Luận văn: Pháp luật về hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu

Chia sẻ chuyên mục Đề tài Luận văn: Pháp luật về hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thạc sĩ thì với đề tài Luận văn: Thực tiễn thực thi pháp luật về tổ chức và hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu ở Việt Nam hiện nay dưới đây chắc hẳn sẽ cho các bạn cái nhìn tổng quát hơn về đề tài này.

2.1. Thực trạng tổ chức và hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu ở Việt Nam hiện nay

2.1.1. Khái quát tình hình hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu ở Việt Nam

Cùng với điện, nước, xăng dầu được coi là mặt hàng thiết yếu đối với đời sống xã hội, có tác động trực tiếp đến sự phát triển kinh tế. Đây cũng là một trong những mặt hàng rất nhạy cảm trước những biến động về chính trị và kinh tế trên thế giới.

Tại Việt Nam, mặt hàng này đang được Nhà nước quản lý nguồn nhập khẩu, điều phối giá và dự trữ chiến lược. Trên thị trường, Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) và Tổng công ty Dầu Việt Nam (PV Oil) là hai đơn vị kinh doanh và bán lẻ xăng dầu lớn nhất cả nước. Ngoài ra, đây cũng là hai doanh nghiệp có số lượng điểm bán lẻ, cây xăng nhiều nhất.

Báo cáo thường niên của Petrolimex cho thấy, đến cuối năm 2018, Petrolimex có gần 6.000 cửa hàng xăng dầu được trải dài khắp 63 tỉnh/thành phố trên cả nước, chiếm 50% thị phần trong nước, trong đó, có hơn 2.500 cửa hàng thuộc sở hữu trực tiếp của Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) [12].

Tổng công ty Dầu Việt Nam (PV Oil) cũng có những chia sẻ về mục tiêu xây dựng 1.000 cửa hàng kinh doanh xăng dầu trên toàn quốc, tăng 1,85 lần so với hiện nay của PV Oil. Từ thực tế này, ngay từ đầu năm 2019, PV Oil đã tập trung vào mảng bán lẻ với 44 cửa hàng xăng dầu được mở mới và cải tạo, với tổng giá trị đầu tư khoảng 195 tỷ đồng [17]. Nghị định số 08/2018- NĐ-CP đã gỡ bỏ đáng kể những rào cản lớn đối với các doanh nghiệp muốn tham gia thị trường phân phối xăng dầu như bỏ Quy hoạch phát triển hệ thống kinh doanh xăng dầu, bỏ điều kiện sản xuất xăng dầu… tuy nhiên, đến nay, thực tế thị trường phân phối và kinh doanh bán lẻ xăng dầu vẫn chỉ là “sân chơi” của số ít “ông lớn”… [7].

Cụ thể là tính theo thị phần bán lẻ xăng dầu hiện nay, Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) có thị phần gần 50%, Tổng công ty Dầu Việt Nam – CTCP (PV Oil) trên 20% [12]. Nếu tính thêm thị phần của một số doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu lâu năm như Công ty TNHH MTV Dầu khí TP Hồ Chí Minh (Saigon Petro), Tổng công ty Xăng dầu Quân đội… khoảng 6 – 7% nữa, thị phần của hơn 20 thương nhân kinh doanh xuất khẩu, nhập khẩu xăng dầu chỉ còn hơn 20% (trừ 3 doanh nghiệp chỉ được kinh doanh nhiên liệu máy bay). Luận văn: Pháp luật về hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu.

Trên thực tế, PV Oil và các doanh nghiệp kinh doanh bán lẻ xăng dầu khá yếu thế so với Petrolimex nên gặp không ít khó khăn trong việc mở rộng thị phần. Tuy nhiên, Petrolimex bị ràng buộc bởi Luật Cạnh tranh nên không thể gia tăng thị phần một cách thoải mái [26].

Bên cạnh các công ty trong nước và đơn vị kinh doanh nhượng quyền, thị trường bán lẻ xăng dầu Việt Nam mới có sự tham gia của 1 đơn vị 100% vốn nước ngoài, cụ thể là Idemitsu Q8 Petroleum LLC với trạm xăng nổi tiếng qua sự việc Tổng giám đốc Idemitsu Q8 Petroleum kiên trì đứng dưới mưa, cúi gập người chào khách đến đổ xăng dưới thời tiết mưa gió. Kể từ lần đầu tiên khi xuất hiện tại Khu công nghiệp Thăng Long – Hà Nội vào ngày 5/10/2017, đến nay IQ8 đã mở được 4 cửa hàng xăng dầu [28].

Ngoài ra, IQ 8 đem đến những làn gió mới như các trạm dịch vụ bán lẻ xăng dầu được xây dựng trên các hoạt động chuyên môn dựa trên kinh nghiệm của Công ty về các trạm dịch vụ tại Nhật Bản và kinh nghiệm điều hành các trạm dịch vụ ở Châu Âu, hệ thống phần mềm cho phép quản lý chính xác số lượng nhiên liệu đến 0,01 lít, cung cấp báo cáo chi tiết các giao dịch cho khách hàng, trang bị một hệ thống phần mềm quản lý trạm tự động cho phép thanh toán bằng thẻ POS tại trạm xăng, cho phép người mua không cần trả tiền mặt mà có thể thanh toán bằng thẻ ATM kèm theo nhiều tính năng ưu việt mang lại nhiều tiện ích cho khách hàng, được thiết kế và trang bị các công nghệ mới nhất, bao gồm: Bể chứa nhiên liệu 2 lớp, hệ thống đường ống dẫn bằng vật liệu tổng hợp nhằm ngăn chặn tối đa việc rò rỉ nhiên liệu gây tác động môi trường. Đặc biệt và cũng gây chú ý nhất là thái độ tôn trọng, lịch sự đối với khác hàng. Khi khách hàng vào đổ xăng, các nhân viên tại cây xăng đều cúi gập người chào đón. Luận văn: Pháp luật về hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu.

• Biểu đồ 2.1: Thị phần bán lẻ xăng dầu của các đơn vị phân phối

Đáng chú ý, Idemitsu Kosan chính là cổ đông lớn sở hữu tới 35,1% vốn tại Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn (Thanh Hóa), vì vậy, sản phẩm của Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn sẽ được Idemitsu Q8 Petroleum LLC phân phối chính thức [29].

Nhìn vào những thông tin trên, không quá khi cho rằng, sự xuất hiện của nhân tố mới này đã khắc dấu ấn vào kỷ nguyên mới của Ngành Xăng dầu Việt Nam, khi 2 đối tác trong Liên doanh là Kuwait Petroleum và Idemitsu đều là 02 tên tuổi lớn đã gặt hái được nhiều thành công trong ngành kinh doanh bán lẻ xăng dầu tại châu Âu, Nhật Bản và họ đã xuất hiện khi nhận thấy cơ hội kinh doanh tại thị trường Việt Nam, từ đó, tác động trực tiếp đến các doanh nghiệp kinh doanh bán lẻ xăng dầu tại Việt Nam, là động lực để các doanh nghiệp hoàn thiện dịch vụ và mang lại nhiều tiện ích hơn cho khách hàng, lên kế hoạch nâng cấp cơ sở hạ tầng, thiết bị công nghệ và ứng xử thương mại tại các cửa hàng bán lẻ xăng dầu của mình để có thể cạnh tranh với các doanh nghiệp đến từ nước ngoài như IQ8. Việc này dẫn đến một thị trường bán lẻ xăng dầu sẽ ngày càng sôi động, phát triển, đi kèm với đó là quyền lợi của người tiêu dùng sẽ ngày càng được nâng cao nhất là trong thời điểm thị trường bán lẻ xăng dầu tại Việt Nam vốn được đánh giá là “lắm chuyện, ngoài giá cả vẫn còn tồn tại vấn đề gian lận, không minh bạch…” [25] và đã xảy ra nhiều vụ việc liên quan đến thái độ, ứng xử trong bán hàng của nhân viên tại các cửa hàng bán lẻ xăng dầu.

Bước vào thị trường xăng dầu khi nhiều ông lớn trong nước như Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex), Tổng công ty Dầu Việt Nam (PV Oil)… chiếm thị phần lớn với các vị trí đắc địa trên thị trường, IQ8 lựa chọn các địa điểm kinh doanh vùng ven nhưng có nhiều lợi thế là các khu công nghiệp, với lượng khách hàng công nghiệp chiếm tỉ lệ lớn. Doanh nghiệp này đặt ra mục tiêu năm 2020 sẽ mở thêm 10 cây xăng, tập trung ở miền Bắc.

Thị trường bán lẻ xăng dầu có quy mô 6 tỉ USD đã trở thành miếng bánh hấp dẫn với nhà đầu tư ngoại. Bởi vậy, dù không mở cây xăng như IQ8, không ít nhà đầu tư ngoại nhắm đến việc mua cổ phần của các doanh nghiệp xăng dầu trên thị trường. Trong đó, JX Nippon Oil & Energy (JX) đã rót tiền nắm giữ 8% cổ phần của “ông lớn” Petrolimex. Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) hiện tiếp tục kiến nghị được nới room ngoại lên 49%.

2.1.2. Những kết quả đạt được trong tổ chức và hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu Luận văn: Pháp luật về hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu.

Thời gian vừa qua, hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu ở Việt Nam đã có những bước phát triển đóng góp quan trọng trong việc đảm bảo nguồn nhiên liệu phục vụ đời sống, sản xuất kinh doanh của nhân dân trong cả nước, cũng như đóng góp vào sự phát triển kinh tế của các tỉnh, thành phố trong cả nước. Thị trường bán lẻ xăng dầu tại Việt Nam được đánh giá là một trong những thị trường có tốc độ phát triển ấn tượng và hấp dẫn. Hệ thống cửa hàng xăng dầu là một cơ sở hạ tầng rất quan trọng và không thể thiếu được của tuyến đường để đáp ứng cho nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội, các địa phương đã tiến hành quy hoạch hệ thống cửa hàng xăng dầu trên toàn địa bàn.

Những ưu điểm, kết quả đạt được đối với tổ chức và hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu ở Việt Nam thể hiện ở những mặt sau:

• Thứ nhất, tổng doanh thu, sản lượng bán lẻ xăng dầu tăng

Hiện nay, không có thống kê cụ thể số liệu tổng doanh thu từ kinh doanh bán lẻ xăng dầu trên toàn quốc, tuy nhiên có thể nhìn nhận qua thông tin đăng tải công khai của một số doanh nghiệp lớn trong ngành.

Cụ thể, với trường hợp của Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) là doanh nghiệp dẫn đầu về thị phần bán lẻ tại Việt Nam, trong Báo cáo thường niên năm 2018 có nêu:

Sản lượng bán lẻ xăng dầu năm 2018 của Tập đoàn đạt xấp xỉ 5,3 triệu m³, tăng trên 5% (kế hoạch 4,6%) và chiếm 58% tổng sản lượng xuất bán nội địa, phần lớn các đơn vị đều đạt tiến độ kế hoạch bán lẻ. Nhìn nhận bán lẻ là phương thức kinh doanh mũi nhọn, từ năm 2018 bên cạnh phong trào thi đua trong hệ thống cửa hàng xăng dầu trực thuộc để đánh giá, ghi nhận và vinh danh những cá nhân là cửa hàng trưởng, nhân viên xuất sắc trong công tác bán lẻ (triển khai từ năm 2016), Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) đã bước đầu xây dựng và thống nhất với các đơn vị về hệ thống tiêu chí đánh giá công tác phát triển bán lẻ, để lựa chọn và vinh danh các đơn vị xuất sắc nhất tại Hội nghị tổng kết hàng năm [15].

• Tương tự tại Báo cáo thường niên năm 2018 của Tổng công ty Dầu Việt Nam (PV Oil) có nêu:

Kiên định mục tiêu phát triển bán lẻ, với việc ứng dụng công nghệ và đa dạng hóa dịch vụ, sản lượng bán lẻ của Tổng công ty Dầu Việt Nam (PV Oil) có bước tăng trưởng vượt bậc, tăng 9% về sản lượng và tăng 2,4 điểm % về tỷ trọng (đạt 25,6%) so với cùng kỳ [19]. Luận văn: Pháp luật về hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu.

Không khả quan như Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) và Tổng công ty Dầu Việt Nam (PV Oil), song Công ty Cổ phần Nhiên liệu Sài Gòn cũng đã đạt được đủ sản lượng bán lẻ theo kế hoạch, cụ thể thông tin tại Báo cáo thường niên của Công ty có nêu: “… Sản lượng bán lẻ 9 tháng năm 2019 đạt 63,295 triệu lít, đạt tương đương so với thực hiện cùng kỳ 2018…”.

Như vậy, có thể thấy, thị trường kinh doanh bán lẻ xăng dầu tại Việt Nam mang dấu hiệu rất tích cực về doanh thu, sản lượng bán lẻ xăng dầu nói chung có dấu hiệu tăng, đi kèm với đó là sự phát triển kinh tế của địa phương và cả nước.

• Thứ hai, phát triển về số lượng và chất lượng các cửa hàng bán lẻ xăng dầu

Hiện nay, số liệu thống kê giữa các nguồn tuy không thống nhất, song tất cả đều nhận định rằng, con số này là rất lớn và đang trên đà tăng trưởng nhanh trong thời gian qua, đặc biệt từ giữa năm 2018 với sự phát triển của hoạt động thương mại, quy hoạch tại các tỉnh, thành phố và đặc biệt có sự xuất hiện dòng đầu tư nước ngoài vào thị trường bán lẻ xăng dầu và việc gia nhập thị trường bán lẻ của một số doanh nghiệp lớn trong nước.

Số lượng cửa hàng xăng dầu hiện có về cơ bản đã được phát triển theo quy hoạch của các tỉnh, thành phố và đáp ứng được nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội của từng địa phương, cơ bản đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng của các khu vực dân sinh. Nhiều doanh nghiệp xăng dầu đầu mối lớn, trong đó có Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) và Tổng công ty Dầu Việt Nam (PV Oil) tuyên bố sẵn sàng bước vào cạnh tranh trong lĩnh vực bán lẻ với các đại gia bán lẻ lớn nhất hiện nay. Tổng số tiền đầu tư được các đại gia xăng dầu rót vào cuộc đua lên tới hàng nghìn tỉ đồng.

Tại Đại hội cổ đông năm 2019 của Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex), Phó Tổng giám đốc Phạm Quang Dũng đã có những chia sẻ về kế hoạch tấn công thị trường bán lẻ khi trao đổi với Báo Tiền Phong, cụ thể sau gần 20 năm liên tục duy trì đầu tư vào mạng lưới bán lẻ, đến nay Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) đã có gần 2.500 cửa hàng bán lẻ trên cả nước với mạng lưới cửa hàng, chưa kể hệ thống đại lý, phủ khắp 63 tỉnh, thành phố. Cụ thể, mỗi năm, Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) đầu tư khoảng 1.000 tỷ đồng để phát triển hệ thống bán lẻ, bám sát các dự án phát triển đường cao tốc, trục lộ giao thông mới, có giá trị thương mại về lâu dài. Với việc mở thêm khoảng 70 cửa hàng bán lẻ/năm, tính trung bình, cứ khoảng 5 ngày làm việc, Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) sẽ có thêm một cửa hàng xăng dầu mới với diện tích vài nghìn mét vuông nếu đặt ở trên đường cao tốc hoặc diện tích vài trăm mét vuông nếu đặt trạm xăng ở khu vực huyện, tỉnh. Trong Báo cáo thường niên năm 2019 của Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) cũng nêu rõ việc duy trì và mở rộng chuỗi cửa hàng và thị phần trong ngành xăng dầu là một mục tiêu chiến lược được lãnh đạo Tập đoàn đặt ra. Luận văn: Pháp luật về hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu.

Thêm một ví dụ điển hình như theo phát biểu của ông Cao Hoài Dương, Tổng Giám đốc Tổng Công ty Dầu Việt Nam – CTCP (PV Oil, UPCoM: OIL) có kế hoạch đầu tư khoảng 7.000 tỷ đồng để mở rộng hoạt động bán lẻ trong 5 năm tới với mục tiêu mở thêm 1000 cây xăng trong 5 năm tới, đạt mục tiêu chiếm 35% thị phần bán lẻ xăng dầu trong nước.

Như vậy, việc xây dựng và gia tăng số lượng cửa hàng xăng dầu bán lẻ đều là mục tiêu trọng tâm trong kế hoạch phát triển của các doanh nghiệp kinh doanh bán lẻ xăng dầu, qua đó dẫn đến một thị trường bán lẻ xăng dầu sôi nổi, phát triển về số lượng, dẫn đến việc đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế xã hội và dân sinh ngày một được đáp ứng tốt hơn.

• Thứ ba, ứng dụng công nghệ thông tin vào kinh doanh bán lẻ xăng dầu

Các doanh nghiệp kinh doanh bán lẻ xăng dầu cũng đã ngày một hoàn thiện, phát triển về công nghệ quản lý, bán hàng và thanh toán tại các cơ sở kinh doanh của mình. Ví dụ điển hình như Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) sau nhiều năm nghiên cứu xây dựng và nâng cấp đã hoàn thiện được phần mềm quản lý cửa hàng xăng dầu EGAS (Enterprise Gas Station) là giải pháp quản lý các cửa hàng bán lẻ xăng dầu, được xây dựng theo mô hình tập trung dữ liệu, hoạt động trên môi trường internet, hỗ trợ người sử dụng quản lý từ xa các cửa hàng xăng dầu. Phần mềm hỗ trợ việc bán lẻ xăng dầu và các sản phẩm dịch vụ khác tại cửa hàng, quản lý ca bán hàng, tiền bán hàng, công nợ, quá trình nhập/xuất/tồn kho hàng hóa và giá bán, chi phí bán xăng dầu. Từ đó ngoài việc giúp doanh nghiệp có thể quản lý cụ thể số liệu kinh doanh tại cửa hàng, còn đem đến sự đảm bảo trong việc minh bạch bán hàng tới người tiêu dùng.

Không thua kém Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex), Tổng Công ty Dầu Việt Nam (PV Oil) cũng đã xưng danh trong việc tiên phong xây dựng các phương thức bán hàng tiên tiến và hiện đại không dùng tiền mặt như Thẻ điện tử (digital card), đọc QR code trên thiết bị di động của tài xế và nhân viên bán hàng để thực hiện giao dịch mua bán xăng dầu tại các cửa hàng xăng dầu của PV Oil, thuộc chương trình PV Oil Easy, cụ thể xây dựng hệ thống quản lý tập trung, giải pháp quản lý và thanh toán hiện đại thông qua phần mềm quản lý của chương trình PV Oil Easy; cung cấp cho khách hàng các dịch vụ chăm sóc, các chương trình khuyến mại nhằm gia tăng lợi ích cho khách hàng là các doanh nghiệp có phương tiện vận tải hoạt động trên các tuyến quốc lộ và các tỉnh, thành phố trên toàn quốc [23]. Luận văn: Pháp luật về hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu.

• Thứ tư, đã xuất hiện sự tham gia từ các nhà đầu tư ngoại

Năm 2016 là năm đánh dấu sự xuất hiện của những nhà đầu tư ngoại tại thị trường kinh doanh xăng dầu Việt Nam, điển hình là việc “Gã khổng lồ” trong lĩnh vực dầu mỏ JX Nippon Oil & Energy của Nhật Bản vừa đồng ý mua lại 8% cổ phần của Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex). Với cuộc “hôn nhân” mới này giữa JX Nippon Oil và Petrolimex thì “ông lớn” tới từ Nhật Bản sẽ ưu tiên cung cấp các kinh nghiệm và chuyên môn trong quản lý các trạm xăng dầu và trong các công tác hậu cần.

Ngoài ra không thể không nhắc đến Idemitsu Q8 Petroleum LLC, với kinh nghiệm, năng lực cùng nền tảng công nghệ hiện đại, tân tiến sẵn có, IQ 8 đã thổi một luồng gió mới đến với thị trường kinh doanh bán lẻ xăng dầu Việt Nam, tuy nhiên luồng gió này cũng được ví như một hơi nóng phả mạnh vào gáy của những doanh nghiệp kinh doanh bán lẻ xăng dầu sẵn có trong nước, vẫn được biết đến với sự tồn tại của những tin đồn và nhận định không tốt từ phía người tiêu dùng về dịch vụ và gian lận trong bán hàng.

Với việc có doanh nghiệp nước ngoài tham gia vào thị trường xăng dầu – lĩnh vực từ trước đến nay tập trung chủ yếu vào tay các ông lớn như Petrolimex, PV Oil, Saigon Petro… thì đây là một tín hiệu đáng mừng. Tình trạng các ông lớn độc quyền từ trước đến nay đã bị phá vỡ. Ngoài ra cũng đi kèm với đó là nhận định về một thị trường bán lẻ xăng dầu tại Việt Nam sẽ ngày càng sôi động, phát triển, quyền lợi của người tiêu dùng sẽ ngày càng được nâng cao, tính minh bạch trong kinh doanh bán lẻ cũng sẽ là một mục tiêu quan trọng được ưu tiên cạnh tranh giữa các doanh nghiệp. Đại diện IQ8 cũng đã có chia sẻ với Báo Tuổi trẻ: “Mục tiêu của Idemitsu là phát triển dịch vụ tốt để các DN khác trên thị trường cũng phải thay đổi, giúp thị trường bán lẻ xăng dầu tốt hơn” [22]…

Thị trường bán lẻ xăng dầu có quy mô 6 tỉ USD đã trở thành miếng bánh hấp dẫn với nhà đầu tư ngoại, có thể thấy rõ những dấu hiệu tích cực sắp tới của thị trường kinh doanh bán lẻ xăng dầu như: nâng cao chất lượng dịch vụ bán lẻ, thị phần cung cấp xăng dầu tới người tiêu dùng sẽ đa dạng hóa, tính cạnh tranh trong thị trường tăng cao dẫn đến sự phát triển nói chung về lĩnh vực tổ chức và hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu tại Việt Nam về mọi mặt.

2.1.3. Những hạn chế, bất cập trong tổ chức và hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu và những nguyên nhân Luận văn: Pháp luật về hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu.

• Một là, thị trường cạnh tranh mang tính nửa vời

Từ việc của các nhà đầu tư ngoại tham gia thị trường kinh doanh bán lẻ xăng dầu Việt Nam đã xuất hiện những dấu hiệu tích cực về một thị trường kinh doanh cạnh tranh đem đến những lợi ích cho phía người tiêu dùng. Tuy nhiên, trên thực tế, vẫn còn những tiêu cực tồn tại mà các cơ quan nhà nước chưa thể gỡ bỏ, cạnh tranh trên thị trường xăng dầu với cơ chế hiện nay đã loại bỏ sự cạnh tranh về giá. Giá bán lẻ sản phẩm xăng dầu đang chịu sự quản lý chặt chẽ của Nhà nước. Kết cấu giá xăng dầu có rất nhiều yếu tố liên quan đến Nhà nước nên gần như không có sự cạnh tranh giá. Chỉ có thể cạnh tranh bằng mạng lưới, bằng dịch vụ bán hàng. Ví dụ như uy tín về đảm bảo chất lượng xăng dầu, hay đong đếm không gian lận. Những yếu tố này thì các doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu trong nước không quá cách xa so với doanh nghiệp nước ngoài.

Với thị trường bán lẻ, khi nhà đầu tư ngoại xâm nhập, họ dựa trên lợi thế quản trị tốt, hệ thống bán hàng hiện đại và chủng loại hàng hóa đa dạng để cạnh tranh với nhà đầu tư trong nước. Nhưng với kinh doanh bán lẻ xăng dầu thì chỉ có những chủng loại cụ thể như RON 92, RON 92, E5… nên rất khó để có thể cạnh tranh mạnh mẽ với nhau trên thị trường xăng dầu. Nhà đầu tư nước ngoài tham gia thị trường trong nước chắc chắn có sự chia sẻ về thị phần. Vì vậy, các doanh nghiệp kinh doanh bán lẻ xăng dầu trong nước phải có những bước đi thích hợp để ứng phó trước sự chia sẻ thị phần đó.

Khoảng cách giữa các cây xăng đã được quy định và nhà đầu tư xâm nhập thị trường sau sẽ gặp nhiều bất lợi, không dễ cạnh tranh sòng phẳng. Ví dụ, giữa hai cây xăng của Petrolimex và Mipecorp thì Idemitsu muốn đặt cây xăng phải bảo đảm khoảng cách. Khoảng cách không cho phép thì không thể xây dựng thêm một cây xăng nằm giữa hai cây xăng kia. Cạnh tranh trên thị trường xăng dầu rất ít, dư địa cạnh tranh rất hẹp. Luận văn: Pháp luật về hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu.

Như vậy, tưởng chừng việc cạnh tranh kinh doanh bán lẻ xăng dầu sẽ ngày càng phát triển, tuy nhiên với những hạn chế nêu trên hoàn toàn có thể dẫn đến việc cạnh tranh thị phần bán lẻ xăng dầu sẽ không được sòng phẳng, nhất là đối với các doanh nghiệp tham gia cuộc chơi muộn hơn, khi không thể cạnh tranh bằng giá mà chỉ có thể cạnh tranh bằng mạng lưới bán lẻ và chất lượng dịch vụ, những yếu tố không thực sự khả quan và khó có thể xây dựng nhanh chóng để có sự nổi bật trong một thị trường như bán lẻ xăng dầu.

• Hai là, xuất hiện việc giành giật thị phần trái phép và xâm phạm thương hiệu

Hiện cơ bản giá xăng dầu của các đại lý, doanh nghiệp đều như nhau. Người tiêu dùng cũng không mấy ai di chuyển cả cây số để chọn đại lý bán xăng dầu rẻ hơn mấy trăm đồng/lít, nên cơ bản các hãng tập trung “giành giật” đại lý bán bằng chiết khấu, các chính sách ưu đãi, thay vì tập trung giảm giá cho người tiêu dùng.

Cuộc đua mở chuỗi trạm xăng đang “khốc liệt” hơn khi không chỉ có cạnh tranh mà còn có tình trạng “giành giật” điểm bán, thậm chí xâm phạm nhãn hiệu. Ông Cao Hoài Dương, Tổng Giám đốc PV Oil chia sẻ với Báo Tuổi trẻ về việc chỉ những cửa hàng nằm trong hệ thống PV Oil được kiểm soát chặt chẽ, còn với 3.000 cửa hàng làm đại lý (nhượng quyền) thì rất khó để quản [21]. Về nguyên tắc, khi đăng ký làm đại lý của một doanh nghiệp đầu mối xăng dầu, đại lý sẽ phải nhập xăng dầu từ đơn vị này. Tuy nhiên, tình trạng “treo đầu dê, bán thịt chó” lại diễn ra khá phổ biến, theo ông Cao Hoài Dương, Tổng Giám đốc PV Oil chia sẻ:

Thực tế một cửa hàng treo biển của PV Oil nhưng lại mua hàng của nhiều nơi. Chúng tôi là doanh nghiệp nên không có quyền cấm, dẫn tới thực tế là có thể đơn vị đại lý chỉ mua 50% của PV Oil, còn lại mua của đơn vị khác. Điều này làm ảnh hưởng, rủi ro rất lớn cho thương hiệu nếu đại lý bán hàng trôi nổi vì khách hàng chỉ biết đó là đại lý của PV Oil. Không phải lỗi của chúng tôi nhưng lại phải chịu trách nhiệm [21]. Luận văn: Pháp luật về hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu.

Chiếm gần 50% thị phần xăng dầu, Petrolimex không những chịu áp lực bị “giành giật” cửa hàng nhượng quyền mà tình trạng vi phạm thương hiệu cũng ngày càng tăng. Đó là việc hàng loạt cửa hàng kinh doanh bán lẻ xăng dầu ở nhiều tỉnh thành cố tình sử dụng nhãn hiệu của Petrolimex dù không mua xăng dầu của doanh nghiệp này. Việc xâm phạm diễn ra đến mức báo động, khiến tập đoàn này phải thành lập ban chỉ đạo để tăng cường kiểm tra thực tế, thực hiện các biện pháp bảo vệ thương hiệu.

Như vậy, việc xuất hiện cạnh tranh trái phép và các vi phạm về thương hiệu trong hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu xuất hiện ngày càng nhiều tại Việt Nam, nguyên nhân có thể thấy là do việc không thể cạnh tranh nổi thị phần và tên tuổi, giá trị thương hiệu của các đơn vị kinh doanh lớn và lâu năm.

• Ba là, quy hoạch cửa hàng xăng dầu còn nhiều điểm chưa hợp lý và việc phát triển dịch vụ thu hút người tiêu dùng chưa thực sự được đầu tư

Lệ thuộc vào tốc độ phát triển kinh tế – xã hội của các tỉnh, thành phố, kéo theo đó là lưu lượng xe trên nhiều tuyến đường chưa cao, nhu cầu cho dân sinh bị phân tán bới các tuyến giao thông của các địa phương, nên nhu cầu tiêu thụ xăng dầu trên nhiều cung, tuyến đường còn hạn hẹp. Tại các đoạn đường đi qua nhiều thành phố, thị xã, thị trấn, thị tứ tập trung nhiều cửa hàng trên một phạm vi cung ứng hẹp, và một cung đường ngắn. Từ đó, thị phần được chia nhỏ. Tuy nhiên, nhiều khu vực lại rất hạn chế sự xuất hiện của các cửa hàng xăng dầu, khiến cho người tiêu dùng mất nhiều công sức và gặp khó khăn trong việc tiếp cận và sử dụng dịch vụ bán lẻ tại cửa hàng xăng dầu.

Đối chiếu với nhu cầu dịch vụ trên toàn quốc cho thấy, hệ thống cửa hàng hiện có mới thực hiện được một chức năng là bán lẻ xăng dầu cho các khu vực dân sinh và các phương tiện vận tải hoạt động trên các tuyến đường. Các nhu cầu dịch vụ khác như sửa chữa, thay thế phụ tùng, mua hàng nhu yếu phẩm, ăn uống, đỗ xe qua đêm… chưa có hoặc có không đầy đủ, không đồng bộ. Đây là một trong các nội dung quan trọng cần được quan tâm trong quy hoạch, bởi lẽ, các dịch vụ này không chỉ để nâng cao chất lượng dịch vụ của toàn hệ thống, mà còn là cơ sở vật chất kỹ thuật để thu hút các hoạt động vận tải, dẫn đến việc kinh doanh bán lẻ xăng dầu sẽ phát triển hơn. Luận văn: Pháp luật về hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu.

• Bốn là, xuất hiện các vi phạm nghiêm trọng các quy định trong kinh doanh bán lẻ xăng dầu

Hiện nay cả nước có khoảng 13.000 cửa hàng bán lẻ xăng dầu, trong đó, các cửa hàng thuộc hệ thống của 13 doanh nghiệp đầu mối nhập khẩu xăng dầu có trên 3.000 (chiếm 25 – 30%), số còn lại là các cửa hàng của đại lý, tổng đại lý, nhượng quyền. Trước khi lực lượng công an phá vụ án Trịnh Sướng và đồng bọn sản xuất, tiêu thụ xăng giả, trong thực tế, xăng rởm, xăng kém chất lượng đã xuất hiện trên thị trường nước ta từ lâu. Nhiều ý kiến cho rằng, sự nở rộ của các đầu mối xuất, nhập khẩu xăng dầu gần đây đã tạo nên những kẽ hở để “buôn lậu”, “lậu” về số lượng và “lậu” về chất lượng.

Đơn cử như khai “gian” số lượng, tàu nhập 5.000m³ xăng dầu, khai gian xuống chỉ còn 2.000m³, lợi nhuận thu được không nhỏ, bởi mỗi lít xăng giá hơn 20.000 đồng, trong đó chiếm gần một nửa là thuế và phí các loại. Do các đầu mối xuất, nhập khẩu xăng dầu có hệ thống chân rết nhiều cây xăng bán lẻ, người dân mua xăng dầu không cần lấy hóa đơn, không biết rõ về chất lượng, nên doanh nghiệp nhập khẩu xăng dầu có thể vô tư lợi dụng kẽ hở này để hợp pháp hóa việc nhập nhiều nhưng khai ít, vừa trốn thuế vừa kiếm lợi từ người tiêu dùng.

Vụ án đường dây sản xuất và buôn bán xăng giả của Trịnh Sướng và đồng bọn là một ví dụ rất rõ ràng về gian lận chất lượng. Theo công bố của cơ quan điều tra, từ ngày 01/01/2017 đến nay, số tiền các đối tượng dùng để mua dung môi, các chất làm tăng chỉ số octan là 4.200 tỉ đồng, có khoảng 350 triệu lít xăng giả đã được sản xuất và bán ra thị trường (theo lời khai ban đầu của các bị can là gần 19,5 triệu lít, thu lợi 135 tỉ đồng) [27]. Luận văn: Pháp luật về hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu.

Theo kết quả thanh tra, kiểm tra các hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu trên địa bàn Hà Nội, phương thức, thủ đoạn buôn lậu, gian lận xăng dầu ngày càng tinh vi; các đối tượng móc nối chặt chẽ với nhau tạo thành đường dây khép kín. Mỗi nhóm đối tượng chỉ thực hiện một công đoạn độc lập, dưới sự chỉ đạo điều hành của chủ đầu nậu. Hiện nay, để kiểm soát được chất lượng xăng dầu, lực lượng quản lý thị trường cũng gặp nhiều khó khăn, như các đối tượng có ý gian lận về xăng dầu rất dễ dàng mua được các chất dung môi, phụ gia, dùng để pha chế xăng dầu kém chất lượng.

Bên cạnh đó, trong quá trình kiểm tra lấy mẫu, có xác định lượng hàng tồn nhưng lực lượng chức năng không thể tạm giữ bởi quá trình bán hàng của doanh nghiệp là liên tục nên khi có kết quả sai phạm thì lượng xăng vi phạm đã bán hết, rất khó khăn xử lý tang vật. Thủ đoạn vi phạm của các đối tượng là pha trộn hỗn hợp gồm xăng A92 với chất dung môi bột tạo màu. Xăng, dầu kém chất lượng khi sử dụng sẽ ảnh hưởng đến môi trường. Ngoài ra, lợi dụng việc thực hiện Đề án tiêu thụ xăng E5, một số đối tượng đã thực hiện việc pha trộn xăng sinh học E5 RON 92 vào xăng không chì RON 95 với một tỷ lệ nhất định bán ra thị trường để hưởng chênh lệch giá.

Như vậy, với thực trạng số lượng cửa hàng xăng dầu “khổng lồ” hiện nay, sẽ rất khó để có thể “quản” dù quy định của pháp luật hiện nay rất chặt chẽ. Dường như “cây gậy pháp luật” chưa đủ sức răn đe, làm lành mạnh thị trường xăng dầu. Nếu không giải quyết vấn đề tận gốc, rất có thể sẽ có thêm những “Trịnh Sướng” nữa trong tương lai.

2.2. Thực trạng quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu ở Việt Nam hiện nay Luận văn: Pháp luật về hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu.

2.2.1. Những ưu điểm trong quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu

Thời gian vừa qua, hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu đã có những bước phát triển đóng góp quan trọng trong việc đảm bảo nguồn nhiên liệu phục vụ đời sống, sản xuất kinh doanh của nhân dân cũng như đóng góp vào sự phát triển kinh tế cả nước. Những ưu điểm về thực trạng quản lý Nhà nước đối với hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu thể hiện ở những mặt sau:

• Thứ nhất, về thực hiện các nội dung quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu

Các cơ quan quản lý kinh doanh bán lẻ xăng dầu trên địa bàn cả nước thời gian qua đã phần nào xây dựng được một hệ thống văn bản bao gồm những quy định rất chi tiết các nội dung quản lý của Nhà nước; các văn bản theo hướng cởi mở, thông thoáng tạo môi trường kinh doanh bình đẳng, thuận lợi để các các chủ thể kinh doanh tham gia thị trường một cách tốt nhất, góp phần thúc đẩy kinh tế của cả nước.

Ví dụ điển hình như Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội đã ban hành nhiều văn bản về vấn đề tăng cường công tác quản lý kinh doanh bán lẻ xăng dầu trên địa bàn. Các văn bản quy phạm pháp luật của thành phố được ban hành, tuyên truyền phổ biến một cách nhanh chóng tới các doanh nghiệp, từ đó, giúp công tác thực hiện các văn bản quản lý kinh doanh xăng dầu được tiến hành khá hiệu quả trong thời gian qua. Các cơ quan quản lý kinh doanh xăng dầu trên địa bàn thành phố đã và đang rà soát, sửa đổi, bổ sung và ban hành mới cho phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội của thành phố, cũng như tạo ra môi trường cạnh tranh công bằng, bình đẳng cho tất cả các chủ thể kinh doanh bán lẻ xăng dầu trên địa bàn. Thủ tục hành chính về kinh doanh bán lẻ xăng dầu được đánh giá là tốt hơn thông qua kết quả điều tra, đa số đều cho rằng việc cấp phép thành lập đối với các doanh nghiệp kinh doanh bán lẻ xăng dầu trên địa bàn cả nước hiện nay ở mức độ khá nhanh chóng.

Các nguyên tắc như công khai, minh bạch trong quản lý; thống nhất lãnh đạo chính trị và kinh tế được các cơ quan quản lý thực hiện rất hiệu quả và triệt để. Thêm vào đó, hệ thống các công cụ được sử dụng trong quản lý kinh doanh bán lẻ xăng dầu trên địa bàn cả nước rất đa dạng: các văn bản về quản lý về hoạt động; các loại thuế, phí; quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh doanh bán lẻ xăng dầu; bộ máy quản lý… Việc thực hiện các nguyên tắc và công cụ quản lý đang được các cơ quan quản lý nhà nước sử dụng linh hoạt cho phù hợp với hoàn cảnh của địa bàn mình từ đó tạo ra những thuận lợi cho các doanh nghiệp tham gia kinh doanh bán lẻ xăng dầu trên thị trường. Luận văn: Pháp luật về hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu.

• Thứ hai, về bộ máy quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu

Hiện nay, trên phạm vi cả nước đã có sự phân công rõ ràng về quyền hạn và nhiệm vụ của các bộ, ban, ngành trong công tác quản lý kinh doanh xăng dầu, không có sự chồng chéo, mâu thuẫn giữa các bộ, ban, ngành. Công tác phối hợp giữa các cơ quan cũng rất chặt chẽ và nhịp nhàng, đạt được những hiệu quả nhất định trong quản lý kinh doanh bán lẻ xăng dầu trên phạm vi cả nước.

Công tác quy hoạch, kế hoạch hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu thời gian qua rất rõ ràng, chi tiết cũng như phù hợp với tình hình thực tế phát triển thời gian qua đã giúp cho việc giám sát, kiểm tra và thúc đẩy phát triển hợp lý về số lượng và chất lượng các doanh nghiệp phù hợp với quy hoạch.

Công tác thanh tra, kiểm tra của các lực lượng quản lý đã hoạt động khá tích cực và hiệu quả. Các cơ quan này đã phát hiện và xử lý nhiều sai phạm của các cơ sở kinh doanh bán lẻ xăng dầu, nhiều vụ gian lận thương mại như: bán hàng không đúng chất lượng, bán thiếu hàng, tình trạng găm hàng… Bộ máy quản lý thị trường đang từng bước hoàn thiện về cả đạo đức nghề nghiệp và trình độ chuyên môn. Chất lượng kiểm tra, giám sát luôn đươc chú trọng nhằm bảo vệ tốt nhất quyền lợi của người tiêu dùng, tạo môi trường kinh doanh lành mạnh theo đúng định hướng.

• Thứ ba, về các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước đối với hoạt dộng kinh doanh bán lẻ xăng dầu

Về vấn đề nhận thức quản lý kinh doanh bán lẻ xăng dầu, các cán bộ quản lý nhà nước đã được trang bị và thường xuyên được củng cố các kiến thức về thị trường kinh doanh bán lẻ xăng dầu, được đào tạo, tập huấn và có những nhận thức đúng đắn về vai trò của cán bộ quản lý trong nền kinh tế thị trường, tạo lập môi trường kinh doanh lành mạnh cho các doanh nghiệp.

2.2.2. Những điểm bất cập, hạn chế trong quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu Luận văn: Pháp luật về hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu.

• Một là, về thực hiện các nội dung quản lý nhà nước

Hệ thống các văn bản quản lý kinh doanh bán lẻ xăng dầu hiện nay tuy nhiều nhưng hiệu lực còn yếu. Công tác thực hiện các văn bản, đưa các văn bản này vào thực tiễn còn nhiều hạn chế. Hiện việc quản lý chủ yếu dựa vào việc thực thi các văn bản của Trung ương như Nghị định số 83/2014/NĐ-CP. Địa bàn kinh doanh bán lẻ xăng dầu trên cả nước tương đối rộng và phức tạp… nên việc thực hiện các nội dung quản lý nhà nước với hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu còn chậm chạp và gặp nhiều khó khăn.

Nhiều phương tiện nhỏ lẻ không được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh, không đảm bảo an toàn và kỹ thuật vẫn kinh doanh, tiềm ẩn nhiều nguy cơ cháy nổ nhưng cơ quan quản lý nhà nước vẫn không thể kiểm tra, rà soát hết. Nhiều cửa hàng kinh doanh bán lẻ xăng dầu chưa niêm yết công khai giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh bán lẻ xăng dầu và giấy chứng nhận kiểm định phương tiện đo; tình trạng vi phạm trong kinh doanh bán lẻ xăng dầu còn diễn ra khá nhiều; cán bộ quản lý và nhân viên trực tiếp kinh doanh bán lẻ xăng dầu hầu hết chưa được đào tạo về kỹ thuận an toàn phòng cháy chữa cháy, bảo vệ môi trường nhưng việc thanh tra, kiểm tra hoạt động, giám sát hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu còn yếu, chưa được thường xuyên và chưa đồng đều.

Việc thực thi các văn bản về tăng cường công tác quản lý kinh doanh bán lẻ xăng dầu rất kém hiệu quả và chỉ mang tính hình thức. Hệ thống các nguyên tắc, công cụ mà các cơ quan quản lý sử dụng rất nhiều và đa dạng nhưng thực sự chưa hiệu quả. Các nguyên tắc đôi khi được vận dung một cách dập khuôn và cứng nhắc. Như đối với nguyên tắc công khai, minh bạch trong quản lý kinh doanh bán lẻ xăng dầu. Hiện nay các doanh nghiệp vẫn cho rằng, còn khó để tiếp cận với các thông tin, các văn bản được sửa đổi, thay mới và ban hành liên tục. Nguyên nhân bởi cách thức tuyên truyền, phổ biến còn lạc hậu và mang nặng tính hình thức. Luận văn: Pháp luật về hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu.

• Hai là, về bộ máy quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu

Tuy vẫn còn một số ít ý kiến cho rằng, thủ tục cấp phép kinh doanh bán lẻ xăng dầu thời gian qua còn quá nhiều và lâu, nhưng thực tế cho thấy, việc thực thi công tác này đã thực hiện rất tốt và hiệu quả. Hiện nay, đội ngũ cán bộ thuộc các cơ quan quản lý trên cả nước vẫn chưa đồng đều và chưa thực sự tốt về trình độ chuyên môn. Vì vậy, mặc dù có sự phân công quyền hạn và nhiệm vụ rõ ràng nhưng sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý trên địa bàn tại địa phương thời gian qua vẫn còn nhiều gặp nhiều khó khăn và hạn chế.

Công tác thanh tra, kiểm tra và quản lý thị trường thời gian qua vẫn còn nhiều bất cập. Tình trạng xây dựng cửa hàng xăng dầu không nằm trong quy hoạch hoặc chưa được cấp có thẩm quyền chấp thuận còn xuất hiện ở nhiều địa phương; một số cửa hàng xăng dầu không đáp ứng được tiêu chí theo quy định nên chất lượng phục vụ thấp; một số tổ chức, doanh nghiệp xây dựng trạm cấp phát nội bộ nhưng vẫn tự ý bán hàng; một số doanh nghiệp đầu mối, Tổng đại lý xăng dầu vẫn bán hàng cho các cửa hàng không nằm trong hệ thống, các cửa hàng xây dựng trái phép nhưng chưa bị xử phạt hoặc nếu xử phạt cũng chỉ ở mức nhẹ nên chưa đủ sức răn đe.

Đối với những công tác thuộc thẩm quyền riêng của một cơ quan quản lý thời gian qua được thực hiện tốt. Tuy nhiên, với những công tác cần có sự phối hợp giữa các cơ quan hữu quan thì còn nhiều hạn chế. Đã xảy ra sự chồng chéo trong thực thi ở một số công tác như quản lý quy hoạch phát triển kinh doanh bán lẻ xăng dầu. Tình trạng xây dựng các cửa hàng bán lẻ xăng dầu ngoài quy hoạch vẫn còn xảy ra nhiều và phức tạp, tuy nhiên, do sự phối hợp giữa các cơ quan còn lỏng lẻo đã dẫn tới chưa phát hiện và xử lý được dứt khoát vấn đề này. Bên cạnh đó, địa bàn kinh doanh bán lẻ xăng dầu trên cả nước khá rộng lớn nhưng đội ngũ các cán bộ quản lý còn mỏng và thiếu, vì vậy cũng tạo ra những khó khăn cũng như sự kém hiệu quả trong công tác phối hợp giữa các cơ quan để quản lý kinh doanh xăng dầu được hiệu quả.

• Ba là, về các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước đối với hoạt dộng kinh doanh bán lẻ xăng dầu

Các cán bộ quản lý trong các cơ quan quản lý nhà nước chưa có tư duy, nhận thức đầy đủ, hợp lý về cơ chế thị trường. Nhiều cán bộ vẫn có tư duy can thiệp hành chính vào thị trường, can thiệp sâu vào các hoạt động của các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu. Trong quá trình điều tiết thị trường, công tác quy hoạch lại các cửa hàng xăng dầu được thực hiện còn khá lúng túng khi xử lý những bất cập phát sinh, làm chậm quá trình quy hoạch.

Yếu tố biến động xăng dầu trước tình hình thế giới đang biến đổi sâu sắc cũng là nhân tố ảnh hưởng không nhỏ đến việc quản lý và điều tiết hoạt động kinh doanh xăng dầu ở nước ta hiện nay.

2.2.3. Những nguyên nhân từ thực trạng hạn chế, bất cập Luận văn: Pháp luật về hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu.

• Từ những hạn chế, bất cập ở trên, có thể chỉ ra một số nguyên nhân chủ yếu sau đây:

Việc thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật và đưa các văn bản này vào đời sống thực tiễn còn gặp nhiều khó khăn, hạn chế do địa bàn kinh doanh bán lẻ xăng dầu rộng, việc triển khai hệ thống các văn bản hướng dẫn, quy định về hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu còn thiếu và chưa đồng bộ. Hơn nữa, số lượng các văn bản khá lớn và có nhiều bổ sung, sửa đổi nên việc triển khai tiến hành chậm chạp, không đồng đều.

Việc cấp giấy phép kinh doanh và công tác thanh tra, kiểm tra còn nhiều bất cập, đôi khi chỉ mang tính hình thức do đội ngũ cán bộ thực hiện những công tác này còn thiếu và yếu, làm việc chưa chặt chẽ; sự đầu tư về nguồn lực cho các cơ quan quản lý về xăng dầu còn chưa mang tính đồng bộ và chưa được chú trọng đúng mức.

Việc vận dụng các nguyên tắc, các công cụ quản lý đối với hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu còn rập khuôn, máy móc, dẫn đến tình trạng quản lý cứng nhắc, công tác phối hợp giữa các cơ quan quản lý kinh doanh bán lẻ xăng dầu chưa thực sự đạt hiệu quả cao.

Các hình thức gian lận trong kinh doanh bán lẻ xăng dầu ngày càng diễn biến phức tạp, hành vi vi phạm ngày càng tinh vi hơn, gây nhiều khó khăn cho cán bộ thanh tra, điều tra các vụ việc gian lận…, tuy nhiên, cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho công tác quản lý kinh doanh bán lẻ xăng dầu lại chưa được chú trọng và đầu tư đúng mức.

Do công tác quản lý thị trường vẫn còn hời hợt, những phát hiện vi phạm trong kinh doanh bán lẻ xăng dầu chưa bị xử phạt hoặc phạt ở mức độ nhẹ chưa đủ sức răn đe nên ý thức chấp hành các quy định của pháp luật về đầu tư xây dựng, kinh doanh bán lẻ xăng dầu của một bộ phận cá nhân, doanh nghiệp còn hạn chế.

2.3. Thực trạng quy định pháp luật Việt Nam về tổ chức và hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu Luận văn: Pháp luật về hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu.

2.3.1. Những ưu điểm của quy định pháp luật Việt Nam về tổ chức và hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu

Một là, các quy định pháp luật về cơ bản đã thể hiện sự tự do hoá các thành phần tham gia, với việc mở rộng các thành phần kinh doanh, có tới 29 đầu mối nhập khẩu xăng dầu thay vì chỉ khoảng 17 đầu mối như trước khi có Nghị định 83/2014/NĐ-CP.

Hai là, các cơ chế chính sách về kinh doanh xăng dầu đã tự do hơn như xin giấy phép kinh doanh xăng dầu dễ dàng hơn, thời gian thẩm định giấy phép ngắn hơn, tạo điều kiện cho các thương nhân đủ năng lực tham gia kinh doanh bán lẻ xăng dầu.

Ba là, quy định rút ngắn chu kỳ điều hành giá xăng dầu từ 30 ngày xuống chu kỳ 15 ngày một lần, qua đó giúp cho giá xăng dầu trong nước được điều hành linh hoạt, chặt chẽ, kịp thời, đảm bảo hiệu quả hơn, khắc chế được một số hạn chế tồn tại.

2.3.2. Những hạn chế và bất cập còn tồn tại trong quy định pháp luật Việt Nam về tổ chức và hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu

Một là, những quy định điều kiện kinh doanh xăng dầu đang bất cập với những quy định của luật pháp ra đời sau Nghị định 83/2014/NĐ-CP như Luật Doanh Nghiệp năm 2015, Luật Đầu tư (có hiệu lực từ 1/7/2015). Theo cam kết WTO và các Hiệp định FTA, Việt Nam chưa mở cửa thị trường xăng dầu. Tuy nhiên, để thu hút đầu tư nước ngoài, nhà máy lọc hóa dầu Nghi Sơn đã cho phép các nhà đầu tư nước ngoài đầu tư góp vốn 75% và được phép phân phối các sản phẩm của nhà máy tại thị trường Việt Nam. Luận văn: Pháp luật về hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu.

Hai là, hiện không có quy định nào đề cập tới chuyện doanh nghiệp nước ngoài được phép thiết lập hệ thống cơ sở bán lẻ xăng dầu tại Việt Nam. Khi xảy ra vụ việc hay tranh chấp sẽ rất khó xử lý.

Ba là, theo quy định hiện hành, đại lý bán lẻ xăng dầu chỉ được ký hợp đồng làm đại lý cho một tổng đại lý hoặc một thương nhân đầu mối/phân phối xăng dầu. Nếu tổng đại lý hoặc thương nhân đầu mối/phân phối xăng dầu đó không kinh doanh nhiên liệu sinh học thì đại lý được ký thêm hợp đồng làm đại lý cho một pháp nhân khác để kinh doanh nhiên liệu sinh học. Việc kiểm soát nguồn xăng dầu thông qua hóa đơn xuất, nhập. Tuy nhiên, trên thực tế, việc kiểm soát khối lượng xăng dầu đầu vào, đầu ra theo hóa đơn đối với đại lý bán lẻ xăng dầu chưa chặt chẽ, đặc biệt là việc bán lẻ xăng dầu không xuất hóa đơn vẫn còn tràn lan, nên đại lý xăng dầu rất dễ “hợp thức hóa” khi mua xăng dầu trôi nổi trên thị trường, xăng dầu giả để pha trộn với xăng dầu nhập chính thức từ thương nhân đầu mối/phân phối, tổng đại lý… rồi ung dung bán cho người tiêu dùng để trục lợi.

Bốn là, theo quy định tại khoản 2 Điều 24 Nghị định 83/2014/NĐ-CP có quy định một trong các điều kiện để được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xăng dầu là “cửa hàng bán lẻ xăng dầu, thuộc sở hữu, đồng sở hữu của thương nhân là đại lý hoặc tổng đại lý hoặc thương nhân nhận quyền bán lẻ xăng dầu hoặc thương nhân phân phối xăng dầu hoặc thương nhân kinh doanh xuất khẩu, nhập khẩu xăng dầu hoặc thương nhân sản xuất xăng dầu”; nếu chủ sở hữu không có nhu cầu kinh doanh xăng dầu cũng không được cho thương nhân khác thuê để kinh doanh xăng dầu. Vì vậy, không phù hợp về quyền sở hữu tài sản theo quy định của Luật Dân sự. Luận văn: Pháp luật về hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu.

Năm là, các quy định về điều kiện mở cửa hàng bán lẻ xăng dầu còn nhiều phức tạp, các điều kiện, thủ tục cần thực hiện khi các chủ thể muốn tham gia thị trường còn nhiều rườm rà, phải thực hiện nhiều quy trình và đòi hỏi nhiều loại văn bản giấy tờ liên quan, cần đơn giản hóa các thủ tục, tạo điều kiện cho thị trường mở cửa mạnh hơn. Theo quy định tại khoản 1, Điều 24 của nghị định 83/2014/NĐ-CP quy định địa điểm mở cửa hàng bán lẻ xăng dầu phải phù hợp với quy hoạch đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt (Nghị định 08/2018/NĐ-CP đã bỏ điều kiện này). Cửa hàng phải thuộc sở hữu, đồng sở hữu của thương nhân (đại lý/tổng đại lý/thương nhân nhượng quyền bán lẻ hoặc thương nhân có hệ thống phân phối). Cửa hàng phải được thiết kế, xây dựng và có trang thiết bị đúng các quy định hiện hành về tiêu chuẩn cửa hàng bán lẻ xăng dầu, an toàn phòng cháy, chữa cháy, bảo vệ môi trường của các cơ quan chức năng. Nhân viên quản lý, nhân viên bán lẻ xăng dầu được đào tạo, tập huấn và được cấp chứng chỉ đào tạo về các nghiệp vụ phòng cháy, chữa cháy, bảo vệ môi trường…

Nếu hồ sơ đủ thì việc cấp phép tại sở công thương các địa phương diễn ra tối đa trong vòng từ 20-30 ngày. Tuy nhiên, trên thực tế, việc này không dễ dàng như vậy. Các doanh nghiệp muốn thực hiện đúng các quy định trên thì cần phải chuẩn bị gần 30 văn bản, giấy tờ các loại dưới dạng chấp thuận/chứng nhận/xác nhận thì mới có thể tiến hành xin mở thêm một cây xăng mới. Ví dụ, phải có văn bản chấp thuận địa điểm của Ủy ban nhân dân xã, huyện cấp; giấy chứng nhận đủ điều kiện phòng cháy – chữa cháy do cơ quan công an phòng cháy – chữa cháy cấp; xác nhận đạt tiêu chuẩn môi trường do Uỷ ban nhân dân quận, huyện cấp và nhiều thủ tục chuyên ngành khác. Đối với các địa phương nhỏ thì thời gian mở mới một cây xăng cũng phải mất hai năm.

Sáu là, cơ chế điều hành giá vẫn chưa phù hợp với cơ chế thị trường. Theo quy định pháp luật hiện hành, giá xăng dầu hiện nay tuy đã được điều chỉnh theo chu kỳ 15 ngày một lần, theo sự quản lý của nhà nước. Tuy đã khắc phục được một số hạn chế song thực tế việc doanh nghiệp không tự quyết định điều chỉnh giá cả theo sự biến động hàng ngày của thị trường thế giói, mà phải đợi chu kỳ quy định 15 ngày đã làm cho thị trường kinh doanh xăng dầu đang trong tình trạng giá trong nước tăng thì giá thế giới giảm và ngược lại. Điều này đã ảnh hưởng không nhỏ tới hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu và người tiêu dùng. Luận văn: Pháp luật về hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu.

Bảy là, các quy định pháp luật về an toàn phòng cháy chữa cháy và bảo vệ môi trường chưa chặt chẽ. Với tính chất dễ gây cháy nổ của xăng dầu, Bộ Công Thương đã ban hành “QCVN 01:2013/BCT quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về thiết kế cửa hàng xăng dầu” nhằm quy định cụ thể về khoảng cách của Cửa hàng xăng dầu đối với khu vực dân cư nhằm hạn chế cháy nổ, tuy nhiên trong thực tế, các cửa hàng xăng dầu đều “lách” các quy định này và thậm chí còn tồn tại các cửa hàng xăng dầu ngay trong khu vực trung tâm khu dân cư.

Cần có những hoạt động đánh giá công tác bảo vệ môi trường tại các cửa hàng xăng dầu để giảm thiểu những tác hại đến môi trường và sức khỏe của con người.

Tám là, các quy định về Quỹ Bình ổn giá xăng dầu không phù hợp, mang đậm tính can thiệp hành chính làm méo mó giá cả thị trường xăng dầu. Việc tồn tại Quỹ Bình ổn giá xăng dầu khiến việc tổ chức và hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu khó hoạt động theo cơ chế kinh tế thị trường, giá xăng dầu trong nước không diễn biến theo xu hướng chung của giá thế giới, dẫn đến việc khi giá xăng dầu thế giới xuống thấp người tiêu dùng sẽ không được hưởng lợi.

Tiểu kết Chương 2

Thực tiễn ở nước ta hiện nay cho thấy, pháp luật về tổ chức và hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu đã có nhiều thay đổi theo cơ chế thị trường và thúc đẩy hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu ngày càng sôi động, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội. Tuy nhiên, cũng phải nhìn nhận rằng, cho dù có những thay đổi cơ bản về cơ chế trị trường nhưng hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu vẫn phải tuân thủ theo các quy định của Nhà nước về tổ chức và hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu.

Trong nội dung Chương này, học viên đã phân tích thực trạng thực thi pháp luật về tổ chức và hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu trên thực tiễn thi trường Việt Nam hiện nay. Đặc biệt là chú trọng phân tích tình hình thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu trong thời gian qua tại Việt Nam, từ đó, nêu lên được ưu điểm và những hạn chế của pháp luật về tổ chức và hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu hiện nay. Đây là cơ sở thực tiễn để đưa ra các kiến nghị giải pháp tại Chương 3 của Luận văn. Luận văn: Pháp luật về hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ:  

===>>> Luận văn: Giải pháp về hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu