Khóa luận: Cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp VN

Chia sẻ chuyên mục Đề tài Khóa luận: Cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp VN hay nhất năm 2023 cho các bạn học viên ngành đang làm khóa luận tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài khóa luận tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm khóa luận thì với đề tài Khóa luận: Việt Nam- APEC: cơ hội và thách thức đối với cộng đồng doanh nghiệp trong nước dưới đây chắc hẳn sẽ cho các bạn cái nhìn tổng quát hơn về đề tài này.

LỜI MỞ ĐẦU

Toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế là đặc trưng và xu hướng phát triển phổ biến của hầu hết các nền kinh tế trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Những văn kiện thể hiện đường lối chính sách đối ngoại của Việt Nam trong những năm qua đều dành sự ưu tiên thúc đẩy tiến trình hội nhập sâu rộng vào các nền kinh tế khu vực và quốc tế. Sự kiện Việt Nam chính thức trở thành thành viên của Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương (APEC) vào năm 1998 là một trong những minh chứng sống động thể hiện sự nhất quán trong đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước. Đồng thời, tham gia APEC còn là một bước đệm quan trọng giúp Việt Nam tiến gần hơn đến mục tiêu gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và tăng cường quan hệ song phương với các nền kinh tế lớn như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc, Canada, Australia… Khóa luận: Cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp VN

Hơn 10 năm hợp tác trong khuôn khổ APEC đã mang lại cho cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam nhiều cơ hội phát triển, song cũng đặt ra không ít thách thức buộc các doanh nghiệp phải đối mặt. Một vấn đề đặt ra là giải pháp nào để cộng đồng doanh nghiệp trong nước có thể hạn chế được những thách thức và tận dụng được tối đa những lợi ích mà tiến trình này đem lại. Với mục đích đi tìm câu trả lời cho vấn đề đó, em đã lựa chọn đề tài nghiên cứu: “Việt Nam – APEC: Cơ hội và thách thức đối với cộng đồng doanh nghiệp trong nước” cho bài khóa luận tốt nghiệp của mình.

Khóa luận nhằm cung cấp cho người đọc cái nhìn tổng quan về APEC và thực trạng tham gia hợp tác APEC của Việt Nam trong thời gian qua, khái quát những thành tựu đã đạt được và hạn chế còn tồn tại. Trên cơ sở đó, khóa luận tập trung phân tích để nêu bật những cơ hội và thách thức mà hợp tác APEC đã, đang và sẽ tiếp tục mang lại cho cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam; cũng như đề xuất một số giải pháp nhằm tạo điều kiện cho cộng đồng doanh nghiệp trong nước vượt qua thách thức và tận dụng tối đa những cơ hội đến từ tiến trình hợp tác này.

Ngoài lời mở đầu và kết luận, kết cấu của khoá luận gồm 3 chương:

Chương I: Tổng quan về Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương (APEC).

Chương II: Cơ hội và thách thức đối với cộng đồng doanh nghiệp trong nước khi Việt Nam tham gia APEC.

Chương III: Một số giải pháp nâng cao hiệu quả hợp tác của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam trong APEC.

Qua đây, em xin được gửi lời cảm ơn chân thành tới các thầy cô giáo trường Đại học Ngoại Thương Hà Nội trong suốt bốn năm học vừa qua đã truyền đạt cho em một nền tảng kiến thức vững chắc để phục vụ cho quá trình nghiên cứu đề tài. Em cũng xin bày tỏ sự biết ơn đặc biệt tới ThS. Vũ Huyền Phương, người đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi để em hoàn chỉnh khóa luận này.

Do hạn chế về kiến thức thực tế cũng như nguồn tài liệu, khóa luận không thể tránh khỏi những thiếu sót. Em rất mong sẽ nhận được những ý kiến chỉ bảo, đóng góp từ phía các thầy cô, các bạn và những người quan tâm để đề tài nghiên cứu của mình có thể được hoàn thiện hơn nữa.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ: 

===>>>  Dịch Vụ Viết Thuê Khóa Luận Tốt Nghiệp Ngành Kinh Tế

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ DIỄN ĐÀN HỢP TÁC KINH TẾ CHÂU Á – THÁI BÌNH DƯƠNG (APEC)

I. LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA DIỄN ĐÀN HỢP TÁC KINH TẾ CHÂU Á – THÁI BÌNH DƯƠNG (APEC) Khóa luận: Cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp VN

1. Bối cảnh thế giới và khu vực cho sự hình thành của Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương (APEC)

1.1 Chiến tranh lạnh chấm dứt và sự hình thành hai xu thế toàn cầu hóa – khu vực hóa trong quan hệ quốc tế

Đầu năm 1945, đại chiến thế giới thứ hai tiến gần đến kết thúc đặt ra những vấn đề quan trọng và cấp bách buộc các cường quốc Đồng minh phải đối mặt. Một trong số những vấn đề cấp thiết hàng đầu là tổ chức lại thế giới sau chiến tranh, dẫn đến sự hình thành của hội nghị quốc tế Ianta vào tháng 2 năm 1945 giữa ba quốc gia Mỹ, Anh và Liên Xô. Những quyết định của hội nghị quốc tế Ianta nhằm phân chia phạm vi ảnh hưởng của các cường quốc thắng trận ở châu Âu và châu Á, từ đó từng bước xây dựng nên khuôn khổ của một trật tự thế giới mới với hai cực đối đầu “Xô – Mỹ”, hay thường được gọi là “Trật tự hai cực Ianta”. Trải qua hơn 40 năm, cục diện chiến tranh lạnh giữa hai cường quốc Mỹ và Liên Xô về cơ bản vẫn được duy trì. Tuy nhiên, những diễn biến lịch sử mang tích chất bước ngoặt như: thắng lợi của cuộc Cách mạng Trung Quốc (1949) đã đập tan âm mưu khống chế của Mỹ và xóa bỏ những đặc quyền của Liên Xô ở vùng Đông Bắc nước này; sự lớn mạnh về kinh tế của các nước tư bản Tây Âu; sự phát triển “thần kỳ” của Nhật Bản khiến nước này trở thành một trong ba trung tâm kinh tế – tài chính của thế giới; sự phát triển và thắng lợi của phong trào giải phóng dân tộc ở những khu vực vốn thuộc ảnh hưởng của Mỹ và Tây Âu như Á, Phi, Mỹ Latin… cũng đã tạo ra những tác động không nhỏ góp phần làm suy yếu “Trật tự hai cực Ianta”. Khóa luận: Cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp VN

Cho đến nửa sau những năm 1980, quan hệ Xô – Mỹ từng bước được cải thiện từ hướng đối đầu chuyển sang đối thoại thông qua các Hội nghị cấp cao giữa những người đứng đầu hai quốc gia, mà theo đó rất nhiều văn kiện hợp tác quan trọng ở các lĩnh vực kinh tế – thương mại, văn hóa, khoa học – kỹ thuật… được kí kết. Đặc biệt, bằng việc thỏa thuận cùng giảm một bước quan trọng trong cuộc chạy đua vũ trang vào năm 1987, Mỹ và Liên Xô đã thể hiện rõ ý chí muốn chấm dứt cục diện chiến tranh lạnh và cùng hợp tác để giải quyết các xung đột quốc tế. Đây chính là điểm khởi nguồn cho một xu thế phát triển mới trong quan hệ quốc tế: từ đối đầu chuyển sang đối thoại và hợp tác, trên nguyên tắc các bên cùng có lợi và cùng tồn tại hòa bình. Xu thế toàn cầu hóa phát triển mạnh mẽ không ngừng và ngày càng nhận được sự ủng hộ của nhiều quốc gia, được minh chứng bằng những nỗ lực đàm phán kéo dài nhằm thành lập nên một tổ chức đóng vai trò điều tiết chung ở các lĩnh vực thương mại hàng hóa, thương mại dịch vụ, đầu tư, sở hữu trí tuệ, giải quyết tranh chấp… Song các quốc gia thường xuyên gặp phải bế tắc trong tiến trình đàm phán đa phương do không dung hòa được những mâu thuẫn về lợi ích giữa các nước. Phải tới khi vòng đàm phán thứ 8 diễn ra (Vòng đàm phán Uruguay) – vòng đàm phán kéo dài nhất (từ tháng 9 năm 1986 đến tháng 4 năm 1994), thu hút nhiều quốc gia tham gia nhất, và có nhiều diễn biến phức tạp nhất trong lịch sử – Tổ chức Thương mại thế giới (World Trade Organisation – WTO) mới được hình thành.

Cũng trong giai đoạn đầu những năm 1980, cuộc khủng hoảng kinh tế diễn ra tại Mỹ bắt nguồn từ việc giá năng lượng không ngừng leo thang kéo theo lạm phát, thất nghiệp đã tạo ra những ảnh hưởng tiêu cực lan rộng trên toàn thế giới. Các quốc gia ngày càng thắt chặt các biện pháp bảo hộ và rào cản thương mại để bảo vệ các ngành sản xuất và thị trường trong nước khiến xu thế toàn cầu hóa tạm thời lắng xuống. Để ứng phó với tình hình mới, xu thế khu vực hóa ra đời và cũng có những bước phát triển nhanh chóng về cả chiều rộng và chiều sâu: ở Bắc Mỹ, Hiệp định thương mại tự do Bắc Mỹ (North American Free Trade Agreement – NAFTA) được kí kết năm 1992 giữa ba nước Hoa Kỳ – Canada – Mexico; và cùng năm đó, các nước thuộc Liên minh châu Âu cũng lên kế hoạch cho một thị trường chung và một liên minh tiền tệ chung. Trong khi đó, khu vực Châu Á – Thái Bình Dương vốn được xem là một khu vực có tình hình an ninh chính trị ổn định, tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, song lại chưa xây dựng được một hình thức liên kết khu vực chính thức nào để bảo vệ lợi ích của các quốc gia thành viên trước sự phát triển không ngừng của chủ nghĩa bảo hộ khu vực ở Bắc Mỹ và Tây Âu.

1.2 Khu vực Châu Á – Thái Bình Dương trở thành khu vực kinh tế phát triển năng động nhất, thu hút được sự chú ý của cả thế giới Khóa luận: Cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp VN

Từ nửa sau những năm 1970 cho đến những năm 1980, nền kinh tế khu vực Châu Á và đặc biệt là các quốc gia Đông Á đã đạt được những bước tăng trưởng mạnh mẽ. Phong trào công nghiệp hóa sâu rộng được tiến hành ở khu vực Đông Á từ những năm 50 lúc này đã đem lại những tác động tích cực: tốc độ tăng trưởng GDP trên đầu người của Nhật Bản giai đoạn 1953 – 1975 là 8%/ năm, tỷ trọng công nghiệp trong GDP của Nhật Bản đạt đỉnh cao 35% vào giữa thập niên 60 [4]. Trong khi đó, nhiều nước Đông Á bắt đầu chuyển sang áp dụng lần lượt chiến lược công nghiệp hóa thay thế nhập khẩu và chiến lược hướng về xuất khẩu để cạnh tranh với Nhật Bản ở những ngành có hàm lượng lao động cao. Cho đến cuối thập niên 70, làn sóng công nghiệp châu Á đã lan rộng sang Trung Quốc; và từ giữa những năm 80 quá trình này bắt đầu bước sang giai đoạn phát triển mới với những thay đổi lớn về chất, thể hiện ở tốc độ công nghiệp hóa cao ở Trung Quốc và Đông Nam Á, cũng như sự chuyển dịch cơ cấu công nghiệp nhanh chóng (từ các ngành sử dụng nhiều lao động sang các ngành có hàm lượng cao về tư bản, công nghệ) ở hầu hết các nền kinh tế công nghiệp hóa mới (Newly Industrialized Economies – NIEs) như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, Đài Loan… Thành quả đạt được là, trong suốt giai đoạn 1980 – 1992 châu Á trở thành khu vực kinh tế phát triển năng động nhất thế giới, với động lực phát triển chủ yếu là ngoại thương. Những con số thống kê cho thấy xuất khẩu của châu Á giai đoạn này tăng nhanh nhất thế giới, đạt tốc độ bình quân 10% (so với 4% của các nước châu Âu và Mỹ Latin, và 6% của các nước công nghiệp phát triển vốn chiếm tới 2/3 thương mại thế giới) [37]. Đầu tư trực tiếp nước ngoài (Foreign Direct Investment – FDI) vào châu Á cũng tăng mạnh, chủ yếu là dòng FDI từ Mỹ, Nhật Bản và các nền kinh tế NIEs. Để duy trì tốc độ phát triển này, các quốc gia châu Á đều nhận thấy sự cần thiết của việc hợp tác và liên kết kinh tế trong khu vực, nhằm hạn chế tối đa các rào cản trong tiếp cận thị trường và lưu chuyển hàng hóa dịch vụ, cũng như để ổn định hóa thị trường xuất – nhập khẩu.

1.3 Quan hệ thương mại giữa các nền kinh tế khu vực Châu Á – Thái Bình Dương ngày càng phụ thuộc lẫn nhau một cách chặt chẽ

Thống kê về tỷ trọng xuất khẩu giữa các vùng kinh tế trong phạm vi khu vực châu Á – Thái Bình Dương trong những năm 1980 cho thấy, các con số này không ngừng tăng lên. Điển hình là vào năm 1989, kim ngạch xuất khẩu của Nhật Bản sang Hoa Kỳ đạt 34,2% tổng kim ngạch xuất khẩu của nước này; tổng kim ngạch xuất khẩu của các nền kinh tế còn lại trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương sang Hoa Kỳ đạt 25,8%. Trong cùng năm đó, xuất khẩu của Hoa Kỳ sang Nhật Bản cũng đạt tới 12,3%, và 30,5% tổng kim ngạch xuất khẩu của Hoa Kỳ là sang các nước còn lại ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Bản thân các quốc gia này cũng có mối quan hệ thương mại phụ thuộc chặt chẽ với Nhật Bản: các quốc gia dành 9,8% tổng kim ngạch xuất khẩu cho thị trường Nhật Bản, và ngược lại, xuất khẩu từ Nhật Bản sang các nền kinh tế này cũng đạt tới 33% [37]. Có thể thấy rằng, chính sự phụ thuộc ngày càng gia tăng về mặt kinh tế đã tạo ra một nhu cầu cấp thiết được gắn kết giữa các quốc gia trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương, nhằm hướng đến một sự phát triển ổn định và bền vững cho toàn khu vực.

Tóm lại, sự hình thành và phát triển mạnh mẽ của xu thế toàn cầu hóa – khu vực hóa, sự phát triển năng động và “thần kỳ” của các nền kinh tế châu Á Thái Bình Dương trong giai đoạn những năm 1980 và sự phụ thuộc về mặt kinh tế ngày càng chặt chẽ giữa các nền kinh tế này là ba nhân tố quan trọng đưa đến yêu cầu khách quan và cấp bách cho việc hình thành một diễn đàn hợp tác kinh tế rộng mở trong khu vực để đảm trách nhiệm vụ điều phối chung đối với các hoạt động thương mại, đầu tư, hợp tác khoa học kỹ thuật; khuyến khích tự do hóa, thuận lợi hóa thương mại và đầu tư; thúc đẩy và duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế cao; hướng đến sự phát triển bền vững và thịnh vượng cho khu vực châu Á – Thái Bình Dương.

2. Sự hình thành và phát triển của Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương (APEC) Khóa luận: Cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp VN

Tưởng về một tổ chức liên kết kinh tế khu vực châu á – Thái Bình Dương đã được hình thành từ những năm 1960 bởi một số học giả người Nhật, mà tiêu biểu là Kojima và Kurimoto với đề xuất thành lập Khu vực mậu dịch tự do Thái Bình Dương (1965), gồm 5 quốc gia công nghiệp phát triển là Mỹ, Nhật Bản, New Zealand, Canada và Australia, mở cửa cho một số thành viên liên kết là các nước đang phát triển ở khu vực lòng chảo Thái Bình Dương [5]. Tuy nhiên, đề xuất này chỉ nhận được sự ủng hộ hạn chế của một vài quốc gia. Đến năm 1980, Nhật Bản và Australia tiếp tục dành nhiều nỗ lực và bước đầu xây dựng thành công một thể chế hợp tác kinh tế khu vực đầu tiên mang tên Hội đồng hợp tác kinh tế Thái Bình Dương (Pacific Economic Cooperation Council – PECC). Cùng năm đó, Bộ trưởng Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản Hajime Tamura lại đưa ra gợi ý thành lập một diễn dàn hợp tác mang tính chất kỹ thuật vì mục tiêu phát triển kinh tế, và ngay lập tức nhận được sự quan tâm của Thủ tướng Australia Bob Hawke, trong khi Hoa Kỳ tỏ ra thờ ơ với gợi ý này vì đang tập trung thúc đẩy tiến triển vòng đàm phán Uruguay và chuẩn bị thiết lập Khu vực mậu dịch tự do Bắc Mỹ. Tháng 1 năm 1989, tại Seoul (Hàn Quốc), Thủ tướng Bob Hawke đã đề xuất việc xây dựng một diễn đàn tư vấn kinh tế cấp Bộ trưởng ở châu Á – Thái Bình Dương, với mục đích phối hợp hoạt động của các chính phủ để thúc đẩy sự phát triển của hệ thống thương mại đa phương. 10 tháng sau đó, trong Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao và Kinh tế khu vực Châu Á – Thái Bình Dương diễn ra tại Canberra (Australia), quyết định thành lập Diễn đàn hợp tác kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương (APEC) đã được chính thức thông qua bởi 12 thành viên sáng lập bao gồm: Australia, Mỹ, Nhật, Singapore, Malaysia, Philippines, Thái Lan, Brunei, New Zealand, Indonesia, Hàn Quốc và Canada. 3 nền kinh tế Trung Quốc, Hồng Kông và Đài Loan được phê chuẩn gia nhập APEC vào tháng 11 năm 1991 và năm 1993 APEC lại đón nhận thêm hai thành viên mới là Mexico và Papua New Guinea. Năm 1994 APEC kết nạp thêm Chile nâng tổng số các thành viên lên 18 nước và vùng lãnh thổ kinh tế và quyết định giữ nguyên con số này trong 3 năm để chấn chỉnh tổ chức. Tháng 11 năm 1997, Hội nghị thượng đỉnh APEC diễn ra tại Vancouver (Canada) ra quyết định kết nạp thêm Việt Nam, Peru và Nga vào tháng 11 năm 1998. Hiện tại, APEC bao gồm 21 nền kinh tế thành viên và vẫn còn 8 nước đang chờ gia nhập APEC là: Lào, Campuchia, Mianma, Ấn Độ, Pakistan, Srilanka, Mông Cổ và Columbia [5]. Khóa luận: Cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp VN

Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương ra đời nhằm tạo ra sự liên kết giữa những khu vực kinh tế năng động nhất trên thế giới (Đông và Bắc Mỹ); giữa những nền kinh tế siêu cường (Mỹ, Nhật) với các nền kinh tế đang hùng mạnh (Canada, Trung Quốc, Australia, Hàn Quốc…) và cả những nền kinh tế đang phát triển (ASEAN) với những nét đặc thù đa dạng về kinh tế – chính trị – xã hội; trên cơ sở đó đưa khu vực châu Á – Thái Bình Dương trở thành động lực cạnh tranh mạnh mẽ của thế giới. Trải qua gần 20 năm hoạt động, với những lĩnh vực và nội dung hoạt động ngày càng được mở rộng, với rất nhiều nỗ lực thúc đẩy tự do hóa, thuận lợi hóa mậu dịch và đầu tư giữa các nền kinh tế thành viên dựa trên các nguyên tắc của WTO nhằm hướng đến sự phát triển thịnh vượng và bền vững, Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương ngày nay đã trở thành một liên kết kinh tế thương mại khu vực hùng mạnh và gặt hái được nhiều thành tựu quan trọng. Một số thành tựu chủ yếu phải kể đến là:

• Về quy mô, trong suốt quá trình phát triển APEC đã không ngừng mở rộng quy mô và phạm vi ảnh hưởng của mình bằng cách kết nạp thêm 9 thành viên mới bên cạnh 12 thành viên sáng lập. Tính đến năm 2006, 21 nền kinh tế thành viên APEC với hơn 2,7 tỷ dân đã đóng góp khoảng 55% GDP thế giới và 49% khối lượng giao dịch thương mại toàn cầu [14].
• Về vị thế, nếu ban đầu APEC chỉ là một Diễn đàn cấp bộ trưởng ngoại giao và Thương mại, thì từ năm 1993, việc tổ chức các hội nghị cấp cao đã nâng vị thế của APEC lên cấp các nguyên thủ quốc gia. Bên cạnh đó, các hội nghị cấp bộ trưởng và hội nghị bộ trưởng chuyên ngành cũng được tổ chức thường kỳ hàng năm để góp phần làm phong phú thêm các hoạt động của Diễn đàn và thúc đẩy sự hợp tác toàn diện giữa các nền kinh tế trong khu vực.
• Về lĩnh vực hoạt động, khi mới thành lập mục tiêu của diễn đàn là tập hợp lực lượng chính trị để tạo thế và lực trong quan hệ kinh tế – thương mại đa biên và ổn định kinh tế trong khu vực. Song chỉ sau 3 năm hoạt động APEC đã mở rộng hướng đi sang thúc đẩy tự do hóa, thuận lợi hóa thương mại và đầu tư, và hợp tác kinh tế – kỹ thuật giữa các quốc gia trong Diễn đàn. Cho đến nay, APEC còn có nhiều đóng góp rộng rãi trong các lĩnh vực như ngăn chặn biến đổi khí hậu, chống khủng bố, hợp tác giải quyết các vấn đề xã hội, an ninh năng lượng, an ninh lương thực và nhân quyền… Tuy nhiên, diễn đàn vẫn xem việc tự do hóa thương mại theo nguyên tắc của WTO là vấn đề ưu tiên hàng đầu.
• Về khả năng lôi kéo sự tham gia của doanh nghiệp vào các hoạt động, APEC ngày càng được đánh giá cao bởi các hoạt động chính thức của Diễn đàn luôn nhận được sự ủng hộ và tham gia của đông đảo giới doanh nhân. APEC thành lập một Hội đồng tư vấn kinh doanh (APEC Business Advisory Council – ABAC) từ năm 1995 và định kỳ tổ chức các cuộc họp thường niên với các nhà lãnh đạo; đồng thời các Hội nghị Bộ trưởng ngành của APEC luôn nhiệt tình đón nhận sự tham gia của đại diện các doanh nghiệp. Các hoạt động tích cực của Ban thư kí APEC và việc xây dựng mạng thông tin rộng rãi về Diễn đàn cũng là cơ sở để các doanh nghiệp dễ dàng hơn trong việc tìm kiếm sự hỗ trợ và các cơ hội kinh doanh trong khu vực.

Như vậy, với lịch sử tồn tại lâu dài, những bước phát triển đúng đắn cùng những nỗ lực ngày càng tăng nhằm việc điều phối quan hệ thương mại – đầu tư trong khu vực theo hướng tự do hóa và đối mặt với các vấn đề kinh tế – xã hội mang tính thời đại, Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương đã và đang chứng tỏ được quy mô, hiệu quả và vị thế quan trọng bậc nhất của mình trong việc thúc đẩy sự phát triển năng động, ổn định và bền vững của khu vực và thế giới.

BẢNG 1: CÁC CHỈ SỐ KINH TẾ CỦA CÁC NỀN KINH TẾ THÀNH VIÊN APEC (NĂM 2006)

II. MỤC TIÊU VÀ LĨNH VỰC HOẠT ĐỘNG CỦA DIỄN ĐÀN HỢP TÁC KINH TẾ CHÂU Á – THÁI BÌNH DƯƠNG (APEC) Khóa luận: Cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp VN

1. Mục tiêu hoạt động của Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương (APEC)

Mục tiêu chiến lược dài hạn của Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương được xác định là: thông qua việc đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng kinh tế, thúc đẩy hợp tác kinh tế – kỹ thuật và nâng cao ý thức cộng đồng, APEC hướng đến những lợi ích ngày càng gia tăng do sự phụ thuộc lẫn nhau ngày càng chặt chẽ giữa các nền kinh tế thành viên và tạo ra sự thịnh vượng cho cộng đồng khu vực. Ngay trong hội nghị APEC lần thứ nhất diễn ra tại Canberra (Australia) năm 1989, mục tiêu dài hạn kể trên đã được xác định và cụ thể hóa bằng ba nội dung: phát triển và củng cố hệ thống thương mại đa phương; tăng cường sự phụ thuộc lẫn nhau và sự thịnh vượng của các nền kinh tế thành viên; và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ổn định và bền vững

Tại các kỳ hội nghị chính thức tiếp theo của APEC, định hướng chiến lược kể trên luôn được tái khẳng định và trở thành nền tảng cho mọi hoạt động của Diễn đàn. Bên cạnh đó, lộ trình đạt tới mục tiêu dài hạn còn được chia thành các giai đoạn bao gồm những mục tiêu ngắn hạn phù hợp với trình độ phát triển của các nền kinh tế thành viên và thích ứng với những chuyển biến về kinh tế – chính trị – văn hóa diễn ra trên thế giới và khu vực:

Tuyên bố của các nhà lãnh đạo APEC tại hội nghị năm 1993, Blake Island, Hoa Kỳ thể hiện rõ quyết tâm đối mặt với mọi thách thức để thúc đẩy thương mại tự do trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương và trên phạm vi toàn cầu. Biện pháp được đề xuất là xây dựng Chương trình giáo dục APEC nhằm cải thiện chất lượng nguồn nhân lực và nâng cao hiểu biết lẫn nhau giữa các nền kinh tế thành viên.

Đặc biệt, tuyên bố về các mục tiêu Bogor tại Hội nghị APEC 1994 (Indonesia) là một trong những tài liệu quan trọng hàng đầu góp phần cụ thể hóa hướng đi của Diễn đàn. Các mục tiêu Bogor xoay quanh: Khóa luận: Cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp VN

Thúc đẩy thương mại và đầu tư tự do và mở trong khu vực, có tính đến trình độ phát triển kinh tế khác biệt của các nền kinh tế APEC, “với các nền kinh tế đã công nghiệp hóa cần phải đạt được mục tiêu thương mại và đầu tư tự do và mở không muộn hơn năm 2010 và các nền kinh tế đang phát triển không muộn hơn năm 2020”.

Đảm bảo rằng cộng đồng Châu Á – Thái Bình Dương luôn san sẻ những lợi ích có được từ tăng trưởng kinh tế cao và ổn định; chú trọng công tác giáo dục và đào tạo; liên kết chặt chẽ thông qua những thành tựu về vận tải và viễn thông; sử dụng tiết kiệm và hợp lí nguồn tài nguyên.

Năm 1998, tình hình kinh tế thế giới trở nên đặc biệt u ám do tác động nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng kinh tế – tài chính Châu Á. Trước tình hình đó, Hội nghị APEC tại Kuala Lumpur, Malaysia đã xác định mục tiêu “Củng cố nền móng cho sự tăng trưởng”; vạch ra những thách thức mới đe dọa tiến trình tự do hóa – thuận lợi hóa thương mại và đầu tư và hợp tác kinh tế – kỹ thuật; đồng thời nhận định thương mại và đầu tư mở là một trong những nhân tố thiết yếu giúp khôi phục kinh tế khu vực và toàn cầu.

Năm APEC – Việt Nam 2006 không chỉ đề ra các mục tiêu ngắn hạn nhằm từng bước hướng tới các mục tiêu Bogor về tự do hóa thương mại và đầu tư, mà còn nhấn mạnh vào mục tiêu cải thiện an toàn đời sống cho cộng đồng dân cư khu vực, cũng như xây dựng châu Á – Thái Bình Dương trở thành một cộng đồng kinh tế hài hòa và năng động.

Hội nghị các nhà lãnh đạo kinh tế APEC lần thứ 16 vừa khép lại tại Lima, Peru vào năm 2008, với “Cam kết mới cho sự phát triển của khu vực châu Á – Thái Bình Dương”. Cam kết này đề cập đến những thách thức mới về biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng trên phạm vi toàn cầu và khẳng định những nỗ lực trong tương lai nhằm đối phó với các vấn đề đó; bên cạnh việc cải thiện an ninh lương thực, thúc đẩy cải tổ cơ cấu và tăng cường hội nhập liên kết kinh tế khu vực.

Tóm lại, APEC được thành lập với tầm nhìn dài hạn là thắt chặt quan hệ trong cộng đồng khu vực châu Á -Thái Bình Dương, tạo đà cho sự tăng trưởng thịnh vượng và sự phát triển bền vững của khu vực và thế giới. Các hoạt động hiện tại của APEC chủ yếu xoay quanh nội dung thúc đẩy thương mại và đầu tư tự do, với những nỗ lực cắt giảm thuế quan và các rào cản thương mại, đẩy mạnh xuất khẩu và cải cách cơ cấu nhằm xây dựng các nền kinh tế hiệu quả. Bên cạnh đó, APEC cũng đang phấn đấu tạo dựng một môi trường thông thoáng để lưu chuyển an toàn và hiệu quả các dòng hàng hóa, dịch vụ và con người trong khu vực bằng các chính sách hợp tác về kinh tế – kỹ thuật.

2. Lĩnh vực hoạt động của Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương (APEC) Khóa luận: Cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp VN

Trong Tuyên bố của các nhà lãnh đạo kinh tế APEC năm 1994, lộ trình đạt tới các mục tiêu Bogor của Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương được xác định xoay quanh ba lĩnh vực hoạt động chủ yếu; hay nói cách khác ba “cột trụ” của APEC gồm có: tự do hóa thương mại và đầu tư; thuận lợi hóa thương mại và đầu tư; và hợp tác kinh tế – kỹ thuật.

2.1 Tự do hóa thương mại và đầu tư

Tự do hóa thương mại và đầu tư trong khuôn khổ APEC tập trung vào việc mở cửa thị trường, cắt giảm và tiến tới xóa bỏ các rào cản thuế quan và phi thuế quan đối với hoạt động thương mại và đầu tư. Các biện pháp tự do hóa đã giúp hạn chế đáng kể tác động của thuế quan: thuế suất trung bình của các nền kinh tế thành viên APEC đã giảm từ 16,6% năm 1988 xuống 6,4% năm 2004. Hiện nay hầu hết các thành viên phát triển của APEC đều có mức thuế suất trung bình dưới 5% [14].

Mục tiêu tự do hóa thương mại và đầu tư được APEC xác định rất rõ trong Tuyên bố Bogor 1994 và ngay trong Hội nghị APEC diễn ra một năm sau đó tại Nhật Bản, Chương trình hành động Osaka 1995 được phê chuẩn nhằm vạch ra một lộ trình chiến lược giúp các nền kinh tế thành viên từng bước đạt tới mục tiêu thương mại và đầu tư tự do. Cụ thể, Chương trình hành động Osaka đặt ra 9 nguyên tắc ở 14 lĩnh vực áp dụng chung cho cả hai lĩnh vực tự do hóa và thuận lợi hóa thương mại và đầu tư.

Tại Vancouver, Canada 1997, Hội nghị cấp cao APEC đã thống nhất với đề xuất xác định các lĩnh vực cho Chương trình tự do hóa tự nguyện sớm theo ngành (Early Voluntary Sectoral Liberalization – EVSL). Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ châu Á đã khiến nhiều thành viên không thực hiện được các cam kết đã đặt ra và chương trình EVSL bị thất bại.

Mặc dù vậy từng nền kinh tế thành viên APEC vẫn dành nhiều nỗ lực thúc đẩy tự do hoá thương mại thông qua việc thực hiện các Kế hoạch hành động quốc gia (Individual Action Plans – IAPs). Hàng năm, các nền kinh tế thành viên APEC báo cáo tiến trình thực hiện mục tiêu thương mại và đầu tư tự do thông qua Kế hoạch hành động quốc gia, dựa trên 14 lĩnh vực được hướng dẫn trong chương trình hành động Osaka 1995 bao gồm: Khóa luận: Cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp VN

• Thuế quan: giảm dần thuế và công khai hóa chính sách thuế.
• Phi thuế quan: giảm dần rào cản phi thuế (hạn ngạch, giấy phép, xuất xứ…) và công khai hóa chính sách phi thuế.
• Dịch vụ: mở cửa cho thương mại dịch vụ và dành cho các thành viên hưởng chế độ đãi ngộ tối huệ quốc và đãi ngộ quốc gia.
• Đầu tư: thực hiện tự do hoá đầu tư và dành cho các thành viên APEC chế độ đãi ngộ tối huệ quốc và đãi ngộ quốc gia.
• Tiêu chuẩn và hợp chuẩn: thống nhất các tiêu chuẩn của các thành viên với các tiêu chuẩn quốc tế; công nhận lẫn nhau về tiêu chuẩn, chất lượng.
• Thủ tục hải quan: đơn giản hóa và hài hòa hóa thủ tục hải quan.
• Quyền sở hữu trí tuệ: bảo hộ đầy đủ và hiệu quả quyền sở hữu trí tuệ khu vực châu Á – Thái Bình Dương trên cơ sở các nguyên tắc tối huệ quốc và nguyên tắc đãi ngộ quốc gia.
• Chính sách cạnh tranh: thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh trong khu vực bằng việc áp dụng chính sách luật pháp về cạnh tranh.
• Mua sắm của chính phủ: nâng cao nhận thức về vai trò và tác động của hoạt động mua sắm của chính phủ đối với các nền kinh tế thành viên APEC, tiến tới tự do hoá thị trường mua sắm chính phủ.
• Rà soát các quy định, luật lệ: tăng cường tính công khai và minh bạch trong việc thực thi các quy định, luật lệ và tiến tới loại bỏ các quy định rườm rà cản trở sự phát triển thương mại và đầu tư.
• Tuân thủ các nguyên tắc của WTO: mọi hoạt động của Diễn đàn đều dựa trên cơ sở tôn trọng và tuân thủ các kết quả có được từ các vòng đàm phán của WTO.
• Giải quyết tranh chấp: khi xảy ra tranh chấp đòi hỏi các nền kinh tế thành viên phải phối hợp để tìm ra biện pháp giải quyết kịp thời và hiệu quả.
• Di chuyển của doanh nhân: tạo thuận lợi cho việc di chuyển của các doanh nhân tham gia hoạt động thương mại và đầu tư ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương.
• Thu nhập và phân tích thông tin: cải thiện chất lượng hoạt động trong các lĩnh vực cụ thể cũng như nội dung của các Kế hoạch hành động quốc gia và tập thể bằng cách tiến hành các hoạt động liên ngành.

Trong những năm gần đây, trước những biến động không ngừng về kinh tế- chính trị – xã hội của khu vực và thế giới, nội dung của IAPs được bổ sung phong phú hơn bởi một số lĩnh vực gồm có: hệ thống lương thực APEC, tính minh bạch, các hiệp định thương mại tự do (Free Trade Agreements – FTAs) và thỏa thuận thương mại khu vực (Regional Trade Agreements – RTAs). Tuy nhiên, những đóng góp quan trọng nhất của APEC cho tiến trình tự do hóa thương mại khu vực và thế giới lại mang màu sắc quyết tâm chính trị nhiều hơn là triển khai nội dung kinh tế; thể hiện qua các thông điệp chính trị hàng năm của các nhà lãnh đạo kinh tế APEC ủng hộ tinh thần và hướng đi của Tổ chức Thương mại Thế giới WTO.

2.2 Thuận lợi hóa thương mại và đầu tư

Thuận lợi hóa thương mại và đầu tư trong khuôn khổ APEC trước hết tập trung vào việc cắt giảm chi phí giao dịch. Năm 2001, tại Hội nghị cấp cao APEC họp tại Thượng Hải, Trung Quốc, các nhà lãnh đạo kinh tế đã bàn thảo Kế hoạch hành động thuận lợi hóa thương mại lần thứ nhất (Trade Facilitation Action Plans 1 – TFAP 1) đặt mục tiêu cắt giảm 5% chi phí giao dịch giữa các nền kinh tế thành viên trong giai đoạn 2002-2006. Năm 2007, kế hoạch hành động thuận lợi hóa thương mại lần thứ hai được đưa ra tại Hội nghị APEC diễn ra tại Sydney (Australia) với mục tiêu tiếp tục cắt giảm 5% chi phí giao dịch giai đoạn 2007-2010.

Bên cạnh đó, quan điểm của APEC về thuận lợi hóa thương mại và đầu tư còn được mở rộng sang việc thúc đẩy tự do trao đổi thông tin thương mại, tân dụng tối đa lợi ích của công nghệ thông tin và truyền thông, điều chỉnh chính sách và kế hoạch kinh doanh nhằm đẩy mạnh tăng trưởng. Thực hiện các biện pháp về thuận lợi hóa thương mại và đầu tư sẽ giúp gia tăng hiệu quả của hoạt động xuất nhập khẩu trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương, giảm chi phí sản xuất, hạ giá thành và nâng cao sức cạnh tranh cho hàng hóa dịch vụ, đồng thời tạo ra nhiều công ăn việc làm cho người lao động. Khóa luận: Cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp VN

Dưới hình thức hoạt động chủ yếu là triển khai các kế hoạch hành động tập thể (Collective Action Plans – CAPs), có thể nói lĩnh vực thuận lợi hoá thương mại và đầu tư là lĩnh vực thành công hơn cả trong ba “cột trụ” của APEC. CAPs bao gồm những hoạt động đòi hỏi sự phối hợp thực hiện của tất cả các nền kinh tế thành viên APEC, ở 14 lĩnh vực cơ bản tương tự như IAPs và được liệt kê cụ thể trong chương trình hành động Osaka 1995. Một số lĩnh vực tiêu biểu của CAPs gặt hái được nhiều thành tựu là:

• Thương mại dịch vụ: bằng nỗ lực của các nền kinh tế thành viên hạn chế và dần tiến tới xóa bỏ các rào cản thương mại trong việc tiếp cận thị trường, mở rộng phạm vi đối xử theo nguyên tắc tối huệ quốc (Most Favoured Nation – MFN) và nguyên tắc đối xử quốc gia (National Treatment- NT), tuân thủ chặt chẽ các cam kết trong Hiệp định chung về thương mại dịch vụ (General Agreement on Trade and Services – GATS), thị trường dịch vụ khu vực đã và đang có những bước phát triển sôi động với khối lượng giao dịch không ngừng tăng lên.
• Đầu tư: thuận lợi hóa đầu tư trong khuôn khổ APEC nhằm đến mục tiêu cuối cùng là tăng hiệu quả của dòng vốn đầu tư và đem lại lợi ích tối đa cho cả nước chủ đầu tư và nước nhận đầu tư. Để đạt được mục tiêu đó, điều kiện cơ bản mà các nền kinh tế thành viên APEC phải đáp ứng là minh bạch hóa, đơn giản hóa thủ tục và cơ chế quản lí hoạt động đầu tư; duy trì sự ổn định và đảm bảo khả năng dự báo được của môi trường đầu tư. Về lĩnh vực này, một số thành tựu quan trọng của APEC là việc thông qua Nguyên tắc đầu tư không ràng buộc (1994); Nghiên cứu về thúc đẩy tự do hóa và thuận lợi hóa đầu tư trong quá trình phát triển kinh tế khu vực châu Á – Thái Bình Dương; và việc triển khai Kế hoạch hành động thuận lợi hóa đầu tư (Investment Facilitation Action Plan – IFAP) tại Sydney năm 2007.
• Tiêu chuẩn và Hợp chuẩn: APEC khuyến khích gắn tiêu chuẩn của mỗi nền kinh tế thành viên với hệ thống tiêu chuẩn quốc tế (ISO, CODEX, IEC…) và thúc đẩy việc công nhận lẫn nhau giữa các thành viên về chứng nhận hợp chuẩn trong các lĩnh vực được quy định. Đồng thời, Diễn đàn còn tập trung phát triển hệ thống cơ sở hạ tầng kĩ thuật để thuận lợi hóa và minh bạch hóa quy trình này.
• Thủ tục hải quan: một thành tựu quan trọng của APEC về lĩnh vực này là Sáng kiến một cửa cho phép các doanh nghiệp và cá nhân xuất nhập khẩu hàng hóa khai báo thông tin đã được chuẩn hóa một lần duy nhất cho cả quy trình xuất, nhập và chuyển tải hàng hóa. Bên cạnh đó, các nền kinh tế thành viên APEC cũng nhất trí thực hiện đơn giản hóa và hài hòa hóa thủ tục hải quan bằng việc vận dụng thống nhất khung tiêu chuẩn của Tổ chức Hải quan Thế giới (World Customs Organisation – WCO) và các Công ước quốc tế về Hải quan (Công ước Kyoto, Công ước HS), cũng như từng bước đưa vào áp dụng chế độ hải quan điện tử.
• Di chuyển của doanh nhân: việc di chuyển của doanh nhân trong phạm vi châu Á – Thái Bình Dương đã trở nên thuận tiện hơn nhờ sự ra đời của Thẻ đi lại của doanh nhân APEC (APEC Business Travel Card – ABTC) áp dụng cho 17 nền kinh tế thành viên, với những đặc quyền ưu tiên cho người dùng thẻ khi làm thủ tục xuất cảnh, nhập cảnh, xin visa trong thời hạn 3 năm.

2.3 Hợp tác kinh tế – kỹ thuật (ECOTECH) Khóa luận: Cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp VN

Tuyên bố Bogor của các nhà lãnh đạo kinh tế APEC năm 1994 khẳng định chương trình hợp tác kinh tế – kỹ thuật là một lĩnh vực hoạt động quan trọng của Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương. Chương trình ECOTECH nhằm mục đích hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực; nâng cao năng lực của các thành viên APEC; giảm chênh lệch phát triển kinh tế, hướng tới sự phát triển bình đẳng, cân bằng và bền vững trong khu vực; chủ yếu thông qua các dự án và chương trình hợp tác cụ thể. Hội nghị APEC năm 1996 diễn ra tại Manila (Philippines) đã xác định các nội dung ưu tiên hợp tác kinh tế – kỹ thuật bao gồm:

• Phát triển nguồn nhân lực: là lĩnh vực được ưu tiên hàng đầu trong chương trình hợp tác kinh tế – kỹ thuật của APEC. Chất lượng nguồn nhân lực là một trong những yếu tố tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của khu vực.
• Phát triển thị trường tài chính ổn định, an toàn và hiệu quả: nhằm tạo điều kiện thúc đẩy sự lưu chuyển vốn, khuyến khích tiết kiệm và tăng cường thu hút đầu tư tư nhân vào cơ sở hạ tầng.
• Củng cố cơ sở hạ tầng kinh tế: đặc biệt trong các lĩnh vực chủ chốt của nền kinh tế như viễn thông, vận tải và năng lượng.
• Phát triển khoa học – công nghệ hiện đại: khoa học công nghệ là nhân tố quan trọng góp phần nâng cao hiệu quả và đẩy mạnh tốc độ tăng trưởng ở tất cả các ngành kinh tế.
• Thúc đẩy sự phát triển năng động của các doanh nghiệp vừa và nhỏ (Small and Medium Enterprises – SMEs)

Tiểu ban về hợp tác kinh tế – kỹ thuật (ECOTECH Subcommittee – ESC) được thành lập hai năm sau đó nhằm hỗ trợ và tăng cường việc điều phối chương trình hợp tác kinh tế – kỹ thuật của APEC. Năm 2002, ESC được đổi tên thành Ủy ban SOM (Senior Officials’ Meeting) về hợp tác kinh tế – kỹ thuật, và tiếp tục dành nhiều nỗ lực cho việc rà soát các dự án ECOTECH; đơn giản hóa các thủ tục xây dựng và phê duyệt dự án; chỉ đạo quản lí và phối hợp hoạt động với 11 nhóm công tác về hợp tác kỹ thuật trong các lĩnh vực chuyên biệt gồm: nông nghiệp, công nghiệp và khoa học công nghệ, ngư nghiệp, năng lượng, giao thông vận tải, du lịch, thông tin và viễn thông, bảo tồn tài nguyên biển, doanh nghiệp vừa và nhỏ, xúc tiến thương mại và phát triển nguồn nhân lực.

Thành tựu nổi bật trong lĩnh vực hợp tác kinh tế – kỹ thuật của APEC tính đến thời điểm này phải kể đến việc xây dựng thành công Trang chủ của nhóm tiếp cận thị trường (Market Access Group – MAG homepage). Địa chỉ này cho phép kết nối tới website của các nền kinh tế thành viên, cung cấp đầy đủ những thông tin về các biện pháp quản lí và các cơ quan chức năng làm nhiệm vụ quản lí thị trường của từng thành viên đó, nhằm hạn chế những khó khăn có thể gặp phải khi tiếp cận thị trường khu vực. Ngoài ra, dự án về mạng thông tin APEC (APEC Net) – nơi cung cấp các thông tin kinh tế thương mại và các cơ hội kinh doanh cho cộng đồng doanh nghiệp APEC – cũng đã góp phần quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động xúc tiến thương mại giữa các nền kinh tế thành viên của Diễn đàn.

Như vậy, có thể thấy rằng mọi hoạt động của Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương đều xoay quanh ba cột trụ: tự do hóa thương mại và đầu tư – nhằm giảm và xóa bỏ dần các rào cản đối với hoạt đông thương mại và đầu tư, chủ yếu thông qua các kế hoạch hành động quốc gia; thuận lợi hóa thương mại và đầu tư – nhằm cắt giảm chi phí giao dịch trong kinh doanh, tăng cường tự do trao đổi thông tin thương mại, chủ yếu thông qua các kế hoạch hành động tập thể và hợp tác kinh tế – kỹ thuật (ECOTECH). Bằng nỗ lực hợp tác giữa 21 nền kinh tế thành viên, cũng như những nỗ lực riêng của từng nền kinh tế, APEC đang ngày càng tiến gần hơn đến các mục tiêu Bogor về thương mại và đầu tư tự do, phát triển ổn định và bền vững, vì sự thịnh vượng chung cho cộng đồng khu vực châu Á – Thái Bình Dương.

III. CƠ CẤU TỔ CHỨC, CƠ CHẾ VÀ NGUYÊN TẮC HOẠT ĐỘNG CỦA DIỄN ĐÀN HỢP TÁC KINH TẾ CHÂU Á – THÁI BÌNH DƯƠNG (APEC) Khóa luận: Cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp VN

1. Cơ cấu tổ chức của Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương (APEC)

HÌNH 1: CƠ CẤU TỔ CHỨC CỦA APEC

Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương là tổ chức liên chính phủ duy nhất cam kết cắt giảm các rào cản thương mại và đầu tư mà không bắt buộc các thành viên phải tham gia điều khoản pháp lí bắt buộc nào. Mặc dù hoạt động dưới hình thức một Diễn đàn hợp tác kinh tế khu vực mở, APEC lại xây dựng được một cơ cấu tổ chức tương đối chặt chẽ, được chia thành hai cấp: cấp chính sách và cấp làm việc [14].

1.1 Cấp chính sách

Hội nghị các nhà lãnh đạo kinh tế APEC (APEC Economic Leaders’ Meeting – AELM): AELM là cơ quan quyết định chính sách cao nhất của Diễn đàn, nơi hoạch định những chiến lược phát triển dài hạn và phê duyệt các kiến nghị của Hội nghị bộ trưởng Ngoại giao – Kinh tế cũng như các Hội nghị bộ trưởng chuyên ngành. AELM được tổ chức thường niên vào trung tuần tháng 11 kể từ năm 1993 theo sáng kiến của Tổng thống Mỹ Bill Clinton.

Hội nghị liên bộ trưởng ngoại giao – kinh tế APEC (APEC Ministerial Meeting – AMM): kể từ năm 1989, AMM được tổ chức hàng năm vào thời điểm ngay trước Hội nghị các nhà lãnh đạo kinh tế APEC hoặc theo từng vụ việc. Chức năng chủ yếu của AMM là đánh giá hiệu quả hoạt động của APEC trong năm, thông qua các chương trình hành động và ngân sách của Diễn đàn, điều chỉnh cơ cấu tổ chức, quy chế thành viên và xây dựng kế hoạch hành động cho năm sau trên cơ sở chiến lược phát triển dài hạn AELM đã hoạch định.

Hội nghị bộ trưởng chuyên ngành (APEC Sectoral Ministerial Meetings): hội nghị bộ trưởng chuyên ngành thường được tổ chức định kỳ trước AMM và AELM, với chức năng chủ yếu là định hướng và thúc đẩy các hoạt động hợp tác chuyên ngành trong APEC ở các lĩnh vực: giáo dục; năng lượng; môi trường và phát triển bền vững; tài chính; sức khỏe; phát triển nguồn nhân lực; khai thác mỏ; tài nguyên biển; hợp tác khoa học – công nghệ khu vực; doanh nghiệp vừa và nhỏ; thông tin và viễn thông; thương mại; giao thông vận tải; phụ nữ; du lịch. Khóa luận: Cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp VN

Hội đồng tư vấn kinh doanh APEC (APEC Business Advisory Council – ABAC): ABAC ra đời từ Hội nghị APEC diễn ra tại Osaka năm 1995, thay thế cho Diễn đàn Kinh doanh Thái Bình Dương (PBF). Nhiệm vụ chủ yếu của ABAC là thúc đẩy sự tham gia của các doanh nghiệp vào các hoạt động của APEC, tăng cường mối liên kết giữa Diễn đàn và giới doanh nghiệp khu vực. ABAC tiến hành họp 4 lần trong một năm và có đại diện thường trực tại AELM, AMM và các Hội nghị bộ trưởng chuyên ngành.

Hội nghị các quan chức cấp cao (Senior Officials’ Meeting – SOM): SOM được thành lập năm 1989 và được tiến hành 4 lần trong một năm, vào các tháng 1 (SOM1), tháng 5 (SOM2), tháng 9 (SOM3) và tháng 11 (Conclusion SOM – CSOM) trước khi diễn ra AMM và AELM. Mục đích của việc tổ chức Hội nghị này là để triển khai các chương trình hoạt động của AELM và AMM đồng thời đề xuất những sáng kiến, khuyến nghị để AMM xem xét phê duyệt. Bên cạnh đó, SOM còn đảm trách việc điều phối và quản lí ngân sách và các chương trình hoạt động của các ủy ban, tiểu ban và nhóm công tác thuộc cấp làm việc của Diễn đàn.

1.2 Cấp làm việc

Ủy ban thương mại và đầu tư (Committee on Trade and Investment – CTI): được thành lập năm 1993, CTI đảm nhận nhiệm vụ tăng cường thúc đẩy tiến triển trong lĩnh vực tự do hóa và thuận lợi hóa thương mại và đầu tư khu vực châu Á – Thái Bình Dương.

Ủy ban quản lí và ngân sách (Budget and Management Committee – BMC): được thành lập năm 1993, thực hiện nhiệm vụ cố vấn cho SOM về các vấn đề ngân sách và quản lý hành chính.

Ủy ban kinh tế (Economic Committee – EC): được thành lập năm 1995 với nhiệm vụ nghiên cứu và phân tích những diễn biến kinh tế – thương mại – đầu tư trong khu vực và thế giới, đánh giá và dự báo xu hướng tự do hóa thương mại trong khu vực, điều chỉnh cơ sở hạ tầng và cải cách cơ cấu nhằm hướng đến mục tiêu phát triển kinh tế ổn định và bền vững.

Ủy ban SOM về hợp tác kinh tế – kỹ thuật (SOM Steering Committee on ECOTECH – SCE): tồn tại và đi vào hoạt động từ năm 1998 với tên gọi Tiểu ban hợp tác kinh tế – kỹ thuật (ESC), đến năm 2006 tiểu ban được đổi tên thành SCE và giữ nhiệm vụ điều phối hoạt động của các nhóm công tác APEC và các nhóm công tác đặc trách của SOM.

Các nhóm công tác APEC (Working Groups – WG): được tổ chức ở các lĩnh vực bao gồm: hợp tác kỹ thuật trong nông nghiệp (từ 2000); năng lượng (từ 1990); nghề cá (từ 1991); sức khỏe (từ 2007); phát triển nguồn nhân lực (từ 1990); khoa học – công nghệ trong công nghiệp (từ 1990); bảo tồn tài nguyên biển (từ 1990); doanh nghiệp vừa và nhỏ (từ 2000); thông tin và viễn thông (từ 1990); du lịch (từ 1991); giao thông vận tải (từ 1991).

Các nhóm công tác đặc trách của SOM (SOM Special Task Groups): các lĩnh vực được triển khai bao gồm: lực lượng công tác chống tham nhũng (từ 2005); chống khủng bố (từ 2003); nhóm tư vấn tạm thời về hội nhập giới (từ 1999 đến tháng 12/2002); lực lượng công tác về khai thác mỏ (từ 2007); lực lượng đối phó với các trường hợp khẩn cấp (từ 2005).

1.3 Ban thư kí APEC (APEC Secretariat) Khóa luận: Cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp VN

Từ năm 1992, hội nghị bộ trưởng đã quyết định thành lập ban thư ký APEC, đóng trụ sở thường trực tại Singapore để trợ giúp hoạt động của Diễn đàn. Đứng đầu ban thư ký là một giám đốc điều hành (Executive Director) do nền kinh tế đang giữ chức chủ tịch APEC đề cử, với nhiệm kỳ 1 năm. Ngoài ra còn có một phó giám đốc điều hành do nền kinh tế sẽ giữ chức chủ tịch năm kế tiếp đề cử.

Ban thư kí APEC hoạt động dưới sự điều hành và giám sát chặt chẽ của hội nghị các quan chức cấp cao (SOM); giữ chức năng chủ chốt trong việc quản lí dự án; quản lí thông tin; điều hành ngân sách và hỗ trợ, phối hợp với hoạt động của các ủy ban, tiểu ban và nhóm công tác trong APEC. Cùng với cấp chính sách và cấp làm việc, ban thư kí APEC là một bộ phận không thể thiếu trong cơ cấu tổ chức của APEC, đã và đang có những đóng góp quan trọng cho tiến trình phát triển của Diễn đàn.

2. Cơ chế hoạt động của Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương (APEC)

APEC hoạt động với tư cách một diễn đàn hợp tác thương mại và kinh tế đa phương. Hàng năm, một trong 21 nền kinh tế thành viên APEC sẽ đăng cai các hội nghị lớn của APEC và giữ ghế chủ tịch APEC theo quy tắc: 1 thành viên ASEAN rồi đến 2 thành viên ngoài ASEAN [5].

Các nền kinh tế thành viên APEC vừa phối hợp thực hiện, vừa riêng biệt triển khai các kế hoạch hành động cụ thể nhằm mở cửa thị trường và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Những kế hoạch hành động này được bàn thảo tại các hội nghị các quan chức cấp cao, hội nghị bộ trưởng và hội nghị các nhà lãnh đạo kinh tế APEC. 21 nhà lãnh đạo kinh tế APEC là những người đưa ra định hướng chính sách của Diễn đàn trên cơ sở các khuyến nghị mang tính chiến lược do các bộ trưởng và hội đồng tư vấn kinh doanh APEC đệ trình.

Những hoạt động và dự án ở cấp làm việc của APEC chịu sự quản lí của các quan chức cấp cao và được triển khai thông qua 4 ủy ban nòng cốt: ủy ban thương mại và đầu tư, ủy ban quản lí và ngân sách, ủy ban kinh tế và ủy ban SOM về hợp tác kinh tế – kỹ thuật. Các ủy ban này tiếp tục đề ra những nội dung hoạt động cụ thể để các nhóm công tác đặc trách cấp dưới tiếp nhận và thực hiện.

3. Nguyên tắc hoạt động của Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương (APEC) Khóa luận: Cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp VN

3.1 Nguyên tắc chủ đạo

Tuyên bố của Hội nghị APEC diễn ra tại Seoul, Hàn Quốc năm 1991 đã đề ra hai nguyên tắc chủ đạo điều chỉnh thống nhất và xuyên suốt các hoạt động của Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương, đó là:

Nguyên tắc cùng có lợi (Mutual Benefit):

Trước hết, nguyên tắc này đề cập đến việc các nền kinh tế thành viên phải tôn trọng lợi ích chung của Diễn đàn cũng như của các bên liên quan trong khi theo đuổi lợi ích của riêng mình. Nguyên tắc này xuất phát từ chính những đặc điểm của APEC, là tập hợp của 21 nền kinh tế thành viên có những điều kiện kinh tế – chính trị – xã hội đa dạng, trong đó mỗi thành viên ở các trình độ phát triển khác nhau lại theo đuổi các mục tiêu không hoàn toàn giống nhau. Bởi thế, muốn tạo ra được sự gắn kết giữa các thành viên trong Diễn đàn, mỗi nền kinh tế phải tôn trọng lẫn nhau về lợi ích, mục tiêu; phối hợp triển khai các hoạt động của Diễn đàn nhằm thu được nhiều lợi ích nhất cho APEC và trên cơ sở đó công bằng chia sẻ lợi ích cho các nền kinh tế thành viên.

Bên cạnh đó, “cùng có lợi” còn “tính đến sự khác biệt trong các giai đoạn phát triển kinh tế trong các hệ thống chính trị – xã hội, và chú ý đầy đủ đến các nhu cầu của những nền kinh tế thành viên đang phát triển” [17]. Theo nguyên tắc này, APEC luôn dành những ưu đãi nhất định cho các thành viên đang phát triển; điển hình là việc phân chia lộ trình thực hiện mục tiêu tự do hóa thương mại và đầu tư thành hai mốc: năm 2010 đối với các nền kinh tế thành viên phát triển và năm 2020 đối với các nền kinh tế thành viên đang phát triển. Ngoài ra, Diễn đàn còn dành nhiều hỗ trợ về mặt kinh tế – kỹ thuật cho nhóm thành viên đang phát triển để nhóm nước này có thể dễ dàng và nhanh chóng theo đuổi các mục tiêu phát triển của mình.

Nguyên tắc đối thoại mở và xây dựng sự đồng thuận (Open dialogue and Consensus -building):

Tinh thần “Đối thoại mở” được đề cập ngay trong Tuyên bố Bogor 1994 tại Indonesia thông qua nội dung:”quyết tâm theo đuổi thương mại, đầu tư tự do và mở cửa ở châu Á – Thái Bình Dương theo cách sẽ thúc đẩy tự do hóa thương mại và đầu tư trên thế giới”. Theo đó, các hoạt động tự do hóa thương mại và đầu tư trong khuôn khổ APEC còn mở rộng cho các nền kinh tế ngoài APEC tham gia; đồng thời thành tựu APEC đạt được cũng sẽ được áp dụng cho cả khu vực và thế giới.

Mặt khác, sự đồng thuận chính là cơ sở đi đến các quyết định của APEC; hay tuyên bố chung của các nhà lãnh đạo kinh tế APEC muốn được thông qua phải phản ánh được ý chí của tất cả các thành viên. Nguyên tắc này cũng có xuất phát điểm từ những đặc điểm đa dạng của các nền kinh tế APEC và tỏ ra thật sự hiệu quả khi đảm bảo được sự bình đẳng và tôn trọng ngang bằng quan điểm của tất cả các thành viên.

3.2 Nguyên tắc cụ thể Khóa luận: Cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp VN

Lĩnh vực tự do hóa và thuận lợi hóa thương mại và đầu tư của APEC còn chịu sự điều chỉnh của 9 nguyên tắc được xem là sự “cụ thể hóa” của hai nguyên tắc chủ đạo kể trên. Nội dung của 9 nguyên tắc này được đề cập đến trong Chương trình hành động Osaka năm 1995 của APEC. Đó là:

• Nguyên tắc toàn diện (Comprehensiveness): loại bỏ mọi trở ngại trong tiến trình hướng tới mục tiêu dài hạn về thương mại và đầu tư tự do.
• Nguyên tắc phù hợp với WTO (WTO – Consistency): các chương trình hành động APEC phải phù hợp với nguyên tắc của WTO.
• Nguyên tắc tương xứng (Comparability): các nền kinh tế thành viên APEC phải nỗ lực tương xứng trong việc thúc đẩy tự do hóa, thuận lợi hóa thương mại và đầu tư căn cứ vào mức độ tự do hóa và thuận lợi hóa đã đạt được ở từng thành viên.
• Nguyên tắc không phân biệt đối xử (Non-discrimination): thành tựu của APEC trong việc cắt giảm các rào cản thương mại phải được áp dụng chung cho các nền kinh tế thành viên APEC và các nền kinh tế ngoài APEC.
• Nguyên tắc minh bạch (Transparency): minh bạch hóa các luật lệ, quy định và thủ tục hành chính tác động đến dòng lưu chuyển hàng hóa, dịch vụ và vốn giữa các nền kinh tế thành viên APEC.
• Nguyên tắc giảm dần các biện pháp bảo hộ (Standstill): các nền kinh tế thành viên không được áp dụng các biện pháp làm gia tăng mức độ bảo hộ hiện tại.
• Nguyên tắc triển khai đồng loạt, thực hiện liên tục với lộ trình khác biệt (Simultaneous start, continuous process and differentiated timetables): các nền kinh tế thành viên phải đồng loạt triển khai thực hiện tự do hóa, thuận lợi hóa thương mại và đầu tư; không ngừng đóng góp cho mục tiêu dài hạn của Diễn đàn về thương mại và đầu tư tự do; đồng thời tuân theo lộ trình thích hợp với trình độ phát triển của từng nền kinh tế.
• Nguyên tắc linh hoạt (Flexibility): các thành viên APEC phải tiếp cận tiến trình tự do hóa thương mại và đầu tư với lập trường quan điểm linh hoạt, cân nhắc đến sự khác biệt về trình độ phát triển kinh tế để tìm ra hướng đi phù hợp với thực tiễn và khả năng của mình.
• Nguyên tắc hợp tác (Cooperation): các hoạt động hợp tác kinh tế – kỹ thuật giữa các thành viên, đặc biệt là hỗ trợ kỹ thuật cho các thành viên đang phát triển luôn được chú trọng nhằm thúc đẩy mục tiêu tự do hóa, thuận lợi hóa thương mại và đầu tư trong khu vực và trên thế giới.

Như vậy, có thể thấy rằng mặc dù Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương là một thể chế hợp tác kinh tế khu vực với khuynh hướng đối thoại rõ rệt nhằm đạt đến các thỏa thuận trên cơ sở đồng thuận, tự nguyện, không ràng buộc; song lại có cơ cấu tổ chức chặt chẽ, hoạt động trên nền tảng mục tiêu rõ ràng, với những chương trình hành động cụ thể, dưới sự điều chỉnh thống nhất và xuyên suốt của một hệ thống nguyên tắc. Điều đó lí giải vì sao những nỗ lực của APEC nhằm thúc đẩy thương mại và đầu tư tự do lại thu hút được sự tham gia của đông đảo các nền kinh tế trong và ngoài Diễn đàn. Đồng thời, các thành tựu về tự do hóa thương mại – đầu tư và hợp tác kinh tế – kỹ thuật của APEC cũng được áp dụng rộng rãi, đem lại lợi ích to lớn cho cộng đồng doanh nghiệp khu vực và thế giới.

Là một trong những thành viên sau cùng gia nhập Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương, Việt Nam hiện nay vẫn đang tiếp tục đẩy mạnh hợp tác APEC ở tất cả các lĩnh vực, đặc biệt là kinh tế – thương mại – đầu tư nhằm đạt tới các mục tiêu Bogor. Cộng đồng doanh nghiệp trong nước cũng đã từng bước thấy được được lợi ích mang lại từ tiến trình này; và dần có những động thái tích cực đóng góp cho các chương trình hoạt động của APEC. Tuy nhiên, quá trình hợp tác APEC có thật sự phát huy được hiệu quả tích cực hay không còn phụ thuộc rất nhiều vào nhận thức, sự chuẩn bị và khả năng thích ứng của các doanh nghiệp Việt Nam. Và một trong những bước chuẩn bị cơ bản mà các doanh nghiệp phải thực hiện là tìm hiểu và phân tích những cơ hội sẽ phải nắm lấy, những thách thức sẽ phải đối mặt khi nền kinh tế Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng hơn vào khu vực và thế giới. Khóa luận: Cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp VN

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ: 

===>>> Khóa luận: Khái quát về cộng đồng doanh nghệp tại VN