Luận văn: Hoàn thiện pháp luật trách nhiệm sản phẩm

Chia sẻ chuyên mục Đề tài Luận văn: Hoàn thiện pháp luật trách nhiệm sản phẩm hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thạc sĩ thì với đề tài Luận văn: Một số khuyến nghị hoàn thiện và thực thi pháp luật trách nhiệm sản phẩm tại tỉnh Quảng Ninh dưới đây chắc hẳn sẽ cho các bạn cái nhìn tổng quát hơn về đề tài này.

3.1. Những vấn đề đặt ra đối với tuân thủ của doanh nghiệp dưới giác độ trách nhiệm sản phẩm

Tại Việt Nam, sự phát triển của kinh tế thị trường trong một vài thập kỷ qua đã làm cho nền sản xuất hàng hóa có tính cạnh tranh giữa các doanh nghiệp về chất lượng sản phẩm không ngừng tăng lên. Cạnh tranh, một mặt làm cho các doanh nghiệp buộc phải giảm chi phí sản xuất, mặc khác làm cho doanh nghiệp phải chú ý nâng cao chất lượng hàng hóa/dịch vụ tốt nhất có thể để duy trì lợi thế cạnh tranh. Tuy nhiên, nhìn chung đa số các doanh nghiệp Việt Nam chưa có đủ kinh nghiệm và trình độ công nghệ để sản xuất ra những hàng hóa chất lượng cao, ổn định và an toàn cho người sử dụng nhằm đạt được lợi thế cạnh tranh so với những hàng hóa nhập khẩu cùng loại. Trên cơ sở quy định của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa năm 2007 (Điều 10 về nghĩa vụ của người sản xuất) và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2010 (Điều 21 về trách nhiệm thu hồi hàng hóa có khuyết tật gây ra), doanh nghiệp có nghĩa vụ tuân thủ các quy định này trong phạm vi trách nhiệm của nhà sản xuất.

Các doanh nghiệp trong nước một mặt không có chính sách tuân thủ để đảm bảo chất lượng của sản phẩm, mặt khác việc thực hiện chế độ trách nhiệm khi sản phẩm có khuyết tật cũng rất hạn chế. Về cơ bản, các doanh nghiệp không đủ nguồn lực để duy trì hàng hóa có chất lượng cao như hàng hóa cùng loại được sản xuất tại các nước phát triển và cấp độ quản trị tại các doanh nghiệp chưa đạt đến yêu cầu phải có quản trị tuân thủ. Đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, do hạn chế về nguồn lực thường thiếu vắng bộ phận hoặc nhân sự và/hoặc thiếu nhận thức để tránh được rủi ro không tuân thủ. Sự thiếu vắng đó dẫn đến quá trình nhận diện, kiểm tra, ngăn ngừa các nguy cơ sai sót và không tuân thủ (quy trình sản xuất đảm bảo chất lượng) rất hạn chế. Đây chính là nguyên nhân dẫn đến nhiều trường hợp doanh nghiệp vừa và nhỏ đưa ra thị trường những sản phẩm chất lượng thấp, không đảm bảo an toàn cho người sử dụng. Điều này cũng làm giảm đi năng lực cạnh tranh của hàng hóa thuộc nhóm doanh nghiệp này so với các hàng hóa cùng loại được sản xuất ở nước ngoài.

Trong khi đó, những doanh nghiệp lớn, đặc biệt là các doanh nghiệp có vốn đầu tư hay nguồn gốc nước ngoài có ý thức và thực hiện chính sách tuân thủ rõ ràng. Nguy cơ đòi bồi thường ở mức cao thuộc về tâm lý của khách hàng nếu xuất hiện trường hợp sản phẩm bị khuyết tật gây tổn thất buộc nhóm doanh nghiệp này phải chú ý hơn đến yêu cầu tuân thủ về chất lượng.

Nhìn chung, doanh nghiệp Việt Nam còn thiếu chính sách và quản trị tuân thủ cho hoạt động sản xuất kinh doanh nói chung và hoạt động sản xuất gắn với đảm bảo chất lượng nói riêng. Thiếu ý thức tôn trọng yêu cầu về đảm bảo chất lượng và trách nhiệm sản phẩm cũng như không có sự cam kết từ phía doanh nghiệp về tuân thủ còn nằm ngay ở chính trong tư duy của các nhà quản trị doanh nghiệp. Việc triển không tuân thủ các quy định về tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm trên thực tế thường là hậu quả của việc nhận thức kém hay giảm chi phí để tối đa hóa lợi nhuận và nhằm đạt được lợi thế cạnh tranh mang tính cố hữu của doanh nghiệp. Hoạt động của doanh nghiệp trên thị trường cho thấy còn nhiều những biểu hiện không thực hiện đúng các quy định, tiêu chuẩn về chất lượng của sản phẩm. Tuy vậy, khi có vấn đề trách nhiệm sản phẩm, doanh nghiệp thường tìm cách trốn tránh, không tham gia vào quá trình giải quyết hậu quả của sản phẩm khuyết tật gây ra cho người sử dụng. Ý thức tuân thủ chưa cao, quyền lợi của người tiêu dùng chưa được quan tâm đúng mức dẫn đến các sản phẩm, dịch vụ kém chất lượng do chi phí thấp là hiện tượng khá phổ biến. Nhiều doanh nghiệp, cá nhân sản xuất kinh doanh cung cấp sản phẩm gây tổn thất về tài sản, sức khỏe, thậm chí tính mạng của người tiêu dùng, nhất là trong lĩnh vực dược phẩm hay vệ sinh an toàn thực phẩm.

Mặc dù có sự thay đổi đáng kể về mặt nhận thức đối với vấn đề trách nhiệm sản phẩm và một số doanh nghiệp có thể đặt ra được những tiêu chuẩn về chất lượng – những tiêu chuẩn này cũng khắc phục được những lỗ hổng trong các quy định của pháp luật về chất lượng sản phẩm. Tuy nhiên, do ý thức tuân thủ của doanh nghiệp còn hạn chế và đặc biệt là không có chương trình tuân thủ, doanh nghiệp vẫn không đánh giá được hết những rủi ro do không tuân thủ và việc quản trị rủi ro trách nhiệm sản phẩm của doanh nghiệp về cơ bản vẫn hiệu quả thấp. Luận văn: Hoàn thiện pháp luật trách nhiệm sản phẩm.

Tình trạng chất lượng hàng hóa kém của doanh nghiệp vẫn xảy ra cho thấy doanh nghiệp Việt Nam chưa thực sự quan tâm đến tuân thủ các quy định về chất lượng và đi kèm với đó là thực thi trách nhiệm sản phẩm. Doanh nghiệp vẫn chưa chú trọng và thiếu ý thức tuân thủ về tôn trọng quyền lợi của người tiêu dùng dưới giác độ về an toàn sản phẩm. Khi nhận được khiếu nại của người tiêu dùng liên quan đến hàng hóa do mình cung cấp, một số doanh nghiệp chưa có biện pháp xử lý một cách kịp thời và hợp lý, thậm chí tìm nhiều cách để thoái thác trách nhiệm của mình. Bên cạnh đó, hầu hết các doanh nghiệp chưa nhận thức được trách nhiệm sản phẩm không chỉ là yêu cầu về tuân thủ pháp luật mà còn là yêu cầu liên quan đến tuân thủ đạo lý kinh doanh, trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp cũng chưa nhận thức được nếu không tuân thủ đúng các quy định về trách nhiệm sản phẩm thì sẽ dẫn đến rủi ro bồi thường rất lớn vì số tiền bồi thường chỉ căn cứ vào thiệt hại và đồng thời nâng cao uy tín, thương hiệu của chính doanh nghiệp.

3.2. Những khuyến nghị hoàn thiện và thực thi pháp luật trách nhiệm sản phẩm trong thời gian tới Luận văn: Hoàn thiện pháp luật trách nhiệm sản phẩm.

3.2.1. Những khuyến nghị hoàn thiện pháp luật

• Cần nhanh chóng xây dựng cơ sở pháp lý về trách nhiệm sản phẩm

Vấn đề trách nhiệm sản phẩm thực sự còn khá mới mẻ với người dân, người sản xuất kinh doanh và cả các nhà làm luật Việt Nam. Ngay cả trên phạm vi thế giới, trách nhiệm sản phẩm cũng là khái niệm tuy phổ biến nhưng cũng chi mới hình thành trong khoảng 50 năm trở lại đây. Luật trách nhiệm sản phẩm mới chỉ ra đời năm 1979 ở Mỹ, đến năm 1985, Chỉ thị 85/374/EEC của Liên minh châu Âu mới được ban hành. Ở Pháp, một trong những trụ cột của hệ thống luật Civil law, nơi bộ luật Dân sự nổi tiếng được ban hành từ năm 1804 thì đến năm 1993 mới ban hành luật Trách nhiệm sản phẩm. Các quốc gia châu Á và châu Mỹ khác cũng chỉ mới ban hành pháp luật trách nhiệm sản phẩm trong khoảng thập niên 90 của thế kỷ XX.

Ở Việt Nam hiện nay các văn bàn pháp luật đề cập đến trách nhiệm sản phẩm nằm rải rác ở các bộ luật khác nhau như Bộ Luật Dân sự, Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Chất lượng sản phẩm và một số chỉ thứ, thông tư, bản hướng dẫn khác. Các quy phạm này cũng chi ở mức hình thức như nhắc nhở, phạt hành chính chứ chưa có tác dụng răn đe trong thực tế. Người tiêu dùng Việt Nam hiện nay rất thiệt thòi vì họ thực tế không có một cơ chế cụ thể để khiếu nại hay kiện theo chế tài trách nhiệm sản phẩm. Các văn bản luật quy định không cụ thể, rõ ràng, còn nhiều kẽ hở nên các doanh nghiệp đôi khi vẫn tìm cách lách luật, gây khó khăn cho cả người tiêu dùng và cơ quan quản lý. Do tình hình vi phạm trách nhiệm sản phẩm thể hiện qua các vụ vi phạm chất lượng sản phẩm xảy ra trong thời gian qua ở Việt Nam, cũng như yêu cầu thực tiễn của thương mại quốc tế, nước ta cần nhanh chóng ban hành một văn bản pháp lý hoàn chỉnh điều chỉnh vấn đề trách nhiệm sản phẩm.

• Xây dựng chương về Trách nhiệm sản phẩm trong Dự thảo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Với tư cách là một chế định đặc thù của pháp luật về bảo vệ người tiêu dùng, quy định về trách nhiệm sản phẩm cần được cơ cấu thành một chương trong Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Các quy định này về cơ bản có thể học tập theo các quy định của Cộng đồng Châu Âu trong Chỉ thị số 85/374/EEC và điều chỉnh phù hợp với định hướng áp dụng pháp luật về trách nhiệm sản phẩm ở Việt Nam, với các quy định cụ thể như sau:

Về nguyên tắc chung: người tiêu dùng sản phẩm hàng hoá có khuyết tật và những người trực tiếp bị tác động bởi việc tiêu dùng sản phẩm hàng hoá có khuyết tật được quyền yêu cầu đòi bồi thường cho những thiệt hại mà họ phải gánh chịu do sản phẩm khuyết tật gây ra. Luận văn: Hoàn thiện pháp luật trách nhiệm sản phẩm.

Sản phẩm hàng hoá có khuyết tật là sản phẩm không đáp ứng các yêu cầu về chất lượng theo quy định của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hoá hoặc quy định của các đạo luật khác; hoặc không đảm bảo yêu cầu theo đúng vật mẫu của sản phẩm hàng hoá đó; trong trường hợp không có quy định tương ứng hoặc không có vật mẫu được đưa ra thì sản phẩm được coi là có khuyết tật, nếu sản phẩm đó có những đặc tính có khả năng gây thiệt hại cho người tiêu dùng ngay cả khi người tiêu dùng đã sử dụng sản phẩm đó đúng với công dụng và hướng dẫn sử dụng sản phẩm do nhà sản xuất đưa ra. Một sản phẩm không bị coi là có khuyết tật chỉ vì có một sản phẩm tốt hơn nó được cung cấp trên thị trường.

Về chủ thể có trách nhiệm bồi thường: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do sản phẩm khuyết tật sẽ được xác định như sau: (i) là trách nhiệm của nhà sản xuất sản phẩm sản xuất trong nước và nhà nhập khẩu đối với sản phẩm nhập khẩu; nhà sản xuất có thể là người trực tiếp sản xuất ra sản phẩm hoặc người ghi tên trên sản phẩm với tư cách là người sản xuất ra sản phẩm đó; (ii) là trách nhiệm của bất kỳ ai trong số những người tham gia vào quá trình cung cấp sản phẩm tới tay người tiêu dùng trong trường hợp không xác định được nhà sản xuất hay nhà nhập khẩu, nếu sau một thời gian nhất định do người tiêu dùng đặt ra, nhà cung cấp được người tiêu dùng yêu cầu cung cấp tên và địa chỉ nhà sản xuất hay nhập khẩu không cung cấp được tên và địa chỉ của nhà sản xuất hay nhập khẩu sản phẩm đó; (iii) là trách nhiệm của người sản xuất sản phẩm thành phần nếu thiệt hại do sản phẩm thành phần trong sản phẩm toàn bộ gây ra và sản phẩm thành phần đó được sản xuất bởi một nhà sản xuất khác có thể xác định được bởi người tiêu dùng. Trong trường hợp người tiêu dùng không tự mình xác định được người sản xuất sản phẩm thành phần thì người sản xuất sản phẩm toàn bộ sẽ phải chịu trách nhiệm.

Quy định về trường hợp được bồi hoàn: nếu nhà sản xuất hay nhập khẩu phải bồi thường theo quy định tại điểm (i) trên đây chỉ ra được rằng khuyết tật của sản phẩm phát sinh là do lỗi của chủ thể khác trong quá trình phân phối thì có thể được yêu cầu đòi bồi hoàn từ chủ thể đó; nhà phân phối phải bồi thường theo quy định tại điểm (ii) trên đây có quyền yêu cầu đòi bồi hoàn từ nhà sản xuất hay nhập khẩu đối với sản phẩm nhập khẩu; nhà sản xuất sản phẩm toàn bộ phải bồi thường theo quy định tại điểm (iii) trên đây có quyền yêu cầu đòi bồi hoàn từ nhà sản xuất sản phẩm thành phần.

Quy định về các trường hợp miễn trừ: nhà sản xuất, nhập khẩu không phải chịu trách nhiệm trong các trường hợp: (i) nhà sản xuất không đưa sản phẩm vào lưu thông; (ii) nhà sản xuất đã có những cảnh báo và chỉ dẫn cần thiết cho người tiêu dùng và việc tuân theo những cảnh báo và chỉ dẫn này không làm mất công dụng của sản phẩm, song người tiêu dùng đã không tuân thủ những chỉ dẫn đó; (iii) khuyết tật của sản phẩm là do lỗi của nhà phân phối; (iv) mức độ phát triển khoa học và công nghệ mà nhà sản xuất có thể và cần tiếp cận khi sản xuất sản phẩm không cho phép phát hiện ra khuyết tật của sản phẩm; (v) khuyết tật là do tuân thủ quy định của pháp luật hoặc nếu là trường hợp người sản xuất sản phẩm thành phần, khuyết tật là do phải tuân thủ yêu cầu của người sản xuất sản phẩm toàn bộ và trong trường hợp này, người sản xuất sản phẩm toàn bộ là người chịu trách nhiệm; (vi) sản phẩm được cung cấp với mục đích tài trợ, viện trợ và thiệt hại có thể lường trước do khuyết tật gây ra nhỏ hơn lợi ích mà người được viện trợ, tài trợ nhận được từ việc viện trợ, tài trợ đó hoặc (vii) thiệt hại phát sinh là do lỗi của người sử dụng. Đối với những người phân phối sản phẩm: họ sẽ không phải chịu trách nhiệm nếu thuộc các trường hợp quy định tại điểm (i), (ii), (iv), (v) và (vi) trên đây. Nếu thuộc trường hợp (iii), họ sẽ là người chịu trách nhiệm thay cho nhà sản xuất và không có quyền yêu cầu bồi hoàn. Luận văn: Hoàn thiện pháp luật trách nhiệm sản phẩm.

• Quy định về trách nhiệm chứng minh: người yêu cầu bồi thường thiệt hại phải chứng minh thiệt hại mình phải gánh chịu và mối quan hệ nhân quả giữa thiệt hại đó và sản phẩm khuyết tật.
• Các điều khoản trong hợp đồng quy định miễn cho nhà sản xuất, nhập khẩu hay phân phối khỏi các trách nhiệm đã được quy định trong Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng bị coi là vô hiệu.
• Trong trường hợp hợp đồng có quy định mức bồi thường cao hơn thì áp dụng quy định của hợp đồng.
• Áp dụng trách nhiệm sản phẩm đối với lĩnh vực dịch vụ: nhà cung cấp dịch vụ có khuyết tật phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho người tiêu dùng đối với những thiệt hại do dịch vụ có khuyết tật gây Khái niệm dịch vụ có khuyết tật và các thiệt hại phải bồi thường được quy định trong các văn bản pháp luật quy định về lĩnh vực dịch vụ đó.

Về khuyết tật và cách thức xác định: đây là một vấn đề mang tính kỹ thuật pháp lý khi xây dựng chế định về trách nhiệm sản phẩm và quy định này có ý nghĩa quan trọng trong quá trình thực hiện các biện pháp tố tụng để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Khuyết tật của sản phẩm có thể được xác định theo hai hướng là, đó là khuyết tật cụ thể: đó là trường hợp một khuyết tật cụ thể được chỉ ra đối với sản phẩm (chẳng hạn như trong sản phẩm có hoá chất gây độc hại, cấu tạo của sản phẩm có góc nhọn có thể gây thương tích cho người dùng v.v.) hoặc là khuyết tật suy đoán: là trường hợp có thể chỉ ra hoặc không chỉ ra một khuyết tật cụ thể nhưng sản phẩm đã không đảm bảo an toàn cho người tiêu dùng thông thường khi sử dụng sản phẩm đó một cách bình thường trong điều kiện bình thường. Việc lựa chọn cách thức xác định khuyết tật, một lần nữa lại phải đảm bảo sự cân bằng về lợi ích giữa người tiêu dùng và các thương nhân. Pháp luật các nước khi xác định khuyết tật của sản phẩm thường sử dụng đặc tính là sản phẩm không đảm bảo mức độ an toàn mà người tiêu dùng có quyền trông đợi một cách hợp lý và quyền phán xét như thế nào là trông đợi một cách hợp lý thì thường được trao cho toà án. Ở Việt Nam, việc trao quyền này trong bối cảnh hiện nay đòi hỏi phải có sự nhìn nhận lại vai trò của toà án trong sáng tạo pháp luật và đồng thời, năng lực của thẩm phán cũng đòi hỏi phải được nâng cao để có thể thực thi vai trò này. Do vậy, trong bối cảnh hiện tại, phương án phù hợp nhất là xác định những phương thức cụ thể để có thể xác định khuyết tật của sản phẩm. Khuyết tật của sản phẩm có thể là (i) việc không đáp ứng được những tiêu chuẩn, quy chuẩn nhất định được áp dụng đối với sản phẩm đó, tức là căn cứ vào quy định của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hoá hiện hành thì sản phẩm đó không đảm bảo chất lượng theo quy định và việc không đáp ứng tiêu chuẩn, quy chuẩn áp dụng đối với sản phẩm là nguyên nhân gây ra thiệt hại cho người tiêu dùng; trong trường hợp không có tiêu chuẩn, quy chuẩn cụ thể áp dụng đối với sản phẩm hoặc sản phẩm đã đáp ứng các tiêu chuẩn, quy chuẩn áp dụng đối với sản phẩm đó nhưng vẫn gây thiệt hại cho người tiêu dùng thì có thể áp dụng phương thức thứ (ii) là sản phẩm có những đặc tính (về mặt thiết kế, nguyên liệu, phương thức vận hành v.v.) mà đặc tính đó gây ra thiệt hại cho người tiêu dùng mặc dù được người tiêu dùng sử dụng đúng với công dụng và hướng dẫn sử dụng của người cung cấp (nếu có hướng dẫn sử dụng). Trong trường hợp thứ hai, việc nhà cung cấp đưa ra cảnh báo về những đặc tính có thể gây ra thiệt hại của sản phẩm và phương thức phòng ngừa nó có thể là một trong những căn cứ miễn trách nhiệm. Như vậy, phương thức xác định này sẽ bao hàm được cả các trường hợp xác định khuyết tật do cảnh báo là trường hợp mà nhà cung cấp không đưa ra các cảnh báo cần thiết nhằm giúp người tiêu dùng tránh được những nguy hiểm do sản phẩm gây ra.

• Sửa đổi Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hoá phần quy định về trách nhiệm sản phẩm

Các quy định về bồi thường thiệt hại sẽ được áp dụng theo quy định của luật dân sự, luật thương mại, trong trường hợp sản phẩm gây thiệt hại cho người tiêu dùng thì áp dụng quy định của Luật Bảo vệ người tiêu dùng. Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hoá là một cơ sở để xác định sản phẩm khuyết tật được quy định tại Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, do vậy, không cần thiết giữ lại quy định về trách nhiệm sản phẩm trong Luật về Chất lượng sản phẩm, hàng hoá. Ngoài ra, cần xem lại khái niệm sản phẩm trong Luật này theo hướng phù hợp với thông lệ chung: sản phẩm bao gồm hàng hoá và dịch vụ thay cho cách hiểu phân biệt giữa sản phẩm và hàng hoá như hiện nay.

3.2.2. Những khuyến nghị thực thi pháp luật Luận văn: Hoàn thiện pháp luật trách nhiệm sản phẩm.

• Các doanh nghiệp cần nắm vững các quy định pháp luật về trách nhiệm sản phẩm

Đối với bản thân mỗi doanh nghiệp thì trong hoạt động sản xuất kinh doanh, để kinh doanh hiệu quả thì ngoài nguồn vốn, nguồn nhân lực, ý tưởng kinh doanh thì một yếu tố không thể thiếu là nắm vững luật pháp. Hiện nay việc sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp Việt Nam được quy định khá cụ thể trong Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Bộ luật Dân sự, Luật Hải quan… Hiểu rõ những đạo luật này làm việc sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp được tiến hành thuận lợi, tránh những hành vi bị cấm, tránh được những vụ kiện không thỏa đáng gây thiệt hại cho bản thân doanh nghiệp. Hiện nay, các văn bản luật này rất dễ tiếp cận và tìm kiếm qua mạng internet, các hội thảo giới thiệu của các quốc gia phát triển hay các phòng thương mại, trung tâm nghiên cứu của Việt Nam cũng như các nước khác.

Nhưng trong môi trường kinh doanh quốc tế thì những nhà sản xuất kinh doanh còn cần nắm rõ những quy định pháp luật của nước đối tác, đặc biệt là pháp luật về trách nhiệm sản phẩm, một lĩnh vực luật pháp còn tương đối mới mẻ đối với người tiêu dùng và cả nhà sản xuất kinh doanh nước ta. Ngoài ra, doanh nghiệp cũng có thể xây dựng bộ phận luật sư nội bộ chuyên trách về pháp luật, hoặc thuê các luật sư, các văn phòng tư vấn luật ở nước đối tác để tư vấn về pháp luật trách nhiệm sản phẩm, cũng như tư vấn về việc soạn thảo hợp đồng.

• Thực hiện tốt công tác quản trị chất lượng

Việc các doanh nghiệp có kiến thức tốt về pháp luật trách nhiệm sản phẩm để phần nào hạn chế được những khuyết tật của sản phẩm và tránh được những vụ bồi thường không thỏa đáng chỉ giúp doanh nghiệp giải quyết tốt vấn đề tranh chấp trong thương mại quốc tế về trách nhiệm sản phẩm chứ không ngăn chặn được những tranh chấp này. Để đảm bảo an toàn tối đa cho người tiêu dùng, tránh những thiệt hại có thể là nguyên nhân của những vụ đòi bồi thường trách nhiệm sản phẩm thì bản thân nhà sản xuất phải đảm bảo được rằng sản phẩm của mình không có khuyết tật, hoặc khuyết tật đó không gây ra thiệt hại cho người tiêu dùng. Luận văn: Hoàn thiện pháp luật trách nhiệm sản phẩm.

Thị trường các quốc gia phát triển thường có yêu cầu rất cao về mức độ an toàn của sản phẩm đối với sức khỏe và tài sản của người tiêu dùng. Theo chế độ trách nhiệm sản phẩm nghiêm ngặt được quy định cụ thể tại nhiều quốc gia thì người sản xuất kinh doanh sẽ phải bồi thường thiệt hại cho người tiêu dùng ngay cả khi khuyết tật của sản phẩm đó không phải là do lỗi của nhà sản xuất. Như vậy, người sản xuất và xuất khẩu sản phẩm của Việt Nam khi đưa sản phẩm của mình sang nước đối tác phải hết sức chú ý đến vấn đề chất lượng của sản phẩm, ngay từ khâu sản xuất đến khâu phân phối. Người sản xuất kinh doanh cũng cần phải đưa ra những cảnh báo thích hợp cho người sử dụng sản phẩm nếu sản phẩm đó tồn tại những khuyết tật do sản xuất hoặc sản phẩm chứa những nguy hiểm tiềm ẩn do bản chất của sản phẩm đó.

Trong quản trị kinh doanh hiện đại, vấn đề quản lý chất lượng đã trở thành một bộ phận quan trọng của quá trình sản xuất, là công cụ quan trọng giúp nhà sản xuất kiểm soát được chất lượng sản phẩm của mình. Quản lý chất lượng không đơn giản chỉ là quá trình kiểm tra và loại bỏ những sản phẩm bị lỗi. Kiểm tra không tạo ra chất lượng sản phẩm mà bản thân quá trình sản xuất mới tạo ra chất lượng, giúp nhà sản xuất loại bỏ nguyên nhân gây ra những khuyết tật của sản phẩm. Để đảm bảo quá trình quản lý chất lượng sẽ đem lại kết quả thì chất lượng phải được đảm bảo trong mọi quá trình, từ khâu thiết kế, tố chức sản xuất đến khâu phân phối. Không chỉ nguyên vật liệu, vật tư đầu vào và sản phẩm cuối cùng phải đảm bảo chất lượng mà bản thân quá trình quản lý, mọi quá trình, mọi công việc, mọi thành viên trong tổ chức cũng cần được thay đổi, điều chỉnh cho phù hợp. Đảm bảo chất lượng cần phải trở thành nhiệm vụ chủ yếu, được thực hiện thường xuyên và có kế hoạch từ cấp lãnh đạo.

Hiện nay, trên thế giới có các mô hình quản lý chất lượng được ứng dụng khá phổ biến như phương pháp quản lý chất lượng đồng bộ TQM (Total Quality Management), hệ thống các tiêu chuẩn ISO của tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế, phương pháp quản lý chất lượng toàn diện TQC (Total Quality Control)… Áp dụng những phương pháp quản lý này không những sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm sai sót, khuyết tật trong sản phẩm mà còn tận dụng tối đa nguồn lực con người.

Để đảm bảo chất lượng sản phẩm thì nhà sản xuất cũng cần đầu tư vào hệ thống máy móc, trang thiết bị sản xuất để tạo ra các sản phẩm có chất lượng cao và đồng đều hơn. Một trong những nguyên nhân khiến cho sản phẩm có khuyết tật chính là sự hạn chế về công nghệ, trang thiết bị. Đối với các doanh nghiệp nhỏ, chưa có đủ tiềm lực đầu tư thì có thể sử dụng hình thức thuê tài chính để cải tiến máy móc, thiết bị. Ngoài ra, các doanh nghiệp cũng có thế cải tiến các trang thiết bị sẵn có, phát huy tính sáng tạo của mọi thành viên trong tổ chức, áp dụng các công nghệ mới… để nâng cao chất lượng sản phẩm.

Bên cạnh đó, nhà sản xuất cũng cần phải lưu ý tới quá trình kiểm tra, thử nghiệm, kiểm nghiệm sản phẩm, đảm bảo việc mô tả sản phẩm một cách rõ ràng, có kèm theo các hướng dẫn cần thiết. Trong quá trình sản xuất kinh doanh, nhà sản xuất cũng cần chú ý tới mọi khâu của quá trình sản xuất, thu thập những ý kiến đóng góp của người tiêu dùng trong quá trình sử dụng sản phẩm để có những điều chỉnh thích hợp. Quan tâm tới những phản hổi từ phía người tiêu dùng là việc làm rất quan trọng đối với một doanh nghiệp vì trong hơn một nửa số trường hợp sản phẩm có khuyết tật, vấn đề được phát hiện thông qua phản hồi của khách hàng. Nếu nhà sản xuất đưa ra được những biện pháp giải quyết tình hình thích hợp ngay khi nhận được ý kiến của người tiêu dùng thì hậu quả của vụ việc chắc chắn sẽ được giảm thiểu. Nếu sản phẩm của doanh nghiệp có khuyết tật và gây thiệt hại cho người tiêu dùng thì nhà sản xuất nên tỏ thái độ tích cực để giải quyết vấn đề, xây dựng quy trình thu hồi sản phẩm nếu cần thiết, đồng thời chia sẻ trách nhiệm với các bên liên quan. Luận văn: Hoàn thiện pháp luật trách nhiệm sản phẩm.

• Tuân thủ các quy định về chất lượng và trách nhiệm đối với sản phẩm

Tuân thủ các quy định về tiêu chuẩn, chất lượng và trách nhiệm sản phẩm phải trở thành chính sách xuyên suốt, định hướng cho doanh nghiệp trong toàn bộ quá trình sản xuất và đảm bảo chất lượng hàng hóa cũng như trách nhiệm trước người tiêu dùng đối với hàng hóa khi có khuyết tật. Chỉ khi chính sách tuân thủ được quán triệt và mang tính tự ý thức của mọi thành viên trong doanh nghiệp thì mục tiêu của đảm bảo chất lượng đối với những sản phẩm đưa ra thị trường mới đạt được và lợi ích của người tiêu dùng mới được tôn trọng dưới giác độ trách nhiệm sản phẩm.

Nhận thức về đảm bảo chất lượng hàng hóa và tuân thủ chế độ trách nhiệm sản phẩm cần phải được nhấn mạnh từ đào tạo nguồn nhân lực trình độ cử nhân cho đến các hoạt động bồi dưỡng trong phạm vi của doanh nghiệp. Do nền kinh tế thị trường Việt Nam mới trong giai đoạn đầu của sự phát triển, việc tuân thủ quy định chất lượng và thực hiện trách nhiệm sản phẩm chưa được đề cao. Những hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa kém chất lượng, thiếu an toàn gây tổn thất cho người tiêu dùng vẫn còn là những hiện tượng khá phổ biến, đặc biệt là trong lĩnh vực an toàn thực phẩm. Bởi vậy, việc giáo dục đạo lý kinh doanh, tinh thần đảm bảo chất lượng và ý thức tuân thủ trách nhiệm sản phẩm cho doanh nhân sẽ ảnh hưởng mang tính lan tỏa và tích cực tới lợi ích người tiêu dùng nói riêng và xã hội được hưởng những giá trị cao về hàng hóa nói chung.

Doanh nghiệp cần xây dựng cho mình chương trình tuân thủ nói chung, trong đó bao gồm cả tuân thủ trách nhiệm sản phẩm nhằm đảm bảo hoạt động sản xuất sản phẩm đúng quy trình chất lượng, phát hiện và ngăn ngừa những lỗi hoặc vi phạm về tiêu chuẩn chất lượng. Đồng thời, chương trình tuân thủ cũng phải bao hàm cả quy tắc, trách nhiệm cụ thể của doanh nghiệp đối với sản phẩm khi đưa vào lưu thông trên thị trường. Luận văn: Hoàn thiện pháp luật trách nhiệm sản phẩm.

Chương trình và chính sách tuân thủ liên quan đến đảm bảo chất lượng và trách nhiệm sản phẩm cần được phổ biến công khai trên phương tiện truyền thông của doanh nghiệp, theo đó khách hàng hay người tiêu dùng, cơ quan nhà nước có thẩm quyền liên quan có thể nhận biết dễ dàng chương trình đó. Uy tín của doanh nghiệp sẽ được nâng cao khi có chương trình tuân thủ được công khai và là định hướng cho hoạt động đảm bảo chất lượng của doanh nghiệp.

Để chương trình tuân thủ được thực thi hiệu quả, các doanh nghiệp cần có cơ cấu tổ chức hoặc nhấn sự chuyên trách về tuân thủ trách nhiệm sản phẩm để họ có thể chuyên tâm về vấn đề này và giúp cho doanh nghiệp xây dựng chiến lược sản phẩm phù hợp và hạn chế được rủi ro cho chính doanh nghiệp.

• Phối hợp chặt chẽ với các cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong việc giải quyết các tranh chấp về trách nhiệm sản phẩm có yếu tố quốc tế

Trong hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu, doanh nghiệp thường chịu rất nhiều rủi ro. Trong các trường hợp như vậy, ngoài việc chủ động, tích cực tìm hiểu thông tin cần thiết, giải quyết các tranh chấp phát sinh, doanh nghiệp cũng cần phối hợp với các cơ quan chức năng để giải quyết tốt vấn đề.

Ngay từ quá trình đàm phán, ký kết hợp đồng kinh doanh, người sản xuất kinh doanh nên tìm đến sự tư vấn của các cơ quan Nhà nước, các văn phòng tư vấn luật để soạn thảo một hợp đồng có lợi cho mình. Ngoài ra, người kinh doanh xuất nhập khẩu cũng có thể tận dụng những hỗ trợ về mặt tài chính của Nhà nước. Nếu trong quá trình kinh doanh xảy ra tranh chấp thì đôi khi, các cơ quan chức năng cũng có thể có những tác động tích cực hỗ trợ cho doanh nghiệp nước mình. Ví dụ, trong vụ đồ chơi Mattel của Hoa Kỳ, Nhân dân nhật báo – cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Trung Quốc đã lên tiếng bảo vệ doanh nghiệp Trung Quốc và chỉ rõ trách nhiệm thuộc về Mattel, giúp doanh nghiệp đó của Trung Quốc tránh được một vụ bồi thường trách nhiệm sản phẩm có giá trị khổng lồ.

Ngoài những đề xuất trên thì bản thân mỗi doanh nghiệp cần đẩy mạnh hoạt động quản trị rủi ro của mình, phải đẩy mạnh việc nghiên cứu, thăm dò thị trường để xác định các rủi ro doanh nghiệp có thể gặp phải, từ đó đưa ra các biện pháp phòng tránh, giải quyết. Đối với nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ của Việt Nam hiện nay, việc đối mặt với một vụ kiện trách nhiệm sản phẩm giống như việc đối mặt với nguy cơ phá sản vì giá trị bồi thường của các vụ kiện này rất lớn. Doanh nghiệp cần đặc biệt đề phòng những rủi ro trách nhiệm sản phẩm như vậy, và nếu cần có thể mua bảo hiểm trách nhiệm sản phẩm cho doanh nghiệp mình. Cuối cùng, doanh nghiệp cũng cần có tầm nhìn xa, xây dựng chiến lược kinh doanh dài hạn, trong đó có tính đến tác động của các quy định về trách nhiệm sản phẩm khi xuất khẩu sang thị trường các nước phát triển.

KẾT LUẬN Luận văn: Hoàn thiện pháp luật trách nhiệm sản phẩm.

Hiện nay thực trạng quyền lợi người tiêu dùng bị xâm phạm đang trở nên phổ biến và đáng báo động ở nước ta và việc xây dựng Luật Bảo vệ người tiêu dùng là một trong những nỗ lực của các cơ quan quản lý nhà nước trong việc hoàn thiện cơ chế pháp lý về bảo vệ người tiêu dùng. Với mục đích bảo vệ người tiêu dùng trong mối quan hệ với nhà cung cấp là các doanh nghiệp, nhà kinh doanh chuyên nghiệp, pháp luật về bảo vệ người tiêu dùng nói chung trên thế giới đã hình thành ra các chế định đặc thù nhằm tạo công cụ pháp lý cho các cơ quan quản lý, các hiệp hội bảo vệ người tiêu dùng và chính bản thân người tiêu dùng có thể bảo vệ có hiệu quả hơn quyền lợi của mình.

Trong hệ thống các chế định đặc thù về bảo vệ người tiêu dùng, chế định pháp luật về trách nhiệm sản phẩm có thể nói là chế định hình thành sau cùng và có thể coi là một bước tiến trong việc hoàn thiện các công cụ pháp lý để bảo vệ người tiêu dùng. Chế định này bảo vệ người tiêu dùng mà không cần thiết phải có quan hệ hợp đồng với nhà cung cấp, yêu cầu nhà sản xuất nói riêng và những người cung cấp sản phẩm trên thị trường nói chung phải chịu trách nhiệm đến cùng đối với sản phẩm của mình. Việc áp dụng chế định trách nhiệm sản phẩm không dựa trên yếu tố lỗi (trách nhiệm nghiêm ngặt) cũng đã trải qua những thử thách trong lịch sử phong trào bảo vệ người tiêu dùng và không chỉ thể hiện tính hiệu quả trong bảo vệ người tiêu dùng mà còn thể hiện tính hợp lý trong ràng buộc trách nhiệm của những người kinh doanh chuyên nghiệp.

Chế định trách nhiệm sản phẩm trong hệ thống pháp luật của Việt Nam cho đến nay mới được hình thành một cách sơ khai và chưa dựa trên những nguyên lý chung của trách nhiệm sản phẩm trên thế giới. Đây là một trong những nhân tố khiến cho trách nhiệm của những nhà kinh doanh chuyên nghiệp đối với các sản phẩm của họ tương đối lỏng lẻo và người tiêu dùng khó có khả năng đòi bồi thường thiệt hại khi bị thiệt hại do sản phẩm khuyết tật gây ra. Do vậy, đây chính là thời điểm thích hợp để bổ sung chế định này vào hệ thống pháp luật của Việt Nam. Chế định pháp luật về trách nhiệm sản phẩm của Việt Nam cần được đưa vào Luật Bảo vệ người tiêu dùng, tuy nhiên cần đặt trong mối tương quan với các đạo luật khác có liên quan đến bảo vệ người tiêu dùng và gắn với đặc thù về kinh tế, văn hoá và pháp lý của Việt Nam. Đây cũng là các căn cứ mà người nghiên cứu dựa vào khi đưa ra những đề xuất về hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm sản phẩm. Luận văn: Hoàn thiện pháp luật trách nhiệm sản phẩm.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ:  

===>>> Luận văn: Pháp luật trách nhiệm sản phẩm tại Quảng Ninh