Luận văn: Chính sách phát triển du lịch cộng đồng tại Hội An

Chia sẻ chuyên mục Đề tài Luận văn: Chính sách phát triển du lịch cộng đồng tại Hội An hay nhất năm 2024 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thạc sĩ thì với đề tài Luận văn: Thực hiện chính sách phát triển du lịch cộng đồng tại Thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam dưới đây chắc hẳn sẽ cho các bạn cái nhìn tổng quát hơn về đề tài này.

MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài

Trong những năm qua, Đảng và Chính phủ ta luôn quan tâm đến phát triển du lịch, đã có những chính sách đột phá để tạo động lực cho các địa phương phát triển về du lịch. Từ đó, chất lượng du lịch ở mỗi địa phương nói riêng và du lịch Việt Nam nói chung phát triển mạnh mẽ, hình ảnh du lịch ngày càng được nâng cao. Nhiều điểm du lịch được các tổ chức uy tín bình chọn là địa chỉ yêu thích của đông đảo du khách quốc tế.

Du lịch cộng đồng (DLCĐ) tại Quảng Nam bắt đầu hình thành từ năm 2013 và phát triển mạnh từ năm 2017, tập trung chủ yếu ở các huyện, thị xã, thành phố: Hội An (Làng gốm Thanh Hà, Làng Rau Trà Quế, Rừng dừa Bảy Mầu, Mộc Kim Bồng, Cù Lao Chàm), Tam Kỳ (Làng Bích Họa Tam Thanh), Điện Bàn (Làng du lịch cộng đồng sinh thái Triêm Tây), Duy Xuyên (Làng du lịch cộng đòng Trà Nhiêu, Mỹ Sơn), Đông Giang (Làng du lịch Bhờ Hôồng, Đhrôồng), Nam Giang (Làng du lịch dựa vào cộng đồng Cơtu, làng nghề Zara). Trong thời gian qua, DLCĐ trên địa bàn thành phố Hội An đang dần phát triển theo đúng định hướng và quy hoạch của tỉnh Quảng Nam, bước đầu có hiệu quả: thị trường khách du lịch ngày càng mở rộng, lượng khách không ngừng tăng; sản phẩm du lịch từng bước được đa dạng, có thêm nhiều lựa chọn cho khách du lịch đến tham quan, nghỉ dưỡng trên địa bàn tỉnh, góp phần kéo dài thời gian lưu trú của khách, mở rộng không gian du lịch; chất lượng phục vụ ngày càng được nâng cao. Nhiều điểm DLCĐ trên địa bàn Thành phố đã nhận được giải thưởng du lịch cộng đồng ASEAN.

Tuy nhiên, những hạn chế, bất cập còn đang đặt ra đối với sự phát triển DLCĐ ở Hội An cả chính sách, cơ chế và chiến lược xây dựng sản phẩm du lịch độc đáo. Trong quá trình tổ chức thực hiện, chính quyền các cấp địa phương chưa hoàn toàn thực sự xác định chủ thể trung tâm của chính sách phát triển hoạt động DLCĐ là cộng đồng người dân tại địa phương, nên chính quyền địa phương chưa có chính sách hỗ trợ giúp người dân vay vốn với lãi suất thấp hoặc khuyến khích người dân làm DLCĐ… Một số điểm DLCĐ trên địa bàn thành phố hoạt động cầm chừng; và người dân địa phương tham gia du lịch còn manh mún và mang tính tự phát. Luận văn: Chính sách phát triển du lịch cộng đồng tại Hội An.

Người dân chưa mạnh dạn đầu tư, khai thác các dịch vụ phục vụ du khách, chưa chủ động tìm giải pháp thích hợp phát triển du lịch tại địa phương. Chất lượng hạ tầng giao thông kết nối một số điểm du lịch cộng đồng còn thấp. Thiếu kinh phí đầu tư sản phẩm du lịch tại các điểm nên các dịch vụ lưu trú, nhà hàng… quy mô còn nhỏ, chưa đảm bảo đủ các điều kiện và nhu cầu của du khách. Các hoạt động trải nghiệm tại các điểm chưa đa dạng, phong phú nên thời gian lưu trú của du khách chưa dài và chi tiêu của khách còn thấp. Công tác quản lý quy hoạch và đầu tư du lịch tại một số điểm chưa tốt. Công tác quảng bá, xúc tiến du lịch chưa hiệu quả; thiếu liên kết hợp tác phát triển du lịch giữa các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp; liên kết ngành giữa du lịch, nông nghiệp và khu vực nông thôn để tạo thành chuỗi giá trị sản phẩm còn hạn chế, chưa đem lại hiệu quả cao.

Đó là lý do cấp thiết của việc lựa chọn đề tài “Thực hiện chính sách phát triển du lịch cộng đồng tại Thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam” để làm luận văn Thạc sĩ Chính sách công với mong muốn đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả du lịch cộng đồng góp phần phát triển kinh tế – xã hội thành phố theo hướng bền vững.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ: 

===>>> Nhận Viết Thuê Luận Văn Thạc Sĩ Ngành Du Lịch

2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Phát triển du lịch nói chung hay phát triển du lịch cộng đồng nói riêng, ngày nay đang được Đảng, Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương quan tâm, hiện đã có nhiều tác giả nghiên cứu và viết bài trên các tạp chí, sách báo về chính sách phát triển du lịch như:

Lê Văn Đính, với các bài viết trên các Tạp chí: Thực trạng và phương hướng, giải pháp phát triển du lịch cộng đồng ở huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế, Tạp chí Sinh hoạt lý luận, Số 3 (168)/2024; Thực trạng và giải pháp phát triển du lịch cộng đồng ở Thành phố Đà Nẵng,Tạp chí Khoa học Nội vụ, Số 01 (01.2025); Phát triển du lịch cộng đồng tỉnh Quảng Trị – Thực trạng và  giải pháp, Tạp chí Sinh hoạt lý luận, Số 01 (174)/2025; Giải pháp hổ trợ doanh nghiệp du lịch Thành phố Đà Nẵng trước tác động của đại dịch Covid -19, Tạp chí Lý luận chính trị, Số 1/2025; Thực trạng và phương hướng, giải pháp phát triển du lịch cộng đồng tỉnh Quảng Bình, Tạp chí Phát triển Kinh tế – Xã hội Thành phố Đà Nẵng, Số 135, 3/2025;  Thực trạng và giải pháp phát triển du lịch cộng đồng ở tỉnh Quảng Nam, Tạp chí Khoa học chính trị ,Số 02/2025. Các bài viết đã phân tích thực trạng và đề xuất các giải pháp phát triển du lịch cộng đồng ở các địa phương Quảng Bình, Quảng Trị, A Lưới – Thừa Thiên Huế, Quảng Nam, Thành phố Đà Nẵng [7] Luận văn: Chính sách phát triển du lịch cộng đồng tại Hội An.

TS. Trần Văn Thạch, Sự tham gia của cộng đồng dân cư trong phát triển du lịch các tỉnh Tây Nguyên, Nxb Lý luận chính trị, Hà Nội 2021. Cuốn sách đã phân tích thực trạng sự tham gia của cộng đồng dân cư trong phát triển du lịch các tỉnh Tây Nguyên; tác giả đã đưa ra 09 nhóm giải pháp thu hút sự tham gia của cộng đồng dân cư trong phát triển du lịch các tỉnh Tây Nguyên và các kiến nghị [33]

Hồ Kỳ Minh (2015), “Phát triển bền vững ngành du lịch trên địa bàn thành phố Đà Nẵng”, đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ. Đề tài tập trung vào các nội dung như : phát triển du lịch theo hướng bền vững ; đánh giá tiềm năng và thực trạng phát triển du lịch Đà Nẵng những năm qua ; phân tích cạnh trang về du lịch Đà Nẵng trong bối cảnh cạnh tranh và hội nhập quốc tế ; Phân tích và dự báo nguồn khách du lịch đến Đà Nẵng ; xác lập quan điểm, mục tiêu, định hướng phát triển du lịch theo hướng bền vững ; Xây dựng mô hình phát triển du lịch bền vững thành phố Đà Nẵng ; Đề xuất các nhóm giải pháp phát triển du lịch theo hướng bền vững trên địa bàn thành phố Đà Nẵng đến năm 2024 về kinh tế, văn hóa-xã hội và tài nguyên-môi trường, cùng các kiến nghị đối với các cơ quan quản lý nhà nước [20]

Nghiên cứu kinh nghiệm phát triển du lịch cộng đồng ở một số địa phương tại Việt Nam, http://www.itdr.org.vn. Bài viết chỉ rõ: Phát triển du lịch cộng đồng là một chiến lược được các nhà hoạch định du lịch xác định nhằm hướng tới việc xây dựng cộng đồng hành động để tham gia vào phạm vi rộng hơn trong những tiếp cận với ngành du lịch. Mục tiêu là trao quyền cả về kinh tế, xã hội và giá trị gia tăng trong trải nghiệm cho cộng đồng địa phương và khách du lịch, quy trình này mở ra một ngách mới với các điểm đến với các giá trị nổi bật về tự nhiên, văn hóa và du lịch mạo hiểm. Một số kinh nghiệp phát triển mô hình du lịch cộng đồng ở Xã Ta Bhing (huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam); Bản Nà Củng (thành phố Lai Châu); xã Mai Hịch, Mai Châu (tỉnh Hòa Bình); 3 xã Nhơn Thạnh, Mỹ Thạnh An và Phú Nhuận (thành phố Bến Tre).

Lê Chung, Giải pháp phát triển du lịch cộng đồng gắn với xây dựng nông thôn mới ở huyện Mai Châu; Báo Hòa Bình điện tử, Thứ sáu, 30/5/2018. Bài viết chỉ rõ:  Phát triển du lịch cộng đồng (DLCĐ) gắn với xây dựng nông thôn mới  (NTM) là cách làm hay và phù hợp với điều kiện của huyện Mai Châu, tỉnh Hòa Bình. Nó chứng tỏ được tính đúng đắn và hiệu quả qua thực tế, tiếp cận với mục tiêu đã xác định là: Khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế về tài nguyên du lịch góp phần tạo dựng bộ mặt NTM, cải thiện và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân. Mặc dù vậy, quá trình thực hiện cho thấy còn nhiều khó khăn cần rà soát, đánh giá toàn diện, rút kinh nghiệm những kết quả đạt được, đề ra những giải pháp cụ thể, đủ mạnh nhằm thực hiện tốt hơn mục tiêu phát triển DLCĐ, xây dựng sản phẩm du lịch độc đáo, hấp dẫn và văn minh hơn, gắn với thực hiện các mục tiêu NTM trên địa bàn huyện Mai Châu, tỉnh Hòa Bình [4] Luận văn: Chính sách phát triển du lịch cộng đồng tại Hội An.

ThS Trương Sỹ Tâm, Du lịch cộng đồng – khả năng áp dụng tại Tây Nguyên, Tạp chí Du lịch 6/2022. Bài viết đã chỉ rõ những đặc thù của Tây Nguyên cho phép áp dụng mô hình du lịch cộng đồng (Khu vực có nhiều cộng đồng dân tộc thiểu số sinh sống; Khu vực có nhiều nhóm xã hội thuộc diện nghèo;Khu vực có khung cảnh thiên nhiên còn tương đối nguyên sơ, có vùng núi cao, cao nguyên và rừng nhiệt đới; Tây Nguyên có những nghề thủ công truyền thống rất độc đáo). Để phát triển du lịch cộng đồng đúng hướng, khai thác tốt hệ thống tài nguyên du lịch phong phú tại đây, tác giả đã đưa ra 7 đề xuất nhằm đưa loại hình du lịch cộng đồng trở thành một điểm sáng, có đóng góp lớn về mặt kinh tế – xã hội của khu vực và quan trọng nhất là sự phát triển đó phải luôn gắn với mục tiêu phát triển bền vững [33]

Chu Mạnh Trinh, Lê Nhương, Phan Công Sanh, Du lịch học tập, mô hình phát triển bền vững sinh kế cư dân Khu Dự trữ Sinh quyển Thế giới Cù Lao Chàm – Hội An. com.vn. Bài viết chỉ rõ: Trong suốt quá trình dài từ năm 2013 đến nay, Khu Dự trữ Sinh quyển Thế giới Cù Lao Chàm – Hội An (Khu DTSQ) được biết đến qua chương trình, dự án nhất là các nỗ lực từ sự tham gia của cộng đồng địa phương, trong nước và quốc tế như là một điểm sáng, nơi mà các sáng kiến được hình thành và phát triển. Các dự án tăng cường năng lực quản lý môi trường cho thành phố Hội An; phục hồi và bảo tồn rừng dừa nước Cẩm Thanh phục vụ du lịch sinh thái và phát triển bền vững ; cộng đồng tham gia phục hồi tự nhiên và khai thác bền vững cua đá Cù Lao Chàm ; và xây dựng mô hình xã hội hóa công tác quản lý rác thải sinh hoạt tại thành phố Hội An  đã và đang để lại kết quả có tiếng vang không những trong nước mà còn đến với quốc tế.

Trần Nguyễn Khánh Phong, Du lịch sinh thái huyện A Lưới, Tỉnh Thừa Thiên Huế: Tiềm năng, thực trạng và định hướng phát triển. Tạp chí Kinh tế – Xã hội Đà Nẵng, số 112 (4.2023). Bài viết đã trình bày các tiềm năng du lịch sinh thái và một số điểm du lịch sinh thái huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế. Đồng thời đề xuất 10 định hướng giải pháp phát triển du lịch sinh thái huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế-Nguyễn Thị Lê Dung (2022). Du lịch cộng đồng tại Đà Nẵng và gợi mở một số giải pháp. Tạp chí phát triển kinh tế xã hội Đà Nẵng. Số 101/2022. Lê Đức Thọ (2023). Nghiên cứu tài nguyên văn hóa biển phục vụ phát triển du lịch cộng đồng ở Đà Nẵng hiện nay. Tạp chí phát triển kinh tế xã hội Đà Nẵng. Số 117/2023.

Các bài viết đã phân tích thực trạng tiềm năng du lịch cộng đồng tại Đà Nẵng và gợi mở một số giải pháp phục vụ phát triển du lịch cộng đồng ở Đà Nẵng hiện nay.

Nguyễn Thị Lê Dung (2022). Du lịch cộng đồng tại Đà Nẵng và gợi mở một số giải pháp. Tạp chí phát triển kinh tế xã hội Đà Nẵng. Số 101/2022. Lê Đức Thọ (2023). Nghiên cứu tài nguyên văn hóa biển phục vụ phát triển du lịch cộng đồng ở Đà Nẵng hiện nay. Tạp chí phát triển kinh tế xã hội Đà Nẵng. Số 117/2023. Các bài viết đã phân tích thực trạng tiềm năng du lịch cộng đồng tại Đà Nẵng và gợi mở một số giải pháp phục vụ phát triển du lịch cộng đồng ở Đà Nẵng hiện nay. [6]

Tiếp biến, kế thừa các công trình nghiên cứu nói trên (với nhiều giác độ khác nhau), là cơ sở chọn lọc để tác giả vận dụng vào việc nghiên cứu của mình. Tuy vậy, tại vùng nghiên cứu của đề tài này, hiện nay vẫn chưa có nhiều công trình khoa học nghiên cứu về phát triển DLCĐ thành phố Hội An, nhất là dưới góc nhìn chính sách công. Vì vậy, cho đến này việc nghiên cứu đề tài “thực hiện chính sách phát triển du lịch cộng đồng tại thành phố Hội An” vẫn chưa có công trình nào trùng lặp.

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Luận văn: Chính sách phát triển du lịch cộng đồng tại Hội An.

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở đánh giá thực trạng  phát triển du lịch cộng đồng ở thành phố Đà Nẵng trong thời gian qua, đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi chính sách phát triển du lịch cộng đồng ở thành phố Hội An trong thời gian tới.

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

• Làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về thực hiện chính sách phát triển du lịch cộng đồng
• Phân tích thực trạng thực thi chính sách phát triển du lịch cộng đồng ở thành phố Hội An trong giai đoạn 2019 – 2024.
• Đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả thực thi chính sách phát triển du lịch cộng đồng ở thành phố Hội An trong thời gian tới.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đó là lý luận và thực tiễn thực hiện chính sách phát triển du lịch cộng đồng ở thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam.

4.2 Phạm vi nghiên cứu

• Về nội dung nghiên cứu: Đó là thực hiện chính sách phát triển du lịch cộng đồng.
• Về không gian nghiên cứu: Trên địa bàn thành phố Hội An.
• Về thời gian nghiên cứu: từ năm 2019 đến năm 2024.

5. Cơ sơ lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận Luận văn: Chính sách phát triển du lịch cộng đồng tại Hội An.

Luận văn được thực hiện trên cơ sở quan điểm, đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng, Nhà nước về phát triển du lịch nói chung và phát triển du lịch cộng đồng nói riêng.Luận văn vận dụng cách tiếp cận nghiên cứu chính sách công, trong đó chú ý nhiều đến tiếp cận thực thi chính sách có sự tham dự, tham gia của các chủ thể chính sách.

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp thu thập và xử lý thông tin: được sử dụng để thu thập, phân tích và khai thác thông tin từ các nguồn có sẵn liên quan đến đề tài nghiên cứu, như: tài liệu thứ cấp là các báo cáo, thống kê của chính quyền, ban, ngành, đoàn thể, tổ chức, cá nhân liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp tới chính sách phát triển DLCĐ ở nước ta, ở tỉnh Quảng Nam và thành phố Hội An. Đồng thời, thu thập thông tin từ các tài liệu của các tổ chức và học giả trong và ngoài nước có liên quan đến đề tài.

Phương pháp thống kê, so sánh để đánh giá: nhằm trình bày thống kê số liệu, so sánh số liệu tài liệu, tính toán các đặc trưng của đối tượng nghiên cứu nhằm phục vụ cho quá trình phân tích, đánh giá, dự đoán và đề ra các quyết định. Phương pháp này được sử dụng chủ yếu phục vụ cho nội dung về thực trạng và đánh giá thực trạng thực hiện chính sách (chương 2).

Phương pháp khảo sát thực địa: Nhằm quan sát và thu thập thông tin ở các địa phương về chính sách phát triển du lịch bền vững, gồm theo dõi tại các điểm kết hợp với gặp gỡ, trao đổi và phỏng vấn nhanh, đánh giá nhanh thực tế.

Phương pháp phỏng vấn sâu: là phương pháp đối thoại trực tiếp với đối tượng nhằm thu thập thông tin và kiểm tra các giả định, theo đó tác giả tiếp xúc với một số cán bộ phụ trách quản lý du lịch, một số tổ chức, đoàn thể và người dân địa phương, du khách để tìm hiểu một số vấn đề trọng yếu của thực hiện chính sách du lịch. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi là phương pháp phỏng vấn viết nhằm thu thập thông tin, dữ liệu sơ cấp, phục vụ cho mục đích nghiên cứu.

Phương pháp phân tích chính sách: Là đánh giá tính toàn vẹn, tính thống nhất, tính khả thi và hiệu quả của chính sách nhằm điều chỉnh cho phù hợp với mục tiêu và thực tế. Phương pháp này chủ yếu được sử dụng cho nội dung về phân tích thực tiễn thực hiện chính sách (chương 2) và đề xuất giải pháp (chương 3).

6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn Luận văn: Chính sách phát triển du lịch cộng đồng tại Hội An.

6.1 Ý nghĩa về lý luận

Luận văn góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về thực hiện chính sách phát triển DLCĐ.

6.2 Ý nghĩa về thực tiễn

Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi chính sách phát triển DLCĐ nhằm góp phần phát triển du lịch thành phố Hội An bền vững.

Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể có sử dụng làm tài liệu tham khảo cho những tổ chức, cá nhân quan tâm đến vấn đề này.

7. Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung chính của luận văn gồm 3 chương.

• Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về thực thi chính sách phát triển du lịch cộng đồng
• Chương 2: Thực trạng thực thi chính sách phát triển du lịch cộng đồng ở thành phố Hội An
• Chương 3: Định hướng và một số giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi chính sách phát triển du lịch cộng đồng ở thành phố Hội An

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THỰC THI CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG

1.1. Cơ sở lý luận về phát triển du lịch cộng đồng

1.1.1. Một số khái niệm  

1.1.1.1. Công đồng Luận văn: Chính sách phát triển du lịch cộng đồng tại Hội An.

Thuật ngữ “cộng đồng” được sử dụng phổ biến trong các ngôn ngữ Âu – Mỹ, như trong tiếng Pháp là “communité”, tiếng Anh là “community”, tiếng Đức là “Gemeinschaft”. Do cộng đồng là đối tượng nghiên cứu của nhiều khoa học, nên khái niệm về cộng đồng cũng được tiếp cận ở nhiều góc độ khác nhau, quan điểm khác nhau: Dù tiếp cận ở nhiều góc độ khác nhau, dựa trên những lý thuyết khoa học khác nhau, nhưng tựu trung lại, có thể coi những dấu hiệu cốt yếu nhất sau đây để định nghĩa một cộng đồng: Cộng đồng phải là tập hợp của một số đông người; mỗi cộng đồng phải có một bản sắc/bản thể riêng; các thành viên của cộng đồng phải tự cảm thấy có sự gắn kết cộng đồng và với các thành viên khác của cộng đồng; có thể có nhiều yếu tố tạo nên bản sắc và sức bền gắn kết cộng đồng, nhưng quan trọng nhất là sự thống nhất về ý chí và chia sẻ về tình cảm, tạo nên ý thức cộng đồng. Dựa vào nội hàm nêu trên, có thể đi đến định nghĩa chung nhất của cộng đồng: Cộng đồng là tập hợp người có sức bền cố kết nội tại cao, với những tiêu chí nhận biết là quy tắc hoạt động, ứng xử chung dựa trên sự đồng thuận về ý chí, tình cảm, niềm tin và ý thức cộng đồng, nhờ đó các thành viên của cộng đồng cảm thấy có sự gắn kết họ với cộng đồng và với các thành viên khác của cộng đồng.

1.1.1.2. Du lịch cộng đồng

Theo Nicole Hausle và Wollfgang Strasdas “Du lịch cộng đồng là một hình thái du lịch trong đó chủ yếu là người dân địa phương  đứng ra phát triển và quản lý. Lợi ích kinh tế có được từ du lịch sẽ đọng lại nền kinh tế địa phương”  [43 ]. Ở Thái Lan, khái niệm Community-Based Tourism – Du lịch dựa vào cộng đồng được định nghĩa: “Là loại hình du lịch được quản lý và có bởi chính cộng đồng địa phương, hướng đến mục tiêu bền vững về mặt môi trường, văn hóa và xã hội. Thông qua du lịch cộng đồng du khách có cơ hội tìm hiểu và nâng cao nhận thức về lối sống của cộng đồng địa phương” (REST, 1997). Tác giả Phạm Trung Lương cho rằng, “Du lịch cộng đồng là loại hình du lịch mang lại cho du khách những trải nghiệm về bản sắc cộng đồng địa phương, trong đó cộng đồng địa phương tham gia trực tiếp vào hoạt động du lịch, được hưởng lợi ích kinh tế – xã hội từ hoạt động du lịch và có trách nhiệm bảo vệ tài nguyên, môi trường, bản sắc văn hóa cộng đồng” [17].Theo tác giả Bùi Thị Hải Yến: “Du lịch cộng đồng là loại hình du lịch có sự tham gia trực tiếp của cộng đồng địa phương nhằm phát triển kinh tế địa phương, đồng thời góp phần bảo tồn văn hóa, thiên nhiên bền vững, nâng cao nhận thức và tăng cường quyền lực cho cộng đồng. Cộng đồng được chia sẻ lợi ích từ hoạt động du lịch, nhận thức được sự hợp tác, hỗ trợ của chính quyền địa phương, của Chính phủ và từ các hoạt động hỗ trợ quốc tế, nhằm mục đích khai thác bền vững các tiềm năng du lịch tự nhiên và nhân văn tại địa phương để giới thiệu tới khách du lịch” [47].Tác giả Võ Quế định nghĩa: “Du lịch dựa vào cộng đồng là phương thức phát triển du lịch, trong đó cộng đồng dân cư tổ chức cung cấp các dịch vụ để phát triển du lịch, đồng thời tham gia bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và môi trường, cộng đồng được hưởng quyền lợi về vật chất và tinh thần từ phát triển du lịch và bảo tồn tự nhiên” [25].Tác giả Trần Thị Mai đã xây dựng nội dung cho khái niệm này như sau: “Du lịch cộng đồng là hoạt động tương hỗ giữa các đối tác liên quan, nhằm mang lại lợi ích về kinh tế cho cộng đồng dân cư địa phương, bảo vệ được môi trường và mang đến cho du khách kinh nghiệm mới, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội của địa phương có dự án” [22]

Ngoài ra, du lịch cộng đồng được định nghĩa tại Khoản 15 Điều 3 Luật Du lịch 2021 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2022). Theo đó, Du lịch cộng đồng là loại hình du lịch được phát triển trên cơ sở các giá trị văn hóa của cộng đồng, do cộng đồng dân cư quản lý, tổ chức khai thác và hưởng lợi [27]. Có thể khái quát, du lịch cộng đồng là một mô hình phát triển du lịch, trong đó cộng đồng dân cư là người cung cấp các sản phẩm dịch vụ cho khách du lịch. Cộng đồng dân cư cũng chính là người có trách nhiệm bảo vệ tài nguyên du lịch và họ được chia sẻ các nguồn lợi kinh tế do phát triển du lịch tạo ra. Phát triển du lịch cộng đồng sẽ tạo ra thêm công ăn việc làm và tăng thêm thu nhập cho cộng đồng dân cư bản địa, góp phần cho việc xóa đói giảm nghèo của địa phương. Luận văn: Chính sách phát triển du lịch cộng đồng tại Hội An.

1.1.1.3. Phát triển du lịch cộng đồng

Phát triển DLCĐ là một tiến trình kinh tế và xã hội dựa trên sự tham gia chủ động của cộng đồng địa phương, một mặt giúp phát huy lợi thế các nguồn lực phát triển du lịch tại nơi hoặc gần nơi cộng đồng sinh sống nhằm đa dạng hóa, nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch, đáp ứng các nhu cầu du lịch phong phú,chất lượng cao và hợp lý của du khách; mặt khác, phát triển DLCĐ còn bao hàm cả góc độ nhu cầu du lịch nhằm xây dựng, thực thi các chính sách cũng như tạo ra các sản phẩm du lịch nhằm xã hội hóa cầu du lịch để cộng đồng dân cư, đặc biệt là những người nghèo có thể đi du lịch và hưởng thụ các sản phẩm du lịch ngày càng nhiều, tạo ra sự công bằng xã hội và tạo thị trường cho phát triển loại hình du lịch này [47]. Phát triển du lịch cộng đồng là phương thức phát triển du lịch theo hướng bền vững, cộng đồng địa phương là chủ thể chính tổ chức các hoạt động du lịch và cung cấp các sản phẩm du lịch, đáp ứng các nhu cầu của du khách. Phát triển DLCĐ hiệu quả sẽ tạo điều kiện nâng cao đời sống vật chất và đời sống tinh thần của cộng đồng dân cư địa phương, nâng cao chất lượng tài nguyên môi trường du lịch và các sản phẩm du lịch, đồng thời góp phần duy trì và phát triển các ngành nghề kinh tế truyền thống của địa phương.

1.1.2. Đặc điểm phát triển du lịch công đồng                              

Du lịch cộng đồng là một trong những loại hình du lịch có trách nhiệm; là hình thức du lịch dựa vào các tài nguyên thiên nhiên và bản sắc văn hóa địa phương để khai thác phục vụ khách du lịch, nhằm mang lại thu nhập cho cộng đồng trên cơ sở bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Phát triển du lịch cộng đồng có những đặc điểm sau:

Phát triển du lịch cộng đồng đảm bảo văn hóa và thiên nhiên phát triển bền vững, cân bằng các chỉ tiêu kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường, trên cơ sở các nguồn tài nguyên thiên nhiên và văn hóa được khai thác hợp lý. Du lịch cộng đồng là cách tốt nhất để vừa phát triển du lịch vừa giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, sử dụng dịch vụ tài chỗ, phát huy giá trị văn hóa bản địa.

Cộng đồng dân cư là đối tượng tham gia trực tiếp với vai trò chủ thể trong phát triển du lịch cộng đồng bởi vì sản phẩm của du lịch cộng đồng không chỉ là không gian môi trường nơi cộng đồng dân cư sinh sống mà cả bản sắc văn hóa của họ. Cộng đồng là những người được tham gia ngay từ đầu, từ khâu nghiên cứu, lập kế hoạch phát triển, đến khâu triển khai các hoạt động kinh doanh du lịch, cung cấp các sản phẩm dịch vụ du lịch cho du khách. Họ giữ vai trò chủ đạo trong việc duy trì và phát triển các dịch vụ. họ vừa là hướng dẫn viên cũng vừa là một “chuyên gia” về văn hóa – lịch sử vùng đất. Từ đó, giúp truyền tải đến du khách những thông điệp ý nghĩa về điểm đến và giúp họ trải nghiệm, khám phá những điều mới mẻ, thú vị về miền đất mới. Đồng thời, cộng đồng dân cư phải có quyền lợi và trách nhiệm khi tham gia khai thác và bảo vệ tài nguyên du lịch, ngăn ngừa các tác động xấu từ hoạt động kinh doanh du lịch và từ du khách.

Các khu, điểm tổ chức phát triển du lịch cộng đồng diễn ra tại nơi cư trú hoặc gần nơi cư trú của cộng đồng địa phương. Đây là những khu vực có tài nguyên du lịch tự nhiên và nhân văn phong phú, hấp dẫn, còn nét hoang sơ và hiện đang bị hủy hoại cần được bảo tồn. Tính đa dạng và độc đáo của tài nguyên du lịch tự nhiên và văn hóa thể hiện mức độ hấp dẫn của địa điểm phát triển du lịch cộng đồng đối với du khách. Bên cạnh đó, các sự kiện hay hoạt động đặc trưng của địa phương, cộng đồng cũng thu hút du khách. Luận văn: Chính sách phát triển du lịch cộng đồng tại Hội An.

Lợi nhuận thu được từ phát triển du lịch được chia sẻ công bằng cho cộng đồng để bảo vệ môi trường; cộng đồng thu lợi nhuận và lợi ích kinh tế trực tiếp để bảo vệ môi trường và tái đầu tư du lịch địa phương (ngoài hỗ trợ của Chính phủ).

Phát triển du lịch cộng đồng tăng cường quyền lực cho cộng đồng. Hoạt động du lịch cộng đồng là do cộng đồng tổ chức quản lý nên tạo cơ hội cho cộng đồng tham gia nhiệt tình vào phát triển du lịch. Cộng đồng dân cư được trao quyền làm chủ, thực hiện các dịch vụ và quản lý phát triển du lịch.

Hệ thống các sản phẩm và dịch vụ của loại hình du lịch cộng đồng khá đa dạng và có những đặc trưng khác nhau ở mỗi khu vực du lịch cộng đồng riêng biệt, tùy thuộc vào đặc điểm kinh tế, văn hóa, xã hội của dân cư tại khu du lịch.

Du lịch cộng đồng còn bao gồm các yếu tố trợ giúp của cơ chế chính sách, các cơ quan quản lý nhà nước về du lịch, các tổ chức, cá nhân… nhằm phát huy lợi thế nguồn lực phát triển du lịch tại nơi có dân cư sinh sống gắn với tài nguyên du lịch độc đáo.

1.1.3. Vai trò của phát triển du lịch cộng đồng               

1.1.3.1. Đối với phát triển kinh tế:

Phát triển DLCĐ góp phần thúc đẩy kinh tế của địa phương phát triển. DLCĐ không chỉ giúp duy trì các ngành nghề kinh tế truyền thống của địa phương mà còn phát triển thành sản phẩm du lịch độc đáo, cung cấp các sản phẩm nông nghiệp, công nghiệp, thủ công nghiệp của địa phương. Nhờ vậy chất lượng sản phẩm du lịch được nâng lên, đáp ứng các nhu cầu du lịch phong phú, chất lượng cao và hợp lý của du khách. Từ đó phát triển DLCĐ tác động tích cực đến việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế, ngành nghề và lao động theo hướng phát triển hơn, đem lại nhiều lợi ích cho cộng đồng dân cư hơn. Riêng đối với ngành du lịch, phát triển du lịch cộng đồng góp phần tạo ra sự đa dạng trong sản phẩm du lịch của vùng, thu hút nhiều khách du lịch, thúc đẩy ngành du lịch địa phương phát triển.

1.1.3.2. Đối với phát triển xã hội:

Phát triển DLCĐ có tác động tích cực đến đời sống người dân. Nhận thức của người dân được nâng lên rõ rệt, người dân đã biết làm kinh doanh, tiếp cận thị trường, thay đổi mẫu mã sản phẩm cung cấp cho khách du lịch; biết cách ứng xử giao tiếp với du khách. Thực tế cho thấy, để phát triển du lịch cộng đồng không cần đầu tư quá nhiều kinh phí, nhưng lại giúp cộng đồng địa phương làm du lịch có cơ hội tăng thu nhập, cải thiện và nâng cao chất lượng cuộc sống cả về vật chất lẫn tinh thần. Phát triển du lịch cộng đồng không chỉ mang lại lợi ích về kinh tế và còn góp phần bảo tồn và phát triển bản sắc văn hóa của dân tộc địa phương, đồng thời có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ tài nguyên môi trường sinh thái, cảnh quan thiên nhiên của địa phương. Nó khơi dậy được niềm tự hào của người dân trong giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và nâng cao được kiến thức về phát triển du lịch cho cộng đồng dân cư. Luận văn: Chính sách phát triển du lịch cộng đồng tại Hội An.

1.1.3.3. Đối với bảo vệ môi trường:

Xu hướng du lịch ngày nay là du khách muốn đi khám phá, nghỉ ngơi tại những khu vực có nhiều cảnh đẹp hoang sơ, môi trường trong lành. Điều này khiến cho việc phát triển du lịch cộng đồng là tất yếu và sẽ là một trong những giải pháp góp phần vào việc nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường của du khách cũng như cộng đồng địa phương

1.1.4. Nội dung, tiêu chí đánh giá phát triển du lịch cộng đồng

1.1.4.1. Nội dung phát triển du lịch cộng đồng

Phát triển sản phẩm du lịch: Một trong những điểm quan trọng nhất để thu hút khách du lịch đến với một điểm du lịch cộng đồng là sản phẩm du lịch. Một số sản phẩm du lịch sau đây phù hợp với du lịch cộng đồng bởi chúng được sở hữu và quản lý bởi cộng đồng: du lịch sinh thái, nông thôn du lịch, du lịch làng, du lịch nông nghiệp, du lịch dân tộc hay bản địa và du lịch văn hóa. Ngoài ra, việc thúc đẩy nghệ thuật và hàng thủ công địa phương có thể là một thành phần quan trọng trong việc phát triển du lịch cộng đồng: Du lịch sinh thái: là loại hình du lịch du lịch dựa vào thiên nhiên và những nét đặc sắc trong văn hóa bản địa để du khách có thể ghé tới và khám phá. du lịch sinh thái thường diễn ra ở những nơi có hệ sinh thái động thực vật phong phú. Đó có thể là những miền sông nước, những khu rừng với hệ sinh thái đa dạng…Du lịch văn hóa: là tập hợp các du lịch liên quan đến sự tham gia của người du lịch với nền văn hoá của một quốc gia hoặc vùng, đặc biệt là lối sống của người dân ở những khu vực địa lý, lịch sử của những người đó, nghệ thuật, kiến trúc, và các yếu tố khác đã giúp hình thành cách sống của họ.Du lịch nông nghiệp: đây là một hình thức du lịch tại các khu vực nông nghiệp như vườn cây ăn trái, trang trại nông lâm kết hợp, trang trại thảo dược và các trang trại động vật, đã được chuẩn bị phục vụ cho khách du lịch. Khách du lịch xem hoặc tham gia vào thực tiễn sản xuất nông nghiệp như làm việc với dụng cụ của nhà nông hoặc thu hoạch mùa mà không làm ảnh hưởng đến hệ sinh thái hoặc năng suất của gia đình chủ nhà. Một sản phẩm mới đặc biệt là nghỉ ngơi ở các trang trại hữu cơ, nơi du khách có thể tìm hiểu thêm về thiên nhiên và học tập các phương pháp canh tác không dùng thuốc trừ sâu. Du lịch bản địa: là loại hình du lịch nơi đồng bào dân tộc thiểu số hoặc người dân bản địa tham gia trực tiếp vào hoạt động du lịch, nền văn hóa vốn có của họ chính là yếu tố chính thu hút khách du lịch.Du lịch làng: Khách du lịch tham gia vào các hoạt động trong cuộc sống thôn bản, và các làng nông thôn thu được lợi ích kinh tế từ các hoạt động du lịch. Dân làng cung cấp các dịch vụ ăn ở, nhà trọ cho khách nghỉ ngơi qua đêm. Nhà trọ chính là các điểm kinh doanh du lịch, trong đó du khách ở lại qua đêm trong những ngôi nhà làng, cùng với một gia đình. Khách du lịch có thể chọn nhà nghỉ, các nhà nghỉ này được hoạt động bởi một hợp tác xã, làng, hoặc cá nhân, cung cấp cho du khách không gian riêng tư hơn, thoải mái cho cả họ và đôi khi cũng là thoải mái hơn cho chủ nhà.  Làng nghề truyền thống: Đây không phải là một hình thức độc lập của du lịch, mà chính là một thành phần của các loại hình khác nhau của du lịch. Du lịch không chỉ mang lại cơ hội kinh doanh tốt hơn cho ngành nghề truyền thống của địa phương cũng có thể giúp người dân địa phương để tìm hiểu thêm về di sản văn hóa và nghệ thuật phong phú và độc đáo của làng nghề họ đang làm.

Xác định thị trường khách mục tiêu: Có rất nhiều đối tượng khách du lịch với những mục đích đi du lịch khác nhau. Vì vậy cần xác định được đối tượng khách du lịch là nhóm khách hàng mục tiêu (nhóm khách hàng chính) của mình để từ đó đưa ra các hoạt động marketing phù hợp.Cần tập trung cả thị trường khách du lịch trong nước và khách du lịch quốc tế để có được số lượng khách đến với điểm Du lịch cộng đồng lớn nhất và giảm thiểu yếu tố mùa vụ trong du lịch khi chỉ phụ thuộc vào thị trường khách hàng quốc tế.Nhìn chung khách du lịch đến với DLCĐ có xu hướng tìm kiếm những giá trị truyền thống tại địa phương. Họ mong muốn được gặp gỡ và tìm hiểu về các tập quán, về văn hóa trong quá khứ và hiện tại của địa phương. Luận văn: Chính sách phát triển du lịch cộng đồng tại Hội An.

Phát triển cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch: Cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch đóng vai trò hết sức quan trọng trong quá trình tạo ra và thực hiện sản phẩm du lịch nói chung cũng như du lịch cộng đồng nói riêng, nó cũng quyết định mức độ khai thác tiềm năng du lịch nhằm thỏa mãn nhu cầu của khách du lịch. Chính vì vậy, sự phát triển của ngành du lịch cộng đồng  gắn liền với việc xây dựng và hoàn thiện cơ sở vật chất kỹ thuật. Cơ sở vật chất kĩ thuật bao gồm hệ thống các nhà hàng, hệ thống cơ sở lưu trú, ăn uống, khu vui chơi giải trí, các điều kiện về cơ sở vật chất phục vụ cho nhu cầu bổ sung khác của du khách. Đây là điều kiện rất quan trọng để phát triển du lịch bởi vì nhu cầu của du khách là nhu cầu tổng hợp. Ngày nay nhu cầu của du khách ngày càng cao, đòi hỏi cơ sở vật chất kĩ thuật ngày càng hoàn thiện.Tuy nhiên cơ sở vật chất của du lịch cộng đồng có một số đặc trưng khác biệt so với các loại hình du lịch khác. Do đối tượng khách tham gia vào các loại hình du lịch cộng đồng là đối tượng khách mà có đặc trưng khác biệt so với loại khách thông thường. Chủ yếu họ muốn trải nghiệm văn hóa, trải nghiệm cuộc sống, các giá trị tự nhiên nhiều hơn nên nhu cầu tiện nghi của họ sẽ không cao như đối tượng khách khác như đối tượng khách du lịch Mice. Vì vậy phát triển các cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ cho du lịch cộng đồng trước hết là đảm bảo các nhu cầu thiết yếu của một con người, sau đó mới đến việc cải thiện theo hướng tiện nghi hơn, tốt hơn.  

Phát triển nguồn nhân lực: Nguồn nhân lực có vai trò quan trọng trong phát triển du lịch cộng đồng. Việc phát triển nguồn nhân lực du lịch cộng đồng không chỉ dừng lại ở việc tập trung đào tạo sinh viên ngành du lịch và một số ngành có chuyên môn gần với lĩnh vực du lịch hoặc bổ sung, cập nhật kiến thức cho lao động đang làm việc tại các doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh dịch vụ liên quan đến du lịch. Bên cạnh đó, còn phải quan tâm bồi dưỡng kiến thức, trang bị kỹ năng làm du lịch, phát triển kinh tế dịch vụ đối với cộng đồng địa phương. Bởi vì du lịch cộng đồng chủ yếu phát triển ở những vùng đồi núi, vùng sinh thái, vùng nông thôn và người tham gia trực tiếp vào hoạt động du lịch chủ yếu là nông dân. Họ chỉ quen sản xuất nông nghiệp nên chưa có các kỹ năng phục vụ khách du lịch một cách chuyên nghiệp hoặc chưa quan tâm và không đặt mục tiêu sản xuất gắn với phát triển du lịch.Việc phát triển nguồn nhân lực du lịch cộng đồng phải hướng đến hai mục tiêu cơ bản là giáo dục phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp, thái độ giao tiếp ứng xử với các tổ chức, cá nhân liên quan đến hoạt động du lịch cho đội ngũ cán bộ, công chức và việc đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ, kỹ năng kinh doanh cho lao động du lịch trực tiếp và cộng đồng địa phương tại bản nhằm thúc đẩy tính chuyên nghiệp đến từng người dân.

Phát triển cơ sở hạ tầng: Cơ sở hạ tầng có vai trò đặc biệt với việc đẩy mạnh phát triển du lịch cộng đồng. Trước hết là mạng lưới và phương tiện giao thông vận tải. Du lịch cộng đồng gắn với việc di chuyển con người trên phạm vi nhất định. Điều này phụ thuộc chặt chẽ vào giao thông vận tải. Điểm đến du lịch cộng đồng nào mà thuận lợi trong việc đi lại sẽ dễ thu hút du khách hơn. Bởi nó góp phần giảm bớt thời gian đi lại, tăng thời gian nghỉ ngơi, du lịch và khám phá.Tiếp đến là thông tin liên lạc, một bộ phận quan trọng của cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch.

Nó là điều kiện cần để đảm bảo giao lưu cho khách du lịch trong nước và quốc tế. Trong hoạt động du lịch, nếu mạng lưới giao thông và phương tiện giao thông vận tải phục vụ cho việc đi lại của con người thì thông tin liên lạc đảm nhiệm việc vận chuyển các tin tức một cách nhanh chóng và kịp thời. Trong đời sống hiện đại nói chung, cũng như ngành du lịch không thể thiếu được các phương tiện thông tin liên lạc.Ngoài ra, các công trình cung cấp điện, nước cũng cần được chú trọng phát triển. Ngoài các nhu cầu về ăn, uống, ở, đi lại,…du khách còn có nhu cầu đảm bảo về điện, nước để cho quá trình sinh hoạt được diễn ra bình thường. Cho nên yếu tố điện, nước cũng là một trong những nhân tố quan trọng phục vụ trực tiếp việc nghỉ ngơi giải trí của khách. Luận văn: Chính sách phát triển du lịch cộng đồng tại Hội An.

1.1.4.2. Tiêu chí đánh giá phát triển du lịch cộng đồng

Mức độ phát triển của cộng đồng: Việc thu hút được nhiều khách đến tham gia DLCĐ tại địa phương sẽ mang lại một nguồn thu nhập cho chính cộng đồng tại địa phương đó. Do hầu hết các sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ phục vụ cho du lịch cộng đồng đều được cung ứng từ người dân địa phương. Du lịch cộng đồng không chỉ mang lại nguồn thu tạm thời cho người dân mà còn hứa hẹn một nguồn thu ổn định và dài hạn. Vì vậy cộng đồng cũng có trách nhiệm bảo tồn các giá trị văn hóa, bảo vệ môi trường thiên nhiên nơi họ đang sinh sống. Một số chỉ tiêu chí đánh giá tiêu chí này:Lượng du khách đến với địa phương hàng năm. Thời gian du khách lưu trú tại địa phương. Doanh thu từ hoạt động du lịch cộng đồng. Đóng góp của du lịch cộng đồng vào ngân sách của địa phương. Tỷ lệ các hộ thu nhập thấp được hưởng lợi ích kinh tế từ du lịch

Đảm bảo an sinh xã hội và bảo tồn văn hóa: Phát triển DLCĐ đem lại nhiều lợi ích về kinh tế cho các cộng đồng tham gia. Lợi ích này được chia đều cho người dân tại địa phương nên khoảng cách giàu nghèo được rút gọn, giảm đi mâu thuẫn trong xã hội, tạo ra được phúc lợi, đời sống nhân dân được cải thiện.Văn hóa là một tài nguyên vô cùng quý giá trong phát triển du lịch cộng đồng. Khách du lịch thường muốn tìm hiểu, khám phá và hòa mình vào các hoạt động văn hóa của địa phương. Điều này càng khuyến khích người dân tham gia cung cấp dịch vụ cho du khách, tạo ra thu nhập cho bản thân họ. Chính vì vậy, người dân sẽ rất tích cực tham gia vào các hoạt động để bảo tồn nguồn văn hóa đặc sắc của chính họ.Bản chất của phát triển du lịch cộng đồng là dần dần trao trách nhiệm vào tay cộng đồng. Đồng thời, cộng đồng là người hưởng lợi đầu tiên, nên khi vừa có trách nhiệm vừa có quyền lợi thì người dân sẽ cam kết trong việc bảo tồn và phát triển nền văn hóa của cộng đồng mình.Một số chỉ tiêu đánh giá:Số lượng việc làm trực tiếp và gián tiếp do du lịch cộng đồng tạo ra. Số hộ dân tham gia làm du lịch. Việc chia sẻ lợi ích từ du lịch, giảm khoảng cách giàu nghèo.  Số lượng tổ chức các hoạt động văn hóa tại địa phương. Công tác bảo tồn di tích, nét văn hóa truyền thống.

Bảo vệ tài nguyên, môi trường:Nhu cầu du lịch của khách là muốn trải nghiệm, khám phá tại những khu vực có nhiều cảnh quan đẹp, tài nguyên thiên nhiên phong phú, môi trường trong lành. Nhưng đi đôi với việc phát triển du lịch tại các khu vực trên sẽ dễ gây ra ô nhiễm môi trường. Vì vậy việc giáo dục bảo vệ môi trường trong các tour DLCĐ giúp thay đổi và cải thiện đáng kể nhận thức của các bên đang khai thác du lịch cộng đồng ở địa phương.Một số chỉ tiêu đánh giá:Ngân sách đầu tư vào bảo tồn và tôn tạo các dự án về cải thiện môi trường, bảo vệ tài nguyên.Chất lượng môi trường (nước, rác thải) tại các điểm DLCĐ không vượt ngưỡng theo các quy chuẩn, tiêu chí và chỉ tiêu cụ thể do cơ quan chức năng qui định. Ý thức trách nhiệm của cộng đồng dân cư bản địa về vấn đề bảo vệ tài nguyên, môi trường thông qua việc tuân thủ qui định về bảo vệ tài nguyên, môi trường của địa phương và tuân thủ cam kết bảo vệ tài nguyên, môi trường. Ý thức trách nhiệm của du khách về vấn đề bảo vệ tài nguyên, môi trường

1.2. Thực thi chính sách phát triển du lịch cộng đồng Luận văn: Chính sách phát triển du lịch cộng đồng tại Hội An.

1.2.1. Khái niệm chính sách công, thực thi chính sách phát triển du lịch cộng đồng

1.2.1.1.Chính sách công và chính sách phát triển du lịch cộng đồng

Đến nay, có rất nhiều định nghĩa khác nhau về chính sách công.  Bởi vì, mỗi người có cách tiếp cận, cách hiểu về chính sách công không giống nhau. Trên cơ sở một số định nghĩa chính sách công khá tiêu biểu của các học giả nước ngoài và trong nước được dẫn chứng để tham khảo, khả dĩ có thể xem Chính sách công là tổng thể chương trình hành động của nhà nước, nhằm giải quyết những vấn đề có tính cộng đồng trên các lĩnh vực của đời sống xã hội theo phương thức nhất định nhằm đạt được các mục tiêu đề ra và  đảm bảo cho xã hội phát triển bền vững, ổn định [12]. Trên cơ sở lý luận về hệ thống chính trị Việt Nam và từ thực tiễn hoạt động của hệ thống chính trị nước ta, gần đây quan điểm của các nhà nghiên cứu ở Việt Nam cho rằng: Chính sách công là tổng thể chương trình hành động của các chủ thể chính trị có thẩm quyền (Đảng cầm quyền, Nhà nước, tổ chức chính trị – xã hội) về việc lựa chọn các mục tiêu và giải pháp nhằm giải quyết những vấn đề có tính cộng đồng trên các lĩnh vực của đời sống xã hội theo phương thức nhất định để  đảm bảo cho xã hội phát triển bền vững, ổn định.

Như vậy: chính sách phát triển DLCĐ được hiểu là tổng thể chương trình hành động của các chủ thể có thẩm quyền về việc lựa chọn các mục tiêu và công cụ, giải pháp nhằm giải quyết những vấn đề liên quan phát triển DLCĐ theo phương thức nhất định, để đảm bảo môi trường ổn định và phát triển du lịch bền vững.

1.2.1.2. Thực thi chính sách phát triển du lịch cộng đồng

Thực thi chính sách công (Policy Implementation) là quá trình biến các chính sách thành những kết quả trên thực tế thông qua các hoạt động có tổ chức trong bộ máy nhà nước, nhằm hiện thực hoá những mục tiêu mà chính sách đã đề ra; là toàn bộ quá trình hoạt động của chủ thể theo các cách thức khác nhau nhằm hiện thực hóa nội dung chính sách công một cách có hiệu quả [12, tr.127].

Thực thi chính sách phát triển DLCĐ là quá trình biến các chính sách phát triển DLCĐ thành những kết quả trên thực tế thông qua các hoạt động có tổ chức trong bộ máy của hệ thống chính trị (chu yếu là các tổ chức trong bộ máy nhà nước, chính quyền) và cộng đồng địa phương nhằm hiện thực hoá những mục tiêu của chính sách phát triển DLCĐ (nâng cao chất lượng tài nguyên môi trường du lịch và các sản phẩm du lịch, đồng thời góp phần duy trì và phát triển các ngành nghề kinh tế truyền thống của địa phương;  nâng cao đời sống vật chất và đời sống tinh thần của cộng đồng dân cư địa phương).

• Việc thực thi chính sách bao gồm các bước cơ bản sau đây:

Bước 1: xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện chính sách, đây là bước cần thiết quan trọng vì tổ chức thực thi chính sách là quá trình phức tạp, lại diễn ra trong thời gian dài do đó phải có kế hoạch.

Bước 2: Phổ biến tuyên truyền chính sách. Nó giúp cho nhân dân, các cấp chính quyền hiểu được về chính sách và giúp cho chính sách được triển khai thuận lợi và có hiệu quả. Việc tuyên truyền này cần phải được thực hiện thường xuyên liên tục, ngay cả khi chính sách đang được thực thi và với mọi đối tượng. Luận văn: Chính sách phát triển du lịch cộng đồng tại Hội An.

Bước 3: Phân công phối hợp thực hiện chính sách: Một chính sách thường được thực hiện trên một địa bàn rộng lớn và nhiều tổ chức tham gia do đó phải có sự phối hợp, phân công hợp lý để hoàn thành tốt nhiệm vụ.

Bước 4: Duy trì chính sách. Đây là bước làm cho chính sách tồn tại được và phát huy tác dụng trong môi trường thực tế.

Bước 5: Điều chỉnh chính sách, việc làm này là cần thiết, diễn ra thường xuyên trong quá trình tổ chức thực thi chính sách. Nó được thực hiện bởi các cơ quan nhà nước có thẩm quyền (thông thường cơ quan nào lập chính sách thì có quyền điều chỉnh). Việc điều chỉnh này phải đáp ứng được việc giữ vững mục tiêu ban đầu của chính sách, chỉ điều chỉnh các biện pháp, cơ chế thực hiện mục tiêu.

Bước 6: Theo dõi, kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện chính sách: Bất cứ triển khai chính sách nào thì cũng phải kiểm tra, đôn đốc để đảm bảo các chính sách được thực hiện đúng, và sử dụng có hiệu quả mọi nguồn lực. Các cơ quan Nhà nước thực hiện việc kiểm tra này, và nếu tiến hành thường xuyên sẽ giúp nhà quản lý nắm vững tình hình thực thi chính sách, từ đó có kết luận chính xác về chính sách. Công tác kiểm tra này giúp cho các đối tượng thực thi nhận ra hạn chế của mình để điều chỉnh bổ sung, hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả của chính sách.

Bước 7: Đánh giá tổng kết rút kinh nghiệm: khâu này được tiến hành liên tục trong thời gian duy trì chính sách. Trong quá trình này ta có thể đánh giá từng phần hay toàn bộ chính sách. Ở việc đánh giá này phải tiến hành đối với cả các cơ quan nhà nước và đối tượng thực hiện chính sách[12;tr.131, 136].

1.2.2. Các bước thực thi chính sách phát triển du lịch cộng đồng

• Xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện chính sách

Kế hoạch thực hiện chính sách là cơ sở, công cụ quan trọng triển khai đưa chính sách vào thực tiễn cuộc sống. Với bước đầu tiên này phải xác định được chính xác, cụ thể các nội dung, nhiệm vụ trong kế hoạch tổ chức điều hành, kế hoạch cung cấp các nguồn vật lực cho việc thực hiện chính sách, kế hoạch kiểm tra đôn đốc thực thi chính sách và trong việc xác định hợp lý thời gian thực hiện chính sách. Cùng với bản kế hoạch thực hiện chính sách phải xây dựng nội quy, quy chế tổ chức điều hành thực hiện chính sách. Trên cơ sở đó xác định mục tiêu, nội dung, nhiệm vụ, nguồn lực, thời gian và các giải pháp tổ chức thực hiện chính sách. Kế hoạch triển khai thực thi chính sách phát triển DLCĐ được xây dựng trước khi đưa chính sách vào cuộc sống. Các cơ quan triển khai thực thi chinh sách từ TW đến địa phương đều phải xây dựng kế hoạch, chương trình thực hiện bao gồm những nội dung cơ bản sau:Tổ chức điều hành: Các chủ thể, cơ quan chủ trì và cơ quan phối hợp triển khai thực hiện , số lượng và chất lượng nguồn nhân lực để tham gia thực thi chính sách, cơ chế trách nhiệm của các bên tham gia thực thi chính sách phát triển DLCĐ. Dự kiến các nguồn lực: Tài chính, cơ sở vật chất, máy móc, xe cộ, phương tiện, điều kiện trang thiết bị kỹ thuật… Thời gian triển khai thực hiện: Thời gian duy trì chính sách, dự kiến các bước tổ chức triển khai thực hiện từ tuyên truyền chính sách đến tổng kết rút kinh nghiệm. Kiểm tra, giám sát, đôn đốc thực thi chính sách: Tiến độ, hình thức, phương thức kiểm tra, giám sát tổ chức thực thi chính sách, trách nhiệm, nhiệm vụ và quyền hạn của các bên tham gia, biện pháp khen thưởng, kỷ luật cá nhân, tập thể trong thực thi chính sách phát triển DLCĐ.

• Phổ biến, tuyên truyền chính sách Luận văn: Chính sách phát triển du lịch cộng đồng tại Hội An.

Công tác tuyên truyền vận động nhân dân tham gia thực hiện chính sách là một hoạt động quan trọng, có ý nghĩa lớn với cơ quan Nhà nước và các đối tượng thực thi chính sách.Việc phổ biến tuyên truyền chính sách tốt giúp cho các đối tượng chính sách và mọi người dân tham gia thực thi hiểu rõ về mục đích, yêu cầu của chính sách; về tính đúng đắn của chính sách trong điều kiện hoàn cảnh nhất định và về tính khả thi của chính sách. Qua đó để họ tự giác thực hiện theo yêu cầu quản lý của Nhà nước.Đồng thời còn giúp cho mỗi cán bộ, công chức có trách nhiệm tổ chức thực thi nhận thức được đầy đủ tính chất, trình độ, quy mô của chính sách với đời sống xã hội để chủ động tích cực tìm kiêm các giải pháp thích hợp cho việc thực hiện mục tiêu chính sách và triển khai thực thi có hiệu quả kế hoạch tổ chức thực hiện chính sách được giao.

Do vậy, cần phải làm tốt công tác tuyên truyền, phổ biến quan điểm, chủ trương  về vai trò, ý nghĩa  của thực thi chính sách phát triển DLCĐ để tạo sự đồng thuận xã hội về phát triển kinh tế du lịch trong điều kiện hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Phải xác định, lựa chọn các kỷ năng, phương pháp phổ biến, tuyên truyền chính sách phù hợp cho từng loại đối tượng: Mở các lớp tập huấn, học tập và xây dựng các mô hình về phát triển DLCĐ; tổ chức hội thảo chuyên ngành và các cuộc họp báo tuyên truyền chính sách phát triển DLCĐ.

• Xác định trách nhiệm và phân công phối hợp thực hiện chính sách

Muốn tổ chức thực thi chính sách phát triển DLCĐ có hiệu quả phải tiến hành phân công, phối hợp giữa các cơ quan quản lý ngành, các cấp chính quyền địa phương. Quá trình, phân công, phối hợp thực hiện chính sách cần thực hiện chặt chẽ, khoa học và hợp lý, hạn chế sự chồng chéo nhiệm vụ và không rõ trách nhiệm.

Để thực thi chính sách phát triển DLCĐ có hiệu quả, chính quyền địa phương cần thành lập Ban Chỉ đạo phát triển du lịch nói chung và phát triển DLCĐ nói riêng.

Thông thường Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch là cơ quan chủ trì, tham mưu tổ chức thực hiện chính sách phát triển du lịch cộng đồng:Tham mưu về cơ chế, chính sách tạo cơ hội để người dân có thể cung cấp được hàng hóa, dịch vụ du lịch; chính sách khuyến khích các doanh nghiệp du lịch, doanh nghiệp lữ hành tiêu thụ các sản phẩm do người dân địa phương làm ra; cơ chế phân chia lợi ích từ hoạt động du lịch ở địa phương; lựa chọn loại hình sản phẩm để làm định hướng phát triển DLCĐ; tập huấn cho người dân làm du lịch thông qua các hoạt động đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ; xác định nguồn lực, cơ sở hạ tầng để phát triển DLCĐ. Luận văn: Chính sách phát triển du lịch cộng đồng tại Hội An.

Các cơ quan phối trong việc thực thi chính sách phát triển DLCĐ như: Cơ quan quản lý chuyên ngành ở địa phương với chức năng nhiệm vụ không ngừng nâng cao công tác quản lý hướng dẫn, tổ chức thực hiện nhằm phối kết hợp khai thác tốt các điểm du lịch tại địa phương, giữ gìn bảo tồn bản sắc văn hoá dân tộc thu hút khách du lịch góp phần xây dựng KT-XH ở địa phương. Chính quyền địa phương giúp đỡ hướng dẫn các xóm bản tổ chức công việc đón tiếp ứng xử với khách; giữ gìn phát huy bản sắc văn hoá dân tộc như kiến trúc nhà ở, trang phục; giữ gìn bảo vệ môi trường vệ sinh; bảo đảm an ninh trật tự cho khách du lịch, nghiên cứu sưu tầm các truyền thống văn hoá dân tộc tiên tiến đưa vào phục vụ khách du lịch. Bên cạnh đó, chính quyền địa phương cần có những ưu đãi về chính sách nhằm thu hút các công ty lữ hành khai thác và liên kết các tour du lịch, đồng thời, đa dạng hóa loại hình dịch vụ như: các hoạt động dưới hình thức tham gia vào một số công đoạn sản xuất/canh tác nông nghiệp; tham quan phong cảnh, con người, văn hóa và lối sống của người dân… để giúp du khách trải nghiệm cuộc sống thường nhật của người dân bản địa và khám phá những nét đặc sắc về văn hóa, phong tục, nếp sống nơi đây. Các cấp, ngành ở địa phương tập trung đầu tư hạ tầng cho bản du lịch, hỗ trợ xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho người dân nhưng phải đảm bảo các yếu tố giữ gìn cảnh quan môi trường, phong tục tập quán, truyền thống văn hoá. Đầu tư phát triển mô hình DLCĐ phải chú ý công tác bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa, lịch sử bản địa, tránh sự lai căng, biến chất của những giá trị cốt lõi của không gian văn hóa và cộng đồng dân cư nằm trong vùng dự án; đảm bảo an ninh trật tự, an toàn xã hội; vệ sinh môi trường; đặc biệt cộng đồng cư dân nơi du lịch phát triển phải được hưởng lợi từ việc phát triển DLCĐ. Tăng cường công tác tuyên truyền quảng bá, giới thiệu rộng rãi loại hình du lịch dựa vào cộng đồng đến du khách gần xa, đặc biệt là khách quốc tế trên các phương tiện thông tin đại chúng. Đối với các công ty lữ hành cần tham gia xây dựng tour, tuyến, chương trình du lịch, xây dựng ấn phẩm quảng bá tuyên truyền, tham gia hỗ trợ nhà dân hoàn thiện nâng cao cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ khách. Xây dựng những sản phẩm du lịch với những yếu tố độc đáo sẽ thôi thúc du khách tìm đến nhằm thoả mãn nhu cầu, tránh được sự nhàm chán như tổ chức các lễ hội tại các bản, tái hiện các trò chơi dân gian, xây dựng các làng nghề truyền thống, tổ chức các buổi biểu diễn văn nghệ dân gian và lửa trại…Để đảm bảo cho sự phát triển bền vững thì yếu tố cộng đồng dân cư được tham gia bàn bạc ngay từ đầu về các chủ trương, kế hoạch, cũng như trong quá trình triển khai, thực hiện các kế hoạch, chương trình. Các vấn đề bàn bạc thảo luận cần được công khai dân chủ đặc biệt là cơ chế ăn chia các lợi ích đảm bảo công bằng, người tham gia hoạt động cung cấp dịch vụ phải là người chứng kiến phân chia các lợi ích cho các bên tham gia.[5]

• Duy trì và điều chỉnh thực hiện chính sách 

Duy trì và điều chỉnh thực hiện chính sách là các giải pháp, biện pháp bảo đảm cho chính sách được duy trì, tồn tại và phát huy tác dụng trong mọi môi trường, hoàn cảnh. Để duy trì chính sách cần phải đảm bảo đầy đủ yêu cầu về nguồn lực (nhân lực, vật lực, cơ sở vật chất kỷ thuật để thực thi chính sách; đòi hỏi phải có sự nhất trí và quyết tâm cao của các chủ thể thực thi chính sách; tránh hiện tượng “đánh trống bỏ dùi”. Trong quá trình thực thi chính sách phát triển DLCĐ ,việc điều chỉnh chính sách là hoạt động diễn ra thường xuyên để phù hợp với những biến động do tác động của nhân tố khách quan, chủ quan (tác động bởi sự thay đổi về nhu cầu, thị hiếu; tác động bởi thiên tai, dịch bệnh và khủng hoảng tài chính…). Về nguyên tắc, thẩm quyền điều chỉnh, bổ sung chính sách là của cơ quan, tổ chức ban hành chính sách. Nhưng trên thực tế việc điều chỉnh các biện pháp, các cơ chế chính sách diễn ra rất năng động và linh hoạt trong thực hiện chính sách, trong đó có vai trò to lớn của cộng đồng dân cư và các doanh nghiệp. Tuy nhiên; việc điều chỉnh chính sách phát triển DLCĐ phải đảm bảo các nguyên tắc nhất định, tức là chỉ thực hiện điều chỉnh về các biện pháp, giải pháp, cơ chế thực hiện mục tiêu hoặc bổ sung, hoàn chỉnh mục tiêu chính sách theo yêu cầu thực tế của ngành, địa phương, các bên tham gia; chứ không được làm thay đổi mục tiêu.

• Theo dõi, kiểm tra, đôn đốc thực hiện chính sách  Luận văn: Chính sách phát triển du lịch cộng đồng tại Hội An.

Theo dõi, kiểm tra, đôn đốc thực hiện chính sách là một nhiệm vụ, một khâu quan trọng trong thực hiện chính sách phát triển DLCĐ. Việc tổ chức theo dõi, kiểm tra, đôn đốc chính sách chủ yếu được thực hiện với các nội dung cơ bản như: Kết quả thực hiện mục tiêu của chính sách, đối tượng của chính sách và các quy định, các công cụ, các giải pháp thực hiện, trách nhiệm của các bên tham gia.Trên cơ sở đó, phân tích xử lý thông tin, đối chiếu so sánh với các quy định trong chính sách, các quy định trong kế hoạch, quy chế, nội quy thực hiện chính sách để có cơ sở phát hiện, phòng ngừa và xử lý vi phạm (nếu có). Phát hiện sơ hở trong quản lý, trong tổ chức thực hiện, đề xuất các giải pháp chấn chỉnh việc thực hiện, điều chỉnh các biện pháp, cơ chế góp phần hoàn thiện chính sách và nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách phát triển DLCĐ.

• Đánh giá, tổng kết, rút kinh nghiệm trong việc thực thi chính sách

Đánh giá chính sách phát triển du lịch bền vững là việc sử dụng các tiêu chí về định tính, định lượng để kiểm tra thực tế một cách có hệ thống việc thực hiện chính sách phát triển DLCĐ có đạt mục tiêu mong đợi không. Các tiêu chí được sử dụng trong quá trình đánh giá việc thực thi chính sách là: chi phí, lợi ích, hiệu lực, hiệu quả, tính công bằng, tính thuận tiện, tính hợp pháp, và tính ổn định về mặt chính trị – xã hội. Các đánh giá việc thực thi chính sách thường được tiến hành bởi các cơ quan nhà nước và tập trung vào một số nội dung như: (1) đánh giá đầu vào; (2) đánh giá đầu ra; (3) đánh giá hiệu lực; (4) đánh giá hiệu quả; và (5) đánh giá quá trình. Cụ thể là đánh giá kết quả đạt được, hạn chế, bất cập; nguyên nhân; bài học kinh nghiệm và các vấn đề đặt ra trong thực thi chính sách phát triển DLCĐ.

1.2.3. Mục đích và yêu cầu của thực hiện chính sách phát triển du lịch cộng đồng

Xuất phát du lịch nói chung và DLCĐ nói riêng là một ngành kinh tế tổng hợp mang tính liên ngành và liên vùng, có tính xã hội hóa cao.

Vì vậy, việc thực hiện chính sách phát triển DLCĐ phải hướng tới mục đích, đó là: Đảm bảo chất lượng và tính đồng bộ tổng thể các hoạt động phát triển DLCĐ theo quy hoạch; khai thác hợp lý và bền vững tài nguyên du lịch, duy trì và phát triển các ngành nghề kinh tế đặc sắc truyền thống của địa phương, đảm bảo cung cấp dịch vụ du lịch có chất lượng cao, các sản phẩm du lịch thân thiện với môi trường, góp phần đưa du lịch trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn của địa phương; đồng thời bảo vệ cảnh quan và môi trường sinh thái, bảo tồn, tôn tạo, giới thiệu hệ sinh thái của khu du lịch và các giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng địa phương cho các thế hệ tương lai; đảm bảo sinh kế của cộng đồng người dân địa phương ngày càng ổn định và nâng cao đời sống theo hướng phát triển bền vững. Luận văn: Chính sách phát triển du lịch cộng đồng tại Hội An.

Trong đó, mục tiêu hàng đầu của chính sách phát triển DLCĐ là tất cả vì con người, lấy cộng đồng người dân làm trung tâm của chính sách phát triển DLCĐ.

Để đạt được mục đích trong quá trình thực hiện chính sách phát triển DLCĐ theo hướng phát triển bền vững, yêu cầu việc thực hiện chính sách phát triển DLCĐ phải tuân thủ và nhất quán các nguyên tắc cơ bản sau:

Việc thực hiện chính sách phát triển DLCĐ phải đảm bảo khai thác và sử dụng hợp lý các nguồn lực. Nguồn lực là tổng thể vị trí địa lý, tài nguyên thiên nhiên, nguồn nhân lực, hệ thống tài sản quốc gia, thị trường, đường lối chính sách… ở trong và ngoài nước được huy động, khai thác để phục vụ phát triển DLCĐ. Việc sử dụng hợp lý và bảo tồn bền vững tài nguyên thiên nhiên và vốn văn hóa xã hội (tài nguyên nhân văn) là rất quan trọng, nó mang tính quyết định trong việc đảm bảo sự phát triển dài hạn.

Nên yêu cầu trong tổ chức thực hiện chính sách phát triển DLCĐ phải điều phối, điều tiết quá trình khai thác sử dụng hợp lý các nguồn lực phục vụ hoạt động DLCĐ phải dựa trên sự tính toán nhu cầu hiện tại, để giảm thiểu sự tác động gây tổn hại cho cả hiện tại và tương lai.

Theo đó, việc thực hiện chính sách phát triển DLCĐ phải: (1) Điều tiết sự phát triển DLCĐ phù hợp với nhu cầu của sự phát triển trên cơ sở giảm thiểu sự tiêu thụ quá mức tài nguyên thiên nhiên không cần thiết và phục hồi/ tái tạo tài nguyên thiên nhiên trong khả năng có thể. Xem xét quy mô và sức chứa của mỗi vùng, giám sát chặt chẽ các hoạt động DLCĐ đối với động thực vật; (2) Duy trì bảo tồn sự đa dạng thiên nhiên, xã hội và nhân văn; đảm bảo nhịp độ, quy mô và loại hình phát triển DLCĐ, giữ gìn tính đa dạng của thiên nhiên, xã hội, môi trường của điểm đến, nhằm gia tăng sự hiểu biết lẫn nhau giữa du khách và dân cư sở tại…; quá trình lồng ghép những hoạt động du lịch vào các hoạt động của cộng đồng dân cư phải đảm bảo sự phù hợp phát triển DLCĐ với văn hóa bản địa, nhằm bảo vệ giữ gìn tính đa dạng của văn hóa địa phương (ngăn ngừa sự thay thế các ngành nghề truyền thống lâu đời bằng các ngành nghề hiện đại) và đem lại phúc lợi xã hội.

Quá trình thực hiện chính sách phát triển DLCĐ phải phù hợp với định hướng của quy hoạch tổng thể của kinh tế – xã hội đã duyệt. Có như vậy, quá trình tác động của chính sách đảm bảo tính định hướng các hoạt động phát triển DLCĐ trong thực tiễn không trái/ không làm phá vỡ quy hoạch, chiến lược kinh tế – xã hội cấp quốc gia, cấp vùng và cấp địa phương. Để đảm bảo sự phát triển DLCĐ, chính sách và thực hiện chính sách này phải hạch toán cả nhu cầu trước mắt của người dân và của du khách, trong quy hoạch và thực hiện quy hoạch phải thống nhất và cân bằng giữa các mặt kinh tế – xã hội – môi trường. Ngay cả việc khai thác sử dụng các tài nguyên thiên nhiên phải tuân thủ quy hoạch, quản lý tránh sự khai thác một cách ồ ạt hoặc phát triển nóng và giảm chất thải ra môi trường. Luận văn: Chính sách phát triển du lịch cộng đồng tại Hội An.

Việc thực hiện chính sách phát triển DLCĐ phải thu hút sự tham gia của cộng đồng địa phương vào phát triển du lịch, phát triển du lịch có sự tham gia của cộng đồng. Để phát triển DLCĐ trở thành hiện thực thì đòi hỏi sự nỗ lực chung của toàn xã hội, nên yêu cầu phải: đề cao vai trò của cộng đồng địa phương trong chiến lược phát triển du lịch, đảm bảo du lịch nơi cộng đồng dân cư có thể trực tiếp tham gia vào tổ chức phát triển từ giai đoạn khởi đầu đến quản lý giám sát cả quá trình phát triển sau này và quan trọng hơn là được hưởng lợi từ sự phát triển ấy.

Theo đó, trong thực hiện chính sách phát triển DLCĐ phải đảm bảo thực hiện cơ chế thông tin hai chiều: Tham khảo ý kiến của cộng đồng dân cư và các bên liên quan, những ý kiến của các tổ chức trong và ngoài nước, tổ chức phi chính phủ, chính phủ đối với dự án nhằm chia sẻ lợi ích và hài hòa hóa lợi ích của các bên trong quá trình thực hiện. Đây là nguyên tắc quan trọng trong việc phát triển DLCĐ bền vững. Đặc biệt, sự tham gia của cộng đồng địa phương là một trong nhân tố bảo đảm cho sự phát triển du lịch bền vững. Vì khi cộng đồng địa phương được tham gia chủ động vào phát triển du lịch, họ sẽ gắn bó quyền lợi và trách nhiệm của mỗi cư dân đối với sự phát triển chung của DLCĐ, sẽ tạo nhiều điều kiện thuận lợi trong phát triển du lịch tại địa phương.

1.3.  Kinh nghiệm một số địa phương về thực thi chính sách phát triển du lịch cộng đồng và bài học rút ra cho thành phố Hội An

1.3.1. Mô hình và kinh nghiệm phát triển du lịch cộng đồng ở một số địa phương

• Mô hình phát triển du lịch cộng đồng ở thôn Dỗi, huyện Nam Đông tỉnh Thừa Thiên Huế

Thôn Dỗi, huyện Nam Đông tỉnh Thừa Thiên Huế nằm cách thành phố Huế 60km. Thôn Dỗi nằm trong thung lũng với phong cảnh sơn thủy hữu tình, thuộc vùng đệm vườn quóc gia Bạch Mã. Người dân thôn này thuộc dân tộc CơTu. Tháng 7/2009, SNV và Sở Du lịch Thừa Thiên Huế đã bắt đầu hợp tác, hỗ trợ phát triển DLCĐ tại tỉnh nhằm xóa đói, giảm nghèo và phát triển nông thon. Sáng kiến DLCĐ thôn Dỗi được thiết kế nhằm mở rộng các cơ hội phát triển kinh tế địa phương, tôn tạo các giá trị văn hóa đang bị suy giảm và mang lại cho du khách những trải nghiệm thực tế và những cảm xúc mới, nhận thức mới. Hướng đi của du lịch Nam Đông là khai thác du lịch sinh thái và cộng đồng; trong đó, sẽ tập trung đẩy mạnh du lịch cộng đồng. Thông qua du lịch cộng đồng, nét văn hóa độc đáo của người dân Cơ Tu được bảo tồn. Ngoài ra, khi người trẻ tham gia làm du lịch sẽ học hỏi và lưu giữ được những điệu múa, câu hát truyền thống, những món ăn gắn liền với đời sống của người dân Cơ Tu suốt bao đời qua…Du lịch Nam Đông mong muốn không phải một cá nhân mà nhiều người dân cùng hưởng lợi từ làm du lịch”.Hiện huyện Nam Đông đang xây dựng cơ chế, chính sách thu hút và hỗ trợ phát triển các dịch vụ du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng trên địa bàn huyện; khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư các cơ sở lưu trú với các loại hình dịch vụ tiện ích, phong phú đa dạng và các mô hình “homestay”; xây dựng các sản phẩm du lịch mang đậm văn hóa đặc trưng của địa phương như các đồ mỹ nghệ, trang sức, quần áo… của người Cơ Tu. Đẩy mạnh việc đầu tư, nâng cấp các điểm du lịch hiện đang hoạt động; đầu tư xây dựng các tuyến đường vào các điểm du lịch Thác Phướng, Thác Kazan để tạo điều kiện ban đầu thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân mạnh dạn đầu tư khai thác, phát triển du lịch. Bên cạnh đó huyện tập trung công tác tuyên truyền quảng bá du lịch Nam Đông. Đồng thời tổ chức tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ, tổ chức tham quan học tập tại các địa phương và đơn vị bạn về khai thác phát triển du lịch… Luận văn: Chính sách phát triển du lịch cộng đồng tại Hội An.

• Mô hình du lịch cộng đồng huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế

A Lưới là huyện miền núi vùng cao của tỉnh Thừa Thiên Huế, cách thành phố Huế 70km về phía Tây. Là nơi hội tụ những sắc màu văn hóa của 27 dân tộc anh em. Tại A Lưới, hiện có các mô hình du lịch cộng đồng rất hiệu quả gồm: Làng Du lịch cộng đồng (DLCĐ) thôn A Ka1, xã A Roàng: Cách trung tâm thị trấn 28 km về phía Đông Nam, ngay tại trục đường Hồ Chí Minh. Thôn A Ka 1, xã A Roàng với những vẻ đẹp hoang sơ, kỳ vĩ của núi rừng cũng như các lễ hội, nét văn hóa đặc sắc, làng nghề dệt Dèng, đan lát, các món ăn truyền thống sẽ mang đến sự hài lòng cho du khách khi đến tham quan, khám phá vẻ đẹp miền sơn cước qua tour du lịch cộng đồng tại đây. Làng DLCĐ thôn A Hưa, xã Nhâm: Thôn A Hưa, xã Nhâm cách thị trấn A Lưới 5km về phía Tây. Tại đây còn lưu giữ khá đậm nét các giá trị văn hóa truyền thống của tộc người Tà Ôi, như nghề dệt Dèng, nghề đan lát, các trò chơi dân gian, các món ẩm thực được chế biến theo kiểu truyền thống mang đậm hương vị của núi rừng; cùng kiến trúc Nhà Rông, biểu tượng của cộng đồng, là linh hồn của làng bản. Làng DLST Việt Tiến – A Nôr, xã Hồng Kim: Làng DLST Việt Tiến – A Nôr, cách trung tâm huyện 3km về phía Đông Bắc, tại đây có thác A Nôr với mây mù bao phủ quanh năm. Phong cảnh tuyệt đẹp với 3 thác nước liên hoàn, cao 8m, 60m và 120m, tựa như những áng tóc trữ trữ tình của các thiếu nữ nơi miền sơn cước. Thác A Nôr còn giữ nguyên dáng vẻ hoang sơ, thời tiết ở đây mát dịu tạo cho du khách tham quan hưởng một cảm giác trong lành, mát mẻ. Với con người thân thiện, mến khách cùng các nét văn hóa truyền thống của đồng bào Pa Cô luôn làm say lòng các du khách khi đến với mảnh đất này. Homestay Hương Danh: Homestay Hương Danh thuộc thôn A Ka1, xã A Roàng cách Trung tâm Thị trấn A Lưới 28km về phía Đông Nam. Tại đây du khách có thể hòa mình vào cuộc sống của người dân bản địa, trải nghiệm văn hóa dân tộc Tà Ôi, thưởng thức những món ăn ngon, ngắm phong cảnh đẹp, tận hưởng khí hậu mát mẻ, ôn hòa. Homestay Hồng Hạ: Homestay Hồng Hạ cách TP Huế 50km đi theo QL 49 – Đường 12 – Cách Thị Trấn A Lưới 18km. Homestay được xây dựng theo kiến trúc nhà Gươl truyền thống của đồng bào Cơ Tu, là nơi con cháu trong làng hội tụ của cả cộng đồng.  Đến với Hồng Hạ du khách sẽ được hòa mình với thiên nhiên tại khu du lịch sinh thái suối Pârle, thưởng thức đặc sản núi rừng, giao lưu, tìm hiểu về bản sắc văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số, được hòa nhịp với những làn điệu dân ca đặc sắc mang âm hưởng của núi rừng. Với độ cao từ 600-800m so với mực nước biển tiết trời nơi đây trong lành mát dịu, vào ban đêm nhiệt độ giảm xuống, không khí se se lạnh, dễ chịu thích hợp với các du khách có nhu cầu nghỉ dưỡng dài ngày.

Đến với A Lưới du khách sẽ được trải nghiệm loại hình du lịch Homestay trong những ngôi nhà sàn được xây dựng theo kiến trúc đặc trưng truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số A Lưới như nhà Gươl của dân tộc Cơ Tu, nhà Rông của dân tộc Tà Ôi, nhà Dài của dân tộc Pa Cô. Với chất liệu chính là gỗ, tre, nứa, lá cọ… tạo cảm giác thoáng mát, gần gũi thiên nhiên và thân thiện với môi trường Du khách sẽ được thưởng thức loại hình văn nghệ dân gian, các làn điệu dân ca như hát Kâr lơi, Ba boih, Cha chấp, Xiềng… mang âm hưởng, hơi thở của núi rừng Trường Sơn; tìm hiểu phong tục, tập quán đặc sắc, khám phá và trải nghiệm cuộc sống sinh hoạt hàng ngày của các dân tộc nơi đây; thưởng thức những món ăn, thức uống được chế biến rất cầu kỳ độc đáo mang đậm chất vùng cao như Ka Lèng, thịt khô gác bếp, rượu cần, súp sắn, đọt mây nướng, cá nướng đùm lá chuối, bánh A Quát, A Chót và cơm lam…; tìm hiểu phong tục tập quán và các nếp sinh hoạt thường ngày như các Lễ hội truyền thống như A riêu Car, A riêu Piing, A riêu A Da… Du khách cũng sẽ được trải nghiệm các chương trình “Một ngày làm già làng Pa Cô” tại  Làng DLST A Nôr, xã Hồng Kim, tái hiện Lễ Cưới, Tục Đi Sim truyền thống của người Pa Cô; trải nghiệm chương trình “một ngày với bản làng” với các hoạt động như: đan lát, làm rẫy, khai thác rượu đoác, bắt cá suối, đạp xe tham quan bản làng; tìm hiểu kỹ nghệ dệt Dèng độc đáo, với những hoa văn, họa tiết tinh tế của người Tà Ôi; trải nghiệm loại hình du lịch sinh thái – nghỉ dưỡng, thỏa sức ngâm mình vào dòng Thác A Nôr, suối Pâr Le, suối A Lin trong veo mát rượi…; tham gia các trò chơi dân gian, chương trình lửa trại giao lưu cộng đồng, hứa hẹn sẽ mang đến cho du khách nhiều trải nghiệm mới. Luận văn: Chính sách phát triển du lịch cộng đồng tại Hội An.

Trong những năm qua, với tiềm năng, thế mạnh về du lịch sinh thái, UBND huyện A Lưới đã có nhiều chủ trương, chính sách nhằm đẩy mạnh phát triển du lịch cộng đồng; ban hành các phương án hỗ trợ phát triển du lịch homestay, phương án xây dựng các nghề truyền thống kết hợp phát triển du lịch; ban hành Quy chế phối hợp tổ chức hoạt động các điểm du lịch tại khu vực biên giới huyện A Lưới và Quy trình hóa các thủ tục hành chính cho khách trong nước và khách nước ngoài khi tham quan du lịch tại các điểm du lịch khu vực biên giới trên địa bàn huyện. Đặc biệt, nhờ sự quan tâm, chỉ đạo của UBND tỉnh, sự hướng dẫn nhiệt tình về mặt nghiệp vụ, chuyên môn của Sở Du lịch tỉnh; sự phối hợp giữa cơ quan chuyên môn với những cơ quan ban ngành liên quan trong công tác phát triển du lịch cộng đồng, hạ tầng du lịch bước đầu được hoàn thiện; sản phẩm du lịch truyền thống ngày càng phát triển: Đó là, sự hỗ trợ của Dự án Phát triển Du lịch Mê Kông đã mở rộng đầu tư cơ sở hạ tầng du lịch Nhà nghỉ cộng đồng A Ka1, xã A Roàng và A Hưa, xã Nhâm; sự hỗ trợ của Dự án Trường Sơn Xanh, Viện Quản lý và Phát triển Châu á AMDI và Hội Du lịch Cộng động Việt Nam (VCTC) hỗ trợ mô hình du lịch cộng đồng tại Làng DLST A Nôr, xã Hồng Kim với 03 homestay với nhiều chương trình hoạt động trải nghiệm văn hóa độc đáo của dân tộc Pa Cô; sự hỗ trợ của Sở Du lịch, Trường Cao đẳng nghề du lịch và các tổ chức phi chính phủ trong việc mở các khoá tập huấn về du lịch cộng đồng có trách nhiệm cho các đối tượng là người dân làm du lịch cộng đồng. Qua đó, hướng dẫn cho lực lượng lao động có trình độ, kỹ năng giao tiếp với khách du lịch, cách bài trí, sắp xếp nhà ở, hướng đầu tư kinh doanh các sản phẩm du lịch, cách tổ chức và phục vụ các đoàn khách… đồng thời tổ chức đoàn đi nghiên cứu, học tập mô hình du lịch cộng đồng tại Hòa Bình, Sơn La và trao đổi kinh nghiệm với 01 số địa phương khác. Huyện A Lưới cũng đã đã huy động sức mạnh của toàn xã hội tham gia đầu tư phát triển văn hóa các dân tộc thiểu số trên địa bàn huyện. Phục hồi văn hóa, tập quán sản xuất, bố trí không gian để tái hiện các mô hình sản xuất, lễ hội, làng nghề truyền thống của dân tộc. Đồng thời, tuyên truyền, vận động người dân thực hiện Phương án xây dựng không gian làng truyền thống đảm bảo bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc mình; tạo không gian và khôi phục trưng bày các làng nghề truyền thống: đan lát, dệt Dèng…; tận dụng những tiềm năng, lợi thế có sẵn để phát triển sản phẩm du lịch mang đặc trưng riêng của từng làng, sử dụng các nguyên liệu tự nhiên: tre, nứa, gỗ theo kiến trúc truyền thống.Với sự tham gia tích cực vào hoạt động du lịch của cộng đồng người dân địa phương đã góp phần thúc đẩy du lịch A Lưới phát triển. Đặc biệt là loại hình du lịch cộng đồng, góp phần bảo tồn tài nguyên du lịch, tài nguyên nhân văn và các giá trị văn hóa truyền thống. Nhận thức của người dân về hoạt động du lịch ngày càng được nâng cao, người dân tham gia vào các hoạt động kinh doanh du lịch ngày càng đông, chất lượng du lịch được nâng cao. Đặc biệt, rong những năm qua, Huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế đã cùng  các huyện miền núi  Đông Giang, Tây Giang, Nam Giang (Quảng Nam) có nhiều chính sách liên kết hợp tác phát triển du lịch cộng đồng nhằm tạo sự kết nối liên vùng, góp phần mở rộng và đa dạng các sản phẩm du lịch trên tuyến đường Hồ Chí Minh huyền thoại.

1.3.2. Bài học kinh nghiệm từ các mô hình phát triển du lịch cộng đồng

Thực hiện tốt công tác quy hoạch; lập quy hoạch phân khu và quy hoạch chi tiết các Điểm du lịch cộng đồng để bảo tồn kiến trúc nhà, phong tục tập quán, bản sắc văn hóa, nghề truyền thống của người bản địa để khai thác phát triển du lịch.  Phải công nhận các điểm du lịch cộng đồng và thành lập Ban Quản lý để ban hành Nội quy, Quy chế nâng cao hiệu quả hoạt động, quản lý tại các điểm Du lịch cộng đồng cũng như có quy định phân chia lợi nhuận nhằm đảm bảo lợi ích chung của cộng đồng.

Xây dựng và ban hành chính sách ưu đãi hỗ trợ đầu tư hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ du lịch (nhà vệ sinh công cộng, bãi đỗ xe, trang thiết bị tối thiểu phục vụ khách nghỉ); tạo cơ chế để hộ gia đình, cá nhân bà con dân tộc thiểu số tại các xóm có tiềm năng phát triển du lịch có thể trực tiếp, hoặc gián tiếp tham gia các hoạt động dịch vụ du lịch tại các điểm du lịch cộng đồng.

Đa dạng hóa các sản phẩm, dịch vụ du lịch cộng đồng dựa trên những tài nguyên du lịch của địa phương như: Dịch vụ lưu trú cần chọn loại hình nhà ở phù hợp bản sắc văn hóa và nhu cầu của khách; dịch vụ ăn, uống thì cần nghiên cứu sâu về văn hóa ẩm thực đặc trưng vùng dân tộc thiểu số tránh tình trạng lặp lại một vài món quen thuộc giống nhau; phải xây dựng chương trình văn nghệ dân tộc mang bản sắc riêng; các điểm du lịch cộng đồng cần nghiên cứu xây dựng các chương trình trải nghiệm khác biệt. Luận văn: Chính sách phát triển du lịch cộng đồng tại Hội An.

Nâng cao công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Các hộ kinh doanh phải tích cực tham gia các lớp đào tạo, bồi dưỡng kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ, kỹ năng giao tiếp, ngoại ngữ, thuyết minh để nâng cao chất lượng phục vụ, giao tiếp; nâng cao nhận thức trong cộng đồng về giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, bảo vệ tài nguyên môi trường để phát triển du lịch. Xây dựng chương trình đào tạo thích ứng, ngắn gọn, phù hợp, hiệu quả với phát triển DLCĐ ở nông thôn, tăng cường hình thức thảo luận, làm việc theo nhóm và thực hành bắt tay chỉ việc.Người dân nghèo có thể tham gia và được hưởng lợi từ các chương trình đào tạo du lịch.Đào tạo, giáo dục DLCĐ cần tập trung vào các điểm mạnh và các nguồn lực sẵn có tại địa phương. Ngoài kinh doanh lưu trú, tại các bản, người dân còn tham gia sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ, bán hàng lưu niệm, vận chuyển, hướng dẫn du khách…

Thực hiện tốt công tác quảng bá du lịch: Xây dựng trang thông tin điện tử, video clip, sách ảnh, tờ gấp, giới thiệu về các điểm tour du lịch cộng đồng; tổ chức các đoàn Presstrip đến để viết bài, quay phim giới thiệu, quảng bá các sản phẩm du lịch cộng đồng cho du khách trong nước và quốc tế.

Tăng cường tuyên truyền, giáo dục vận động người dân, khách du lịch nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường, giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống của địa phương, đặc biệt là giữ gìn môi trường nước tại các điểm du lịch cộng đồng .  Lồng ghép các chương trình có nguồn vốn như chương trình nông thôn mới, chương trình hỗ trợ giảm nghèo, các dự án phi chính phủ để có nguồn lực hỗ trợ về cơ sở hạ tầng, vật chất kỹ thuật, kỹ năng nghề thúc đẩy du lịch cộng đồng phát triển.

Tiểu kết Chương 1 Luận văn: Chính sách phát triển du lịch cộng đồng tại Hội An.

Chương 1 đã trình bày khái quát cơ sở lý luận và thực tiễn về thực thi chính sách phát triển du lịch cộng đồng. Cụ thể đã trình bày các khái niệm liên quan đến đề tài như du lịch cộng đồng, phát triển du lịch cộng đồng; đặc biệt là nhấn mạnh nội dung, tiêu chí và các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch cộng đồng. Để đáp ứng yêu cầu về tính định hướng chủ để nghiên cứu của luận văn dưới giác độ chính sách công, trong chương này luận văn cũng đã vận dụng lý thuyết về thực thi chính sách công vào việc thực thi chính sách phát triển du lịch cộng đồng  với các bước cơ bản: Bước 1: xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện chính sách; Bước 2: Phổ biến tuyên truyền chính sách; Bước 3: Phân công phối hợp thực hiện chính sách: Một chính sách thường được thực hiện trên một địa bàn rộng lớn và nhiều tổ chức tham gia do đó phải có sự phối hợp, phân công hợp lý để hoàn thành tốt nhiệm vụ; Bước 4: Duy trì chính sách; Bước 5: Điều chỉnh chính sách; Bước 6: Theo dõi, kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện chính sách; Bước 7: Đánh giá tổng kết rút kinh nghiệm,Ngoài ra ở chương này còn trình bày Kinh nghiệm một số địa phương về thực thi chính sách phát triển du lịch cộng đồng (như Mô hình phát triển du lịch cộng đồng ở thôn Dỗi, huyện Nam Đông tỉnh Thừa Thiên Huế; Mô hình du lịch cộng đồng huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế) và bài học kinh nghiệm từ các mô hình phát triển du lịch cộng đồng: Thực hiện tốt công tác quy hoạch; lập quy hoạch phân khu và quy hoạch chi tiết các Điểm du lịch cộng đồng. Xây dựng và ban hành chính sách ưu đãi hỗ trợ đầu tư hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ du lịch. Đa dạng hóa các sản phẩm, dịch vụ du lịch cộng đồng dựa trên những tài nguyên du lịch của địa phương. Nâng cao công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Thực hiện tốt công tác quảng bá du lịch. Tăng cường tuyên truyền, giáo dục vận động người dân, khách du lịch nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường, giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống của địa phương, đặc biệt là giữ gìn môi trường nước tại các điểm du lịch cộng đồng. Luận văn: Chính sách phát triển du lịch cộng đồng tại Hội An.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ: 

===>>> Luận văn: Thực trạng phát triển du lịch cộng đồng ở Hội An