Chia sẻ chuyên mục Đề tài Luận văn: Phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể hay nhất năm 2024 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thạc sĩ thì với đề tài Luận văn: Nghiên cứu thực trạng và đề xuất phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn dưới đây chắc hẳn sẽ cho các bạn cái nhìn tổng quát hơn về đề tài này.
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trên thế giới, du lịch mạo hiểm đã được biết đến từ những năm đầu của thế kỷ XX và có sự tăng trưởng khá nhanh thông qua việc ra đời của các sản phẩm cũng như điểm đến mới. Ngày càng nhiều khách du lịch từ nhiều độ tuổi khác nhau, không phân biệt giới tính tham gia vào các chương trình du lịch mạo hiểm. Đối tượng khách du lịch mạo hiểm thường có khả năng chi trả cao, đi du lịch dài ngày. Vì vậy, những nước quan tâm phát triển du lịch thường trú tâm tới loại hình du lịch này nhằm đề ra chiến lược quảng bá hiệu quả.
Việt Nam là quốc gia có tiềm năng du lịch và đang nổi lên là một điểm đến mới, hấp dẫn trên bản đồ du lịch thế giới. Với 3/4 địa hình là đồi núi, hệ thống sông ngòi đa dạng, các dãy núi đá vôi, nhiều hang động đẹp, nhiều khu rừng nguyên sinh nhiệt đới, với hơn 3.000 km bờ biển tạo nên những cảnh đẹp vô cùng phong phú, v.v. là những điều kiện thuận lợi cho việc phát triển các loại hình du lịch mạo hiểm. Luận văn: Phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể.
Các hoạt động đi bộ băng rừng, leo núi, mô tô, xe đạp địa hình, khám phá hang động, lặn biển, xuôi dòng bằng bè mảng, đua thuyền, lướt ván, nhảy dù, đu dây v.v. trở thành các hoạt động du lịch hấp dẫn cho cả du khách trong nước và quốc tế. Hiện nay đã có một số doanh nghiệp lữ hành nghiên cứu, tổ chức các chương trình du lịch mạo hiểm như chương trình chinh phục đỉnh Fan Xi Păng, đỉnh Lang Biang, đỉnh Bạch Mã, đèo Prenn, các chương trình lặn biển ở Nha Trang, Cù Lao Chàm, Phú Quốc, Côn Đảo, đi xe đạp địa hình, xe mô tô thể thao ở Hà Giang, chèo thuyền kayak trên vịnh Hạ Long, đảo Cát Bà, các trò chơi dây nước, dây cáp ở Phong Nha – Kẻ Bàng, v.v. Tuy nhiên, các hoạt động đó mới chỉ khai thác tài nguyên du lịch tại khu vực đồng bằng, ven biển và một số khu vực miền núi gần các thị trấn, gần đường quốc lộ, còn một phần lớn các khu vực có điều kiện phát triển loại hình du lịch mạo hiểm vẫn chưa được đánh giá, khai thác. Việc xây dựng các chương trình du lịch mạo hiểm cho khách còn tương đối manh mún, khai thác ở mức thí điểm, thăm dò, chưa được tổ chức hiệu quả. Do đó, cần có những nghiên cứu, đánh giá sâu về loại hình du lịch được đánh giá là tiềm năng này ở Việt Nam nhằm có các đề xuất cho việc khai thác hiệu quả giá trị đó, góp phần vào việc thực hiện chiến lược du lịch của quốc gia và của địa phương.
Vườn quốc gia Ba Bể được thành lập năm 1992 theo Quyết định số 83/TTg, là nơi bảo tồn sinh cảnh rừng thường xanh mưa ẩm nhiệt đới điển hình với đa dạng sinh học cao. Ngoài ra, Ba Bể cũng được công nhận là một trong các khu đất ngập nước quan trọng của thế giới, và gần đây cũng được công nhận là một trong các khu RAMSAR của Việt Nam.
Trung tâm VQG Ba Bể là hồ Ba Bể – hồ kiến tạo tự nhiên lớn nhất ở Việt Nam, được UNESCO xếp vào một trong 20 hồ nước ngọt tự nhiên đẹp trên thế giới cần được bảo vệ và phát triển. Hồ có diện tích mặt nước khoảng trên 500 ha với chiều dài khoảng 7km, được bao bọc bởi vách núi đá và dạng địa hình đá vôi điển hình. Tại khu vực hồ Ba Bể có nhiều điểm tham quan, thắng cảnh đẹp và hấp dẫn, tiêu biểu là thác Đầu Đẳng, Ao Tiên, hệ thống các hang động có vẻ đẹp kỳ vĩ là điều kiện rất thuận lợi cho các hoạt động tham quan, khám phá, mạo hiểm.
Tuy nhiên du lịch mạo hiểm tại Ba Bể phát triển chưa xứng đáng với tiềm năng. Các sản phẩm, dịch vụ còn đơn điệu, khai thác chưa đồng bộ, hấp dẫn và chưa giữ chân được khách du lịch. Chính vì vậy việc tạo ra yếu tố mới, lạ về loại hình sản phẩm, phương thức tổ chức phù hợp sẽ là điều kiện quan trọng nhằm phát huy được các tiềm năng du lịch ở đây, đặc biệt là loại hình du lịch mạo hiểm. Luận văn: Phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể.
Từ những thực tế và sự cấp thiết đó, tác giả đã thực hiện đề tài: “Nghiên cứu thực trạng và đề xuất phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn”.
CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ:
2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: Du lịch mạo hiểm VQG Ba Bể.
Phạm vi nghiên cứu:
- + Về không gian: Vườn quốc gia Ba Bể và các bên liên quan đến hoạt động du lịch mạo hiểm ở Ba Bể.
- + Về thời gian: Từ tháng 09/2023 đến tháng 08/2024.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Nghiên cứu, đánh giá thực trạng và kinh nghiệm phát triển du lịch mạo hiểm tại Ba Bể nhằm đề xuất các giải pháp cho việc phát triển, khai thác hoạt động du lịch mạo hiểm ở Ba Bể theo hướng hiệu quả, bền vững và trách nhiệm hơn.
4. Lịch sử nghiên cứu
Du lịch mạo hiểm được nghiên cứu ở nhiều nơi cả trên thế giới cũng như Việt Nam. Mỗi nghiên cứu, đều thể hiện những quan điểm riêng, đánh giá vào các vấn đề riêng của hoạt động du lịch mạo hiểm, từ tiềm năng, cách tổ chức, vận hành, lợi ích, hiệu quả cũng như các tác động của chúng.
Trên thế giới có một số nghiên cứu đánh giá điển hình về du lịch mạo hiểm như:
John Swarbrooke (2012), “Du lịch mạo hiểm: Lĩnh vực mới” (Adventure tourism: The New Frontier): Tài liệu đã đề cập tới các vấn đề lý luận của du lịch mạo hiểm như khái niệm du lịch mạo hiểm, các nhân tố của du lịch mạo hiểm, thị trường cung – cầu, việc quảng bá du lịch mạo hiểm, vấn đề quản lý trong du lịch mạo hiểm.
Ralf Buckley (2015), “Du lịch mạo hiểm” (Adventure tourism): Tác giả dành ra 23 trong 27 chương để mô tả các loại hình du lịch mạo hiểm cụ thể tại các vùng trên thế giới như đi xuyên rừng, chèo thuyền vượt thác, leo núi, lặn dưới đáy biển, nhảy dù. Ralf Buckley nhấn mạnh hai khía cạnh tạo nên sản phẩm du lịch đó là hoạt động và nơi diễn ra các hoạt động ấy, đồng thời ông cũng đánh giá du lịch mạo hiểm sẽ là tiềm năng của ngành du lịch nhằm tạo ra nét đặc sắc riêng giữa một môi trường cạnh tranh du lịch đang ngày càng gay gắt hiện nay. Luận văn: Phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể.
Tại Việt Nam có một số nghiên cứu khoa học trong nước như:
Trương Quang Hải (2015): “Nghiên cứu tuyến Du lịch mạo hiểm Phong Nha – Kẻ Bàng”. Đề tài tập trung vào vấn đề khai thác tiềm năng của một số tuyến du lịch mạo hiểm, từ đó đưa ra định hướng phát triển du lịch mạo hiểm tại Phong Nha – Kẻ Bàng.
Phạm Trung Lương (2017): “Cơ sở khoa học để phát triển các sản phẩm du lịch thể thao – mạo hiểm ở vùng núi phía Bắc”. Đề tài tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận, tiềm năng, thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển sản phẩm du lịch mạo hiểm – thể thao ở khu vực vùng núi Phía Bắc, xây dựng những sản phẩm du lịch phù hợp, đáp ứng nhu cầu xã hội.
Trịnh Lê Anh (2015): “Du lịch Trekking ở Việt Nam: Loại hình và phương thức tổ chức (Nghiên cứu trường hợp ở Sa Pa – Lào Cai)”. Đề tài bước đầu khái quát cơ sở khoa học loại hình du lịch trekking và hiện trạng phương thức tổ chức trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn (trong phân hệ du lịch thể thao – khám phá, mạo hiểm). Từ đó khuyến nghị phương thức tổ chức khai thác du lịch trekking phù hợp tại Sa Pa.
Trương Việt Trường (2019): “Nghiên cứu du lịch sinh thái kết hợp với du lịch mạo hiểm tại khu mỏ Kẽm – Chì Chợ Đồn, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn”. Nghiên cứu trình bày cơ sở lý luận về du lịch sinh thái và du lịch mạo hiểm, hiện trạng các loại hình du lịch sinh thái và du lịch mạo hiểm trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng, phân tích hiện trạng khu mỏ Kẽm – Chì, huyện Chợ Đồn, làm rõ các tiềm năng, khả năng phát triển và đưa ra một số định hướng nhằm phát triển du lịch sinh thái, du lịch mạo hiểm cho khu mỏ này.
Các công trình trên đều tập trung vào việc phân tích, đánh giá về tiềm năng du lịch của điểm nghiên cứu và đề xuất khai thác các hoạt động du lịch nên được khai thác và phát triển cho địa phương. Đây cũng là các nghiên cứu quan trọng nhất về cở sở lý luận và định hướng cho việc phát triển du lịch mạo hiểm ở Việt Nam, đặc biệt là ở Bắc Kạn và Ba Bể.
5. Phương pháp nghiên cứu Luận văn: Phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể.
5.1. Các phương pháp nghiên cứu
Thu thập và xử lý thông tin: Mục đích của hoạt động này là nhằm tìm hiểu lịch sử nghiên cứu, kế thừa thành tựu, bài học mà đồng nghiệp đã làm về cùng một vấn đề. Do vậy, việc thu thập và đánh giá thông tin nhằm không lặp lại những công việc mà đồng nghiệp đã thực hiện. Trong khuôn khổ của luận văn, tác giả thực hiện việc thu thập các nghiên cứu, văn bản, tài liệu lý luận, các bài báo, công bố nghiên cứu khác nhau về du lịch mạo hiểm, từ đó lựa chọn thông tin quan trọng phục vụ cho đề tài nghiên cứu của mình. Các thông tin được thu thập từ các nghiên cứu, đánh giá, bài bao khoa học, luận văn, đề án nghiên cứu, từ các nguồn khác nhau, các thông tin về Ba Bể và các hoạt động du lịch ở Ba Bể được tập trung thu thập ở Sở VHTT&DL tỉnh Bắc Kạn, Ban Quản lý VQG Ba Bể, v.v. Dựa trên nguồn thông tin đó tác giả đã đánh giá, chọn lọc nội dung, thông tin, kinh nghiệm, so sánh, bình luận, nhận định và trích dẫn trong luận văn.
Khảo sát thực địa: Các hoạt động nghiên cứu, đánh giá tại thực địa đã giúp tác giả kiểm tra, đánh giá lại độ chính xác của các tư liệu, tài liệu và thu thập các số liệu thực tế, các nguồn thông tin mới nhất mà các tài liệu chưa cập nhật được. Khảo sát thực địa được thực hiện thông qua các hoạt động thăm, quan sát, trải nghiệm và đánh giá về hoạt động du lịch mạo hiểm tại Ba Bể. Tác giả đã tiến hành khảo sát thực tế trên các tuyến du lịch chính đang được khai thác tại Ba Bể như:
- Tuyến du lịch sông: Bến thuyền Buốc Lốm – Động Puông – Bản làng ven sông Năng (Bản Cám, Bản Tàu) – Thác Đầu Đẳng.
- Tuyến du lịch hồ: Hồ Ba Bể – Đảo Bà Goá – Đền An Mã – Ao Tiên.
- Tuyến du lịch rừng: Đường đi bộ trong rừng nguyên sinh VQG, các chòi quan sát ngắm cảnh hồ, làng bản.
- Tuyến du lịch làng bản ven hồ: Bản Pác Ngòi (Phía nam hồ) – Bản Bó Lù (Phía Tây nam hồ) – Bản Cốc Tộc (Phía Tây nam hồ).
- Các điểm tham quan du lịch lân cận hồ Ba Bể: Động Hua Mạ (Xã Quảng Khê) – Thác Bạc (Xã Hoàng Trĩ).
Khảo sát ở các tuyến và điểm du lịch chính này nhằm tìm hiểu, đánh giá được hiện trạng cơ sở hạ tầng – vật chất kĩ thuật, phương thức tổ chức, hiệu quả và các bất cập từ mô hình và cách quản lý vận hành các mô hình này.
Phương pháp điều tra xã hội học: Tác giả sử dụng phương pháp điều tra xã hội học để lấy ý kiến chủ quan của các đối tượng bằng những câu hỏi về nhu cầu và mức độ hài lòng của đối tượng được khảo sát về du lịch mạo hiểm tại VQG Ba Bể. Phương pháp này được tiến hành với các giai đoạn như sau: Luận văn: Phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể.
Giai đoạn 1: Lựa chọn nhóm đối tượng điều tra
Đối tượng tác giả lựa chọn là các bên liên quan tới hoạt động du lịch mạo hiểm tại VQG Ba Bể. Tuy nhiên, việc am hiểu về tiềm năng và thực trạng của du lịch mạo hiểm tại đây có thể khác nhau đối với từng nhóm đối tượng. Vì vậy, tác giả đã phân khúc ra một số nhóm như sau:
- Những người làm công tác nghiên cứu, giảng dạy có hiểu biết sâu rộng về du lịch mạo hiểm.
- Những người làm công tác tại ban quản lý và hướng dẫn viên tại địa phương tiến hành khảo sát.
- Người dân địa phương sinh sống quanh khu vực nghiên cứu.
- Khách du lịch đến VQG Ba Bể.
Giai đoạn 2: Thực hiện khảo sát
Tác giả trực tiếp điều tra theo từng nhóm đối tượng dựa trên bảng hỏi (Xem phụ lục 5, 7). Có 2 loại bảng hỏi đã được sử dụng là:
Bảng hỏi dành cho du khách (cho cả khách Việt Nam và khách nước ngoài) nhằm thu thập thông tin về những đánh giá, cảm nhận và góp ý của du khách về du lịch mạo hiểm Ba Bể. Nội dung bảng hỏi gồm 2 phần chính: Phần thông tin của du khách và đánh giá của du khách về du lịch mạo hiểm Ba Bể. Tổng số phiếu phát ra là 60 phiếu, tổng số phiếu thu về là 52 phiếu (chiếm tỉ lệ 86,7%), số phiếu không hợp lệ (không gửi lại hoặc không điền đầy đủ thông tin) là 8 phiếu (chiếm 13,3%).
Bảng hỏi dành cho người dân kinh doanh du lịch tại VQG Ba Bể nhằm thu thập thông tin về nhận thức và nhu cầu của cộng đồng dân cư bản địa sinh sống quanh khu vực nghiên cứu. Tổng số phiếu phát ra và thu về là 20 phiếu.
Nhờ sự giúp đỡ của ban quản lý và hướng dẫn viên tại VQG Ba Bể, tác giả đã thu nhận được phần lớn bảng hỏi của du khách quốc tế. Theo tác giả nhận định, việc tiếp cận với khách nội địa khó khăn hơn người nước ngoài, bởi tính cách của người Việt ngại hoặc chưa quen với hoạt động cho ý kiến. Luận văn: Phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể.
Giai đoạn 3: Tổng hợp và đưa ra kết quả đánh giá
Sau khi tiến hành điều tra khảo sát, tác giả xử lý dữ liệu thu thập được để từ đó đưa ra các ý kiến mang tính khách quan nhất có thể. Để trình bày và xử lý những số liệu điều tra, tác giả đã áp dụng phương pháp tính tỉ lệ phần trăm. Phương pháp này được thực hiện qua việc lập bảng thống kê các số liệu thu được và tính tỉ lệ phần trăm của các biến được chọn trong tổng số những người trả lời câu hỏi (áp dụng cho những câu hỏi được soạn theo thang định danh như các câu hỏi về độ tuổi, giới tính, v.v). Ngoài ra, việc sử dụng thang đo xếp hạng theo thứ tự cho biết được khoảng cách giữa các thứ bậc. Ví dụ, khi đánh giá về tài nguyên du lịch, cơ sở hạ tầng – vật chất kỹ thuật phục vụ du lịch mạo hiểm tại VQG Ba Bể, du khách sẽ đánh giá dựa trên 5 mức độ: 1: Rất kém; 2: Kém; 3: Trung bình; 4: Tốt; 5: Rất tốt. Việc đánh giá qua các mức độ của từng yếu tố giúp tác giả xác định mức độ giá trị, xếp hạng các yếu tố và từ đó có thể rút ra nhận xét khách quan, khoa học.
Tham vấn chuyên gia: Trong quá trình thực hiện nghiên cứu, ngoài những phương pháp kể trên, tác giả cũng đã tiến hành lấy ý kiến của các hãng lữ hành, các chuyên gia du lịch, các nhà quản lý tại VQG Ba Bể (phụ lục 8) về các vấn đề: Nhận thức chung về du lịch mạo hiểm, những điều kiện thuận lợi, hiện trạng, tồn tại và thách thức, các đề xuất, định hướng trong việc phát triển du lịch mạo hiểm tại VQG Ba Bể.
5.2. Kế hoạch thực hiện luận văn
| STT | Thời gian thực hiện | Nội dung |
| 1 | 15/8/2023 –
15/09/2023 |
Xác định tên đề tài và lập đề cương chi tiết |
| 2 | 15/09/2023-
30/10/2023 |
Thu thập tài liệu
– Những nghiên cứu trong nước và nước ngoài về du lịch mạo hiểm – Những tài liệu liên quan đến VQG Ba Bể. |
| 3 | 30/10/2023-
09/11/2023 |
Khảo sát tại Ba Bể
– Các điều kiện, thực trạng phát triển du lịch mạo hiểm Ba Bể như tài nguyên du lịch, cơ sở hạ tầng, v.v. Luận văn: Phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể. |
| 4 | 09/11/20204-
15/12/2023 |
Thu thập ý kiến của các chuyên gia |
| 5 | 15/12/2023-
15/02/2024 |
Phân tích xử lý số liệu, tổng hợp tài liệu |
| 6 | 15/02/2024-
20/08/2024 |
Viết, chỉnh sửa và hoàn thiện luận văn |
6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
Ý nghĩa khoa học: Đề tài góp phần bổ xung cơ sở lý luận khoa học thực tiễn cho việc phát triển loại hình du lịch mạo hiểm ở Việt Nam, đặc biệt là Ba Bể.
Ý nghĩa thực tiễn: Bước đầu tìm hiểu về thực trạng và các kinh nghiệm thực tế từ mô hình du lịch mạo hiểm ở Ba Bể với các kinh nghiệm, bài học thành công, thất bại. Từ bài học và kinh nghiệm đó, đề xuất giải pháp nhằm phát triển, khai thác hiệu quả hơn, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các nhà quản lý, cộng đồng địa phương và du khách khi tham gia du lịch mạo hiểm tại Ba Bể.
7. Bố cục của luận văn
Luận văn gồm các phần chính sau:
- Chương 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về du lịch mạo hiểm
- Chương 2. Điều kiện và thực trạng phát triển du lịch mạo hiểm tại VQG Ba Bể
- Chương 3. Một số giải pháp phát triển du lịch mạo hiểm tại VQG Ba Bể
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DU LỊCH MẠO HIỂM Luận văn: Phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể.
1.1. Các khái niệm và cách tiếp cận
Theo Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO), du lịch bao gồm tất cả mọi hoạt động của những người du hành, tạm trú, trong mục đích tham quan, khám phá và tìm hiểu, trải nghiệm hoặc trong mục đích nghỉ ngơi, giải trí, thư giãn cũng như mục đích hành nghề và những mục đích khác nữa, trong thời gian liên tục nhưng không quá một năm, ở bên ngoài môi trường sống định cư; nhưng loại trừ các chuyến du hành mà có mục đích chính là kiếm tiền. Còn lữ hành là việc thực hiện chuyến đi từ nơi cư trú và làm việc thường xuyên của con người đến một nơi khác nhằm những mục đích nhất định và những hoạt động phục vụ cho chuyến đi ấy (Trần Đức Thanh, 2014). Như vậy, những chuyến đi không nhất thiết nhằm mục đích du lịch cũng được coi là chuyến lữ hành. Khái niệm “lữ hành” mở rộng hơn khái niệm “du lịch” cả về nội hàm và ngoại diên của nó. Du lịch mạo hiểm là một trong những loại hình du lịch đang thu hút sự quan tâm của nhiều du khách, đặc biệt là những người ưa khám phá, hoạt động mạo hiểm, gần gũi với thiên nhiên, xu hướng hiểu và hòa mình với tự nhiên. Tuy nhiên, đây là một loại hình du lịch còn mới, đang tiếp tục phát triển do đó thuật ngữ du lịch mạo hiểm vẫn chưa thực sự thống nhất và được hiểu theo nhiều cách với nhiều khái niệm.
Theo John Swarbrooke và cộng sự (2012), du lịch mạo hiểm là một hoạt động giải trí, vì vậy có nhiều tên để chỉ loại hình du lịch này: sự mạo hiểm thú vị, hoạt động giải trí mạo hiểm tự nhiên, sự theo đuổi những hoạt động ngoài trời, hoạt động giải trí mạo hiểm, v.v.
Trong nghiên cứu của Millington (2010), ông cho rằng du lịch mạo hiểm là một hoạt động giải trí được tổ chức tại một nơi xa nơi cư trú thường xuyên, mới lạ và hoang sơ, kết hợp với các hoạt động có mức độ vận động cao, chủ yếu là các hoạt động ngoài trời. Người tham gia loại hình du lịch mạo hiểm mong muốn được trải nghiệm sự mạo hiểm ở nhiều mức độ mạo hiểm khác nhau, cảm nhận sự thú vị, tận hưởng sự mới lạ và rèn luyện bản thân.
Muller & Cleaver (2009) đã đưa ra một định nghĩa dưới góc độ của những người cung cấp dịch vụ rằng du lịch mạo hiểm được đặc trưng bằng khả năng cung cấp cho du khách các mức độ cảm nhận hào hứng thường có được nhờ đưa các thành tố thực nghiệm có tính chất thách thức về mặt thể chất vào trải nghiệm của du khách (thường là ngắn). Trong định nghĩa này, các tác giả nhấn mạnh cảm nhận của du khách thông qua việc tham gia trực tiếp vào các hoạt động đòi hỏi nỗ lực về mặt thể chất để vượt qua một thách thức. Luận văn: Phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể.
Theo Trương Quang Hải (2015) thì “Du lịch mạo hiểm là một hoạt động ngoài trời diễn ra ở nơi chúng ta không thường xuyên tới hay ở một nơi đặc biệt nào đó. Hoạt động này có thể dẫn đến một số rủi ro, song qua đấy chúng ta có thể học được những kinh nghiệm mới để chế ngự chúng và vượt qua những thử thách đối với bản thân” [21, tr.2].
Tác giả Phạm Trung Lương (2017) trong báo cáo Cơ sở khoa học để phát triển các sản phẩm du lịch thể thao mạo hiểm vùng núi phía bắc cho rằng “Du lịch mạo hiểm là loại hình du lịch tại những khu vực tự nhiên còn tương đối hoang sơ, nơi du khách sẽ được thỏa mãn nhu cầu khám phá những điều không ngờ tới cũng với những cảm xúc bị “đe dọa” bởi những hoạt động “mạo hiểm” mà trước đó họ chưa thể hình dung được song đã tự nguyện chấp nhận tham gia”[9, tr.18]. Ngoài ra, để làm rõ hơn nội hàm của khái niệm này, tác giả cũng đồng thời đưa ra khái niệm về du lịch thể thao – mạo hiểm: “Du lịch thể thao – mạo hiểm là loại hình du lịch mang tính chất thể thao dựa vào việc khai thác các giá trị tự nhiên có thể kết hợp với văn hóa địa phương những khu vực còn tương đối hoang sơ, nhằm thỏa mãn nhu cầu tăng cường sức khỏe và khám phá những điều không ngờ tới với những cảm giác mạo hiểm”. Như vậy, du lịch mạo hiểm thực chất là một phần nằm trong du lịch thể thao – mạo hiểm và cùng bao gồm những yếu tố nỗ lực cao về mặt thể chất, tinh thần. Tuy nhiên du lịch mạo hiểm chú trọng vào mục đích khám phá, vượt qua những khó khăn, thử thách, điều kiện khắc nghiệt để đạt được cảm giác “mạo hiểm” còn du lịch thể thao – mạo hiểm, ngoài mục đích trên còn hướng vào các hoạt động mang tính thể thao để tăng cường sức khỏe. Đây chính là dấu hiệu quan trọng để nhận biết sản phẩm của 2 loại hình này.
Từ các định nghĩa, khái niệm, cách hiểu trên, có thể thấy rằng du lịch mạo hiểm là loại hình du lịch trong đó cần có những đặc trưng cụ thể sau đây: Tác động linh hoạt, sự mạo hiểm, sự thách thức, tính mục đích, tính mới lạ, sự kích thích, sự độc lập, sự thám hiểm và khám phá, sự say mê, sự trải nghiệm cảm xúc.
1.2. Đặc điểm của loại hình du lịch mạo hiểm
Du lịch mạo hiểm là một hình thức giải trí tạo cảm giác mạnh, có thể hoặc không kết hợp việc di chuyển từ vùng nay sang vùng khác theo lịch trình, đòi hỏi phải có sự nghiên cứu kĩ lưỡng lịch trình chuyến đi và khu chọn làm địa điểm để thực hiện chuyến đi, bởi trên nguyên tắc địa điểm được chọn phải đáp ứng đầy đủ các tính chất phục vụ cho du lịch mạo hiểm (như tạo được thử thách cho du khách, cảm giác gần gũi với thiên nhiên, gắn liền với văn hóa và phong tục địa phương).
Không nhất thiết tất cả các chuyến mạo hiểm đều dựa vào thiên nhiên (trong một vài trường hợp có thể được tổ chức ở trong các thành phố lớn theo ý đồ của các nhà tổ chức), đó có thể là sự kết hợp giữa các yếu tố mạo hiểm và giải trí ở các công viên, cầu vượt trong thành phố hoặc là các trò chơi mang tính xếp hạng giữa các đội chơi kết hợp với các yếu tố mạo hiểm.
Du lịch mạo hiểm rất an toàn khi có sự hỗ trợ của các trang thiết bị hiện đại, và tùy theo mức độ hoạt động mà sự cần thiết của các trang thiết bị là khác nhau. Luận văn: Phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể.
Nguồn nhân lực phục vụ loại hình du lịch mạo hiểm cần là những người có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ liên quan đến các loại hình du lịch này. Thông thường các hướng dẫn viên trong các tuyến, điểm du lịch mạo hiểm là các huấn luyện viên cho các trò chơi, trải nghiệm, khám phá thử thách sẽ diễn ra trên tuyến.
Cũng như những loại hình khác, du lịch mạo hiểm cần có các sản phẩm và dịch vụ đặc biệt dành riêng cho nó. Các sản phẩm dành cho du lịch mạo hiểm là các trang thiết bị giúp du khách trải nghiệm được các hoạt động du lịch và công cụ để đảm bảo an toàn cho du khách. Đối với các hoạt động trên cạn như đi bộ băng rừng, leo vách núi cần dây leo, móc khóa, lều bạt, mũ bảo hiểm, các dụng cụ bảo vệ đầu gối, cổ tay, máy bộ đàm, v.v. Các hoạt động trên không như nhảy dù, tàu lượn cần mũ bảo hiểm, dù nhảy, các dụng cụ bảo về đầu, đầu gối khửu tay, v.v. Tùy theo các hoạt động mà các thiết bị giống nhau được thiết kế khác nhau. Ví dụ, các công cụ để tham gia các hoạt động khám phá dưới nước khác với trên cạn, mặc dù chúng có tên gọi tương tự (như mũ bảo hiểm các hoạt động leo núi khác với mũ bảo hiểm các hoạt động dưới nước). Đối với du lịch mạo hiểm, yếu tố an toàn là yêu cầu quan trọng nhất, trong đó bao gồm các dụng cụ cơ bản như hộp y tế và thông tin liên lạc đơn giản, bên cạnh đó là các thiết bị chuyên dụng để trải nghiệm các hoạt động du lịch cụ thể tại từng điểm.
Cơ sở nghỉ ngơi, lưu trú dành cho loại hình du lịch mạo hiểm cũng rất phong phú, có thể là các khách sạn đạt tiêu chuẩn, nhà dân hoặc chỉ là điểm cắm trại ngoài trời để phù hợp với nhu cầu và ý thích của du khách. Các dịch vụ đi kèm như hướng dẫn kỹ thuật, khuân vác, dẫn đường, bán và cho thuê trang thiết bị, cứu hộ, v.v. luôn là các gói dịch vụ cần có trong bất cứ loại hình nào của du lịch mạo hiểm.
1.3. Phân loại du lịch mạo hiểm Luận văn: Phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể.
Trên thế giới, du lịch mạo hiểm được phân loại theo một số nhóm, mục tiêu, đặc điểm chính như sau:
Phân loại theo mục đích chuyến đi
Phân loại theo mục đích chuyến đi có 2 loại: Du lịch với mục đích khám phá, trải nghiệm; Du lịch với mục đích và khám phá, nghiên cứu của các nhà khoa học qua việc thực hiên các chuyến khảo sát, phân tích, tìm hiểu các loài động, thực vật, các hiện tượng trong tự nhiên.
Phân loại theo tính chất và đặc điểm
Phân loại theo tính chất và đặc điểm có 3 loại: Du lịch mạo hiểm trên cạn (leo núi, khám phá hang động, đi bộ băng rừng); Du lịch mạo hiểm dưới nước (chèo thuyền, vượt thác, lặn biển khám phá đại dương); Du lịch mạo hiểm trên không (nhảy dù, tàu bay, tàu lượn).
Phân loại theo mức độ mạo hiểm
Phân loại theo mức độ nguy hiểm có 3 loại: Loại hình có mức độ mạo hiểm thấp (đi xe đạp địa hình, chèo thuyền, đi bộ băng rừng); Loại hình có mức độ mạo hiểm trung bình (leo núi, chèo thuyền vượt thác); Loại hình có mức độ mạo hiểm cao – đây là các hoạt động mang tính chất rủi ro cao hay địa điểm tổ chức là những nơi có điều kiện tự nhiên khắc nghiệt (trượt tuyết trên miệng núi lửa ở Nhật Bản, bay lượn trên không trung ở Brazil, nhảy xuống hồ cá mập ở Mexico, nhảy từ cao ốc ở Dubai, leo núi băng ở Nepal).
Như vậy, sự phân loại du lịch mạo hiểm có thể dựa trên nhiều tiêu chí khác nhau tùy theo mục đích, tính chất hay mức độ mạo hiểm.
1.4. Nguyên tắc phát triển sản phẩm du lịch mạo hiểm
Một số nguyên tắc đặc thù cần lưu ý khi phát triển du lịch mạo hiểm gồm:
Tăng cường các dịch vụ đảm bảo an toàn cho du khách, theo đó các dịch vụ như huấn luyện, hướng dẫn, hỗ trợ an toàn phải được đưa vào cấu thành chính mang tính bắt buộc của sản phẩm du lịch mạo hiểm.
Ngoài các giá trị về tài nguyên như đặc điểm địa hình, độ cao, độ hoang sơ, v.v. đóng vai trò chính ảnh hưởng tới việc xây dựng các sản phẩm du lịch mạo hiểm, cần chú trọng khai thác các giá trị văn hóa bản địa như sinh hoạt truyền thống cộng đồng, kiến trúc nhà ở, văn nghệ dân gian, lễ hội truyền thống nhằm tạo sự khác biệt và tăng tính hấp dẫn của sản phẩm.
Các sản phẩm du lịch mạo hiểm thường được phát triển ở những khu vực hoang sơ nên cần phát triển chúng theo nguyên tắc chỉ thỏa mãn nhu cầu của một nhóm nhỏ du khách tại một thời điểm phù hợp với sức chứa của tài nguyên để giảm thiểu tác động của hoạt động du lịch đến môi trường. Đây là nguyên tắc quan trọng đối với việc phát triển các loại hình du lịch dựa vào tự nhiên ở những khu vực hoang sơ, nhạy cảm trước những tác động của du lịch.
Chính vì thế, nếu đảm bảo những nguyên tắc cơ bản có tính đặc thù này sẽ giúp xây dựng các sản phẩm du lịch mạo hiểm có tính hấp dẫn và tính cạnh tranh cao, đáp ứng kỳ vọng của du khách.
1.5. Các điều kiện phát triển của du lịch mạo hiểm Luận văn: Phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể.
Trong khi các loại hình du lịch tham quan, nghỉ dưỡng, đòi hỏi hạ tầng cơ sở, đặc biệt là hệ thống giao thông và cơ sở vật chất phục vụ du lịch đóng vai trò quan trọng, thì đối với du lịch mạo hiểm những yếu tố trên ít có ảnh hưởng. Trong nhiều trường hợp, sự khó khăn về hạ tầng và yếu kém về cơ sở vật chất lại là những yếu tố góp phần làm tăng tính mạo hiểm của sản phẩm du lịch mạo hiểm mà du khách sẽ trải nghiệm. Như vậy, đứng từ góc độ khái niệm về sản phẩm du lịch, có thể thấy có những yếu tố cơ bản sau ảnh hưởng tới sự phát triển của du lịch mạo hiểm.
1.5.1. Hệ thống tài nguyên du lịch
Tài nguyên du lịch được phân loại theo tài nguyên thiên nhiên gắn liền với các yếu tố tự nhiên, và tài nguyên nhân văn gắn liền với các nhân tố về con người và xã hội. Tuy nhiên vai trò của tài nguyên du lịch nhân văn không quyết định mà chỉ là yếu tố bổ trợ quan trọng (Luật du lịch, 2014).
Cũng theo Luật du lịch (2014) thì tài nguyên du lịch là cảnh quan thiên nhiên, di tích lịch sử, di tích cách mạng, giá trị nhân văn, công trình lao động sáng tạo của con người có thể được sử dụng nhằm thoả mãn nhu cầu du lịch; là yếu tố cơ bản để hình thành các điểm du lịch, khu du lịch nhằm tạo ra sự hấp dẫn du lịch.
Như vậy, tài nguyên du lịch được xem như tiền đề để phát triển sản phẩm du lịch. Thực tế cho thấy, tài nguyên du lịch càng phong phú, càng đặc sắc bao nhiêu thì sức hấp dẫn và hiệu quả hoạt động du lịch càng cao bấy nhiêu. Theo tác giả Phạm Trung Lương (2017) thì các dạng tài nguyên có thể khai thác để phát triển loại hình du lịch mạo hiểm (DLMH) bao gồm :
Các dạng địa hình: Các dạng địa hình sử dụng để khai thác du lịch mạo hiểm phải có các yếu tố phức tạp, hiểm trở về độ cao, độ dốc. Độ dốc càng lớn thì tính mạo hiểm của sản phẩm du lịch tạo ra cũng sẽ càng lớn. Hiện nay, các tuyến du lịch mạo hiểm (đi bộ mạo hiểm xuyên rừng, đi xe máy, xe đạp địa hình mạo hiểm, tàu lượn) thường được thiết kế ở những khu vực có độ dốc lớn nhằm khai thác tính “mạo hiểm” ẩn chứa trong dạng tài nguyên này .
Ngoài ra, một dạng tài nguyên du lịch địa hình khác thường được khai thác là phần mở rộng chưa được khám phá của hệ thống các hang động. “Những hang động càng sâu, càng phức tạp (được cấu tạo hỗn hợp giữa 2 tính chất động thủy và động khô) được quan tâm khai thác. Tất nhiên các giá trị cảnh quan, thẩm mỹ của hang động cũng sẽ đóng vai trò quan trọng, tuy nhiên sẽ là thứ yếu nếu tài nguyên địa hình này được khai thác cho mục đích du lịch mạo hiểm. Một dạng tài nguyên du lịch địa hình khác hiện cũng thường được khai thác cho mục đích du lịch mạo hiểm là dạng địa hình sa mạc (hoặc bán hoang mạc) này chứa yếu tố chinh phục hấp dẫn du khách” [9, tr.28]. Luận văn: Phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể.
Hệ thống sông, suối và hồ: Các đặc điểm về tốc độ dòng chảy và địa hình của lòng sông, suối, thác ghềnh thường được khai thác khi phát triển loại hình du lịch mạo hiểm. Độ dốc, tốc độ dòng chảy càng lớn thì yếu tố mạo hiểm càng cao. Ngoài đặc điểm cơ bản này, các giá trị cảnh quan xung quanh sẽ là yếu tố tài nguyên bổ trợ quan trọng góp phần tạo nên tính hấp dẫn cho các hoạt động du lịch mạo hiểm.
Các giá trị cảnh quan, hệ sinh thái: Khi phân tích các dạng tài nguyên được sử dụng phát triển các sản phẩm du lịch thể thao – mạo hiểm, tác giả Phạm Trung Lương (2017) cho rằng giá trị cảnh quan, hệ sinh thái tại các vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên (KBTTT) là dạng tài nguyên du lịch bổ trợ quan trọng. Thực tế cho thấy các tuyến du lịch mạo hiểm ở vùng núi thường được thiết kế đi qua các khu vực có cảnh quan đẹp, hấp dẫn hay những vườn quốc gia (VQG), KBTTT có các giá trị đa dạng sinh học cao. Như vậy, những giá trị tài nguyên này sẽ góp phần không nhỏ tạo nên tính hấp dẫn của các sản phẩm du lịch mạo hiểm.
Các giá trị văn hóa bản địa: Tiêu biểu là phong tục tập quán, tín ngưỡng, sinh hoạt sản xuất truyền thống, tính quần cư, kiến trúc công trình được xem là dạng tài nguyên du lịch bổ trợ quan trọng đối với du lịch mạo hiểm ở vùng núi. Một số nước phát triển du lịch mạo hiểm trên thế giới đã cho thấy rằng mức độ quan trọng của tài nguyên du lịch chủ yếu trên đối với sự phát triển của loại hình du lịch mạo hiểm có khác nhau. Cụ thể (theo thứ tự về mức độ quan trọng): Địa hình (độ cao, độ dốc, hang động ); Hệ thống sông, suối và hồ; Các giá trị cảnh quan, hệ sinh thái; Các giá trị văn hóa bản địa (Ralf Buckey, 2015).
Ngoài các yếu tố vừa nêu, còn có các điều kiện tự nhiên có ảnh hưởng đến hoạt động du lịch nói chung và du lịch mạo hiểm nói riêng như khí hậu, thời tiết, sự an toàn và bất trắc của môi trường tự nhiên.
Với các nguyên tắc và yêu cầu đó, Ba Bể đáp ứng gần như đầy đủ các điều kiện cơ bản mà một điểm du lịch mạo hiểm cần có: Ở Ba Bể có sự hội tụ của sự đa dạng của địa hình, sự phong phú của các loài, tính đa dạng của hệ thống thủy vực, suối, hồ, sông với mức độ khó khăn của địa hình, sự phong phú về văn hóa và đời sống của người dân địa phương. Sự đa dạng và các tiềm năng đó cho thấy tiềm năng thực sự và sự phù hợp của Ba Bể như một điểm lý tưởng cho những du khách yêu thích loại hình du lịch mạo hiểm và vấn đề làm thế nào, phát triển ra sao để phát huy được các tiềm năng và thế mạnh đó.
1.5.2. Điều kiện kinh tế – xã hội Luận văn: Phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể.
Sự phát triển của nền sản xuất xã hội có tầm quan trọng hàng đầu làm xuất hiện nhu cầu du lịch và biến nhu cầu của con người thành hiện thực. Nền sản xuất xã hội phát triển tạo điều kiện ra đời của nhiều nhân tố khác nhau như nhu cầu nghỉ ngơi, giải trí, mức sống, mức thu nhập, thời gian rỗi rãi. Ở các nước có nền kinh tế chậm phát triển, nhìn chung nhu cầu nghỉ ngơi du lịch còn hạn chế, ngược lại nhu cầu nghỉ ngơi ở các nước kinh tế phát triển rất đa dạng. Bên cạnh nhu cầu giải trí cuối tuần, hàng năm người dân còn đòi hỏi những đợt nghỉ dài ngày ở những vùng biển, trên núi, trong nước hoặc nước ngoài. Rõ ràng những nhu cầu này phải dựa trên cơ sở vững chắc của nền sản xuất xã hội (Trần Thị Thúy Lan, 2014). Nhu cầu du lịch mạo hiểm cũng xuất phát từ các nước phát triển, khi người dân đã được đáp ứng đầy đủ các nhu cầu về xã hội, thì người ta sẽ tìm tới những nhu cầu cao cấp hơn.
VQG Ba Bể có đặc điểm khá phức tạp về mặt quản lý do địa bàn rộng lớn với 15 điểm dân cư (hơn 3000 người) sinh sống cả ngoài và trong vùng lõi. Nhìn chung đời sống kinh tế của đồng bào sống trong vùng đang gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong vùng lõi. Tỷ lệ hộ đói nghèo chung cho các xã là 26.5%, tỷ lệ người mù chữ ở độ tuổi 15 – 60 là 9.36%. Sức ép về phát triển kinh tế – xã hội và nhu cầu lâm sản vào VQG là không nhỏ (khai thác và săn bắt động vật hoang dã, xâm lấn đất đai, sử dụng chất nổ, xung điện đánh bắt cá ở vùng lòng hồ, v.v.). Thực tế này đã ảnh hưởng tới việc phát triển các loại hình dịch vụ nói chung cũng như dịch vụ du lịch trên địa bàn
1.5.3. Điều kiện cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất kỹ thuật
- Điều kiện cơ sở hạ tầng
Cơ sở hạ tầng có vai trò quan trọng đối với việc phát triển du lịch nói chung và du lịch mạo hiểm nói riêng, đặc biệt kết cấu hạ tầng du lịch là những nhân tố quan trọng hàng đầu. Kết cấu hạ tầng du lịch bao gồm hệ thống giao thông, thông tin liên lạc, hệ thống cung cấp điện, nước và xử lý chất thải từ hoạt động du lịch. Giao thông là một bộ phận của cơ sở hạ tầng kinh tế, nhưng có những loại phương tiện giao thông sản xuất chỉ phục vụ riêng cho nhu cầu du lịch (Trần Thị Thúy Lan, 2014). Cũng như vậy, đối với du lịch mạo hiểm, giao thông là một điều kiện quan trọng để du khách có thể tiếp cận tới nơi có các loại hình, hoạt động du lịch mạo hiểm đang được khai thác. Luận văn: Phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể.
Như vậy, cơ sở hạ tầng rất quan trọng trong phát triển du lịch. Tuy nhiên đối với du lịch mạo hiểm nó không yêu cầu kết cấu hạ tầng du lịch ở những tiêu chuẩn cao như đối với những loại hình du lịch khác (du lịch nghỉ dưỡng, du lịch thăm quan, du lịch kết hợp hội nghị, hội thảo, triển lãm, tổ chức sự kiện, du lịch khen thưởng v.v.). Đây là điều dễ hiểu bởi sự khó khăn, hạn chế đối với điều kiện trong giao thông, nước được xem như một phần không thể thiếu để kiểm chứng bản lĩnh của du khách tham gia loại hình du lịch này. Nói một cách khác sự phát triển loại hình và các sản phẩm du lịch mạo hiểm không nhất thiết phải là những điều kiện về hạ tầng du lịch hoàn hảo. Tuy nhiên điều này không có nghĩa là điều kiện hạ tầng du lịch mạo hiểm không cần phát triển.
- Điều kiện cơ sở vật chất kỹ thuật
Cơ sở vật chất kỹ thuật đóng một vai trò quan trọng trong quá trình tạo ra và khai thác sản phẩm du lịch cũng như quyết định mức độ hiệu quả khai thác các tiềm năng du lịch nhằm thỏa mãn các nhu cầu của khách du lịch.
Du lịch là một ngành sản xuất nhiều và đa dạng về thể loại dịch vụ, hàng hóa nhằm thỏa mãn nhu cầu của khách du lịch. Do vậy cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch bao gồm nhiều thành phần khác nhau, như toàn bộ các phương tiện vật chất tham gia vào việc tạo ra và thực hiện dịch vụ hàng hóa du lịch nhằm đáp ứng mọi nhu cầu của khách du lịch (các cơ sở lưu trú, ăn uống, vui chơi giải trí, dịch vụ bổ sung nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của du khách).
Cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ du lịch mạo hiểm bao gồm hệ thống thống cơ sở lưu trú, các biển báo an toàn, sơ đồ chỉ đường, các phương tiện bổ trợ cho các hoạt động du lịch mạo hiểm, v.v. Tuy nhiên tỷ trọng này trong thành phần các sản phẩm du lịch thuộc các loại hình du lịch khác nhau sẽ khác nhau. Ví dụ: hệ thống khách sạn, đặc biệt là các khách sạn cao cấp sẽ có vai trò rất quan trọng trong việc phát triển các sản phẩm du lịch nghỉ dưỡng chất lượng cao, các sản phẩm du lịch kết hợp hội nghị, hội thảo, triển lãm, tổ chức sự kiện, du lịch khen thưởng của các công ty cho nhân viên (MICE). Tuy nhiên loại cơ sở vật chất kỹ thuật này lại không thật sự cần thiết khi phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái ở các khu bảo tồn thiên nhiên hoặc du lịch làng quê, thiên nhiên. Đối với việc phát triển loại hình du lịch mạo hiểm thì hệ thống cơ sở lưu trú, đặc biệt tại các khu trung tâm, nơi xuất phát của các chuyến du lịch mạo hiểm là cần thiết nhất. Đối với du lịch mạo hiểm, nhu cầu lưu trú ở các khách sạn cao cấp rất hạn chế. Do đó, điều kiện về cơ sở vật chất kỹ thuật thường không được đặt ra như một yêu cầu cấp thiết để phát triển loại hình du lịch mạo hiểm. Tùy thuộc vào điều kiện của từng điểm, loại hình khai thác và thời gian của chuyến du lịch mạo hiểm mà các cơ sở lưu trú sẽ được bố trí trên tuyến. Luận văn: Phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể.
Tác giả Phạm Trung Lương cho rằng “Ngoài các dịch vụ cơ bản có trong bất cứ sản phẩm du lịch nào như dịch vụ lưu trú, đi lại, ăn uống, v.v. Một số dịch vụ đặc thù chủ yếu cần có và luôn được đưa vào như một điều kiện cần khi khai thác du lịch mạo hiểm bao gồm:
Dịch vụ huấn luyện: Nhằm trang bị cho du khách những kiến thức, kỹ năng cơ bản để có thể làm chủ kỹ thuật, thiết bị, phương tiện được sử dụng trong quá trình tham gia vào các hoạt động du lịch mạo hiểm.
Dịch vụ hướng dẫn: Dịch vụ này thường sẽ đặc biệt hơn so với dịch vụ hướng dẫn ở những loại hình du lịch truyền thống như du lịch thăm quan, du lịch văn hóa. Trong trường hợp này người hướng dẫn viên không chỉ đơn thuần được trang bị tốt những kiến thức về tự nhiên, văn hóa bản địa ở những khu vực diễn ra hoạt động du lịch mạo hiểm, để đáp ứng yêu cầu tìm hiểu của du khách, họ còn cần đáp ứng nhu cầu trợ giúp kỹ thuật, cứu trợ trong các trường hợp khẩn cấp trong quá trình thực hiện chương trình du lịch mạo hiểm. Đối với hoạt động phát triển du lịch mạo hiểm, người hướng dẫn viên (trong nhiều trường hợp thực hiện cả vai trò huấn luyện viên) được xem là yếu tố quan trọng có ý nghĩa đặc biệt đảm bảo sự thành công của các hoạt động du lịch đó.
Dịch vụ ứng cứu: Du lịch mạo hiểm luôn chứa đựng những tình huống bất ngờ, khó đoán trong quá trình thực hiện các hoạt động khám phá và thám hiểm. Trong nhiều trường hợp, du khách có thể cần sự hỗ trợ ứng cứu kịp thời để đảm bảo sự an toàn cho bản thân và các thành viên khác trong đoàn. Chính vì thế, dịch vụ ứng cứu luôn được xác định là quan trọng cùng với đó là các phương tiện tìm kiếm, cấp cứu phù hợp.
Dịch vụ bảo hiểm: Do tính đặc thù của du lịch mạo hiểm là luôn phải đối mặt với những tình huống có thể nảy sinh ngoài ý muốn. Kết quả của tình trạng này có thể ảnh hưởng đến sức khoẻ, thậm chí tính mạng của khách du lịch, chính vì vậy dịch vụ bảo hiểm là một dịch vụ rất quan trọng không thể thiếu trong việc phát triển loại hình du lịch mạo hiểm [9, tr.31]”.
Một số hoạt động du lịch mạo hiểm đã được khai thác ở Ba Bể trong đó tập trung vào việc khai thác các đặc điểm nổi trội như chèo thuyền vượt thác Đầu Đẳng, đi bộ qua các dạng địa hình phức tạp trong vườn quốc gia. Tuy nhiên, các điều kiện hỗ trợ phát triển du lịch như hệ thống cơ sở hạ tầng và trang thiết bị phục vụ cho các hoạt động du lịch này vẫn còn thiếu và tương đối đơn điệu. Hơn nữa, phần lớn các nguyên tắc và yêu cầu cơ bản trên chưa có kế hoạch phát triển. Có thể hoạt động du lịch mạo hiểm ở Ba Bể chưa thực sự được quan tâm phát triển như một hoạt động mũi nhọn hoặc có thể du khách chưa thực sự quan tâm tới các loại hình này. Do đó, việc đầu tư, khai thác mới ở quy mô đó.
1.5.4. Các điều kiện khác Luận văn: Phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể.
- Đối tượng khách du lịch
Khách du lịch tham gia vào loại hình du lịch mạo hiểm không giống như những loại hình khác. Để có thể tham gia vào loại hình du lịch mạo hiểm, đòi hỏi họ phải có một số yếu tố nhất định, có sức khỏe, và mang trong mình sự yêu thích khám phá tìm tòi. Khả năng tài chính cũng là yếu tố thúc đẩy du khách tham gia vào các chương trình du lịch mạo hiểm vì các hoạt động du lịch mạo hiểm cần có sự đầu tư chuyên biệt về trang thiết bị và phương tiện. Do đó giá thành thường cao hơn so với các loại hình du lịch khác và đối tượng khách cũng không phải đại trà nên chu kì thu hồi vốn cũng lâu hơn.
- Tính thời vụ
Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến tính thời vụ du lịch như: khí hậu, thời gian rỗi, phong tục tập quán. Điều đó cho thấy tính thời vụ là vấn đề tồn tại khách quan đối với hoạt động du lịch. Đối với du lịch mạo hiểm thì yếu tố thời vụ cũng gây ra những khó khăn nhất định cho các hoạt động mạo hiểm. Khí hậu mưa hay nắng sẽ ảnh hưởng đến việc vượt ghềnh thác, hoặc đi xe đạp băng qua các cánh rừng, trượt vách núi.
Tại Ba Bể, khí hậu có sự phân hóa theo mùa nên hoạt động du lịch vì thế mà cũng mang tính thời vụ. Tuy nhiên, với thế mạnh về sự đa dạng của tài nguyên, đa dạng về văn hóa, Ba Bể đã dần tạo cảm hứng khám phá cho du khách, đặc biệt là đối tượng khách du lịch mạo hiểm giàu tiềm năng.
- Thời gian rỗi
Một trong các tiêu chí được xác định trong định nghĩa du lịch là chuyến đi thực hiện trong thời gian rỗi của con người. Trong điều kiện thư thái, du lịch sẽ đạt được hiệu quả cao hơn, với nhiều cảm nhận và trải nghiệm thú vị hơn. Cũng giống như các loại hình du lịch khác, khách du lịch mạo hiểm cũng cần có nhiều thời gian để có thể tham gia vào các hoạt động. Thời gian ngắn, dài phụ thuộc vào các hoạt động cụ thể trong các chuyến đi và loại hình tham gia. Do vậy thời gian là yếu tố và là điều kiện cần thiết.
- Bối cảnh quốc tế Luận văn: Phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể.
Du lịch là chiếc cầu nối hòa bình giữa các dân tộc cũng như giúp cho các dân tộc gần nhau hơn, hiểu hơn về giá trị văn hóa. Thế giới sẽ có những biến động về kinh tế, chính trị, an ninh và an toàn dù lớn hay nhỏ đều ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động du lịch. Ổn định và an toàn là yếu tố có ý nghĩa rất lớn đối với du khách và cơ quan cung ứng du lịch nói chung và du lịch mạo hiểm nói riêng.
Đối với Việt Nam, các yếu tố ổn định đang là động lực quan trọng lôi cuốn du khách quốc tế. Đối với Ba Bể, tính đặc biệt của địa hình, cảnh quan sự đa dạng và nguyên bản về văn hóa đang là những nét đặc sắc nổi bật nhất thu hút khách du lịch tới đây.
1.6. Mối quan hệ giữa du lịch mạo hiểm và các loại hình du lịch khác
1.6.1. Du lịch thể thao và du lịch mạo hiểm
Du lịch thể thao thường có mục đích chính là để thực hành hoặc cổ vũ cho các hoạt động thể thao như thế vận hội, các giải thể thao. Thông thường, những người tham gia du lịch thể thao vừa là vận động viên vừa là khách du lịch. Họ có thể xem, cổ vũ hoặc thi đấu các môn thể thao và phải sử dụng thành thạo các kỹ năng của từng môn thể thao có trong chương trình như đi bộ, đua xe đạp, trượt dây cáp, chèo thuyền, leo núi, nhảy dù, đua ngựa. Tùy thuộc vào cách thức tham gia mà ta phân loại du lịch thể thao thành hai loại là du lịch thể thao chủ động (du khách tham gia trực tiếp vào các hoạt động thể thao như leo núi, bơi thuyền, lướt ván, săn bắn, câu cá) hay du lịch thể thao bị động (bao gồm các cuộc hành trình du lịch để xem các cuộc thi đấu thể thao, các cuộc biểu diễn, các thế vận hội). Du lịch thể thao không nhất thiết đòi hỏi một khung cảnh thiên nhiên hay yếu tố mạo hiểm chính vì thế có thể coi du lịch thể thao là một loại hình khác với du lịch mạo hiểm. Tuy nhiên, du lịch thể thao lại có những yếu tố rất tương đồng với du lịch mạo hiểm về những yếu tố nỗ lực cao về mặt thể chất, tinh thần.
Như vậy, có thể thấy rằng có một mối quan hệ khá chặt chẽ giữa du lịch thể thao và du lịch mạo hiểm. Khi kết hợp giữa du lịch thể thao và du lịch mạo hiểm, sẽ có những đặc trưng sau:
- Về phương thức tổ chức: Các chuyến du lịch thể thao thường đựơc tổ chức thành một giải đua, thi đấu của các môn thể thao ngoài trời dựa vào tài nguyên thiên nhiên như nhảy dù, tàu lượn, đi bộ, leo núi, khám phá hang động, đua ngựa, đua xe đạp địa hình, leo vách đá, v.v. Luận văn: Phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể.
- Về không gian tổ chức: Thường diễn ra trong môi trường tự nhiên hoang sơ, đa dạng để có thể phát huy tối đa năng lực và kỹ năng cũng như kinh nghiệm của du khách.
- Về mục đích của người tham gia: Đó là sự kết hợp giữa thể thao và khám phá. Người tham gia có cơ hội khám phá không chỉ khả năng của bản thân mà còn khám phá thiên nhiên kỳ bí cũng như những yếu tố văn hóa mới.
Ba Bể đã tổ chức một số giải đấu thể thao (như giải đua thuyền độc mộc tổ chức vào tháng 3 hàng năm) nhưng đây chỉ là các hoạt động đơn lẻ chưa kết hợp với phát triển du lịch nói chung và du lịch mạo hiểm nói riêng. Trong tương lai, nếu kết hợp được việc tổ chức các chuyến du lịch thể thao kết hợp yếu tố mạo hiểm nhằm tăng tính trải nghiệm cũng như mang lại cho du khách những kinh nghiệm và cảm nhận phong phú hơn, đây sẽ là một hướng phát triển mới cho du lịch Ba Bể.
1.6.2. Du lịch dựa vào tự nhiên, du lịch sinh thái và du lịch mạo hiểm
“Du lịch dựa vào thiên nhiên là một thuật ngữ rất rộng bao hàm bên trong nó rất nhiều loại hình du lịch khác nhau thường diễn ra trong khung cảnh tự nhiên hoang sơ, chưa bị làm biến đổi. Du lịch sinh thái chính là một trong những hình thức được biết đến nhiều nhất. Du lịch sinh thái được coi như là loại hình du lịch có tính bền vững nhất vì nó có tính giáo dục và bảo tồn cao. Càng ngày du lịch sinh thái và du lịch mạo hiểm càng có những điểm tương đồng, nhất là khi khoa học kỹ thuật phát triển và đưa vào ứng dụng những công nghệ mới gây tác động tối thiểu đến môi trường” [22, tr.34].
Tuy nhiên, khác với du lịch sinh thái, du lịch mạo hiểm không phải lúc nào cũng tôn trọng môi trường của khu vực tham quan. Du lịch mạo hiểm hướng vào sử dụng khoảng không nhưng không phải lúc nào cũng bảo vệ chúng. Du lịch mạo hiểm hướng đến việc trải nghiệm, vượt qua các thách thức, vượt qua giới hạn của bản thân chứ ít chú ý đến tìm hiểu môi trường xung quanh.
Nghiên cứu của tác giả Trương Thị Lan Hương (2016) ở Lâm Đồng cũng cho thấy sự khác biệt này:
Bảng 1.1. So sánh giữa du lịch sinh thái và du lịch mạo hiểm
| Du lịch sinh thái | Du lịch mạo hiểm |
| • Kinh nghiệm hướng vào thiên nhiên
• Tác động tối thiểu • Thiên về giáo dục • Hướng vào các giá trị nội tại của thiên nhiên |
• Kinh nghiệm vận động
• Có tác động lên môi trường • Thiên về kỹ năng, kỹ thuật • Kết hợp giữa công nghệ và thiên nhiên (trang thiết bị) |
(Nguồn: Trương Thị Lan Hương, 2016) Luận văn: Phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể.
Mối liên hệ giữa du lịch sinh thái và du lịch mạo hiểm tại Ba Bể đôi khi khó phân biệt, có nhiều hoạt động của du lịch mạo hiểm được thực hiện theo cách tiếp cận của du lịch sinh thái (như đi bộ băng rừng). Cho tới nay, chưa có những đánh giá đầy đủ về tiềm năng du lịch, cũng như quy hoạch phát triển du lịch sinh thái kết hợp mạo hiểm cho VQG Ba Bể, dẫn tới sự phối hợp về các hoạt động dịch vụ du lịch giữa VQG với các cơ sở du lịch trong khu vực còn thiếu, các hoạt động còn đơn điệu. Để có cơ sở xây dựng các chương trình phát triển du lịch sinh thái kết hợp du lịch mạo hiểm, nhất thiết phải đánh giá được đầy đủ hiện trạng, tiềm năng du lịch về các mặt tài nguyên và xây dựng các chương trình du lịch cho phù hợp.
1.6.3. Du lịch văn hóa, du lịch dựa vào cộng đồng và du lịch mạo hiểm
Du lịch văn hóa là một trong những loại hình có tính hấp dẫn cao vì nó sử dụng những giá trị văn hóa đậm đà bản sắc của địa phương thông qua các vật dẫn hoặc phương thức biểu đạt, mang lại cho du khách cơ hội chiêm ngưỡng, thử nghiệm và cảm thụ. Việc hình thành văn hóa của từng dân tộc đều bắt nguồn từ các điều kiện tự nhiên, xã hội của dân tộc đó nên có bản sắc rất riêng biệt. Chính vì thế, khi đến một vùng đất nào đó, du khách thường chú ý khám phá những điều mới mẻ, khác biệt về văn hóa, và du lịch văn hóa cũng mang trong mình yếu tố khám phá. Còn du lịch dựa vào cộng đồng là một xu hướng mới xuất hiện, khuyến khích sự tham gia của người dân vào khai thác hoạt động du lịch một cách bền vững vì họ chính là một phần của sản phẩm du lịch của điểm đến. Du lịch dựa vào cộng đồng còn có ý nghĩa bảo tồn và chia sẻ lợi ích là những điều mấu chốt của phát triển bền vững. Không có cộng đồng thì sẽ không có văn hoá. Do đó du lịch dựa vào cộng đồng gắn liền với du lịch văn hóa. Du lịch mạo hiểm, ngoài ý nghĩa khám phá về môi trường thì còn có ý nghĩa khám phá về con người, về vùng đất nơi mình đến thăm. Khi khám phá về văn hóa cũng nảy sinh rất nhiều yếu tố mạo hiểm. Có thể kể đến sốc văn hóa của người vùng này khi sang một vùng khác. Đó cũng là một thách thức có thật cần chinh phục.
Vài năm trở lại đây người dân ở Ba Bể (tại một số bản như Cốc Tộc, Pắc Ngòi, Bó Lù) đã tham gia nhiều hơn vào hoạt động du lịch. Họ không chỉ cung cấp dịch vụ lưu trú, ăn uống mà còn là những hướng dẫn viên địa phương được du khách nước ngoài tìm đến trong các hoạt động tìm hiểu, khám phá tại Ba Bể. Như vậy, du lịch mạo hiểm không tách biệt mà nó nằm trong một mối quan hệ mật thiết với du lịch văn hóa, du lịch dựa vào cộng đồng, mang lại cho du khách những cảm nhận của sự chinh phục các thách thức và những kỹ năng cũng như kinh nghiệm phong phú.
1.7. Thị trường và đối tượng khách tham gia vào du lịch mạo hiểm
1.7.1. Thị trường khách du lịch mạo hiểm
Báo cáo “Nghiên cứu về thị trường du lịch mạo hiểm” của Hiệp hội Thương mại Du lịch Mạo hiểm (2022) đã nhận định thị trường du lịch mạo hiểm là một thị trường có tốc độ phát triển gần như nhanh nhất trong những năm gần đây. Cũng theo báo cáo này thì thị trường dành cho du lịch mạo hiểm đã tăng lên đến 65% kể từ năm 2018. Bản báo cáo dựa trên cách thức so sánh trực tiếp giữa các nghiên cứu và các bảng phân tích xu hướng tăng trưởng của thị trường du lịch mạo hiểm. Ba khu vực được chú trọng là Châu Âu, Nam Mỹ và Bắc Mỹ chiếm gần 70% các chuyến đi của toàn thế giới. Theo đó, khách du lịch mạo hiểm đã chi hơn 345 tỉ đô la Mỹ cho các chi phí liên quan đến các chuyến du lịch mạo hiểm của mình trong năm 2021.
Chương trình Phát triển Năng lực Du lịch có Trách nhiệm với Môi trường và Xã hội (Dự án EU) do Liên minh Châu Âu tài trợ đã đề xuất “Chiến lược Marketing Du lịch Việt Nam đến năm 2025 & kế hoạch hành động 2022 – 2024” trong đó xác định một số thị trường khách du lịch mạo hiểm chính ở Việt Nam là các thị trường Châu Âu bao gồm Đức, Ý, Tây Ban Nha và Bắc Mĩ bao gồm Mỹ, Canada. Tuy nhiên, khách du lịch Châu Á như Nhật Bản và Hàn Quốc chưa có những quan tâm đến loại hình du lịch tiềm năng này. Luận văn: Phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể.
Theo báo cáo “Phát triển du lịch sinh thái cho Ba Bể/ Na Hang” (Dự án PARC, 2009) thì du lịch bắt đầu phát triển ở Ba Bể năm 1993 và tăng trưởng đột biến vào năm 1997. Ba Bể là điểm du lịch hấp dẫn nhất của tỉnh Bắc Kạn. Tại thời điểm điều tra năm 2008, 100% khách du lịch quốc tế và 59% khách nội địa tới Bắc
Kạn để thăm Ba Bể, trong đó khách Pháp chiếm 50%, sau đó là các nước Tây Âu (Bỉ, Thụy Sĩ, Anh, Đức, Hà Lan, Ý, Tây Ban Nha) và một số khách tới từ Úc.
Đối với đối tượng khách trên, có thể nói Ba Bể là một thị trường đầy tiềm năng. Sở dĩ du lịch mạo hiểm Ba Bể có sức hấp dẫn với du khách Tây Âu, Bắc Mỹ bởi mục đích đi du lịch của họ là khám phá và mở mang tri thức cho bản thân. Họ thích khám phá những vùng đất hoang sơ, những trải nghiệm mới, nét văn hóa độc đáo của các dân tộc. Vì vậy, họ thường chọn những điểm đến có sự kết hợp giữa yếu tố thiên nhiên và yếu tố con người.
1.7.2. Khách du lịch mạo hiểm
Khách du lịch là một thành phần không thể thiếu trong kinh doanh du lịch, và đối với du lịch mạo hiểm thì khách du lịch càng đóng vai trò quan trọng. Hiện nay con người đi du lịch theo xu hướng cá nhân nhỏ lẻ nhưng chi tiêu cao. Con người ngày càng tiến lên tầm cao mới, đời sống ngày càng được cải thiện dẫn đến nhu cầu đi du lịch ngày càng nhiều, và xu hướng du lịch tìm về thiên nhiên thưởng ngoạn, giải trí, thử thách lòng can đảm đang trở thành “mốt” trong cuộc sống hiện đại đầy cạnh tranh.
Cũng theo báo cáo“ Nghiên cứu về thị trường du lịch mạo hiểm 2022” thì việc nhận thức về tự nhiên của du khách châu Á nói chung và Việt Nam nói riêng vẫn còn hạn chế. Hầu như người Việt Nam chỉ tham gia nhiều vào các loại hình du lịch thuần túy. Sau đây là một số đặc điểm của khách du lịch mạo hiểm rút ra từ báo cáo:
Nhóm khách có độ tuổi trẻ từ 25-35 có độ quan tâm nhiều hơn so với nhóm khách có độ tuổi cao hoặc ít tuổi hơn. Ở xu hướng du lịch mạo hiểm nhẹ có thể cao hơn 55 tuổi. Tỷ lệ nam, nữ thay đổi theo hoạt động, những hoạt động nặng thu hút giới trẻ và nam nhiều hơn (chiếm tới 87,6%). Luận văn: Phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể.
42% khách du lịch tại Châu Âu, Nam và Bắc Mỹ cho biết họ có đi du lịch mạo hiểm. Độ dài trung bình của một chuyến đi “mạo hiểm nhẹ” trong năm 2021 là 10 ngày so với chuyến đi 9 ngày năm 2018.
71% khách du lịch mạo hiểm có hộ chiếu hợp lệ. Một tỷ lệ nhỏ trong số họ đi du lịch một mình, 21% đi du lịch với bạn bè, 37% với người phối ngẫu hoặc đối tác và 30% với gia đình và con cái của họ.
Tính trung bình, chi tiêu của mỗi du khách trong chuyến đi du lịch mạo hiểm (không bao gồm vé máy bay và thiết bị) tăng lên từ 593 đô la năm 2018 đến 947 đô la trong năm 2021.
Xét về các điều kiện về tài nguyên du lịch, Ba Bể được đánh giá là một điểm đến hấp dẫn. Tuy nhiên, số ngày lưu trú của khách du lịch tại Ba Bể chưa cao (trung bình 2 đêm với khách quốc tế và 1 đêm với khách nội địa). Một trong những nguyên nhân của tình trạng này là sự thiếu đa dạng của các loại hình du lịch. Khách du lịch tới đây chủ yếu tham gia vào các hoạt động thăm quan hồ Ba Bể, thăm quan bản làng. Trong khi đối tượng khách du lịch mạo hiểm luôn kì vọng sẽ có những hoạt động bổ túc kinh nghiệm bởi sự phiêu lưu, niềm thích thú và tìm kiếm sự nâng cao kiến thức – sự hiểu biết cho bản thân. Vì vậy, nhìn chung tại Ba Bể chưa khai thác được thị trường khách du lịch mạo hiểm có hiệu quả.
1.8. Thực tiễn tổ chức và khai thác du lịch mạo hiểm Luận văn: Phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể.
1.8.1. Trên thế giới
Theo “Báo cáo phân ngành du lịch Pháp 2023” của tập đoàn tư vấn du lịch IPK International thì Pháp là một thí dụ điển hình trong phát triển loại hình du lịch mạo hiểm, luôn đứng trong tốp các điểm đến về du lịch mạo hiểm quốc tế trong vòng 15 năm qua. Từ những năm 90 của thế kỷ XX, họ đã tổ chức thường niên chương trình du lịch thể thao mạo hiểm nổi tiếng toàn cầu mang tên “Raid Gauloises” đem lại nguồn thu lên tới hàng chục triệu USD mỗi năm. Báo cáo này cũng đã chỉ ra trong năm 2023 có 14% du khách châu Âu chọn Pháp là điểm đến trong kỳ nghỉ đông của họ ở châu Âu. Ngành du lịch Pháp chiếm 6,3% tổng sản phẩm quốc nội và cung cấp 1,8 triệu việc làm trong nước. Theo đó các sản phẩm, dịch vụ chính của du lịch mạo hiểm Pháp bao gồm:
- Đi xe đạp địa hình ở Burgundy
- Leo núi ở dãy Alps
- Trượt tuyết ở Chamrousse
- Nhảy cầu ở Mediterranean
- Bơi xuồng, bè mảng và chèo thuyền ở Dordogne
- Lướt ván / Lướt sóng ở Côte d’Azur
Chính phủ Pháp đã xác định phát triển du lịch nói chung, du lịch mạo hiểm khám phá nói riêng là ưu tiên của quốc gia, kế hoạch chiến lược tập trung vào 4 khía cạnh: Xúc tiến, tiếp cận, lòng hiếu khách và thích ứng với yêu cầu mới. Để thực hiện định hướng chiến lược này, chính phủ Pháp đã có những chính sách khuyến khích các công ty du lịch xây dựng các chương trình du lịch trên cơ sở khai thác các giá trị tự nhiên hoang dã để phát triển loại hình du lịch mạo hiểm với sự hỗ trợ của nhà nước về các phương tiện (cấp cứu bằng trực thăng, thông tin liên lạc, định vị vị trí, v.v.) nhằm đảm bảo an toàn cho khách trong quá trình thực hiện các chuyến du lịch đến các vùng rừng núi xa xôi, những thung lũng nhỏ áp sát bờ biển (dãy Calanques), hay các đại dương rộng lớn. Từ năm 2017, Pháp đã giành thị phần từ các thị trường gửi khách lớn như Đông Âu, Nga. Loại hình du lịch mạo hiểm triển vọng trong tương lai của thị trường Pháp là đi xe đạp leo núi. Luận văn: Phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể.
Du lịch là ngành công nghiệp dịch vụ lớn ở Thái Lan với dự báo đóng góp của ngành du lịch với tổng sản phẩm nội địa của đất nước (GDP) sẽ tăng trưởng ở mức 10,4 % vào năm 2024 (World Travel Tourism Council, 2023). Địa hình đa dạng của Thái Lan đem lại nhiều tiềm năng phát triển du lịch mạo hiểm ngoài trời. Các hoạt động du lịch mạo hiểm chính ở Thái Lan bao gồm:
- Đi xe đạp leo núi ở Chiang Mai
- Lặn biển ở đảo Similan
- Chèo thuyền Kayak ở vịnh Ko Tarutao,
- Đu dây trong những cánh rừng già 1500 tuổi ở Chiang Mai
Trong chiến lược phát triển du lịch của mình, Thái Lan tập trung vào 2 hướng ưu tiên chính là bảo vệ và bảo tồn các nguồn tài nguyên phục vụ phát triển bền vững lâu dài thông qua ưu tiên phát triển các loại hình du lịch thân thiện với môi trường như du lịch sinh thái, du lịch mạo hiểm. Đây là chiến lược phát triển du lịch lâu dài, bền vững của Thái Lan trong mối quan hệ với những loại hình du lịch ưu tiên, trong đó có du lịch mạo hiểm. Trong hướng ưu tiên thứ nhất thì Thái Lan coi việc khám phá những vùng đất mới lạ với những cảm xúc đặc biệt song hành cùng việc nâng cao trách nhiệm bảo tồn các giá trị tài nguyên tự nhiên, văn hóa bản địa, trong đó người dân địa phương là trọng tâm sẽ là yếu tố nền tảng cho mọi kế hoạch phát triển hay xúc tiến du lịch.
Trong hướng ưu tiên thứ hai thì mục tiêu dài hạn là phát triển một hình ảnh riêng, đặc thù, với các chuẩn mực đã được thừa nhận trên thế giới. Để làm được điều này, Thái Lan xác định phải tập trung vào 3 hướng gồm phát triển các điểm, địa danh du lịch chất lượng; nâng cao chất lượng dịch vụ và nâng cao chất lượng về môi trường. Cơ quan chịu trách nhiệm phát triển, nâng cao vai trò của du lịch đối với quốc gia là Cơ quan Du lịch Thái Lan, viết tắt là TAT (Tourism Authority of Thailand). Ở cấp độ địa phương, TAT đặc biệt hỗ trợ các cộng đồng bản địa trong việc duy trì sức hấp dẫn của các điểm tham quan du lịch. Bên cạnh các thành phố lớn, các khu du lịch nổi tiếng thì để phát triển du lịch bền vững đòi hỏi có sự hỗ trợ mang tính chuyên nghiệp từ các địa phương khác. Ngoài ra TAT còn đảm bảo các cơ quan nhà nước, các viện nghiên cứu và các tổ chức khác cùng tích cực tham gia vào mọi khía cạnh của việc quy hoạch, điều phối và triển khai các chiến lược phát triển du lịch của quốc gia.
Chính sách du lịch của các nước tuy có những nét khác nhau, nhưng có thể thấy có những nét chung nhất định thể hiện ở hướng ưu tiên phát triển đối với những loại hình du lịch thân thiện với môi trường, văn hóa bản địa và đề cao vai trò của những bên tham gia vào hoạt động du lịch nhằm hướng tới du lịch bền vững.
1.8.2. Các kinh nghiệm của Việt Nam Luận văn: Phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể.
Mặc dù Việt Nam được đánh giá là đất nước có nhiều tiềm năng phát triển du lịch mạo hiểm, tuy nhiên du lịch mạo hiểm ở Việt Nam hiện được xem là loại hình du lịch còn mới cả về lý luận và thực tiễn. Điều này thể hiện rõ ràng qua việc điều tra tổng quan việc xây dựng và chào bán các sản phẩm du lịch của phần lớn các công ty lữ hành lớn, có uy tín ở Việt Nam như công ty du lịch Vietnamtourism tại Hà Nội, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh, tổng Công ty du lịch SaigonTourist, Công ty du lịch Bến Thành. Tỷ lệ các chương trình du lịch có tính mạo hiểm chiếm tỷ lệ rất thấp – khoảng 3-5% [3, tr.8]. Hiện nay, các công ty du lịch ở Việt Nam mới chú trọng xây dựng và chào bán các sản phẩm du lịch thuộc các nhóm du lịch tham quan (danh thắng, các di sản thế giới, các di tích lịch sử, văn hóa,v.v. ), du lịch nghỉ dưỡng (tại các khu du lịch ven biển, các khu vực có nước khoáng nóng,v.v. ), du lịch lễ hội và du lịch làng nghề.
Các công ty khai thác du lịch mạo hiểm chưa có nhiều và đa phần là phục vụ khách nước ngoài. Có thể kể đến một số công ty lớn như Lửa Việt, Hồng Bàng, Fiditourist khai thác tuyến leo núi, đi bộ xuyên rừng tại Đà Lạt, còn các tuyến chinh phục đỉnh FanxiPang, xe máy vòng cung Tây – Đông Bắc đa phần do các văn phòng du lịch nhỏ thực hiện. Một số công ty khai thác du lịch mạo hiểm ở miền Bắc phải kể đến Topas travel, Handspan travel, Footprint, Bufalo, Marco Polo, Sinh travel (Sinh cafe), Exotissimo. Để tổ chức một chương trình du lịch mạo hiểm phức tạp hơn rất nhiều so với du lịch nghỉ dưỡng, tham quan đơn thuần, bởi vậy một công ty lữ hành khi thâm nhập vào lĩnh vực này phải chuẩn bị, xây dựng chiến lược, kế hoạch lâu dài, kỹ lưỡng, từ việc khảo sát hành trình, thiết kế chương trình du lịch, đầu tư nhân lực cho đến các bài toán kinh phí.
Năm 2011, Công ty Du lịch Việt Nam tại Hà Nội đã tổ chức chương trình du lịch thể thao mạo hiểm mang tên “Raid Gauloises” với sự tham gia của trên 800 khách du lịch quốc tế thuộc 17 quốc gia kéo dài 14 ngày tại 9 tỉnh vùng núi Đông Bắc Việt Nam. Qua chương trình này, khách du lịch đã được tham gia rất nhiều loại hình du lịch mạo hiểm như đi bộ băng rừng, leo núi, vượt thác, chèo bè mảng, đi thuyền cao su và thuyền nan trên suối, hồ ở vùng núi, đi xe đạp đổ đèo. Chương trình trên đã được các hãng truyền hình thể thao lớn và có uy tín trên thế giới đưa tin và truyền hình trực tiếp, góp phần quảng bá hiệu quả về du lịch Việt Nam nói chung và du lịch mạo hiểm ở Việt Nam nói riêng trên thị trường quốc tế. Đây là một chương trình hiệu quả và có ý nghĩa.
Năm 2013, Saigontourist hợp tác với Công ty Saffron Road Tours (Úc) tổ chức chuyến du lịch dã ngoại bằng môtô (từ 175 đến 750 phân khối) xuyên Việt đầu tiên mang tên “Saffron Road Vietnam Tour 2013” cho 19 khách Úc, Mỹ, Ailen. Trong tour này khách du lịch có dịp khám phá hầu hết các địa danh du lịch nổi tiếng của Việt Nam như TP Hồ Chí Minh, Cần Thơ, Đà Lạt, Nha Trang, Buôn Mê Thuột, Hội An, Huế, Hà Nội, Sapa, Hạ Long. Khách du lịch không chỉ được ngắm cảnh thiên nhiên mà còn tham gia sinh hoạt cùng với người dân địa phương ở một số nơi như Sapa, Cần Thơ. Đây là đợt thử nghiệm để chuẩn bị thực hiện triển khai dự án phát triển các chương trình du lịch mạo hiểm tại Việt Nam của Saigontourist. Luận văn: Phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể.
Lào Cai được coi là một trong các tỉnh có sự phát triển mạnh trong hoạt động du lịch mạo hiểm, trong đó Fansipan – ngọn núi cao nhất Đông Dương hay khu rừng quốc gia Hoàng Liên Sơn được coi là điểm đến ưa thích của khách du lịch trong nước và quốc tế. Thế mạnh của Lào Cai trong du lịch là khai thác sự đa dạng của tài nguyên du lịch tự nhiên và yếu tố giàu sắc thái văn hoá của các dân tộc. Tại đây, du lịch mạo hiểm được phát triển trong những điều kiện thuận lợi về sự ưu tiên trong chính sách, hợp tác cả ở quy mô quốc tế cũng như địa phương. Nhiều thủ tục hành chính tại cửa khẩu biên giới được đơn giản hoá tạo điều kiện cho khách du lịch có thể qua lại cửa khẩu dễ dàng hơn. Các nhà đầu tư và doanh nghiệp trong và ngoài ngành du lịch được mời chào với những ưu đãi thuận lợi. Hệ thống cơ sở giao thông đặc biệt là được sắt và hệ thống quốc lộ nối Lào Cai với Hà Nội được cải thiện và nâng cấp đáng kể. Tuyến đường sắt Hà Nội – Lào Cai được ưu tiên khai thác các chuyến tàu du lịch, có sự tham gia khai thác của các đơn vị kinh doanh lữ hành. Thành công của việc khai thác du lịch mạo hiểm tại Lào Cai là đưa du lịch đến với người dân, lôi kéo họ trực tiếp tham gia và quan trọng nhất là được chia sẻ những lợi ích từ du lịch. Bên cạnh những thành công đó, cũng không thể bỏ qua những thiếu sót và hạn chế mà du lịch tỉnh Lào Cai chưa thể giải quyết. Đó là vấn đề an toàn trong quản lý điểm đến, đó là sự chồng chéo và tương đồng về sản phẩm du lịch giữa Lào Cai với các tỉnh lân cận.
Được biết đến gần đây là một điểm du lịch mạo hiểm đầy hấp dẫn, VQG Phong Nha – Kẻ Bàng đang lên kế hoạch khai thác thử nghiệm tuyến du lịch mạo hiểm hang Sơn Đoòng. Theo đó, Công ty Lữ hành quốc tế Oxalis (Quảng Bình) là đơn vị được phép khai thác tuyến du lịch mạo hiểm vào hang động lớn nhất thế giới này. Mặc dù mới được đưa vào hoạt động nhưng công tác tổ chức du lịch mạo hiểm đã thể hiện tính chuyên nghiệp và có sự đầu tư. Do những quy định nghiêm ngặt của việc khai thác đi đôi với bảo tồn nên mỗi chuyến du lịch mạo hiểm tại Sơn Đoòng chỉ có 8 – 10 khách du lịch, trong khi đội ngũ phục vụ lên đến 30 người: 2 chuyên gia hang động từ Anh, 1 hướng dẫn viên, 2 trợ lý an toàn, 2 đầu bếp, 1 trưởng nhóm khuân vác, 2 kiểm lâm giám sát, và 20 người khuân vác thiết bị an toàn, cắm trại, và thực phẩm. Tất cả du khách khi đăng ký đều được yêu cầu trả lời thật trong bảng câu hỏi về sức khỏe, được các chuyên gia y tế kiểm tra nhịp tim và huyết áp kỹ lưỡng, nếu đạt thì mới được chấp nhận. Theo thống kê của Sở Văn hóa Thể thao & Du lịch tỉnh Quảng Bình, trong 9 tháng đầu năm 2023, tỉnh Quảng Bình đón gần 2,6 triệu lượt khách, tăng hơn 130% so với cùng kỳ, trong đó khách quốc tế đạt 36,3 ngàn lượt, tăng 27,5%; khách du lịch lữ hành đạt 650,7 ngàn lượt, tăng 39,8% so cùng kỳ. Về hình ảnh điểm đến, có thể nói không nhiều điểm đến ở Việt Nam xây dựng chiến dịch quảng bá quy mô như ở Phong Nha – Kẻ Bàng. Rất nhiều báo chí trong nước và quốc tế và đã phối hợp truyền thông đưa Sơn Đoòng trở thành tuyến du lịch đẳng cấp thế giới.
Từ kinh nghiệm thực tế từ hoạt động tổ chức một số chương trình du lịch mạo hiểm ở Việt Nam thời gian qua cho thấy những vấn đề chủ yếu sau: Luận văn: Phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể.
- Việt Nam có nhiều tiềm năng để phát triển du lịch mạo hiểm với nhiều sản phẩm hấp dẫn. Phát triển các sản phẩm du lịch mạo hiểm đặc thù không chỉ làm tăng tính hấp dẫn mà còn góp phần tích cực vào phát triển cộng đồng hướng tới phát triển bền vững.
- Du lịch mạo hiểm đòi hỏi các nhà tổ chức kinh nghiệm và tính chuyên nghiệp cao. Đây là vấn đề mà các doanh nghiệp du lịch Việt Nam còn yếu ở khâu tổ chức và phát triển sản phẩm. Thực tế ngay cả các công ty lữ hành lớn trong nước cũng không thể tự đứng ra tổ chức chương trình du lịch mạo hiểm để chào bán mà phải phối hợp hoặc để cho các công ty nước ngoài vào khai thác.
- Hướng dẫn viên chuyên nghiệp là yếu tố quan trọng để cấu thành một sản phẩm du lịch mạo hiểm. Hiện ở Việt Nam những hướng dẫn viên có tính chuyên nghiệp như vậy còn thiếu và yếu. Vấn đề đào tạo đội ngũ hướng dẫn viên/ huấn luyện viên để đáp ứng nhu cầu phát triển của loại hình du lịch đặc thù này là rất quan trọng.
Ngoài ra để phát triển du lịch mạo hiểm ở Việt Nam, cần có thêm môi trường và chính sách pháp lý phù hợp. Cụ thể là đơn giản hóa các thủ tục hành chính, tạo điều kiện trong quá trình cấp phép cho các doanh nghiệp tham gia khai thác các chương trình, các tuyến du lịch mạo hiểm. Một khi tạo được hành lang pháp lý thông thoáng, các doanh nghiệp lữ hành mới mạnh dạn khai thác những sản phẩm du lịch mạo hiểm hấp dẫn và có sức cạnh tranh.
Như vậy, qua những kinh nghiệm phát triển du lịch mạo hiểm trên thế giới và Việt Nam, Ba Bể cần rút ra bài học kinh nghiệm cho mình. Trước tiên về vấn đề nhận thức, chính quyền cần xác định phát triển du lịch mạo hiểm là vấn đề cần thiết khi Ba Bể có đầy đủ các điều kiện phát triển loại hình du lịch này. Từ đó cần có những quy hoạch cụ thể về khu vực, tuyến điểm, xây dựng sản phẩm, thu hút đầu tư, v.v. Tiếp đến để khai thác có hiệu quả cần chú trọng vào việc quảng bá, liên kết tạo cho mình một thương hiệu riêng của “du lịch mạo hiểm Ba Bể”
Tiểu kết chương 1
Trên cơ sở tổng quan những tài liệu, nghiên cứu về du lịch mạo hiểm, đề tài bước đầu phân tích các khái niệm, đặc điểm, nguyên tắc phát triển, xét mối liên hệ giữa du lịch mạo hiểm và một số loại hình du lịch khác. Đặc biệt, những kinh nghiệm phát triển du lịch mạo hiểm trên thế giới và Việt Nam đã tô đậm sự khác biệt trong cách thức tổ chức du lịch mạo hiểm tại từng quốc gia, từng khu vực. Luận văn: Phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể.
Những vấn đề này được nhìn nhận, đánh giá dưới góc độ thành công và hạn chế để làm cơ sở cho những bài học kinh nghiệm áp dụng trong điều kiện thực tiễn ở VQG Ba Bể.
CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ:
===>>> Luận văn: Thực trạng phát triển du lịch mạo hiểm tại VQG Ba Bể
Dịch Vụ Viết Luận Văn Ngành Luật 24/7 Chuyên cung cấp dịch vụ làm luận văn thạc sĩ, báo cáo tốt nghiệp, khóa luận tốt nghiệp, chuyên đề tốt nghiệp và Làm Tiểu Luận Môn luôn luôn uy tín hàng đầu. Dịch Vụ Viết Luận Văn 24/7 luôn đặt lợi ích của các bạn học viên là ưu tiên hàng đầu. Rất mong được hỗ trợ các bạn học viên khi làm bài tốt nghiệp. Hãy liên hệ ngay Dịch Vụ Viết Luận Văn qua Website: https://vietluanvanluat.com/ – Hoặc Gmail: vietluanvanluat@gmail.com
Pingback: Luận văn: Giải pháp phát triển du lịch mạo hiểm tại VQG Ba Bể