là sử dụng các nguyên vật liệu tự nhiên và gần như nguyên vẹn (cột kèo, gác mái, hoành phi, câu đối) trong quá trình trùng tu và phục dựng. Không những thế, tại Văn miếu còn lưu giữ hệ thống các sắc phong, đạo dụ từ thời phong kiến (chủ yếu là thời nhà Nguyễn) có giá trị tư liệu quý hiếm rất được các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước quan tâm Luận văn: Thực trạng du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh.

Bảng 2.8.2.4. Bảng số liệu khảo sát ấn tượng của du khách đối với Văn miếu Diên Khánh

Tựu chung, bên cạnh những nhận xét khách quan giữa các bên về Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh thì những đóng góp ý kiến quý báu nhằm thu hút thêm lượng du khách đến 2 điểm tham quan này cũng góp phần giúp các nhà hoạch định và kinh doanh du lịch phải suy nghĩ thêm nhằm mang lại nhiều thông tin, định hướng được những giải pháp phát triển du lịch cho những năm sắp tới. Có 41/140 (đạt 29,1%) số người được hỏi cho rằng để thu hút khách du lịch nên thực hiện quảng cáo trên TV, báo đài giúp cho công chúng biết đến 2 điểm tham quan này rộng rãi hơn, nhưng chỉ có thể áp dụng đối với trong nước còn để thu hút được khách nước ngoài thì phương pháp này cũng bộc lộ hạn chế bởi chi phí quảng bá khá cao. Trong khi đó, có đến 73/140 người được hỏi (đạt tỷ lệ 52,1%) lại cho rằng nên liên kết các công ty lữ hành; điều này cho thấy các thành phần tham gia hoạt động du lịch đánh giá rất cao vai trò của công ty lữ hành với tư cách là cầu nối giữa du khách đến với điểm tham quan. Điều này tỏ ra hợp lý bởi các công ty là các đơn vị chủ yếu đưa khách đến; để đạt được hiệu quả trong việc đa dạng hóa các hoạt động tham quan và tìm kiếm những điểm đến có sức thu hút nhiều du khách, họ có thể vận dụng các phương pháp quảng bá sẵn có đồng thời có thể bắt tay nhau trong việc tìm nguồn khách đến với điểm tham quan. Mặt khác, có 26/140 người được hỏi cho rằng nên lập các trang web quảng cáo, đưa thông tin hình ảnh điểm đến Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh đến với du khách trong và ngoài nước, với tỷ lệ đạt 18,6% ở mức khiêm tốn cho thấy tính hiệu quả chưa cao của phương pháp quảng bá này bởi không phải ai cũng biết đến tên miền trang web, chi phí vận hành duy trì trang web cũng chỉ để nói đến 2 điểm tham quan , đồng thời nhân lực trong việc điều hành hoạt động của trang web cũng là vấn đề khó khăn cần phải tính tới (xem bảng 2.8.2.5.)

Bảng 2.8.2. 5. Bảng số liệu khảo sát ý kiến về hoạt động quảng bá nhằm thu hút khách du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa.

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2

 Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh, hai di tích cấp quốc gia tại Khánh Hòa với những nét lịch sử, văn hóa, kiến trúc. Hoạt động phát triển du lịch nhằm khai thác hết các giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc, khảo cổ…ở nơi này vẫn nằm ở mức tiềm năng và chưa thực sự trở mình mạnh mẽ so với những di sản văn hóa khác. Với xu hướng phát triển du lịch chung hiện nay, việc bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh nhận đang được quan tâm của các cấp chính quyền, nhân dân và khách du lịch trên hai bình diện: bảo tồn, phát huy di sản văn hóa vào việc phát triển du lịch và bảo tồn, duy trì các giá trị kiến trúc, văn hóa, khảo cổ mà không ảnh hưởng đến quy hoạch tổng thể không gian kiến trúc đô thị. Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh được đưa vào phục vụ phát triển du lịch không những là mang niềm tự hào của người dân của địa giới thiệu với du khách trong và ngoài nước mà còn đem lại nhiều giá trị về kinh tế du lịch, nâng cao chất lượng sống của người dân quanh khu vực và cũng là cơ hội quảng bá hình ảnh văn hóa của mảnh đất Khánh Hòa nói chung và Diên Khánh nói riêng. Luận văn: Thực trạng du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ: 

===>>> Luận văn: Giải pháp du lịch tại Thành cổ và Văn miếu Diên Khánh