Luận văn: Chế độ hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội

Chia sẻ chuyên mục Đề tài Luận văn: Chế độ hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thạc sĩ thì với đề tài Luận văn: Chế độ hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội -Thực trạng tại thành phố Hà Nội dưới đây chắc hẳn sẽ cho các bạn cái nhìn tổng quát hơn về đề tài này.

MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của nghiên cứu đề tài

Như chúng ta đã biết bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm bù đắp hoặc thay thế một phần thu nhập cho người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập từ nghề nghiệp do bị giảm hoặc mất khả năng lao động hay sức lao động không được sử dụng, thông qua việc hình thành và sử dụng một quỹ tài chính do sự đóng góp của các bên tham gia bảo hiểm xã hội và các nguồn thu hợp pháp khác, nhằm góp phần đảm bảo an toàn kinh tế cho người lao động và gia đình họ, đồng thời góp phần bảo đảm an toàn xã hội.

Bảo hiểm xã hội đã trở thành một nhu cầu tất yếu khách quan, một trong những quyền cơ bản của con người, đúng như trong “Tuyên ngôn nhân quyền của Đại hội đồng Liên hợp quốc” đã nêu: “Mọi quốc gia trên thế giới không phân biệt chế độ chính trị, xã hội, không phân biệt giàu hay nghèo đều phải thực hiện các chế độ về bảo hiểm xã hội” [26]. Chế độ hưu trí là một trong những chế độ quan trọng nhất của hệ thống an sinh xã hội, góp phần quan trọng làm cho xã hội được ổn định.Qua một thời gian dài tổ chức thực hiện, chế độ hưu trí cùng các chế độ bảo hiểm xã hội khác đã đảm bảo đời sống cho người lao động, tạo điều kiện cho họ yên tâm lao động sản xuất nâng cao chất lượng cuộc sống, giữ vững ổn định chính trị xã hội. Nhà nước ta đang từng bước hoàn thiện chính sách bảo hiểm xã hội nói chung và chế độ hưu trí nói riêng bằng việc ban hành các Văn bản, Nghị định, Thông tư và gần đây nhất là Luật bảo hiểm xã hội, Luật bảo hiểm y tế cùng các văn bản hướng dẫn thực hiện để phù hợp với sự phát triển của đất nước và xu thế hội nhập kinh tế thế giới.

Ở Việt Nam, qua 40 năm thực hiện, chế độ hưu trí luôn có vị trí quan trọng đặc biệt đối với người tham gia bảo hiểm xã hội. Chế độ hưu trí cùng với các chế độ bảo hiểm xã hội khác đã góp phần rất to lớn vào việc ổn định đời sống của công nhân viên chức, lực lượng vũ trang và gia đình họ làm cho họ yên tâm lao động sản xuất, thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ chính trị của đất nước trong thời kỳ hội nhập. Nhờ có chế độ hưu trí mà người lao động sau khi hết tuổi lao động hoặc sau một số năm công tác nhất định đã được nghỉ hưu và được nhận tiền hưu để ổn định cuộc sống. Tuy nhiên, do điều kiện lịch sử chế độ hưu trí thời kỳ bao cấp chưa thể hiện đúng bản chất của nó mà thể hiện tính ưu đãi bao cấp của Nhà nước cho một bộ phận dân cư là công nhân viên chức, lực lượng vũ trang. Nhưng trong thời kỳ đó chế độ hưu trí cũng đã góp phần rất lớn vào việc ổn định đời sống cho người lao động. Đến nay, khi nền kinh tế chuyển sang cơ chế thị trường -hàng hóa, nền kinh tế tăng trưởng, phát triển rộng đa ngành nghề, tạo công ăn, việc làm cho nhiều người lao động, dẫn đến nhu cầu về bảo hiểm xã hội đa dạng và ngày càng tăng, số lượng người về hưu cũng ngày càng nhiều thì đời sống của họ luôn luôn là mối quan tâm lớn của Đảng và nhà nước ta.

Từ đó đặt ra yêu cầu là thực hiện bảo hiểm xã hội đối với người về hưu như thế nào để đạt được hiệu quả cao nhất, đồng thời phù hợp với hoàn cảnh đất nước trong thời kỳ đổi mới… Để đáp ứng được yêu cầu này thì việc xây dựng và hoàn thiện chế độ hưu trí cho phù hợp với cơ chế quản lý mới là hết sức cần thiết. Luận văn: Chế độ hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội.

Thành phố Hà Nội là một đơn vị hành chính có dân số đông thứ hai cả nước, là trung tâm kinh tế, chính trị văn hóa xã hội của cả nước. Với dân số đông, lực lượng lao động dồi dào nên vấn đề thực hiện các quy định của Luật bảo hiểm xã hội trong đó có chế độ hưu trí là rất phức tạp, nhiều vướng mắc trong quá trình thực hiện phát sinh cần tìm được các phương án giải quyết.

Từ những sự phân tích trên, tác giả quyết định chọn đề tài “Chế độ hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội -Thực trạng tại thành phố Hà Nội” làm đề tài luận văn thạc sĩ.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

Chế độ hưu trí là một trong những chế độ quan trọng nhất trong Luật bảo hiểm xã hội của bất kỳ quốc gia nào. Nó xuất hiện từ giai đoạn đầu hình thành các chính sách bảo hiểm xã hội của các quốc gia. Ở Việt Nam nghiên cứu về chế độ hưu trí đã được quan tâm từ rất lâu. Vấn đề này được nghiên cứu dưới nhiều khía cạnh khác nhau. Có thể kể đến một số công trình sau:

• Tác giả Bùi Ngọc Thanh với bài viết: “Kiến nghị sửa đổi chế độ hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 19/2013;
• Tác giả Nguyễn Thị Kim Phụng với bài viết: “Góp ý vào Dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội: Hoàn thiện chế độ bảo hiểm hưu trí”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 8/2005.
• Tác giả Đặng Như Lợi với bài viết: “Cải cách Luật bảo hiểm xã hội để mở rộng bảo hiểm hưu trí đối với người cao tuổi”, Tạp chí Lý luận chính trị, số 12/2014;

Ngoài ra có thể kể đến một số công trình nghiên cứu ở cấp độ khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu về vấn đề này như:

• Tác giả Nguyễn Thị Hiên với công trình: Những điểm mới về chế độ bảo hiểm hưu trí của Luật bảo hiểm xã hội 2006, Trường Đại học Luật Hà Nội, năm 2007.
• Tác giả Lê Ngọc Linh với công trình: Cải cách chế độ bảo hiểm hưu trí trên thế giới và một số bài học kinh nghiệm cho Việt Nam, Trường Đại học Luật Hà Nội, năm 2008.
• Tác giả Trần Công Dũng với tác phẩm: “Góp phần hoàn thiện chế độ hưu trí trong pháp luật về bảo hiểm xã hội ở Việt Nam”, Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2002.

Tất cả những công trình trên đây đều tập trung nghiên cứu về vấn đề chế độ hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội các thời kỳ. Tuy nhiên, ở góc độ nào đó chưa có công trình nào nghiên cứu một cách đầy đủ, toàn diện và sâu sắc về vấn đề chế độ hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội năm 2006, từ đó làm cơ sở để hoàn thiện hơn chế độ bảo hiểm hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội. Như vậy việc nghiên cứu đề tài “Chế độ hưu trí trong quy định của Luật bảo hiểm xã hội – Thực trạng tại thành phố Hà Nội” là cần thiết cả về vấn đề lý luận và thực tiễn.

3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu Luận văn: Chế độ hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội.

Đề tài làm rõ những vấn đề lý luận về nội dung, vai trò của chế độ bảo hiểm hưu trí. Ngoài ra, luận văn còn đánh giá thực trạng của các quy định pháp luật về chế độ hưu trí, chỉ ra những điểm hạn chế và nguyên nhân của sự bất cập để từ đó đưa ra giải pháp hoàn thiện các quy định về chế độ hưu trí ở nước ta hiện nay từ thực tế trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Từ mục đích trên đề tài đặt ra những nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể sau:

Nghiên cứu đề ra định nghĩa, đặc điểm, vai trò của chế độ hưu trí trong chính sách bảo hiểm xã hội ở một quốc gia.

Nghiên cứu so sánh một số chính sách về chế độ hưu trí trong luật bảo hiểm xã hội một số quốc gia trên thế giới từ đó rút ra bài học cho Việt Nam;

Nghiên cứu các quy định của pháp luật hiện hành về chế độ bảo hiểm hưu trí.

Nghiên cứu thực tiễn thực hiện chế độ hưu trí tại thành phố Hà Nội, từ đó rút ra những vướng mắc, bất cập trong quy định của pháp luật về chế độ hưu trí và thực tiễn thực hiện chế độ hưu trí tại Hà Nội.

Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả hoạt động của Bảo hiểm xã hội về chế độ hưu trí.

4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu những vẫn đề lý luận về chế độ bảo hiểm hưu trí, về thực trạng các quy định của pháp luật về bảo hiểm hưu trí và thực trạng thực hiện chế độ bảo hiểm hưu trí trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Phạm vi nghiên cứu: Phạm vi nghiên cứu của luận văn là các quy định về bảo hiểm hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội năm 2006 và các văn bản hướng dẫn thi hành cũng như về thực trạng thực hiện chế độ bảo hiểm hưu trí của thành phố Hà Nội, đồng thời so sánh, đánh giá các điểm hạn chế của Luật bảo hiểm xã hội năm 2006 với Luật bảo hiểm xã hội năm 2014.

5. Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

Phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin về duy vật lịch sử và duy vật biện chứng, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật đặc biệt là về chính sách an sinh xã hội trong đó có chế độ bảo hiểm hưu trí.

Ngoài ra, đề tài còn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể của ngành luật học như: Các phương pháp tổng hợp, phân tích thống kê, điều tra xã hội học và phương pháp so sánh…

6. Đóng góp của luận văn

Góp phần làm rõ và hoàn thiện thêm những vấn đề lý luận và thực tiễn về hoạt động bảo hiểm xã hội nói chung và chế độ bảo hiểm hưu trí nói riêng. Luận văn: Chế độ hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội.

Làm rõ thực trạng thực hiện chế độ bảo hiểm hưu trí trên địa bàn thành phố Hà Nội trong những năm vừa qua.

Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật về chế độ bảo hiểm hưu trí và giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chế độ bảo hiểm hưu trí ở Việt Nam hiện nay.

Đề tài có thể làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu và học tập của sinh viên, học viên chuyên ngành luật. Ngoài ra đề tài còn có thể tham khảo trong quá trình xây dựng chính sách về chế độ hưu trí và nâng cao hiệu quả thực hiện chế độ hưu trí tại thành phố Hà Nội.

7. Kết cấu của luận văn

Ngoài Mở đầu, Kết luận, và Danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương:

• Chương 1: Khái quát chung về hưu trí và chế độ hưu trí
• Chương 2: Thực trạng chế độ hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội hiện hành và thực tiễn áp dụng trên địa bàn thành phố Hà Nội
• Chương 3: Giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện chế độ hưu trí trên trong Luật bảo hiểm xã hội từ thực tiễn trên địa bàn thành phố Hà Nội

Chương 1 Khái quát chung về hưu trí và chế độ hưu trí

1.1. Khái niệm về hưu trí và sự cần thiết phải có bảo hiểm hưu trí

1.1.1. Quan niệm về hưu trí

Hưu trí là khái niệm được dùng trong nhiều lĩnh vực khác nhau, nhưng đều được hiểu dưới khía cạnh thống nhất là giai đoạn tuổi già, người lao động đã hết tuổi lao động không tham gia vào các công việc lao động chính nữa. Hưu trí là tên gọi chỉ chung cho những người đã về hưu hoặc nghỉ hưu theo chế độ và được hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội. Hưu trí thường là người già, người có thâm niên công tác nhất định (ngoại trừ một số trường hợp nhà nước cho nghỉ mất sức vì thực hiện các công việc nặng nhọc, độc hại…) [29, tr.23]. Quan điểm về hưu trí thường xuất phát từ căn cứ về sức lao động của người lao động và căn cứ điều kiện kinh tế xã hội.

• Căn cứ về sức lao động của người lao động

Theo thời gian khả năng của con người cũng sẽ giảm dần, không một ai có thể khoẻ mạnh để lao động sản xuất ra của cải vật chất suốt cả cuộc đời. Khi già yếu khoản thu nhập mà họ dùng để chi tiêu cho cuộc sống sẽ hoặc là do tích góp trong quá trình lao động hoặc do được con cháu chu cấp… Những nguồn thu nhập này không thường xuyên và phụ thuộc vào điều kiện của từng người. Để đảm bảo lợi ích cho người lao động khi họ hết tuổi lao động và giúp họ có nguồn thu nhập thường xuyên, ổn định, Nhà nước đã thực hiện chế độ bảo hiểm hưu trí.

Do vậy chế độ hưu trí là hình thức bảo đảm thu nhập cho người lao động khi đã hết tuổi lao động cho đến khi họ chết. Trong quá trình lao động, họ cống hiến sức lao động để xây dựng đất nước bằng cách tạo ra thu nhập cho xã hội và cho bản thân. Do đó đến khi họ không còn khả năng lao động nữa thì người lao động cần được sự quan tâm ngược lại từ phía xã hội. Đó chính là khoản tiền trợ cấp hưu trí hàng tháng phù hợp với số phí bảo hiểm xã hội mà họ đã đóng góp trong suốt quá trình lao động. Nguồn trợ cấp này tuy ít hơn so với lúc đang làm việc nhưng nó rất quan trọng và cần thiết giúp cho người lao động ổn định cả về mặt vật chất cũng như tinh thần trong cuộc sống sau khi đã nghỉ hưu.

• Căn cứ về điều kiện kinh tế-xã hội Luận văn: Chế độ hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội.

Cơ chế đóng góp hình thành nên quỹ hưu trí đó là người lao động chỉ cần trích ra một tỷ lệ % tiền lương tương đối nhỏ khi còn đang làm việc trong một khoảng thời gian nhất định để đóng góp để đến khi hết tuổi lao động họ sẽ được chế độ hưu trí chi trả lương hưu từ nguồn quỹ đó. Thế nhưng không phải từ chính những khoản mà họ đóng góp. Bởi lẽ những khoản mà họ đóng góp trong thời gian làm việc sẽ được dùng để chi trả cho những người đã về hưu trước đó, nên khi họ về hưu thì những khoản đóng góp của thế hệ sau sẽ được dùng để trợ cấp cho họ. Khi có chế độ hưu trí thì người lao động sẽ yên tâm hơn về cuộc sống sau này của mình, có được sự ổn định cuộc sống trong quá trình nghỉ hưu. Chính vì vậy họ sẽ làm việc lao động một cách chăm chỉ để đạt năng suất cao nên làm tăng nguồn thu nhập cho bản thân họ và cả cho xã hội. Qua đó góp phần làm cho nền kinh tế phát triển tăng trưởng đời sống của người dân cũng được nâng cao. Thu nhập của người lao động trong quá trình làm việc càng lớn thì lương hưu nhận được sau này càng cao.Như ta đã biết thì chế độ hưu trí là chế độ chi trả dài hạn cho nên nguồn quỹ nhàn rỗi sẽ rất lớn đây sẽ là nguồn vốn đầu tư lớn cho phát triển nền kinh tế và xã hội.

Như vậy từ đó có thể hiểu chế độ hưu trí là một chế độ mang tính xã hội hóa cao được thực hiện một cách thường xuyên và đều đặn, kế tiếp từ thế hệ này sang thế hệ khác. Nói cách khác, chế độ hưu trí lấy đóng góp của thế hệ sau chi trả cho các thế hệ trước. Vì vậy, nó tạo ra sự ràng buộc và đoàn kết giữa các thế hệ, làm cho mọi người trong xã hội quan tâm và gắn bó với nhau hơn thể hiện mối quan tâm sâu sắc giữa người với người trong xã hội.

1.1.2. Sự cần thiết phải có bảo hiểm hưu trí

Bảo hiểm xã hội là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập đối với người lao động khi họ gặp phải những biến cố làm giảm hoặc mất khả năng lao động, mất việc làm trên cơ sở hình thành và sử dụng một quỹ tiền tệ tập trung nhằm đảm bảo đời sống cho người lao động và gia đình họ, góp phần đảm bảo an toàn xã hội [39, tr.56].

Cùng với sự phát triển kinh tế xã hội đặc biệt là sự phát triển của lực lượng sản xuất trên thế giới, bảo hiểm xã hội ngày càng trở thành nhu cầu thường xuyên, tự nguyện và chính đáng của người lao động. Ngay từ thế kỷ XVI những người nông dân ở vùng Anper đã nhận thấy để trợ cấp cho trường hợp một số người bị ốm đau hay tai nạn. Họ đã thành lập hội tương hỗ với cách thức mỗi người đều trích ra một phần thu nhập để đóng góp chung vào một quỹ, phòng khi có ai bị đau ốm hay tai nạn thì dùng quỹ đó để giúp đỡ. Hình thức sơ khai này được bảo hiểm xã hội phát triển dần nên, phạm vi được mở rộng ra để có thêm nhiều người tham gia, mở thêm các loại trợ cấp bổ sung [27].

Nguyên tắc chung trong hoạt động bảo hiểm này là gắn liền quyền lợi được hưởng với nghĩa vụ đóng góp. Tuy vậy bảo hiểm xã hội chỉ thực sự trở thành một lĩnh vực hoạt động mang tính chất và ý nghĩa xã hội sâu sắc từ đầu thế kỷ 19. Quá trình đó gắn liền với sự phát triển sản xuất công nghiệp, của nền kinh tế thị trường và thị trường sức lao động mà trong đó có quan hệ chủ thợ trong lao động được trở nên phổ biến. Luận văn: Chế độ hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội.

Một bộ luật đầu tiên về chế độ bảo hiểm trong lịch sử được hình thành ở nước Anh vào năm 1819. Bộ luật này có tên là bộ luật nhà máy. Nội dung cơ bản trong luật này là bảo hiểm cho lao động trong các xưởng thợ ở một nước công nghiệp khác, nước Đức đã ban hành luật bảo hiểm ốm đau vào năm 1883, luật tai nạn lao động năm 1884 và luật bảo hiểm người già và người tàn tật do lao động vào năm 1889 [40, tr.45]. Sự ra đời các bộ luật chính thức đầu tiên đó phản ánh một yêu cầu tất yếu khách quan của bảo hiểm xã hội.

Sang thế kỷ 20, hầu hết các nước trên thế giới mà trước hết là các nước công nghiệp phát triển ở một trình độ cao đều ban hành và thực hiện điều luật về bảo hiểm xã hội đối với người lao động. Với sự phát triển như vậy, bảo hiểm xã hội đã trở thành một lĩnh vực mang tính quốc tế rộng lớn. Hiện nay có hơn 160 quốc gia trên thế giới thực hiện bảo hiểm xã hội [25, tr.31].

Bảo hiểm hưu trí có vai trò rất quan trọng trong đời sống của mỗi người lao động, đó là phần tích lũy thu nhập của người lao động khi hết tuổi lao động không có khả năng lao động. Bảo hiểm hưu trí giúp đảm bảo đời sống cho người lao động khi họ về hưu do đó giúp cho xã hội ổn định và gắn bó. Ngày nay, tỷ lệ người già trong dân số càng tăng do đó ổn định đời sống cho bộ phận này là rất quan trọng. Mặt khác, khi nghỉ hưu người lao động được sống thoải mái hơn và an nhàn hơn. Đối với người có trình độ có khả năng họ lại tiếp tục cống hiến, truyền đạt kinh nghiệm cho thế hệ sau.

Người lao động trong quá trình lao động họ có được sự bảo đảm chắc chắn về phần thu nhập khi họ nghỉ hưu, làm cho họ yên tâm chú ý, không lo nghĩ về điều kiện sống khi nghỉ hưu do đó có thể làm việc với năng suất và chất lượng cao hơn.

Giúp người lao động tiết kiệm cho bản thân mình ngay trong quá trình lao động để bảo đảm đời sống khi nghỉ hưu, giảm bớt phần nào gánh nặng cho người thân, gia đình và xã hội.

Như vậy, trong suốt thời kỳ lịch sử, một nhu cầu tất yếu của con người là an dưỡng tuổi già mà không có sự lo lắng về thu nhập và cuộc sống. Khi về già sức lao động bị giảm sút, họ không thể làm việc tạo ra thu nhập. Do đó, nhu cầu cần một khoản tài chính ổn định hàng tháng để trang trải các thu nhập. Khi mà mô hình tháp dân số chuyển sang mô hình dân số già thì nhu cầu này càng lớn hơn và gánh nặng lên xã hội càng nhiều. Chính vì vậy bảo hiểm hưu trí là cứu cánh cho các chính sách an sinh xã hội của bất kỳ quốc gia nào.

1.2. Khái niệm chế độ hưu trí Luận văn: Chế độ hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội.

1.2.1. Định nghĩa chế độ hưu trí

Để đáp ứng nhu cầu tồn tại và phát triển, con người phải lao động để tạo ra của cải vật chất. Nhưng cùng với thời gian, con người sẽ bị già đi, sức khoẻ của họ bị giảm sút không còn khả năng lao động, không còn khả năng tự đáp ứng nhu cầu cho cuộc sống.Lúc đó khoản thu nhập mà họ có thể sinh sống hoặc là do tích góp trong quá trình lao động hoặc do con cháu nuôi dưỡng… Những nguồn thu nhập này không thường xuyên và phụ thuộc vào điều kiện của từng người. Đồng thời đảm bảo quyền và lợi ích cho người lao động khi họ hết tuổi lao động và giúp họ có nguồn thu nhập thường xuyên, ổn định đời sống, do đó Nhà nước đã thực hiện chế độ bảo hiểm hưu trí.

Như vậy, chế độ hưu trí là một chế độ mang tính xã hội hóa cao được thực hiện một cách thường xuyên và đều đặn, kế tiếp từ thế hệ này sang thế hệ khác. Nói cách khác, chế độ bảo hiểm hưu trí lấy đóng góp của thế hệ sau chi trả cho các thế hệ trước. Vì vậy, nó tạo ra sự ràng buộc và đoàn kết giữa các thế hệ, làm cho mọi người trong xã hội quan tâm và gắn bó với nhau hơn thể hiện mối quan tâm sâu sắc giữa người với người trong xã hội.

Hiện nay cũng có rất nhiều quan điểm khác nhau về chế độ hưu trí trong hệ thống các chính sách bảo hiểm xã hội.

Có quan điểm cho rằng, chế độ hưu trí là chế độ bảo hiểm xã hội đảm bảo thu nhập cho người hết tuổi lao động hoặc không còn tham gia quan hệ lao động nữa [40, tr.79].

Dưới góc độ pháp luật về an sinh xã hội thì: “Chế độ hưu trí là tổng hợp các quy phạm pháp luật quy định về các điều kiện và mức trợ cấp cho những người tham gia bảo hiểm hưu trí, khi đã hết tuổi lao động hoặc không còn tham gia quan hệ lao động” [40, tr.80] Luận văn: Chế độ hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội.

Qua nghiên cứu các quan điểm khác nhau về chế độ hưu trí ta thấy, các tác giả đều cho rằng chế độ hưu trí là chế độ áp dụng cho người lao động khi họ đã hết tuổi lao động hoặc không còn tham gia quan hệ lao động nữa. Ngoài ra bản chất của chế độ hưu trí là sự đảm bảo thu nhập bằng việc trợ cấp của quỹ bảo hiểm hưu trí dành cho người tham gia sau khi họ hết tuổi lao động hoặc không tham gia quan hệ lao động nữa.

Từ sự phân tích trên có thể đưa ra định nghĩa chế độ hưu trí: Là tổng hợp các quy phạm pháp luật quy định về các điều kiện và mức trợ cấp cho những người tham gia bảo hiểm hưu trí, khi đã hết tuổi lao động hoặc không còn tham gia quan hệ lao động.

Vậy chế độ hưu trí là chế độ bảo hiểm xã hội dài hạn nằm ngoài quá trình lao động nhưng lại được thể hiện ngay trong quá trình lao động. Người lao động tham gia đóng bảo hiểm xã hội trong một thời gian dài liên tục đến khi đủ về số lượng thời gian tham gia đóng bảo hiểm xã hội theo quy định thì mới đủ một trong những điều kiện để được hưởng bảo hiểm hưu trí.

Người được hưởng bảo hiểm hưu trí phải đạt đến một độ tuổi nhất định nào đó hoặc được giảm tuổi trong một số trường hợp do nghề nghiệp hoặc môi trường lao động tuỳ theo quy định của mỗi nước và mỗi giai đoạn của lịch sử gắn với điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội.

Khi đã đủ các điều kiện thì người lao động được hưởng trợ cấp hưu trí trong khoảng thời gian tính từ lúc về hưu cho đến khi người lao động chết. Quá trình hưởng dài hay ngắn tuỳ thuộc vào tuổi thọ của từng người.

Tỷ lệ hưởng và mức hưởng được xác định trên cơ sở mức đóng và thời gian đóng bảo hiểm xã hội trong quá trình lao động.

Chế độ hưu trí có sự tách biệt giữa đóng và hưởng, đồng thời là chế độ nằm ngoài quá trình lao động. Vì vậy, để được hưởng chế độ hưu trí thì người lao động phải tham gia đóng bảo hiểm xã hội ngay trong quá trình lao động, số tiền đóng góp vào quỹ bảo hiểm hưu trí trong quá trình lao động được tích luỹ và được dùng để chi trả lương hưu sau khi nghỉ việc, đồng thời quỹ bảo hiểm xã hội cũng dùng để chi trả cho những người thuộc thế hệ trước đang hưởng lương hưu. Như vậy có sự kế thừa giữa các thế hệ lao động trong việc hình thành quỹ bảo hiểm hưu trí. Đây là đặc trưng thể hiện nguyên tắc số đông bù số ít, đoàn kết, tương trợ của bảo hiểm hưu trí.

Thể hiện mối quan hệ chặt chẽ giữa người lao động và người sử dụng lao động. Người sử dụng lao động muốn có sự phát triển sản xuất kinh doanh thì người việc tập trung thiết bị máy móc, họ cũng phải quan tâm đến cuộc sống người lao động. Phải tạo cho người lao động việc làm và cũng phải đảm bảo cuộc sống cho họ khi họ hết tuổi lao động.

1.2.2. Nguyên tắc cơ bản của chế độ hưu trí Luận văn: Chế độ hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội.

Thứ nhất, đảm bảo mọi thành viên trong xã hội (trong độ tuổi lao động và có khả năng lao động) có quyền tham gia và hưởng quyền lợi về bảo hiểm xã hội.

Đảng và Nhà nước chúng ta hết sức coi trọng, chăm lo chính sách an sinh xã hội, trong đó bảo hiểm xã hội là một trụ cột, được thể hiện trong Cương lĩnh, trong văn kiện của các kỳ Đại hội Đảng, Nghị quyết, Kết luận của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị. Và gần đây nhất là Kết luận số 23-KL/TW, ngày 29.5.2012 và Nghị quyết số 15-NQ/TW, ngày 01.6.2012 của Hội nghị Trung ương 5; Kết luận số 63-KL/TW ngày 27.5.2013 của Hội nghị lần thứ Bảy, Ban Chấp hành Trung ương khóa XI, đề cập khá cụ thể chính sách bảo hiểm xã hội với định hướng đa dạng hóa hình thức, mở rộng đối tượng tham gia, bảo đảm quyền lợi của người tham gia bảo hiểm, tuân thủ nguyên tắc đóng – hưởng, bảo đảm cân đối quỹ bảo hiểm xã hội, xây dựng chính sách khuyến khích nông dân, lao động trong khu vực phi chính phủ tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện. Phấn đấu đến năm 2020 có khoảng 50% lực lượng lao động tham gia bảo hiểm xã hội[52, tr.34].

Thứ hai, đảm bảo thực sự cho người lao động về mức thu nhập để có thể duy trì được cuộc sống khi bị mất sức lao động tạm thời cũng như khi tuổi già hết khả năng lao động.

Trong cả cuộc đời của người lao động thương thời gian lao động dài hơn thời gian người lao động hết tuổi lao động đến lúc chết. Hơn nữa, không phải tất cả những người tham gia bảo hiểm cùng một lúc đều có nhu cầu bảo hiểm. Do vậy, nguyên tắc trước hết của bảo hiểm xã hội nói chung và bảo hiểm hưu trí nói riêng là lấy số đông bù số ít, lấy khoảng thời gian lao động có thu nhập để bảo hiểm cho người lao động khi hết khả năng lao động.

Thứ ba,có sự phân biệt hợp lý chế độ hưởng bảo hiểm hưu trí giữa lao động nam và lao động nữ. Một mặt xuất phát từ truyền thống ưu đãi phụ nữ tồn tại từ lâu trong cộng đồng và được Nhà nước thừa nhận.

Trong Luật bảo hiểm xã hội, ngoài các quy định chung về chế độ bảo hiểm xã hội đối với người lao động tham gia bảo hiểm xã hội, còn có các quy định riêng đối với lao động nữ. Vấn đề này được thể hiện khá rõ ràng trong quy định về chế độ thai sản và chế độ hưu trí.

Về chế độ hưu trí, mức đóng và phương thức đóng vào quỹ hưu trí thì tử tuất là như nhau giữa lao động nam và lao động nữ. Tuy nhiên lại có sự khác nhau về độ tuổi được hưởng. Trong điều kiện làm việc bình thường, sức khỏe bình thường và có thời gian đóng bảo hiểm xã hội đủ 20 năm trở lên, độ tuổi nghỉ hưu của lao động nữ là 55 tuổi (lao động nam là 60 tuổi), một số trường hợp đặc biệt về điều kiện lao động hoặc bị suy giảm khả năng lao động, độ tuổi nghỉ hưu của lao động nữ cũng thấp hơn độ tuổi của lao động nam 5 tuổi. Luận văn: Chế độ hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội.

Mức bình quân tiền lương, tiền công tháng đóng bảo hiểm xã hội để tính hưởng lương hưu là như nhau, nhưng mức hưởng cũng có sự khác nhau về công thức tính. Mức lương hưu hàng tháng của người lao động đủ điều kiện theo quy định của Luật bảo hiểm xã hội được tính bằng 45% mức bình quân tiền lương, tiền công tháng đóng bảo hiểm xã hội tương ứng với 15 năm đóng bảo hiểm xã hội, sau đó cứ thêm mỗi năm đóng bảo hiểm xã hội được tính thêm 2% đối với nam và 3% đối với nữ, mức tối đa được hưởng bằng 75%. Như vậy, thời gian đóng bảo hiểm xã hội để hưởng lương hưu đủ 75% mức bình quân tiền lương, tiền công tháng làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội theo quy định của lao động nữ là 25 năm, của lao động nam là 30 năm. Mặc dù sự khác nhau này không hẳn đã đảm bảo được quyền bình đẳng giữa lao động nam và lao động nữ, trong một số trường hợp và với những nhóm đối tượng nhất định, độ tuổi nghỉ hưu của nữ có thể tăng dần và ngang bằng với nam như lao động trong các lĩnh vực nghiên cứu khoa học, giáo dục…

Vấn đề nêu trên không mang tính chất so sánh thiệt – hơn mà theo quan điểm ưu tiên bảo vệ lao động nữ. Việc thiết kế chế độ, điều kiện hưởng, mức hưởng và thời gian hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội của lao động nữ liên quan đến nhiều yếu tố như giới tính, thể chất, tâm sinh lý, văn hóa truyền thống…đặc biệt là thiên chức của phụ nữ nói chung, lao động nữ nói riêng trong việc sinh con, nuôi con và giáo dục con cái, bởi vì tâm lý, tình cảm, tính cách, lối sống…của con trẻ chịu ảnh hưởng rất lớn từ người mẹ – một trong những yếu tố cơ bản xây dựng nhân cách một con người. Chính vì vậy, chính sách bảo hiểm xã hội đối với lao động nữ nằm trong sự tương quan giữa các chính sách khác về phụ nữ như chính sách về sự tiến bộ của phụ nữ; chính sách về bảo vệ và chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em; chính sách bình đẳng giới.

Thứ tư, giảm độ tuổi nghỉ hưu đối với một số ngành nghề, lĩnh vực nhất định. Nguyên tắc này quy định người lao động làm những công việc nặng nhọc độc hại, làm việc ở những vùng sâu vùng xa hoặc làm việc trong lực lượng vũ trang sẽ được nghỉ hưu sớm hơn nhưng không phải trừ tỷ lệ lương hưu.

Theo quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội, người lao động được hưởng lương hưu khi nghỉ việc mà nam từ đủ 55 tuổi đến đủ 60, nữ từ đủ 50 đến đủ 55 tuổi và có 20 năm đóng bảo hiểm xã hội trở lên, trong đó có đủ 15 năm làm việc hoặc công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm thuộc danh mục do Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội và Bộ Y tế ban hành hoặc có đủ 15 năm làm việc ở nơi có phụ cấp khu vực hệ số 0,7 trở lên. Luận văn: Chế độ hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội.

Trường hợp người lao động đã đủ điều kiện hưởng lương hưu theo quy định trên mà vẫn muốn tiếp tục làm việc và người sử dụng lao động vẫn có nhu cầu sử dụng thì người lao động vẫn tiếp tục làm việc và tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc theo quy định. Trường hợp người sử dụng lao động không có nhu cầu hoặc người lao động không muốn tiếp tục làm việc thì thủ tục hồ sơ giải quyết để người lao động hưởng lương hưu được quy định tại Điều 119, Điều 122 Luật Bảo hiểm xã hội. Theo đó người sử dụng lao động phải ra quyết định nghỉ việc và lập hồ sơ hưởng lương hưu đối với người đang đóng bảo hiểm xã hội gửi cơ quan bảo hiểm xã hội giải quyết theo quy định.

Thứ năm, bảo đảm nguồn quỹ bảo hiểm xã hội.

Bảo đảm an toàn, cân đối Quỹ Bảo hiểm xã hội được xem là một trong những mục tiêu chính trong của Luật BHXH (năm 2010). Tuy nhiên, với nhiều điểm mới được đưa ra, như: thay đổi công thức tính lương hưu, tăng thời gian đóng bảo hiểm xã hội, nâng tuổi về hưu… có nhiều tranh luận khác nhau.

Về công thức tính lương hưu, vẫn giữ nguyên tỷ lệ hưởng lương hưu tối đa là 75% nhưng thay đổi cách tính tỷ lệ hưởng lương hưu theo hướng có lộ trình tăng dần.

Theo Ðiều 55 của Luật năm 2014,có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm 2016, số năm đóng bảo hiểm xã hội tương ứng với 45% mức bình quân tiền lương tháng để tính lương hưu cho người về hưu vào năm 2016 là 16 năm; năm 2017 là 17 năm; năm 2018 là 18 năm; năm 2019 là 19 năm và năm 2020 là 20 năm (thay vì cách tính hiện nay là 15 năm đóng bảo hiểm xã hội được hưởng 45%).

Tăng tỷ lệ giảm trừ do về hưu trước tuổi từ 1% lên 2% tương ứng với mỗi năm về hưu trước tuổi.

Thống kê của bảo hiểm xã hội Việt Nam cho thấy, từ năm 2010 đến nay hơn 70% số người hưởng lương hưu có hơn 30 năm đóng bảo hiểm (đối với nam) và 25 năm (đối với nữ). Ðiều này cho thấy tác động của việc điều chỉnh theo quy định mới sẽ chỉ ảnh hưởng nhiều tới khoảng 30% số người không đủ số năm đóng góp để được hưởng mức đóng tối đa.

Thứ sáu, bảo đảm sự thống nhất và liên tục của bảo hiểm xã hội nói chung và bảo hiểm hưu trí nói riêng.

Chế độ hưu trí là chế độ mang tính chất hoàn trả và ít nhiều có sự tách biệt giữa đóng và hưởng vì người tham gia bảo hiểm đóng suốt thời kỳ lao động được hưởng trợ cấp khi về hưu điều này thể hiện tính kế thừa liên tục giữa những người lao động để hình thành quỹ hưu trí. Thời gian đóng và hưởng có thể chênh lệch nhau nhiều hay ít phụ thuộc vào tuổi thọ cũng như số năm tham gia công tác. Luận văn: Chế độ hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội.

Đảm bảo quyền lợi cho người lao động và người sử dụng lao động khi tham gia bao hiểm xã hội, thì được hưởng các chế bảo hiểm ngắn hạn như chế độ ốm đau, thai sản, tai nạn lao đông … cũng như chế độ bảo hiểm dài hạn như chế độ hưu trí, tử tuất. Bảo đảm thời gian đóng, mức đóng phù hợp với mức hưởng bảo hiểm xã hội, nhằm chăm lo tốt đời sống cho người lao động, gia đình của họ và ổn định đời sống kinh tế – xã hội [43, tr.68].

Thứ bảy, đảm bảo sự công bằng trong cho đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội và bảo đảm ổn định nhiều mặt về kính tế – xã hội.

Chế độ hưu trí rất quan trọng trong chính sách bảo hiểm xã hội của một quốc gia, hầu hết người lao động của quốc gia đó đều tham gia chế độ hưu trí gần như cả cuộc đời mình, tác động đời đời sống vật chất, tinh thần của người lao động và gia đình của họ cũng như của xã hội, như vậy chế độ hưu trí có ảnh hưởng đến hầu như toàn bộ dân số của một nước và có thể ảnh hưởng rất lớn đến nhiều mặt kinh tế xã hội của quốc gia đó. Để không ảnh hưởng đến đời sống của người lao động nói riêng và ảnh hưởng đến kinh tế -xã hội của một quốc gia nói chung thì cần thực hiện tốt chế độ hưu trí, đồng thời, đảm bảo sự công bằng của người tham gia bảo hiểm xã hội[43, tr.58]

1.2.3. Vai trò của chế độ hưu trí

Qua hoạt động bảo hiểm xã hội, những rủi ro trong đời sống của người lao động được dàn trải theo nhiều chiều, tạo khả năng giải quyết an toàn nhất, với chi phí thấp nhất. Bảo hiểm xã hội là căn cứ đánh giá trình độ quản lý rủi ro và mức độ an sinh xã hội đạt được trong mỗi nước. Bảo hiểm xã hội còn là sự phản ánh trình độ phát triển kinh tế, xã hội của mỗi quốc gia. Hoạt động bảo hiểm xã hội cũng góp phần vào việc huy động vốn đầu tư, làm cho thị trường tài chính phong phú và kinh tế, xã hội phát triển. Từ đó có thể nhận thấy chế độ hưu trí có vai trò to lớn trong đời sống xã hội. Trong giai đoạn hiện nay khi đất nước đang ngày càng hoàn thiện quá trình công nghiệp hoá-hiện đại hoá thì những “rủi ro” như ốm đau, tai nạn lao động- bệnh nghề nghiệp, thai sản, mất việc làm…lại diễn ra một cách thường xuyên và ngày càng phổ biến hơn, phức tạp hơn. Khi những rủi ro này xảy ra sẽ gây khó khăn cho người lao động về cả mặt vật chất lẫn tinh thần, ảnh hưởng không tốt cho cả cộng đồng.

Thứ nhất, đối với người lao động, chế độ hưu trí đã đảm bảo được việc thực hiện quyền và lợi ích chính đáng của người lao động sau khi đã hoàn thành nghĩa vụ lao động với xã hội. Tiền lương mà họ nhận được là kết quả tích luỹ trong suốt quá trình làm việc đóng góp vào quỹ bảo hiểm xã hội. Đây là khoản thu nhập chính đáng, là chỗ dựa chủ yếu nhằm bảo đảm cuộc sống về cả vật chất lẫn tinh thần cho người lao động trong quãng đời còn lại sau quá trình lao động. Có thể khi về già, nhiều người lao động cũng có những khoản tích luỹ, có chỗ dựa là con cháu song phần lớn là họ trông cậy vào khoản trợ cấp hưu trí. Hơn nữa, khoản trợ cấp này còn là chỗ dựa tinh thần cho người hết tuổi lao động. Người về hưu sẽ cảm thấy tự tin, yên tâm trong cuộc sống khi họ được hưởng lương hưu, không bị mặc cảm là gánh nặng của gia đình và xã hội.

Đối với người sử dụng lao động, Bảo hiểm hưu trí giúp các tổ chức sử dụng lao động ổn định hoạt động sản xuất kinh doanh thông qua việc phân phối các chi phí cho người lao động một cách hợp lý. Bảo hiểm xã hội tạo điều kiện để người sử dụng lao động có trách nhiệm với người lao động không chỉ khi trực tiếp sử dụng lao động mà trong suốt cuộc đời người lao động. Bảo hiểm xã hội còn giúp đơn vị người sử dụng lao động ổn định nguồn chi ngay cả khi có rủi ro lớn xảy ra

Thứ hai, tham gia bảo hiểm xã hội vừa mang tính bắt buộc, vừa mang tính tự nguyện.

Chính sách bảo hiểm xã hội với định hướng đa dạng hóa hình thức, mở rộng đối tượng tham gia, bảo đảm quyền lợi của người tham gia bảo hiểm, tuân thủ nguyên tắc đóng – hưởng, bảo đảm cân đối quỹ bảo hiểm xã hội, xây dựng chính sách khuyến khích nông dân, lao động trong khu vực phi chính thức tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, được ghi nhận trong các văn bản pháp luật như Luật bảo hiểm xã hội năm 2014, trong các văn bản của các cơ quan Nhà nước khác… [53, tr.37]

Về hình thức tham gia bảo hiểm được mở rộng cho nhiều đồi tượng có thể tham gia bảo hiểm, chủ yếu với hai hình thức là bảo hiểm bắt buộc (áp dụng cho các đối tượng khi đủ các điều kiện được tham gia), bảo hiểm xã hội tự nguyện được mở rộng hơn về đối tượng tham gia và mức đóng phí, Nhà nước thực hiện chính sách khuyến khích nhiều người dân tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện. Luận văn: Chế độ hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội.

Thứ ba,đối với xã hội, chế độ hưu trí thể hiện trách nhiệm của Nhà nước, của xã hội và của người sử dụng lao động đối với những người đã có quá trình lao động đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước, nay hết tuổi lao động. Chế độ này phản ánh rõ nét các giá trị xã hội, tính nhân văn, nhân đạo của dân tộc, là một trong những nội dung nòng cốt của chính sách đảm bảo xã hội quốc gia.

Hiện nay xu hướng già hoá của dân số thế giới dẫn đến số lượng người nghỉ hưu ngày càng tăng. Điều đó cho thấy rõ vai trò ngày càng quan trọng của chế độ hưu trí trong đời sống kinh tế xã hội của mỗi quốc gia. Hơn nữa, chế độ bảo hiểm hưu trí còn thể hiện được sự quan tâm chăm sóc của Nhà nước, người sử dụng lao động đối với người lao động, và nó còn thể hiện đạo lý của dân tộc đồng thời còn phản ánh trình độ văn minh của một chế độ xã hội [45, tr.48].

Sau khi về hưu không tham gia lao động nữa đồng thời họ sẽ không đóng góp vào quỹ nữa thì lúc này số tiền mà người lao động đã đóng góp trước đó khi còn làm việc sẽ được dùng để chi trả một số tiền trợ cấp gọi là lương hưu. Lương hưu thường được cơ quan bảo hiểm chi trả định kỳ theo tháng cho người về hưu. Việc chi trả định kì hàng tháng sẽ giúp cho người về hưu trang trải được cuộc sống của chính mình không phải phụ thuộc vào con cái hay xã hội. Không còn làm việc nữa nhưng họ vẫn nhận được lương. Điều này sẽ làm cho họ yên tâm hơn về cuộc sống sau này.

Chế độ hưu trí là chế độ mang tính chất hoàn trả và ít nhiều có sự tách biệt giữa đóng và hưởng vì người tham gia bảo hiểm đóng suốt thời kỳ lao động được hưởng trợ cấp khi về hưu điều này thể hiện tính kế thừa liên tục giữa những người lao động để hình thành quỹ hưu trí. Thời gian đóng và hưởng có thể chênh lệch nhau nhiều hay ít phụ thuộc vào tuổi thọ cũng như số năm tham gia công tác. Những người nào mà có tuổi thọ cao thì thời gian được hưởng chế độ hưu trí càng dài và ngược lại. nên việc xác định mức đóng mức hưởng rất phức tạp ảnh hưởng rất lớn đến nguồn quỹ hưu trí.

1.3. Chế độ hưu trí trong pháp luật một số nước trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam Luận văn: Chế độ hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội.

1.3.1 Chế độ hưu trí trong pháp luật một số nước

• Ở Canada

Theo quan điểm tại Canada thì tình trạng hưu trí của mỗi người là khác nhau, quy tắc chung là mọi người cần ít nhất là 70% thu nhập trước khi nghỉ hưu để có thể sống một cách thoải mái trong thời kỳ nghỉ hưu. Hệ thống thu nhập hưu trí của Canada thường được so sánh với một ngôi nhà 3 tầng:

Tầng thứ nhất là an sinh tuổi già (OAS) đảm bảo sự hỗ trợ cơ bản cho những người từ 65 tuổi đáp ứng được một số đòi hỏi về thời gian cư trú.

Tầng thứ hai là chế độ trợ cấp hưu trí ở Canada (CPP) đảm bảo sự hỗ trợ bổ sung trên cơ sở thu nhập và đóng góp cho người từ 60 tuổi trở lên. Trong chế độ này cũng có trợ cấp thương tật, cho người góa và tử tuất. Quebech có một chế độ riêng tương tự.

Tầng thứ ba là trợ cấp hưu trí tư nhân và tiết kiệm cá nhân, một số chương trình được hỗ trợ về thuế, như trợ cấp hưu trí nghề nghiệp (RPPs) và Chương trình tiết kiệm hưu trí có đăng ký (RRSPs) [49, tr.17].

Về chế độ an sinh tuổi già (OAS) là một phần chủ yếu của hệ thống của Canada về thu nhập cho người về hưu. Các trợ cấp bao gồm trợ cấp cơ bản của An sinh tuổi già, các Bổ sung về thu nhập được bảo đảm và Trợ cấp cho vợ hoặc chồng. Theo Luật về bảo hiểm người già có hiệu lực từ năm 1952, thay thế cho Luật năm 1927, cho phép chính phủ liên bang chia sẻ chi phí về phúc lợi người già cho các bang việc chi trả về bảo hiểm người già, việc chi trả này theo đánh giá các nguồn.

Luật này của Canada đã được sửa đổi, bổ sung nhiều lần. Trong số những sửa quan trọng nhất có thể kể đến: Việc giảm tuổi có thể nhận trợ cấp từ 70 tuổi xuống còn 65 tuổi; Việc thiết lập bổ sung về thu nhập được bảo đảm; Tăng hàng năm trợ cấp theo giá sinh hoạt; Chỉ số hóa hàng quý; thiết lập trợ cấp cho vợ hoặc chồng…

Về kinh phí, quỹ An sinh tuổi già được tài trợ bằng nguồn thu thuế của Chính phủ liên bang. Về quản lý, An sinh tuổi già được Tổng vụ về các chương trình bảo hiểm thu nhập của Bộ phát triển nguồn nhân lực Canada quản lý qua các văn phòng vùng đặt tại mỗi bang hoặc lãnh thổ. Về chỉ số hóa, tất cả các trợ cấp được chi trả theo Luật về bảo hiểm người già được tăng vào tháng 01, tháng 4 và tháng 10 hàng năm, theo sự gia tăng của giá sinh hoạt, theo chỉ số giá cả tiêu dùng.

Chế độ trợ cấp hưu trí của Canada (CPP) là một chế độ bảo hiểm xã hội đóng góp dựa trên thu nhập. Chế độ bảo hộ người đã tham gia đóng góp và gia đình họ chống lại sự mất thu nhập có thể do sự về hưu, sự tàn phế và chết. Chế độ được áp dụng trên toàn Canada. Quessbec có một chương trình tương tự, đó là Chế độ trợ cấp hưu trí của Quesbec liên quan chặt chẽ với chế độ trợ cấp hưu trí của Canada. Những thỏa thuận giữa chính phủ liên bang và bang là sự điều phối giữa hai chế độ. Chế độ hưu trí ở Canada được thể hiện cụ thể như sau: Luận văn: Chế độ hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội.

Về kinh phí,chế độ trợ cấp hưu trí được tài trợ theo nguồn đóng góp từ người sử dụng lao động, người lao động và người làm việc cho mình cũng như nhờ có lợi ích từ Qũy đầu tư của Chế độ trợ cấp hưu trí của Canada.

Cơ quan đầu tư của Chế độ trợ cấp hưu trí hoạt động độc lập với các chính phủ liên bang và bang. Cơ quan sẽ kêu gọi các chuyên gia cao cấp để đầu tư quỹ của chế độ trợ cấp hưu trí trong các thị trường tài chính. Cơ quan sẽ chịu gần như cùng các quy tắc đầu tư giống như các chế độ hưu trí khác. Cơ quan này chịu trách nhiệm trước công chúng và sẽ báo cáo định kỳ về hiệu quả đầu tư.

Về số tiền đóng góp,sự đóng góp được trích từ khoảng lợi hàng năm tính gộp và mức tối đa đòi hỏi là mức tối đa lợi tức hàng năm có thể trợ cấp (MGAP). MGAP liên quan trực tiếp đến tiền công trung bình Canada. Trong mục đích bảo đảm sự bền vững tài chính của Chế độ trợ cấp hưu trí, các tỉ lệ đóng góp sẽ tiếp tục tăng lên dần dần để đạt được tỉ lệ 9,9%. Các bộ trưởng tài chính liên bang và bang sẽ phải xem xét và cập nhật ba năm một lần bảng tính sẵn tỉ lệ được dự kiến này cho đến 25%.

Về quản lý, tổng vụ các chương trình an toàn thu nhập của bộ phát triển nguồn nhân lực quản lý Chế độ trợ cấp hưu trí qua các văn phòng vùng đặt ở mỗi bang và mỗi lãnh thổ. Phòng quan hệ quốc tế, đặt ở Ottawa chịu trách nhiệm trách nhiệm các trợ cấp trong khuôn khổ các thỏa thuận quốc tế về an sinh xã hội do Canada đã ký kết.

Về điều kiện có thể được nhận bảo hiểm, tất cả mọi người thực hiện tối thiểu một sự đóng góp hợp thức vào Chế độ trợ cấp hưu trí (CPP) có thể nhận một trợ cấp hưu trí hàng tháng sau ngày sinh thứ 60 của mình. Những người đóng góp hợp thức cho CPP và Qũy trợ cấp hưu trí của Quebec được coi như là những người đóng góp cho hai chế độ. Những người đóng góp cho hai chế độ ở thời điểm mà họ trình đơn, sống ở ngoài lãnh thổ Quebec thì nhận trợ cấp CPP. Tiếp đó, CPP đề nghị Qũy trợ cấp hưu trí Quebec trả trợ cấp phần mình và ngược lại. Những người đóng góp cho hai chế độ, ở thời điểm họ trình đơn sống hoặc đã sống ở Quebec, trước khi rời Canada để đi sống ở một nước khác sẽ nhận trợ cấp của Quebec.

Về số tiền trợ cấp, trợ cấp hưu trí được trả cho một người ở tuổi 65 là một trợ cấp hàng tháng bằng 25% lợi tức trung bình hàng tháng mở ra quyền trợ cấp của người đóng góp trong thời kỳ đóng góp. Thời kỳ đóng góp của một người được xác định như là thời kỳ: Bắt đầu từ ngày 01/01/1966 hoặc thời điểm mà người đóng góp đủ 18 tuổi, theo thời điểm muộn nhất trong các tình huống có thể xảy ra này, và; Kết thúc thông thường vào thời điểm mà người nhận trợ cấp hưu trí hoặc đến tuổi 70 (theo cái gì đến đầu tiên). Luận văn: Chế độ hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội.

Tuy nhiên, các tháng mà một người đóng góp bị coi là không hợp thức đối với Chế độ trợ cấp hưu trí hoặc quỹ trợ cấp hưu trí Quebec không được tính là thời gian đóng góp. Nếu một khách hàng đã nhận trợ cấp tàn phế sau khi đã đạt 60 tuổi, trợ cấp hưu trí của họ đã được tính toán theo MGAP tồn tại vào thời điểm bắt đầu tàn phế. Trợ cấp được chỉ số hóa theo chỉ số giá cả sinh hoạt.

Một số thời kỳ của lợi tức thấp nhất hoặc không có – cho đến 15% của thời kỳ đóng góp của người đóng góp – có thể được loại trừ tính toán lợi tức hàng tháng mở quyền trợ cấp. Việc không tính đến này nhằm đảm bảo một sự đền bù đối với thời kỳ thất nghiệp, ốm đau, học tập….

Các tháng có lợi tức thấp nhất hoặc không có dành cho chăm sóc con dưới 7 tuổi cũng có thể được loại trừ trong thời kỳ đóng góp. Quy định này để bảo đảm rằng những người dành một thời kỳ của cuộc đời làm việc của họ cho việc chăm sóc con cái không bị chịu việc hoàn trợ cấp ở tuổi về hưu. Quy định này được áp dụng cho những người đã nhận trợ cấp gia đình hoặc cho những người vợ hoặc chồng được hưởng trợ cấp gia đình. Quy định này cũng được áp dụng cho những người nhận trợ cấp tài chính cho con cái.

Nếu trợ cấp được nhận trước tuổi 65, số tiền nhận được bị giảm 0,5% cho mỗi tháng tính gộp giữa lúc bắt đầu trợ cấp và tháng sau ngày sinh nhật thứ 65 của người được hưởng. Cũng vậy, những người lùi việc chuyển trợ cấp của mình giữa 65 và 70 tuổi sẽ thấy trợ cấp của mình được điều chỉnh tăng lên 0,5% cho mỗi tháng tính gộp giữa tháng sau ngày sinh nhật thứ 65 và tháng bắt đầu trợ cấp. Tuy nhiên không có sự điều chỉnh nào đó đối với các tháng sau của ngày sinh thứ 70. Như vậy, một sự điều chỉnh tối đa 30%, lên hoặc xuống, được dự kiến [49, tr.43].

Nếu một đơn được trình sau ngày sinh nhật thứ 65, việc truy lĩnh cho một thời kỳ tối đa 12 tháng có thể được thực hiện, hoặc người đề nghị có thể chọn tỷ lệ trợ cấp điều chỉnh. Trợ cấp hưu trí bằng khoảng 25% thu nhập của một người trước khi về hưu. Năm 2001, trợ cấp tối đa lên đến 775 đô la khi bắt đầu ở tuổi 65.

Như vậy, nghiên cứu về chế độ hưu trí ở Canada ta có thể thấy chính sách hưu trí rất linh hoạt và đa dạng cho nhiều đối tượng khác nhau. Chính sách hưu trí ở Canada có ba chế độ khác nhau dành cho nhiều đối tượng khác nhau, trên 60, trên 65 tuổi và chế độ hưu trí tự nguyện dành cho các thành viên của hội đoàn. Điều này cho thấy sự mãnh mẽ trong chế độ hưu trí tự nguyện ở Canada, đây là một trong những thế mạnh và sự phát triển trong tương lai của chế độ hưu trí trên thế giới.

Ngoài ra chế độ hưu trí của Canada còn cho thấy sự linh hoạt trong việc nhận bảo hiểm hưu trí của người lao động đã đủ điều kiện hưởng bảo hiểm. Ví dụ như chính sách lùi thời gian hưởng bảo hiểm “những người lùi việc chuyển trợ cấp của mình giữa 65 và 70 tuổi sẽ thấy trợ cấp của mình được điều chỉnh tăng lên 0,5% cho mỗi tháng tính gộp giữa tháng sau ngày sinh nhật thứ 65 và tháng bắt đầu trợ cấp”. Điều này cho thấy sự lựa chọn đa dạng của người tham gia chế độ bảo hiểm.

Những vấn đề này có thể là bài học kinh nghiệm rất quý báu cho Việt Nam trong quá trình xây dựng chế độ bảo hiểm hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội như tăng cường chế độ bảo hiểm hưu trí tự nguyện cho người lao động, tăng khả năng linh hoạt và đa dạng của chế độ hưu trí tạo ra sự lựa chọn dễ dàng của người lao động khi tham gia chế độ hưu trí. Đồng thời quy định một cách linh hoạt trong quá trình hưởng bảo hiểm hưu trí của người lao động.

• Ở Trung Quốc Luận văn: Chế độ hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội.

Chế độ bảo hiểm hưu trí hiện hành ở Trung Quốc bao gồm bảo hiểm hưu trí bắt buộc và bảo hiểm hưu trí tự nguyện. Trong đó bảo hiểm hưu trí bắt buộc đối với người làm công ăn lương thuộc doanh nghiệp quốc doanh, sở hữu doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

• Về điều kiện hưởng lương hưu: Tuổi hưu, nam 60 tuổi có công tác liên tục 25 năm,nữ 50 tuổi (làm nghề chân tay) có 20 năm công tác liên tục hoặc 55 tuổi (làm nghề trí óc) có 20 năm công tác liên tục [13, tr.25].
• Về thời gian đóng phí bảo hiểm hưu trí: Nam 25 năm, nữ 20 năm, nếu đóng hơn 10 năm so với quy định thì được hưởng trợ cấp hưu bổ sung.
• Về cơ cấu đóng bảo hiểm: Người lao động: 4% tiền lương; Người sử dụng lao động: 20% so với quỹ lương.
• Về mức trợ cấp tối đa: Khu vực nông thôn trả bằng 200% lương bình quân/năm; Khu vực thành thị trả bằng 35% lương bình quân/năm.
• Về cơ quan quản lý:Hội đồng Nhà nước; công đoàn trung ương (ACFTU); Bộ Y tế quốc gia.

Điểm nổi bật của Trung Quốc trong chính sách bảo hiểm xã hội, trong đó có chế độ hưu trí là có sự phân biệt rõ ràng giữa khu vực thành thị và nông thôn. Sự khác biệt này là do mức sống khác biệt giữa nông thôn và thành thị chi phối.

Các chế độ hưu trí khác nhau được áp dụng đối với người lao động thuộc các doanh nghiệp, nông dân và công chức, viên chức thuộc các cơ quan, tổ chức của Chính phủ.

Chế độ hưu trí đối với người lao động thuộc các doanh nghiệp được giới thiệu vào những năm đầu 1950 và được cải cách từ năm 1984. Năm 1997, chế độ bảo hiểm hưu trí cơ bản trong toàn quốc đối với những người lao động thuộc các doanh nghiệp đã được ban hành và đang được mở rộng tới người làm tư và lao động tự do. Đến cuối năm 2003, đã có trên 154,9 triệu người tham gia chế độ này và đã có 38,5 triệu người được hưởng chế độ [27].

Chế độ hưu trí này dựa trên sự kết hợp giữa cộng đồng xã hội (thông qua việc thiết lập quỹ cộng đồng để chia sẻ rủi ro) và các tài khoản cá nhân. Mức đóng hiện tại đối với cá nhân là khoảng 8% tiền lương, tiền công và của người sử dụng lao động là 20% của tổng quỹ tiền lương. Ngoài ra, chính quyền các cấp có thể cung cấp trợ cấp tài chính trong trường hợp quỹ này thiếu hụt. Cơ quan bảo hiểm xã hội tạo ra các tài khoản cá nhân về hưu trí cho mỗi người lao động với mức là 11% tiền lương, tiền công trong đó phần 8% đóng góp của người lao động được chuyển trực tiếp vào tài khoản và phần 3% được trích từ phần đóng góp của người sử dụng lao động. Phần đóng góp của người sử dụng lao động sau khi trích chuyển một phần vào tài khoản cá nhân được chuyển vào quỹ cộng đồng. Luận văn: Chế độ hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội.

Người lao động khi đến tuổi nghỉ hưu theo quy định và tham gia ít nhất 15 năm sẽ được nhận trợ cấp hưu trí hàng tháng. Trợ cấp hưu trí cơ bản bao gồm 2 phần chính: Phần từ quỹ cộng đồng bằng 20% mức tiền lương trung bình chung năm trước của người lao động; Phần từ tài khoản cá nhân bằng 1/120 của tổng số tiền tích lũy được. Những người làm việc trước thời gian ban hành chính sách hưu trí nói trên thì sẽ áp dụng chế độ hưu trí quá độ khi nghỉ hưu và Nhà nước sẽ điều chỉnh mức độ trợ cấp hưu trí theo sự phát triển kinh tế (từ năm 1998 đến 2002, lương hưu đã tăng khoảng 50%).

Ngoài ra, để đối phó với khó khăn tài chính cho vấn đề già hóa dân số trong tương lai, năm 2000 quỹ bảo đảm xã hội quốc gia không dựa vào sự đóng góp đã được thành lập và số tiền dự phòng tích luỹ đến 2003 khoảng 130 tỷ nhân dân tệ. Chính phủ cũng hỗ trợ và khuyến khích các doanh nghiệp tạo ra các chương trình bảo hiểm hưu trí bổ sung nhưng hiện tại mới bao phủ được 7 triệu người lao động.

Chế độ hưu trí đối với công chức, viên chức: kinh phí thực hiện được bảo đảm bởi Nhà nước và cá nhân không phải đóng góp. Mức trợ cấp hưu trí được xác định trên cơ sở mức lương cơ bản và số năm phục vụ. Hiện tại, chế độ này bao phủ 30 triệu công chức, viên chức. Đối với quân nhân cũng có chế độ hưu trí tương tự nhưng là hệ thống hưu trí độc lập với chế độ hưu trí đối với công chức, viên chức.

Trợ cấp tuổi già ở khu vực nông thôn: Năm 1991 Chương trình thí điểm về chế độ hưu trí sử dụng tài khoản cá nhân đang được triển khai ở một số khu vực nông thôn dựa trên sự đóng góp của cá nhân, hỗ trợ của chính quyền địa phương và khuyến khích bằng cơ chế của Nhà nước. Hiện tại, khoảng 55 triệu người hiện đang tham gia chương trình thí điểm này.

• Ở Nhật Bản

Luật Hưu trí cho người lao động ra đời năm 1941, và được đổi tên là Luật Bảo hiểm hưu trí cho người lao động vào năm 1944, áp dụng đối với người lao động làm công hưởng lương. Năm 1959 Luật Bảo hiểm hưu trí quốc gia ra đời thực hiện bảo hiểm cho lao động cá thể, lao động trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp và ngư nghiệp. Do đó, đến năm 1961 về cơ bản một chế độ hưu trí toàn dân đã được hình thành ở Nhật Bản. Năm 1985, Luật Hưu trí đã có sự thay đổi đáng kể bằng việc giới thiệu Chế độ lương hưu cơ bản. Từ đó hình thành hệ thống lương hưu với cấu trúc 2 tầng, tầng 1 là lương hưu cơ bản, tầng 2 là lương hưu được tính căn cứ theo tiền lương đóng bảo hiểm của người tham gia.

Chế độ hưu trí Nhà nước được chia ra làm hai loại hình chính Luận văn: Chế độ hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội.

Chế độ bảo hiểm hưu trí quốc gia áp dụng đối với công dân Nhật Bản tuổi từ 20 đến dưới 60 và thực hiện tự nguyện cho người dân Nhật Bản ở trong nước từ 60 đến dưới 65 tuổi, ở nước ngoài từ 20 đến dưới 65 tuổi.

Chế độ hưu trí cho người lao động thực hiện cho người lao động dưới 65 tuổi làm việc tại các tổ chức, cơ quan thuộc Chính phủ, chính quyền địa phương, tại các công ty, tập đoàn, trường học tư.

Đối tượng: Dân số được chia làm 3 nhóm

• Nhóm 1: lao động cá thể, nông dân, người không có việc làm, sinh viên… tham gia chế độ hưu trí quốc gia.
• Nhóm 2: lao động trong khu vực tư nhân và Nhà nước, tham gia chế độ bảo hiểm hưu trí cho người lao động.
• Nhóm 3: người ăn theo là vợ/chồng sống dựa vào thu nhập của người lao động thuộc nhóm 2, tham gia chế độ hưu trí quốc gia.

Mức đóng và nguồn quỹ:

Mức đóng của nhóm 1 là 13.300 yên/tháng, từ 4/2005 tăng mỗi năm 280 yên để đạt mức 16.900 yên/tháng vào năm 2017.

Mức đóng của nhóm 2 là 13,934%, từ 10/2004 tăng mỗi năm 0,354% và sẽ đạt 18,30% vào năm 2017, số tiền đóng góp được chia đều, chủ sử dụng lao động đóng 50%, người lao động đóng 50%.

Nhóm 3 không phải đóng phí, phí bảo hiểm của nhóm này sẽ được quỹ hưu trí cho người lao động chuyển sang quỹ hưu trí quốc gia. Nguồn quỹ hưu trí được hình thành từ đóng góp của người tham gia, người lao động, chủ sử dụng lao động và ngân sách nhà nước.

• Phúc lợi:

Người tham gia theo quy định sẽ được nhận lương hưu cơ bản khi 65 tuổi với thời gian tham gia bảo hiểm từ 25 năm trở lên. Người tham gia bảo hiểm có thể nhận lương hưu sớm từ 60 đến 64 tuổi, nhưng mức lương hưu sẽ bị giảm đi bằng 0,5% nhân với số tháng nhận lương hưu sớm, ngược lại nếu nhận lương hưu muộn từ 66 đến 70 tuổi mức lương hưu sẽ tăng lên là 0,7% nhân với số tháng nhận muộn. Các chế độ trợ cấp khi tham gia bảo hiểm hưu trí gồm: lương hưu, trợ cấp thương tật và trợ cấp tuất. Với các đối tượng thuộc nhóm 1 và 3 được nhận trợ cấp lương hưu cơ bản, trợ cấp thương tật cơ bản, trợ cấp tuất cơ bản. Trợ cấp thương tật, trợ cấp tuất được tính trên cơ sở lương cơ bản và được chia làm nhiều mức. Người lao động tham gia chế độ bảo hiểm cho người lao động, sẽ được nhận trợ cấp lương hưu cơ bản và lương hưu tính trên cơ sở tiền lương đóng bảo hiểm. Từ tháng 4/2002 lương hưu cơ bản cho người có thời gian tham gia bảo hiểm 40 năm là 66.208 yên/tháng.

• Ở Pháp Luận văn: Chế độ hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội.

Hệ thống bảo hiểm hưu trí ở Pháp được thành lập từ năm 1945, đây là hệ thống rất phức tạp với những đặc điểm mang tính lịch sử, trải qua nhiều cuộc cải cách chế độ hưu trí bảo hiểm của Pháp gồm hai phần: Bảo hiểm hưu trí cơ bản và Bảo hiểm hưu trí bồ sung đều là các chế độ bắt buộc, thực hiện theo nguyên tắc chia sẻ giữa các thế hệ, các độ tuổi.

Quỹ hưu trí quốc gia (CNAV) là tổ chức của nhà nước phụ trách tổ chức thực hiện chính sách hưu trí của Pháp. Hệ thống tổ chức gồm hai cấp: Cấp quốc gia(CNAV) và 16 cơ quan cấp vùng (CARSAT), có 306 văn phòng trên toàn nước Pháp với 13600 nhân viên.

Ở cấp vùng mạng lưới tiếp nhận người về hưu gồm 294 cơ quan và 1001 điểm đón tiếp tại các thành phố chính.Tổng số người về hưu được quản lý bởi mạng lưới này là 13499081 người.

Cơ quan chuyên trách về bảo hiểm xã hội đối với công chức trong biên chế nhà nước và quân đội thuộc Bộ Tài chính; khu vực tư nhân và lĩnh vực nông nghiệp được giao cho các tổ chức chuyên trách theo quy định của pháp luật để quản lý các chế độ hưu trí cơ bản và hưu trí bổ sung. Tính đến 31/12/2012 có 25,94 triệu người tham gia; riêng chế độ hưu trí cơ bản có 17,8 triệu người đóng, chế độ hưu trí bổ sung thực hiện từ năm 2005.

Các chế độ bảo hiểm xã hội theo quy định tại Pháp bao gồm: chế độ chung, viên chức dân sự và quân sự, địa phương, tiểu thương, thợ thủ công, nghề nghiệp tự do, tôn giáo, lao động nông nghiệp,chủ trang trại nông nghiệp, các chế độ đặc thù khác.

Ngoài chính sách hưu trí cơ bản, tại Pháp còn áp dụng chính sách hưu trí bổ sung. Trong đó phân ra chế độ hưu trí bổ sung cho công chức nhà nước và người lao động làm việc trong khu vực tư nhân, lĩnh vực nông nghiệp.

Người lao động làm việc trong khu vực công ngoài phần đóng bảo hiểm xã hội cơ bản dựa trên tiền lương chính còn phải đóng bảo hiểm bổ sung bắt buộc tính trên các khoản thu nhập khác (bao gồm: tiền thưởng, phụ cấp lương, làm thêm và các phúc lợi bằng hiện vật do hệ thống hưu trí bổ sung cho công chức (RAFP) thực hiện). Tổng số tiền đóng góp được người sử dụng lao động kê khai hàng năm và được quy đổi thành điểm, giá trị sở hữu của điểm được Hội đồng quản trị ấn định hàng năm.

Cách tính trợ cấp hưu trí bổ sung: Luận văn: Chế độ hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội.

• Trợ cấp bổ sung = Số điểm đạt được × Giá dịch vụ của điểm

Tương ứng với số điểm được tích lũy, quyền lợi hưởng của người tham gia cũng tăng theo. Nếu điểm tích lũy từ 5.125 trở lên sẽ được nhận trợ cấp bằng tiền mặt hàng tháng; thấp hơn 5.125 sẽ được nhận trợ cấp một lần. Hiện nay có khoảng trên 4,5 triệu người tham gia ở 45000 đơn vị.

Với chế độ hưu trí bổ sung đối với người lao động trong làm việc trong khu vực tư nhân, lĩnh vực nông nghiệp cũng dựa trên nguyên tắc tính điểm người lao động tham gia đóng góp bắt buộc tích lũy đủ số điểm theo quy định và đủ điều kiện thì hưởng chế độ hàng tháng, không đủ điểm tích lũy thì nhận trợ cấp một lần.

Chính sách bảo hiểm xã hội của Pháp đã qua một lần cải cách vào năm 2003, 2010, 2013. Hội đồng định hướng hưu trí Pháp do Chính phủ quyết định thành lập (nhưng nhiệm vụ độc lập không phụ thuộc chính phủ) là cơ quan chính đóng vai trò trong việc đưa ra những thay đổi, cải cách. Cơ quan này có quyền yêu cầu các bộ, ngành cung cấp thông tin về tổ chức thực hiện bảo hiểm hưu trí để nghiên cứu, hoạch định chính sách. Hội đồng gồm có 39 thành viên: 8 thành viên nghị viện (4 Nghị sỹ, 4 Thượng nghị sỹ) 6 đại diện nhà nước, 6 chuyên gia, 16 đại diện người tham gia bảo hiểm xã hội và người sử dụng lao động, 2 đại diện các gia đình và người về hưu, 1 chủ tịch là công chức cấp cao của nhà nước có kinh nghiệm về bảo hiểm hưu trí. Ban thư ký gồm 9 người hoạt động chuyên trách cùng chủ tịch hội đồng, những thành viên còn lại hoạt động bán chuyên trách. Nhiệm vụ chủ yếu của hội đồng bao gồm: thực hiện đề án, dự án trung hạn, dài hạn các chế độ hưu trí tối thiểu 5 năm một lần; đánh giá khả năng tài chính; cung cấp tài chính theo tiến độ; thông tin vào hệ thống cải cách; tập hợp thông tin từ viện dự báo dân số, Uỷ ban Ngân sách dự báo bối cảnh kinh tế- xã hội, Ủy ban Tài khoản An sinh xã hội, các quỹ hưu trí các ngành, các lĩnh vực cung cấp thông tin qua tổ chức thực hiện để Hội đồng nghiên cứu, dự báo ,định hướng, hưu trí…

Hội đồng định hướng hưu trí cũng là cơ quan điều phối các đối tác xã hội, thúc đẩy đoàn kết xã hội đóng góp quan trọng vào cải cách hưu trí ở Pháp. Các đề xuất của Hội đồng đều được chấp thuận, có uy tín, thành công trong định hướng chế độ hưu trí được nhân dân tin tưởng.

Để đáp ứng yêu cầu cung cấp thông tin quá trình đóng cho người tham gia,bảo hiểm xã hội Pháp phải sử dụng giải pháp trung gian là xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về đối tượng tham gia đóng bảo hiểm hưu trí, trong đó mỗi người tham gia được cấp một tài khoản cá nhân để tra cứu thông tin của các quỹ hưu trí có trách nhiệm cập nhật thông tin đóng vào tài khoản cá nhân mà họ đã thực hiện thu.

1.3.2. Bài học kinh nghiệm dành cho Việt nam Luận văn: Chế độ hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội.

Thứ nhất là, chúng ta có thể học hỏi các nước như Canada, Trung Quốc, Nhật bản, Pháp về khâu quản lý và đầu tư quỹ Bảo hiển hưu trí. Cơ quan đầu tư của chế độ trợ cấp hưu trí hoạt động độc lập với các chính phủ liên bang và bang. Cơ quan sẽ kêu gọi các chuyên gia cao cấp để đầu tư quỹ của chế độ trợ cấp hưu trí trong các thị trường tài chính. Cơ quan sẽ chịu gần như cùng các quy tắc đầu tư giống như các chế độ hưu trí khác. Cơ quan này chịu trách nhiệm trước công chúng và sẽ báo cáo định kỳ về hiệu quả đầu tư. Ở Việt Nam thì do cơ quan bảo hiểm xã hội (là cơ quan Nhà nước quản lý, do vậy quỹ bảo hiểm xã hội không được quản lý đầu tư tốt, mặt khác nợ đọng quỹ bảo hiểm xã hội còn cao từ đó ảnh hưởng đến quỹ bảo hiểm xã hội)

Thứ hai là, các nước trên quy định linh hoạt thời gian tham gia đóng quỹ bảo hiểm hưu trí cho người lao động cả trong thời gian nghỉ chăm sóc con dưới 7 tuổi. Như vậy các quy định của luật bảo hiểm xã hội nói chung và chế độ hưu trí nói riêng cũng nên quy định linh hoạt trong khoảng thời gian nay cho người lao động, có thế mới tạo điều kiện tốt cho người lao động chăm sóc gia đình và thế hệ trẻ tương lai tốt nhất.

Thứ ba là, có thể học hỏi kinh nghiệm từ các quy định của Canada về vấn đề, cho người lao động nhận trợ cấp hưu trí chậm hơn tuổi nghỉ hưu khi người lao động có đủ sức lao động, có nhu cầu tham gia tiếp vào quá trình lao động. Đồng thời phải quy định rõ khoảng thời gian chậm và mức hưởng thêm (đảm bảo sự lựa chọn đa dạng của người lao động tham gia chế độ bảo hiểm).

Thứ tư là,mở rộng và tăng cường chế độ bảo hiểm hưu trí tự nguyện cho người lao động là kinh nghiệm mà Việt Nam rất đáng để học hỏi. Bởi lẽ nước ta có nguồn lao động dồi dào nhưng lao động chủ yếu phổ thông thường không có công việc ổn định, thường làm theo thời vụ, vụ việc. Đây chính là lý do mà đối tượng lao động này không được tham gia đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc. Canada là một trong các nước trên thế giới có quy định sớm nhất về bảo hiểm hưu trí tự nguyện và luôn tăng cường trong hệ thống bảo hiểm xã hội. Luận văn: Chế độ hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội.

Thứ năm là,cần tập trung nghiên cứu kỹ hơn về các chế độ hưu trí bổ sung của các nước vì vấn đề này rất phức tap, đáng chú ý là họ bắt đầu áp dụng trong lĩnh vực nông nghiệp trước, sau đó mới mở rộng dần đối tượng tham gia nhưng đều quy định bắt buộc. Nội dung nghiên cứu cần tập trung vào: phạm vi, đối tượng, nội dung chế độ, phương pháp thiết kế mức đóng, mức hưởng, công sức tính toán, thủ tục hồ sơ, quản lý và chi trả chế độ, học hỏi bài học kinh nghiệm qua 8 năm thực hiện bảo hiểm hưu trí của Pháp và các nước châu Âu, hạn chế, thách thức, giải pháp khắc phục làm cơ sở thực tiễn cho việc quy định chế độ hưu trí bổ sung trong luật bảo hiểm xã hội.

Nghiên cứu sâu hơn về chế tài xử lý vi phạm trong việc đóng- hưởng bảo hiểm xã hội của các nước trên, trên cơ sở đó đề xuất tăng chế tài xử lý vi phạm bảo hiểm xã hội, giao thẩm quyền thanh tra cho tổ chức bảo hiểm xã hội.

Thứ sáu là, học hỏi thêm về mô hình cơ quan chuyên trách thu các khoản đóng góp, kinh nghiệm xử lý gian lận, truy thu bảo hiểm xã hội, trung tâm truyền thống, ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý bảo hiểm xã hội.

Nghiên cứu sâu hơn về hệ thống tổ chức bộ máy, vị trí việc làm, cơ chế tiền lương, tiền thưởng đối với công chức, người làm việc trong hệ thống bảo hiểm xã hội của các nước làm cơ sở thực tiễn đề xuất sửa đổi, bổ sung các quy định về bảo hiểm xã hội cũng như hoàn thiện chức năng nhiệm vụ hệ thống tổ chức bảo hiểm xã hội Việt Nam. Luận văn: Chế độ hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ:  

===>>> Luận văn: Thực trạng chế độ hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội