Luận văn: Thực tiễn định tội danh tại huyện Cần Giuộc

Chia sẻ chuyên mục Đề tài Luận văn: Thực tiễn định tội danh tại huyện Cần Giuộc hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thạc sĩ thì với đề tài Luận văn: Thực tiễn định tội danh tại huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An dưới đây chắc hẳn sẽ cho các bạn cái nhìn tổng quát hơn về đề tài này.

2.1. Khái quát tình hình xét xử án hình sự tại địa bàn huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An

Cần Giuộc là một huyện thuộc vùng hạ nằm phía Đông Nam của tỉnh Long An, phía Bắc giáp huyện Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh, phía Đông giáp huyện Nhà Bè và huyện Cần Giờ, Thành phố Hồ Chí Minh, phía Nam và Tây Nam giáp huyện Cần Đước, tỉnh Long An, phía Tây giáp huyện Bến Lức, tỉnh Long An. Về đơn vị hành chính, huyện Cần Giuộc có 16 xã, 01 thị trấn, với diện tích tự nhiên 210.198 km² và dân số 186.286 người (theo số liệu thống kê vào tháng 5 năm 2013). Cần Giuộc nằm ở vành đai vòng ngoài của vùng phát triển kinh tế trọng điểm phía Nam, là cửa ngõ nối liền Thành phố Hồ Chí Minh với các tỉnh Đồng Bằng Sông Cửu Long qua Quốc lộ 50. Với điều kiện thuận lợi trên, những năm gần đây Cần Giuộc đã có những bước chuyển biến rõ rệt, nền kinh tế huyện Cần Giuộc phát triển nhanh, mạnh, đời sống nhân dân từng bước được cải thiện, đồng thời tạo ra nhu cầu và động lực phát triển cho các lĩnh vực khác.

Song, bên cạnh những thành tựu đạt được, mặt trái của sự phát triển kinh tế là sự tha hoá trong lối sống, tiêu cực, các tệ nạn xã hội và tình hình tội phạm xảy ra nhiều, ngày càng phức tạp và liên tục gia tăng, thể hiện qua số liệu thống kê sau:

Từ năm 2011 đến 2017 Tòa án nhân dân huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An đã giải quyết tổng cộng 538 vụ án hình sự với 905 bị cáo, gồm xét xử 521 vụ án với 869 bị cáo và trả hồ sơ để điều tra bổ sung 17 vụ án với 36 bị cáo. Trong đó, nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự giải quyết 56 vụ với 64 bị cáo (chiếm tỉ lệ 10,41% vụ án và 7,07 % bị cáo); nhóm tội xâm phạm quyền sở hữu giải quyết 307 vụ với 444 bị cáo (chiếm tỉ lệ 57,06% vụ án và 49,06 % bị cáo); nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế giải quyết 01 vụ với 01 bị cáo (chiếm tỉ lệ 0,19% vụ án và 0,19 % bị cáo); nhóm tội về ma túy giải quyết 24 vụ với 26 bị cáo (chiếm tỉ lệ 4,46% vụ án và 2,87 % bị cáo); nhóm tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng giải quyết 143 vụ với 363 bị cáo (chiếm tỉ lệ 26,58% vụ án và 40,11 % bị cáo); nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính giải quyết 07 vụ với 07 bị cáo (chiếm tỉ lệ 1,30 % vụ án và 1,30 % bị cáo). Như vậy, trong tổng số án giải quyết, nhóm tội sở hữu chiếm tỉ lệ cao nhất 57,06% và nhóm xâm phạm quản lý hành chính chiếm tỉ lệ thấp nhất 0,19% [Xem Bảng 2.1 và Bảng 2.2 – Phần phụ lục].

Cụ thể số lượng án hình sự Tòa án nhân dân huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An giải quyết hàng năm như sau: Luận văn: Thực tiễn định tội danh tại huyện Cần Giuộc.

Năm 2011 giải quyết 13 vụ với 29 bị cáo, gồm xét xử 11 vụ với 27 bị cáo và trả hồ sơ để điều tra bổ sung 02 vụ với 02 bị cáo. Trong đó, nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự giải quyết 03 vụ với 03 bị cáo; nhóm tội xâm phạm quyền sở hữu giải quyết 07 vụ với 19 bị cáo; nhóm tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng giải quyết 03 vụ với 07 bị cáo. Trong tổng số 13 vụ với 29 bị cáo đã giải quyết, án về tội trộm cắp tài sản cao nhất là 05 vụ với 10 bị cáo, còn các tội khác ví dụ như tội cố ý gây thương tích, tội hiếp dâm trẻ em, tội cưỡng đoạt tài sản, tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản chỉ từ 01 đến 02 vụ.

Năm 2012 giải quyết 88 vụ với 146 bị cáo, gồm xét xử 86 vụ với 141 bị cáo và trả hồ sơ để điều tra bổ sung 02 vụ với 05 bị cáo. Trong đó, nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự giải quyết 14 vụ với 15 bị cáo; nhóm tội xâm phạm quyền sở hữu giải quyết 36 vụ với 53 bị cáo; nhóm tội về ma túy giải quyết 05 vụ với 06 bị cáo; nhóm tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng giải quyết 31 vụ với 70 bị cáo; nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính giải quyết 02 vụ với 02 bị cáo. Trong tổng số 88 vụ với 146 bị cáo đã giải quyết, án về tội trộm cắp tài sản cao nhất là 24 vụ với 37 bị cáo, tiếp đến án về tội vi phạm quy định điều khiển phương tiện giao thông đường bộ là 21 vụ với 21 bị cáo, tiếp đến án về tội cố ý gây thương tích là 12 vụ với 13 bị cáo.

Năm 2013 giải quyết 73 vụ với 121 bị cáo, gồm xét xử 70 vụ với 117 bị cáo và trả hồ sơ để điều tra bổ sung 03 vụ với 04 bị cáo. Trong đó, nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự giải quyết 06 vụ với 10 bị cáo; nhóm tội xâm phạm quyền sở hữu giải quyết 38 vụ với 69 bị cáo; nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế giải quyết 01 vụ với 01 bị cáo; nhóm tội về ma túy giải quyết 03 vụ với 03 bị cáo; nhóm tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng giải quyết 24 vụ với 37 bị cáo; nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính giải quyết 01 vụ với 01 bị cáo. Trong tổng số 73 vụ với 121 bị cáo đã giải quyết, án về tội trộm cắp tài sản cao nhất là 29 vụ với 54 bị cáo, tiếp đến án về tội vi phạm quy định điều khiển phương tiện giao thông đường bộ là 11 vụ với 11 bị cáo và án về tội đánh bạc, tổ chức đánh bạc là 11 vụ với 21 bị cáo.

Năm 2014 giải quyết 78 vụ với 111 bị cáo gồm xét xử 76 vụ với 106 bị cáo và trả hồ sơ để điều tra bổ sung 02 vụ với 05 bị cáo. Trong đó, nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm danh dự giải quyết 11 vụ với 12 bị cáo; nhóm tội xâm phạm quyền sở hữu giải quyết 48 vụ với 74 bị cáo; nhóm tội về ma túy giải quyết 01 vụ với 01 bị cáo; nhóm tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng giải quyết 16 vụ với 22 bị cáo; nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính giải quyết 02 vụ với 02 bị cáo. Trong tổng số 78 vụ với 111 bị cáo đã giải quyết, án về tội trộm cắp tài sản cao nhất là 39 vụ với 59 bị cáo, tiếp đến án về tội vi phạm quy định điều khiển phương tiện giao thông đường bộ là 09 vụ với 09 bị cáo, tiếp đến án về tội cố ý gây thương tích là 06 vụ với 07 bị cáo. Luận văn: Thực tiễn định tội danh tại huyện Cần Giuộc.

Năm 2015 giải quyết 87 vụ với 160 bị cáo gồm xét xử 83 vụ với 148 bị cáo và trả hồ sơ để điều tra bổ sung 04 vụ với 12 bị cáo. Trong đó, nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự giải quyết 06 vụ với 08 bị cáo; nhóm tội xâm phạm quyền sở hữu giải quyết 55 vụ với 70 bị cáo; nhóm tội về ma túy giải quyết 02 vụ với 02 bị cáo; nhóm tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng giải quyết 23 vụ với 79 bị cáo; nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính giải quyết 01 vụ với 01 bị cáo. Trong tổng số 87 vụ với 160 bị cáo đã giải quyết, án về tội trộm cắp tài sản cao nhất là 45 vụ với 60 bị cáo, tiếp đến án về tội vi phạm quy định điều khiển phương tiện giao thông đường bộ là 12 vụ với 12 bị cáo, tiếp đến án về tội đánh bạc, tổ chức đánh bạc là 10 vụ với 66 bị cáo.

Năm 2016 giải quyết 100 vụ với 176 bị cáo gồm xét xử 98 vụ với 173 bị cáo và trả hồ sơ để điều tra bổ sung 02 vụ với 03 bị cáo. Trong đó, nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự giải quyết 08 vụ với 08 bị cáo; nhóm tội xâm phạm quyền sở hữu giải quyết 59 vụ với 81 bị cáo; nhóm tội về ma túy giải quyết 07 vụ với 08 bị cáo; nhóm tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng giải quyết 25 vụ với 78 bị cáo; nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính giải quyết 01 vụ với 01 bị cáo. Trong tổng số 100 vụ với 176 bị cáo đã giải quyết, án về tội trộm cắp tài sản cao nhất là 46 vụ với 62 bị cáo, tiếp đến án về tội vi phạm quy định điều khiển phương tiện giao thông đường bộ là 13 vụ với 13 bị cáo, tiếp đến án về tội đánh bạc, tổ chức đánh bạc là 10 vụ với 62 bị cáo.

Năm 2017 giải quyết 99 vụ với 162 bị cáo, gồm xét xử 97 vụ với 157 bị cáo và trả hồ sơ để điều tra bổ sung 02 vụ với 05 bị cáo. Trong đó, nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự giải quyết 08 vụ với 08 bị cáo; nhóm tội xâm phạm quyền sở hữu giải quyết 64 vụ với 78 bị cáo; nhóm tội về ma túy giải quyết 06 vụ với 06 bị cáo; nhóm tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng giải quyết 21 vụ với 70 bị cáo. Trong tổng số 99 vụ với 162 bị cáo đã giải quyết, án về tội trộm cắp tài sản cao nhất là 47 vụ với 57 bị cáo, tiếp đến án về tội vi phạm quy định điều khiển phương tiện giao thông đường bộ là 11 vụ với 11 bị cáo, tiếp đến án về tội đánh bạc, tổ chức đánh bạc là 09 vụ với 58 bị cáo. Luận văn: Thực tiễn định tội danh tại huyện Cần Giuộc.

Qua số liệu trên cho thấy, trong thời gian từ năm 2011 đến năm 2017 số lượng án hình sự Tòa án nhân dân huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An giải quyết ngày càng nhiều, biến động phức tạp và tăng nhanh với con số đáng kể như năm 2011 chỉ có 13 vụ án với 29 bị cáo nhưng năm 2012 là 88 vụ, 146 bị cáo; năm 2013 và năm 2014 có sự giảm nhẹ, từ năm 2015 đến năm 2017 tiếp tục gia tăng. Trong tổng số 538 vụ án với 905 bị cáo mà Tòa án nhân dân huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An đã giải quyết thuộc 26 tội danh được quy định tại phần các tội phạm của Bộ luật hình sự năm 1999, trong đó án về tội trộm cắp tài sản chiếm số vụ và số bị cáo cao nhất. Nếu sắp xếp theo thứ tự từ cao đến thấp thấy rằng: Tội trộm cắp tài sản với 235 vụ, 339 bị cáo; Tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ với 79 vụ, 79 bị cáo; Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại sức khỏe cho người khác với 37 vụ, 45 bị cáo; Tội đánh bạc với 37 vụ, 137 bị cáo; Tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán hoặc chiếm đoạt ma túy với 24 vụ, 26 bị cáo; Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản với 22 vụ, 24 bị cáo; Tội tổ chức đánh bạc với 19 vụ 133 bị cáo; Tội giao cấu với trẻ em với 16 vụ, 16 bị cáo; Tội cướp tài sản với 16 vụ, 25 bị cáo; Tội cướp giật tài sản với 16 vụ, 25 bị cáo; Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản với 08 vụ, 08 bị cáo; Tội chống người thi hành công vụ với 06 vụ, 06 bị cáo; Tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản với 05 vụ, 07 bị cáo; Tội cưỡng đoạt tài sản với 04 vụ, 15 bị cáo; Tội gây rối trật tự công cộng với 02 vụ, 07 bị cáo, Tội môi giới mại dâm với 02 vụ, 02 bị cáo; Tội đưa vào sử dụng phương tiện giao thông đường không không an toàn với 01 vụ, 02 bị cáo; các tội còn lại chỉ có 01 vụ, 01 bị cáo, gồm: Tội vô ý làm chết người; Tội hiếp dâm; Tội hiếp dâm trẻ em; Tội công nhiên chiếm đoạt tài sản; Tội sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, mua bán hàng cấm; Tội cản trở giao thông đường bộ; tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có; Tội chứa mại dâm và tội làm giả con dấu.

Về khung hình phạt được áp dụng: Theo thống kê từ năm 2011 đến năm 2017, Tòa án nhân dân huyện Cần Giuộc xét xử tổng cộng 869 bị cáo (521 vụ), trong đó 563 bị cáo bị xét xử theo khung hình phạt cơ bản, chiếm tỉ lệ 64,8 % và 306 bị cáo xét xử theo khung hình phạt tăng nặng, chiếm tỉ lệ 35,2 %. Cụ thể: nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự xét xử tổng cộng 54 vụ với 62 bị cáo, trong đó 34 bị cáo bị xét xử theo khung cơ bản và 28 bị cáo bị xét xử theo khung tăng nặng; nhóm tội xâm phạm quyền sở hữu xét xử tổng cộng 298 vụ với 430 bị cáo, trong đó 266 bị cáo bị xét xử theo khung cơ bản và 164 bị cáo bị xét xử theo khung tăng nặng; nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế xét xử 01 vụ với 01 bị cáo theo khung cơ bản; nhóm tội về ma túy tổng cộng xét xử 24 vụ với 26 bị cáo, trong đó 11 bị cáo bị xét xử theo khung cơ bản và 15 bị cáo bị xét xử theo khung tăng nặng; nhóm tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng xét xử tổng cộng 137 vụ với 343 bị cáo, trong đó 244 bị cáo bị xét xử theo khung cơ bản và 99 bị cáo bị xét xử theo khung tăng nặng; nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính 07 vụ với 07 bị cáo đều theo khung hình phạt cơ bản.

Qua tổng hợp số liệu tình hình giải quyết án hình sự tại huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An nêu trên, thấy rằng mặc dù số vụ án hình sự xảy ra trên địa bàn huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An trong thời gian từ năm 2011 đến năm 2017 ngày càng nhiều, tính chất nguy hiểm, phức tạp với những phương thức, thủ đoạn tinh vi ngày càng cao nhưng Tòa án nhân dân huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An đã nhanh chóng giải quyết kịp thời, không để tình trạng án kéo dài, tạm đình chỉ.

2.2. Thực tiễn định tội danh tại địa bàn huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An Luận văn: Thực tiễn định tội danh tại huyện Cần Giuộc.

2.2.1 Kết quả đạt được trong thực tiễn định tội danh tại địa bàn huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An

Định tội danh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong hoạt động xét xử các vụ án hình sự của Tòa án, được ghi nhận tại Điều 31 Hiến pháp năm 2013 và Điều 13 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 “Người bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi được chứng minh theo trình tự luật định và có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.”. Do đó, để có một bản án công minh, khách quan, toàn diện, đúng pháp luật đòi hỏi định tội danh phải chính xác, như vậy mới bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa, tôn trọng và bảo vệ quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, góp phần nâng cao hiệu quả công cuộc đấu tranh, phòng chống tội phạm.

Theo thống kê, từ năm 2011 đến năm 2017, Tòa án nhân dân huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An đã xét xử tổng cộng 521 vụ án với 869 bị cáo. Trong đó, kháng cáo, kháng nghị 166 vụ với 204 bị cáo. Kết quả xét xử phúc thẩm cho thấy: y án 131 vụ với 160 bị cáo, sửa án 32 vụ với 40 bị cáo, hủy án 01 vụ với 01 bị cáo; giám đốc thẩm hủy án 02 vụ với 03 bị cáo. Cụ thể hàng năm như sau:

• Năm 2011 xét xử 11 vụ án với 27 bị cáo; kháng cáo, kháng nghị 04 vụ với 05 bị cáo, kết quả phúc thẩm: y án 02 vụ với 03 bị cáo, sửa án 01 vụ với 01 bị cáo (sửa về mức hình phạt), hủy án 01 vụ với 01 bị cáo.
• Năm 2012 xét xử 86 vụ án với 141 bị cáo; kháng cáo, kháng nghị 38 vụ với 52 bị cáo; kết quả phúc thẩm: y án 28 vụ với 37 bị cáo, sửa án 08 vụ với 12 bị cáo (trong đó 07 vụ sửa mức hình phạt, 01 vụ sửa định khung hình phạt); giám đốc thẩm hủy 02 vụ với 03 bị cáo. Luận văn: Thực tiễn định tội danh tại huyện Cần Giuộc.
• Năm 2013 xét xử 70 vụ án với 117 bị cáo; kháng cáo, kháng nghị 34 vụ với 44 bị cáo; kết quả phúc thẩm: y án 27 vụ với 37 bị cáo, sửa án 07 vụ với 07 bị cáo (toàn bộ là sửa mức hình phạt).
• Năm 2014 xét xử 76 vụ án với 106 bị cáo; kháng cáo, kháng nghị 31 vụ với 31 bị cáo; kết quả phúc thẩm: y án 29 vụ với 29 bị cáo, sửa án 02 vụ với 02 bị cáo (toàn bộ là sửa mức hình phạt).
• Năm 2015 xét xử 83 vụ án với 148 bị cáo; kháng cáo, kháng nghị 21 vụ với 29 bị cáo; kết quả phúc thẩm: y án 17 vụ với 25 bị cáo, sửa án 04 vụ với 04 bị cáo (trong đó 02 vụ sửa mức hình phạt, 02 vụ sửa định khung hình phạt).
• Năm 2016 xét xử 98 vụ án với 173 bị cáo; kháng cáo, kháng nghị 19 vụ với 22 bị cáo; kết quả phúc thẩm: y án 12 vụ với 13 bị cáo, sửa án 07 vụ với 09 bị cáo (trong đó 05 vụ sửa mức hình phạt, 02 vụ sửa định khung hình phạt).
• Năm 2017 xét xử 97 vụ án với 157 bị cáo; kháng cáo, kháng nghị 19 vụ với 21 bị cáo; kết quả phúc thẩm: y án 16 vụ với 16 bị cáo, sửa án 03 vụ với 05 bị cáo (toàn bộ là sửa mức hình phạt).

Qua thống kê cho thấy, trong những năm gần đây, việc định tội danh trong hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An tương đối chính xác, xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, hạn chế tình trạng oan sai, bỏ lột người phạm tội. Điều này được thể hiện qua số lượng kháng cáo, kháng nghị thấp 166 vụ/204 bị cáo, trong đó chỉ có 08 vụ kháng nghị, cũng như được thể hiện qua kết quả xét xử phúc thẩm: y án 131 vụ, tuy có 32 vụ sửa án nhưng đa số là sửa về mức hình phạt (28 vụ), có 05 vụ án sửa về định khung hình phạt, đặc biệt không có vụ án nào sửa về tội danh; số án bị hủy rất thấp (03 vụ).

Sau đây, tác giả xin phân tích một số vụ án điển hình mà Tòa án nhân dân huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An đã định tội danh đúng.

Vụ án thứ nhất: Vào khoảng 13 giờ ngày 24/7/2016, Trương Ngọc Nhân điều khiển xe mô tô hiệu Exciter biển số 62M1-110.94 của ông Phan Văn Vị chở ông Vị đến quán Karaoke 345 tại ấp 4, xã Long An, huyện Cần Giuộc để uống bia. Trong lúc uống bia, Nhân có ý định chiếm đoạt xe của ông Vị nên Nhân giả vờ hỏi mượn xe của ông Vị nhưng ông Vị không cho. Sau đó, ông Vị đòi Nhân trả chìa khóa xe để ông Vị về nhưng Nhân không trả nên ông Vị ra chỗ đậu xe đẩy xe dẫn bộ về nhà. Khi ông Vị vừa quay đầu xe thì Nhân từ phía sau đi đến leo lên xe ngồi và cắm chìa khóa vào ổ khóa, đồng thời dùng tay gạt ông Vị ra khỏi xe và đề máy, ông Vị nắm ba ga xe kéo lại nhưng Nhân vẫn điều khiển xe tẩu thoát đến Quận 7, Thành phố Hồ Chí Minh bán với giá 8.500.000 đồng. Theo định giá, xe mô tô hiệu Exciter biển số 62M1-110.94 có giá trị 23.000.000 đồng.

Ngoài ra, vào khoảng 13 giờ ngày 31/12/2016, khi Trương Ngọc Nhân đang uống cà phê với anh Nguyễn Thành Long tại quán ở ấp Thuận Bắc, xã Thuận Thành, huyện Cần Giuộc thì Nhân nảy sinh ý định chiếm đoạt xe mô tô của anh Long. Nên Nhân giả vờ hỏi mượn xe mô tô hiệu Airblade, biển số 59L2-224.10 của anh Long để đi công việc, anh Long đồng ý và giao xe cho Nhân. Nhân điều khiển xe của anh Long đến khu vực đường Ba Đình, Quận 8, Thành phố Hồ Chí Minh bán với giá 11.500.000 đồng. Theo định giá, xe mô tô hiệu Airblade biển số 59L2 – 224.10 có giá trị 34.000.000 đồng.

Tại Bản án số 91/2017/HSST ngày 14/12/2017 của Tòa án nhân dân huyện Cần Giuộc, Hội đồng xét xử đã tuyên Trương Ngọc Nhân phạm tội “Cướp giật tài sản” theo khoản 1 Điều 136 Bộ luật hình sự năm 1999, xử phạt Nhân 02 năm 03 tháng tù và phạm tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” theo khoản 1 Điều 139 Bộ luật hình sự năm 1999, xử phạt Nhân 01 năm 03 tháng tù. Tổng hợp hình phạt buộc Nhân phải chấp hành hình phạt chung của 02 tội là 03 năm 06 tháng tù.

Qua vụ án trên thấy rằng: Trương Ngọc Nhân là người có năng lực Trách nhiệm hình sự, đủ tuổi chịu Trách nhiệm hình sự, với lỗi cố ý, đã thực hiện 02 hành vi chiếm đoạt tài sản và đủ yếu tố Cấu thành tội phạm 02 tội khác nhau. Cụ thể:

Vào ngày 24/7/2016, Trương Ngọc Nhân có hành vi chiếm đoạt xe mô tô hiệu Exciter biển số 62M1 – 110.94, có giá trị 23.000.000 đồng của ông Phan Văn Vị bằng thủ đoạn công khai, nhanh chóng giành, giật lấy xe mô tô từ tay ông Vị khi ông Vị đang đẩy xe từ chỗ đậu xe ở quán karaoke để dẫn bộ về nhà, rồi Nhân điều khiển xe tẩu thoát và đem đi bán. Như vậy, hành vi của Nhân đã đủ yếu tố cấu thành tội “Cướp giật tài sản” theo khoản 1 Điều 136 Bộ luật hình sự năm 1999.

Vào ngày 31/12/2016, Trương Ngọc Nhân có hành vi chiếm đoạt xe mô tô hiệu Air blade biển số 59L2 – 224.10, có giá trị 34.000.000 đồng của anh Nguyễn Thành Long bằng thủ đoạn gian dối đưa ra thông tin giả là mượn xe anh Long đi công việc, làm cho anh Long tin đó là sự thật nên giao xe cho bị cáo Nhân, rồi Nhân điều khiển xe đem đi bán. Như vậy, hành vi của Nhân đã đủ yếu tố cấu thành tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” theo khoản 1 Điều 139 Bộ luật hình sự 1999.

Do đó, Bản án đã xét xử Trương Ngọc Nhân với 02 tội danh như nêu trên là có căn cứ, đúng người, đúng tội và đúng pháp luật. Luận văn: Thực tiễn định tội danh tại huyện Cần Giuộc.

Vụ án thứ hai: Vào khoảng 21 giờ ngày 03/11/2016, Đặng Văn Phúc là người có 02 tiền án, đã tái phạm chưa xóa án tích, Châu Minh Quý, Nguyễn Văn Tuấn là những người có 01 tiền án chưa xóa án tích và Nguyễn Hoàng Nghiệp rủ nhau đi trộm gà, vịt bán lấy tiền tiêu xài. Khoảng 01 giờ ngày 04/11/2016 Nghiệp dùng xe mô tô Wave biển số 62M1- 299.71 chở Phúc, Quý, Tuấn đến nhà của bà Nguyễn Thị Sáu và nhà của bà Huỳnh Thị Kim Huệ tại ấp Trung, xã Đông Thạnh, huyện Cần Giuộc trộm tổng cộng 28 con gà, 01 con vịt. Theo định giá, tổng giá trị tài sản mà Phúc, Quý, Tuấn, Nghiệp trộm là 3.981.000 đồng.

Tại Bản án số 33/2017/HSST ngày 08/5/2017 của Tòa án nhân dân huyện Cần Giuộc, Hội đồng xét xử đã nhận định đây là vụ án đồng phạm, mang tính giản đơn, không có sự cấu kết chặt chẽ và tuyên Đặng Văn Phúc phạm tội “Trộm cắp tài sản” theo điểm c khoản 2 Điều 138 Bộ luật hình sự năm 1999, xử phạt Phúc 02 năm tù; Châu Minh Quý, Nguyễn Văn Tuấn phạm tội “Trộm cắp tài sản” theo khoản 1 Điều 138 Bộ luật hình sự năm 1999, với tình tiết tăng nặng Trách nhiệm hình sự là tái phạm theo điểm g khoản 1 Điều 48 Bộ luật hình sự năm 1999, xử phạt Quý 09 tháng tù, xử phạt Tuấn 09 tháng tù; Nguyễn Hoàng Nghiệp phạm tội “Trộm cắp tài sản” theo khoản 1 Điều 138 Bộ luật hình sự năm 1999, xử phạt Nghiệp 05 tháng tù (có áp dụng Điều 47 Bộ luật hình sự năm 1999).

Qua vụ án trên thấy rằng: Vào ngày 04/11/2016, Đặng Văn Phúc, Châu Minh Quý, Nguyễn Văn Tuấn và Nguyễn Hoàng Nghiệp đều là người có năng lực Trách nhiệm hình sự, đủ tuổi chịu Trách nhiệm hình sự, với lỗi cố ý, lén lút chiếm đoạt tài sản của bà Nguyễn Thị Sáu và bà Huỳnh Thị Kim Huệ tại ấp Trung, xã Đông Thạnh, huyện Cần Giuộc có tổng giá trị là 3.981.000 đồng. Do đó, hành vi của Quý, Tuấn và Nghiệp đã phạm tội “Trộm cắp tài sản” theo khoản 1 Điều 138 Bộ luật hình sự năm 1999. Do Quý, Tuấn đã bị kết án về tội chiếm đoạt tài sản, chưa được xóa án tích mà lại phạm tội do cố ý nên lần phạm tội này của Quý và Tuấn thuộc trường hợp tái phạm, là tình tiết tăng nặng Trách nhiệm hình sự theo quy định tại điểm g khoản 1 Điều 48 Bộ luật hình sự năm 1999. Còn đối với Đặng Văn Phúc, do Phúc đã bị kết án 02 lần về tội chiếm đoạt tài sản, đã tái phạm, chưa được xóa án tích mà lại tiếp tục phạm tội do cố ý, theo quy định tại điểm b khoản 2 Điều 49 Bộ luật hình sự năm 1999 nên lần phạm tội này của Phúc là “tái phạm nguy hiểm”, là tình tiết định khung hình phạt tăng nặng, do đó Phúc phạm tội “Trộm cắp tài sản” theo điểm c khoản 2 Điều 138 của Bộ luật hình sự năm 1999.

Qua sự phân tích trên xét thấy, Bản án sơ thẩm đã xác định tính chất đồng phạm của vụ án, xác định đúng tội danh của hành vi nguy hiểm cho xã hội mà Phúc, Quý, Tuấn, Nghiệp đã thực hiện, xác định đúng khung hình phạt đối với từng người phạm tội cùng với tình tiết tăng nặng Trách nhiệm hình sự. Vì vậy, Bản án đã tuyên như trên là có căn cứ, đúng người, đúng tội và đúng pháp luật. Luận văn: Thực tiễn định tội danh tại huyện Cần Giuộc.

Vụ án thứ ba: Khoảng 19 giờ 50 phút ngày 13/5/2017, Lê Minh Hải bị tổ tuần tra của Đội Cảnh sát giao thông số 2, thuộc Phòng Cảnh sát giao thông đường bộ lập biên bản vi phạm hành chính và tạm giữ phương tiện xe mô tô biển số 52L7-8761 (xe Hải mượn của Võ Tấn Thừa), với các vi phạm: không đội mũ bảo hiểm, không lưu thông theo chiều bên phải, không có giấy phép lái xe, không có giấy chứng nhận đăng ký xe. Hải gọi điện báo cho Võ Tấn Thừa, Thừa biết xe không có giấy tờ sẽ không được nhận xe nên kêu Hải và Nguyễn Ngọc Huy cùng Thừa dí theo tổ tuần tra đánh người để lấy lại xe. Huy điều khiển xe Exciter 150, biển số 62M1-41953 chở Thừa và Hải đuổi theo tổ tuần tra. Do xe ô tô chở phương tiện chưa đến kịp nên anh Lê Minh Luân điều khiển xe mô tô 52L7- 8761 của Thừa về đội. Khi Huy, Thừa, Hải đuổi theo đến ấp Kế Mỹ, xã Trường Bình, huyện Cần Giuộc thì Thừa dùng nón bảo hiểm ném về phía anh Luân và xuống xe chạy bộ đuổi theo anh Luân để kéo xe lại nhưng không kịp. Huy điều khiển xe chở Hải đuổi theo xe của anh Luân, còn Hải lấy 01 thanh sắt vuông 03 cm dài 1,2m đánh một cái trúng ngón tay cái bàn tay trái của anh Luân để lấy lại xe nhưng anh Luân lách xe chạy thoát. Theo định giá, xe mô tô biển số 52L7- 8761 có giá trị 600.000 đồng.

Tại Bản án số 90/2017/HSST ngày 12/12/2017 của Tòa án nhân dân huyện Cần Giuộc đã tuyên Võ Tấn Thừa, Lê Minh Hải, Nguyễn Ngọc Huy phạm tội “Cướp tài sản” theo điểm d khoản 2 Điều 133 Bộ luật hình sự năm 1999, xử phạt: Thừa 06 năm tù; Hải 05 năm 06 tháng tù; Huy 03 năm tù (có áp dụng Điều 47 Bộ luật hình sự).

Qua vụ án trên thấy rằng: Võ Tấn Thừa, Lê Minh Hải, Nguyễn Ngọc Huy đều là người có năng lực Trách nhiệm hình sự, đủ tuổi chịu Trách nhiệm hình sự, với lỗi cố ý trực tiếp, mục đích nhằm chiếm đoạt lại xe mô tô biển số 52L7-8761 nên đã dùng xe mô tô hiệu Exciter biển số 62M1-41953 có dung tích xi lanh 150cm³ do Huy điều khiển chở Thừa, Hải đuổi theo đánh người của Đội Cảnh sát giao thông số 2 thuộc Phòng Cảnh sát giao thông đường bộ tỉnh Long An (là người đang quản lý hợp pháp xe mô tô biển số 52L7-8761) bằng cây sắt vuông 03cm dài 1,2m. Tại tiểu mục 2.2 mục 2 phần 1 của Nghị quyết số 02/2003/NQ-HĐTP ngày 17/4/2003 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 quy định: Luận văn: Thực tiễn định tội danh tại huyện Cần Giuộc.

“Phương tiện nguy hiểm là công cụ, dụng cụ được chế tạo ra nhằm phục vụ cho cuộc sống của con người (trong sản xuất, trong sinh hoạt) hoặc vật mà người phạm tội chế tạo ra nhằm làm phương tiện thực hiện tội phạm hoặc vật có sẵn trong tự nhiên mà người phạm tội có được và nếu sử dụng công cụ, dụng cụ hoặc vật đó tấn công người khác thì sẽ gây nguy hiểm đến tính mạng hoặc sức khoẻ của người bị tấn công.

• Về công cụ, dụng cụ

Ví dụ: búa đinh, dao phay, các loại dao sắc, nhọn…

• Về vật mà người phạm tội chế tạo ra Ví dụ: thanh sắt mài nhọn, côn gỗ…
• Về vật có sẵn trong tự nhiên

Ví dụ: gạch, đá, đoạn gậy cứng, chắc, thanh sắt…”

Căn cứ vào hướng dẫn trên, xác định xe mô tô hiệu Exciter biển số 62M1-41953 có dung tích xi lanh 150cm³ và cây sắt vuông nêu trên là phương tiện nguy hiểm, là tình tiết định khung tăng nặng. Như vậy, hành vi của Võ Tấn Thừa, Lê Minh Hải và Nguyễn Ngọc Huy đã đủ yếu tố cấu thành tội “Cướp tài sản” theo điểm d khoản 2 Điều 133 Bộ luật hình sự năm 1999. Do đó, Bản án đã xét xử Võ Tấn Thừa, Lê Minh Hải và Nguyễn Ngọc Huy với tội danh và định khung hình phạt như nêu trên là có căn cứ, đúng người, đúng tội và đúng pháp luật.

Vụ án thứ tư: Trần Công Danh là người thuê nhà trọ của gia đình anh Trần Ngọc Ẩn tại ấp Lộc Trung, xã Mỹ Lộc, huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An. Vào khoảng 21 giờ 30 phút ngày 22/6/2013, giữa Danh với Ẩn xảy ra mâu thuẫn, Ẩn dùng tay đánh vào mặt Danh nhưng không trúng, Ẩn tiếp tục lao vào đánh Danh thì Danh dùng kéo mũi nhọn bằng kim loại, dài khoảng 22cm, cán bằng nhựa màu đen đâm Ẩn 02 cái vào hông trái và 01 cái vào ngực phải. Tại Bản giám định pháp y về thương tích, kết luận anh Ẩn bị thương tích 25%. Luận văn: Thực tiễn định tội danh tại huyện Cần Giuộc.

Tại Bản án số 84/2015/HSST ngày 30/11/2015 của Tòa án nhân dân huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An đã tuyên Trần Công Danh phạm tội “Cố ý gây thương tích” theo khoản 2 Điều 104 Bộ luật hình sự năm 1999 và xử phạt 03 năm tù.

Qua vụ án trên thấy rằng: Trần Công Danh là người có năng lực Trách nhiệm hình sự, đủ tuổi chịu Trách nhiệm hình sự, dùng kéo mũi nhọn bằng kim loại dài khoảng 22cm là hung khí nguy hiểm theo hướng dẫn tại tiểu mục 2.2 mục 2 phần I Nghị quyết số 02/2003/NQ-HĐTP ngày 17/4/2003 và tiểu mục 3.1 mục 3 Nghị quyết số 01/2006/NQ-HĐTP ngày 12/5/2006 của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, đâm anh Ẩn bị thương tích 25%. Như vậy, hành vi của Danh đã đủ yếu tố cấu thành tội “Cố ý gây thương tích” theo khoản 2 Điều 104 của Bộ luật hình sự năm 1999. Do đó, Bản án đã xét xử Trần Công Danh với tội danh như trên là có căn cứ, đúng người, đúng tội và đúng pháp luật.

Từ những vụ án trên thể hiện, Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân đã nghiên cứu kỹ hồ sơ vụ án, kiểm tra, đánh giá từng tình tiết, từng chứng cứ, nhận thức đúng các quy định pháp luật hình sự về phần chung và phần các tội phạm, tiến hành đối chiếu, so sánh nhằm xác định sự phù hợp giữa hành vi nguy hiểm cho xã hội với các dấu hiệu của Cấu thành tội phạm tương ứng quy định trong Bộ luật hình sự và kết luận chính xác thể hiện qua các bản án công minh, khách quan, toàn diện và đúng pháp luật. Đồng thời, qua số liệu thống kê cũng như qua quá trình tác giả nghiên cứu một số vụ án khác mà Tòa án nhân dân huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An đã xét xử trong thời gian từ năm 2011 đến năm 2017, về cơ bản đã định tội danh đúng, có căn cứ, đúng pháp luật. Để đạt kết quả trên, ngoài yêu cầu sự hoàn thiện của pháp luật hình sự, thì sự tận tâm, nhiệt huyết, với một tinh thần trách nhiệm cùng với trình độ chuyên môn nghiệp vụ cao của đội ngũ cán bộ Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân đóng vai trò rất quan trọng.

2.2.2 Những khó khăn, vướng mắc, sai lầm trong thực tiễn định tội danh tại địa bàn huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An Luận văn: Thực tiễn định tội danh tại huyện Cần Giuộc.

Theo thống kê từ năm 2011 đến năm 2017 có 32 vụ án bị sửa, trong đó có 05 vụ án sửa khung hình phạt, 28 vụ án sửa tăng nặng hoặc giảm nhẹ mức hình phạt và 03 vụ án bị hủy, trong đó 02 vụ án giám đốc thẩm hủy do có dấu hiệu bỏ lọt người phạm tội và 01 vụ cấp phúc thẩm hủy để điều tra lại do chưa đủ chứng cứ để kết luận phạm tội. Như vậy, bên cạnh những kết quả đạt được, qua thực tiễn xét xử án hình sự tại huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An đã có sai sót trong hoạt động định tội danh. Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến nguyên tắc đảm bảo pháp chế xã hội chủ nghĩa, xâm phạm đến các quyền và lợi ích hợp pháp của người bị xét xử, tạo ra sai lầm nghiêm trọng và không công bằng trong áp dụng pháp luật hình sự, tố tụng hình sự, làm giảm hiệu quả công tác đấu tranh phòng và chống tội phạm, giảm uy tín các cơ quan tiến hành tố tụng, mà trực tiếp ở đây là Tòa án.

Sau khi nghiên cứu các vụ án và các bản án, tác giả đã tổng hợp những khó khăn, vướng mắc và sai lầm trong hoạt động định tội danh của Tòa án nhân dân huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An qua thực tiễn xét xử giai đoạn từ năm 2011 đến năm 2017:

Một là: Xét xử oan người không phạm tội. Đây là trường hợp một người không thực hiện hành vi, hoặc không đủ chứng cứ để chứng minh có thực hiện hành vi, hoặc hành vi đã thực hiện chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm nhưng Tòa án lại xác định người đó có tội.

Vụ án bà Đoàn Thị Ba bị xét xử về tội “Trộm cắp tài sản” là một ví dụ chứng minh cho việc kết án nhưng chưa đủ chứng cứ để chứng minh người bị kết án thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội. Vụ án có nội dung: Đêm ngày 5 rạng sáng ngày 06/12/2010 tại nhà bà Phạm Thị Hạnh ở ấp Phước Kế, xã Phước Lâm, huyện Cần Giuộc bị mất một số tài sản gồm: 02 bóp đựng tiền có 2.550.000 đồng, 01 hộp đựng Album hình trong đó có 400.000 đồng, 02 đồng hồ đeo tay, 02 chiếc nhẫn vàng 24 kara trọng lượng 5 phân/chiếc, 01 sợi dây chuyền 1 chỉ 7 phân 1 ly vàng 18 kara, 01 đôi bông tai 3 phân 6 ly vàng 18 kara, 01 nhẫn kiểu 3 phân 7 ly vàng 18 kara. Sau khi phát hiện tài sản bị mất, bà Hạnh đến các tiệm vàng để tìm kiếm, khoảng 8 giờ cùng ngày khi bà Hạnh đến tiệm vàng Kim Phượng tại xã Mỹ Lộc, huyện Cần Giuộc phát hiện bà Đoàn Thị Ba đang bán 02 chiếc nhẫn của bà Hạnh nên yêu cầu bà Ba về công an xã Phước Lâm giải quyết. Qua làm việc công an xã đã thu giữ 02 chiếc nhẫn, 01 đồng hồ đeo tay hiệu rado màu trắng và số tiền 11.050.000 đồng; kiểm tra giỏ sách mà bà Ba dắt phía trước xe đạp đã thu giữ số tài sản gồm: 01 sợi dây chuyền, 01 đôi bông tai, 01 nhẫn kiểu. Theo định giá, số tài sản bà Hạnh bị mất có giá trị 10.240.400 đồng và 2.950.000 đồng tiền mặt. Tuy nhiên, tại công an xã Phước Lâm, quá trình điều tra cũng như tại phiên tòa, bà Ba đều không thừa nhận đã trộm tài sản của bà Hạnh mà cho rằng số tài sản trên là do bà Ba nhặt được vào sáng ngày 06/12/2010 trên đường đi từ nhà đến chợ Phước Kế bằng xe đạp. Luận văn: Thực tiễn định tội danh tại huyện Cần Giuộc.

Tại Bản án hình sự sơ thẩm số 42/2011/HSST ngày 24/5/2011 của Tòa án nhân dân huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An, Hội đồng xét xử kết luận bà Đoàn Thị Ba phạm tội “Trộm cắp tài sản”, áp dụng khoản 1 Điều 138 Bộ luật hình sự năm 1999 xử phạt bà Ba 06 tháng tù.

Ngày 08/6/2011 bà Ba kháng cáo cho rằng không có tội. Tại Bản án hình sự phúc thẩm số: 152/2011/HSPT ngày 01/09/2011 của Tòa án nhân dân tỉnh Long An đã hủy bản án sơ thẩm để điều tra lại.

Qua vụ án trên, quan điểm cá nhân thống nhất với quyết định của Bản án phúc thẩm, xét thấy cần phải hủy án để điều tra lại. Bởi vì, các tài liệu, chứng cứ trong hồ sơ vụ án không đủ căn cứ để kết luận bà Ba đã lén lút vào nhà bà Hạnh chiếm đoạt tài sản. Chúng ta không thể căn cứ vào: sự mâu thuẫn của lời khai của bà Ba, sự mâu thuẫn giữa lời khai của bà Ba với lời khai của chồng bà Ba, hay là việc bà Phạm Thị Mòi không nhìn thấy tài sản trên đoạn đường mà bà Ba cho rằng nhặt được tài sản, cũng như không thể căn cứ vào việc xin được hưởng mức án nhẹ của bà Ba như trong nhận định của bản án sơ thẩm mà kết luận bà Ba đã phạm tội “trộm cắp tài sản”. Vấn đề quan trọng nhất trong vụ án hình sự là để xác định một người có phạm tội hay không thì phải xác định người đó có thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội mà Bộ luật hình sự quy định và đủ yếu tố cấu thành tội phạm. Như vậy, trong vụ án này cần phải xác định bà Ba có thực hiện hành vi lén lút chiếm đoạt tài sản (trộm cắp tài sản) của bà Hạnh hay không. Nhưng ngay từ ban đầu khi Công an xã Phước Lâm làm việc đến quá trình điều tra và tại phiên tòa, bà Ba đều không thừa nhận hành vi trộm cắp tài sản; trong hồ sơ vụ án không có tài liệu, chứng cứ nào chứng minh bà Ba đã thực hiện hành vi trộm cắp tài sản, ngay cả tại nhà bà Hạnh nơi mất tài sản cũng không có dấu vết nào để chứng minh bà Ba đã trộm cắp tài sản. Do đó, lẽ ra Hội đồng xét xử sơ thẩm nên ra quyết định trả hồ sơ để điều tra bổ sung. Trường hợp, sau khi đã trả hồ sơ nhưng không bổ sung được chứng cứ chứng minh bà Ba đã thực hiện hành vi phạm tội thì phải kết luận bà Ba không phạm tội theo nguyên tắc suy đoán vô tội quy định tại Điều 9 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003, nay là Điều 13 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 “Khi không đủ và không thể làm sáng tỏ căn cứ để buộc tội, kết tội theo trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy định thì cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải kết luận người bị buộc tội không có tội”. Nhưng đến khi nhận hồ sơ vụ án bị hủy, Tòa án nhân dân huyện Cần Giuộc mới trả hồ sơ cho Viện kiểm sát nhân dân huyện Cần Giuộc để điều tra bổ sung theo Quyết định yêu cầu điều tra bổ sung số 01/2011/HSST-QĐ ngày 17/10/2011. Do không chứng minh bà Ba đã thực hiện hành vi phạm tội nên Viện kiểm sát nhân dân huyện Cần Giuộc đã ra Quyết định đình chỉ vụ án số 01 ngày 12/3/2012.

Hai là: Bỏ lột tội phạm. Trong thực tiễn, sai sót này thường gặp ở các trường hợp sau: trường hợp một người đã thực hiện nhiều hành vi khác nhau và đủ yếu tố cấu thành các tội phạm khác nhau nhưng lại kết luận phạm một tội; trường hợp có hành vi phạm tội xảy ra và hành vi đó do người này thực hiện nhưng lại kết luận người khác phạm tội, đối với trường hợp này không chỉ xử oan người không phạm tội mà còn bỏ lột người phạm tội; trường hợp có hai người trở lên cùng cố ý thực hiện hành vi phạm tội (đồng phạm) nhưng chỉ kết luận một người phạm tội. Luận văn: Thực tiễn định tội danh tại huyện Cần Giuộc.

Vụ án Lợi Liên Tân phạm tội “Cướp giật tài sản” là một ví dụ chứng minh có dấu hiệu bỏ lột tội phạm trong vụ án đồng phạm. Vụ án có nội dung: Khoảng 8 giờ 15 phút ngày 23/8/2011, Nguyễn Thanh Phong điều khiển xe mô tô Wave biển số 52M6-5406 chở Lợi Liên Tân chạy trên tuyến đường Tỉnh lộ 826C hướng từ Thành phố Hồ Chí Minh đi xã Phước Lại, huyện Cần Giuộc. Khi đến khu vực ấp 2/5, xã Long Hậu, huyện Cần Giuộc, Tân phát hiện bà Võ Thị Cúc đang đứng ven đường, trên cổ có đeo sợi dây chuyền vàng 18 kara, Tân nảy sinh ý định chiếm đoạt. Nên khi Phong điều khiển xe qua người bà Cúc thì Tân ngồi phía sau dùng tay phải giật sợi dây chuyền của bà Cúc bỏ vào túi áo khoác. Bà Cúc truy hô, quần chúng nhân dân và lực lượng Công an truy đuổi. Tân nói với Phong chạy đi có người đuổi theo, trong lúc bị truy đuổi, Tân ngồi sau lấy cây gậy sắt 3 khúc giấu trong người ra đe dọa hành hung để mọi người không dám áp sát nhằm mục đích tẩu thoát. Khi đến cầu Ông Chuồng thuộc xã Phước Vĩnh Tây, Phong phát hiện có lực lượng Công an chốt chặn nên quay đầu xe lại tẩu thoát về hướng cầu Rạch Ván, khi vừa lên cầu Rạch Ván do bánh xe bị trượt nên cả hai té ngã. Trong lúc té ngã sợi dây chuyền rơi ra khỏi túi áo khoác rớt xuống sông và Tân đã sử dụng cây gậy sắt 3 khúc dài khoản 50cm chống trả để tẩu thoát, nhưng bị quần chúng nhân dân và lực lượng công an bắt giữ. Theo định giá: Sợi dây chuyền vàng 18 kara cùng mặt dây chuyền cẩm thạch có cẩn vàng 18k có trọng lượng 3,3 chỉ, có giá trị 11.550.000 đồng.

Tại Bản án số 10/2012/HSST ngày 14/01/2012 của Tòa án nhân dân huyện Cần Giuộc đã tuyên Lợi Liên Tân phạm tội “Cướp giật tài sản” theo điểm d, đ khoản 2 Điều 136 Bộ luật hình sự năm 1999 (với 02 tình tiết định khung: dùng thủ đoạn nguy hiểm và hành hung để tẩu thoát) và xử phạt Tân 05 năm tù. Đối với Nguyễn Thanh Phong, Hội đồng xét xử nhận định: Phong có hành vi điều khiển xe mô tô chở Tân, nhưng khi Tân thực hiện hành vi phạm tội không có bàn bạc trước với Phong, đồng thời Phong không biết Tân thực hiện hành vi phạm tội nên không xem xét Trách nhiệm hình sự của Phong.

• Bản án không có kháng cáo, kháng nghị phúc thẩm và có hiệu lực pháp luật.

Ngày 15/3/2012, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Long An kháng nghị giám đốc thẩm theo Quyết định số 25/QĐ-KNGĐT, cho rằng có dấu hiệu bỏ lột người phạm tội nên đề nghị hủy án sơ thẩm. Luận văn: Thực tiễn định tội danh tại huyện Cần Giuộc.

Ngày 05/9/2012, Tòa án nhân dân tỉnh Long An ra Quyết định giám đốc thẩm số 04/QĐ-UBTP, chấp nhận kháng nghị của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Long An, hủy bản án sơ thẩm để điều tra lại.

Qua vụ án trên thấy rằng, Bản án sơ thẩm đã tuyên Lợi Liên Tân phạm tội “Cướp giật tài sản” theo điểm d, đ khoản 2 Điều 136 Bộ luật hình sự năm 1999 và xử phạt Tân 05 (năm) năm tù là có căn cứ, đúng pháp luật. Tuy nhiên, Bản án không xem xét tính chất đồng phạm trong vụ án, không làm rõ để xem xét Trách nhiệm hình sự đối với hành vi của Nguyễn Thanh Phong là có dấu hiệu bỏ lột tội phạm. Vì qua nghiên cứu hồ sơ vụ án có một số tình tiết mâu thuẫn, cần phải xác định và phân tích làm rõ sau:

Thứ nhất, mâu thuẫn trong lời khai của Tân và lời khai của Phong: Ngay khi vụ án xảy ra, tại Biên bản bắt người phạm tội quả tang được lập vào lúc 08 giờ 40 phút ngày 23/8/2011, lời khai của Tân và Phong thống nhất nhau, đó là Tân bàn với Phong đi cướp giật dây chuyền, Phong đồng ý và dùng xe mô tô chở Tân đi. Khi đến địa bàn xã Long Hậu, huyện Cần Giuộc thấy một phụ nữ trên cổ có đeo dây chuyền đang đứng ở lề đường. Tân ra hiệu cho Phong chạy chậm và áp sát vào người phụ nữ đó, Tân dùng tay chụp vào cổ người phụ nữ và giật đứt sợi dây chuyền, còn Phong điều khiển xe tăng tốc bỏ chạy. Tại Bản tự khai ngày 23/8/2011, Biên bản lấy lời khai ngày 23/8/2011 và Biên bản đối chất ngày 24/8/2011 giữa Tân với Phong thì lời khai của Tân vẫn giống như trên. Nhưng sau khi có Quyết khởi tố vụ án ngày 26/8/2011, lời khai của Tân đã thay đổi, Tân khai không bàn với Phong đi giật dây chuyền, Tân không ra hiệu cho Phong chạy chậm để áp sát vào người phụ nữ, Phong không biết Tân giật đứt sợi dây chuyền. Còn Phong tại Biên bản đối chất lập vào ngày 24/8/2011 giữa Phong với Tân, Phong đã thay đổi lời khai, Phong khai Phong không nghe Tân kêu áp sát xe, Phong chạy xe bình thường, Phong không biết Tân giật dây chuyền. Nhưng lời khai ngày 24/8/2011 Phong khai bị mọi người truy đuổi do sợ mất xe nên bỏ chạy với tốc độ cao.

Như vậy, căn cứ vào lời khai ban đầu của Tân và Phong, ta thấy có dấu hiệu đồng phạm của Phong, nhưng sau đó cả Tân và Phong thay đổi lời khai có nội dung khác hoàn toàn với lời khai ban đầu, cho rằng Phong không biết việc Tân giật dây chuyền. Nhưng chính vì như vậy nên đã xảy ra sự mâu thuẫn lời khai giữa Tân với Phong và mẫu thuẫn với chính lời khai của bản thân Tân, Phong. Tuy nhiên, các cơ quan tiến hành tố tụng đã không đánh giá kỹ, không kiên quyết để đấu tranh làm rõ.

Thứ hai, các cơ quan tố tụng chỉ căn cứ vào việc không thừa nhận của Phong để kết luận, mà không kiểm tra, phân tích lời khai của người bị hại bà Cúc, của những người làm chứng. Bà Cúc khai, sau khi giật dây chuyền thì xe tăng tốc chạy rất nhanh. Những người làm chứng khai, họ thấy xe chạy chậm áp sát vào người bà Cúc, khi người ngồi sau giật dây chuyền xong thì xe tăng tốc chạy rất nhanh. Những người truy đuổi Tân, Phong cũng xác định người điều khiển xe chạy rất nhanh và cố tìm cách trốn thoát. Như vậy, trường hợp Phong chạy xe bình thường, không áp sát vào bà Cúc thì liệu rằng Tân có giật được dây chuyền đeo trên cổ bà Cúc hay không. Cơ quan điều tra cũng không tiến hành thực nghiệm điều tra việc này, đến giai đoạn xét xử Thẩm phán được phân công giải quyết vụ án và tại phiên tòa, Hội đồng xét xử cũng không nhận thấy sự quan trọng của vấn đề trên. Đồng thời, sau khi Tân giật được dây chuyền, Phong điều khiển xe chạy với tốc độ bình thường hay chạy nhanh để tẩu thoát như bị hại và người làm chứng khai. Tuy nhiên, sau khi giật được tài sản, ngay ban ngày, nhiều người đi lại, người bị hại đang truy hô, cộng thêm tâm lý lo sợ, Tân và Phong có thể chỉ điều khiển xe chạy với tốc độ bình thường hay không.

Thứ ba, trong hồ sơ vụ án có lúc Phong khai bị truy đuổi sợ mất xe nên chạy với tốc độ cao, còn Tân khai có nói với Phong chạy đi có người đuổi theo, ngay cả trong phần nhận thấy của bản án sơ thẩm cũng có đoạn ghi “Bà Cúc truy hô, lực lượng Công an và quần chúng truy đuổi, Lợi Liên Tân nói với Nguyễn Thanh Phong chạy đi có người đuổi theo..”. Vậy câu hỏi đặt ra, có thật sự là Phong hoàn toàn không biết việc Tân giật dây chuyền? tại sao bị truy đuổi và tại sao lại bỏ chạy?

Từ những phân tích nêu trên, thấy rằng khi giải quyết vụ án này các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng, mà trực tiếp và ra quyết định cuối cùng là HĐXX đã không nghiên cứu kỹ hồ sơ vụ án, không đánh giá đầy đủ, toàn diện, khách quan các tình tiết, các chứng cứ của vụ án để xem xét truy cứu Trách nhiệm hình sự đối với hành vi của Nguyễn Thanh Phong nên dẫn đến sai lầm trong định tội danh mà thực tiễn xét xử mắc phải đó là có dấu hiệu bỏ lột tội phạm. (Đối với hành vi đồng phạm của Phong, vào ngày 18/3/2016 Tòa án nhân dân huyện Cần Giuộc đã xét xử và tuyên Phong phạm tội “Cướp giật tài sản”, xử phạt 07 năm tù theo Bản án số 22/2016/HSST; bản án không có kháng cáo, kháng nghị và Phong đang chấp hành án).

Ba là: Định tội danh đúng nhưng xác định sai khung hình phạt. Là trường hợp hành vi thực hiện đủ dấu hiệu Cấu thành tội phạm cụ thể và Tòa án đã xét xử người đó đúng với tội mà họ thực hiện, nhưng lại xác định sai khung hình phạt, chẳng hạn như lẽ ra phải xét xử ở khung cơ bản nhưng lại xét xử ở khung tăng nặng hoặc khung giảm nhẹ và ngược lại. Đây cũng là sai sót thường gặp trong thực tiễn định tội danh. Mà nguyên nhân có thể là do thu thập chứng cứ chưa đầy đủ hoặc không thu thập được; chưa có văn bản hướng dẫn hoặc đã có nhưng chưa rõ ràng, cụ thể. Luận văn: Thực tiễn định tội danh tại huyện Cần Giuộc.

Vụ án Lưu Hải Sơn phạm tội “Cướp tài sản” là một ví dụ chứng minh hành vi đã thực hiện đủ yếu tố Cấu thành tội phạm và định đúng tội danh nhưng chứng cứ có ý nghĩa trong việc xác định hành vi phạm tội đó thuộc khung hình phạt cơ bản hay tăng nặng lại không thu thập được nên định sai khung hình phạt. Vụ án có nội dung: Khoảng 16 giờ ngày 25/6/2015, Lưu Hải Sơn đến uống nước tại quán ở ấp Phước Lý, xã Phước Lý, huyện Cần Giuộc. Khoảng 17 giờ cùng ngày, anh Nguyễn Thanh Xuân cũng uống nước trong quán, kêu chủ quán tính tiền. Lúc này Sơn đi đến phía sau anh Xuân, tay trái nắm tóc Xuân kéo về phía sau, tay phải cầm dao kề vào cổ đe dọa buộc Xuân đưa tiền nên Xuân đã đưa cho Sơn 2.500.000 đồng. Tuy nhiên, Sơn chỉ thừa nhận có dùng tay trái siết cổ anh Xuân chứ không dùng dao. Tại Bản án số 44/2016/HSST ngày 28/7/2016 của Tòa án nhân dân huyện Cần Giuộc tuyên Sơn phạm tội “Cướp tài sản” theo điểm d khoản 2 Điều 133 Bộ luật hình sự năm 1999 (với tình tiết định khung là sử dụng phương tiện nguy hiểm) và xử phạt Sơn 07 năm 06 tháng tù.

Không đồng ý với bản án sơ thẩm, Sơn kháng cáo cho rằng Sơn không dùng dao để khống chế, đe dọa anh Xuân và xin giảm nhẹ hình phạt.

Tại Bản án số 133/2016/HSPT ngày 22/9/2016 của Tòa án nhân dân tỉnh Long An đã chấp nhận kháng cáo của Sơn và tuyên xử Sơn phạm tội “Cướp tài sản” theo khoản 1 Điều 133 Bộ luật hình sự năm 1999 và xử phạt Sơn 04 năm tù.

Qua vụ án thấy rằng: Lưu Hải Sơn là người có năng lực Trách nhiệm hình sự, đủ tuổi chịu Trách nhiệm hình sự, đã dùng vũ lực buộc anh Nguyễn Thanh Xuân đưa số tiền 2.500.000 đồng. Như vậy, hành vi của Sơn đủ yếu tố cấu thành tội “Cướp tài sản” theo quy định tại Điều 133 Bộ luật hình sự năm 1999. Cho nên, Bản án sơ thẩm đã xét xử Sơn với tội danh trên là chính xác. Tuy nhiên, Bản án nhận định Sơn đã sử dụng phương tiện nguy hiểm (con dao) để đe dọa khi phạm tội nên xét xử Sơn theo điểm d khoản 2 Điều 133 Bộ luật hình sự năm 1999 là chưa đủ căn cứ. Bởi, tuy anh Xuân và những người làm chứng đều cho rằng ngoài việc Sơn dùng tay nắm tóc, kẹp cổ Xuân, Sơn còn dùng dao đe dọa Xuân nhưng họ lại không xác định được loại dao và vật liệu con dao mà Sơn đã sử dụng. Mặc dù, Cơ quan điều tra đã tiến hành cho nhận dạng nhưng họ chỉ xác định 01 con dao cho rằng có hình dạng giống với con dao mà Sơn sử dụng để đe dọa Xuân. Trong khi Sơn chỉ thừa nhận dùng tay kẹp cổ Xuân, không thừa nhận dùng dao đe dọa Xuân. Quan trọng hơn nữa là không thu thập được con dao mà anh Xuân và những người làm chứng cho rằng Sơn đã dùng để đe dọa Xuân. Do đó, không đủ chứng cứ xác định Sơn đã sử dụng con dao khi thực hiện phạm tội. Vì vậy, bản án sơ thẩm xét xử Sơn về tội cướp tài sản theo điểm d khoản 2 Điều 133 Bộ luật hình sự năm 1999 là chưa khách quan, bất lợi cho Sơn. Vì thế, bản án phúc thẩm xét xử Sơn về tội cướp tài sản theo khoản 1 Điều 133 Bộ luật hình sự năm 1999 là phù hợp và đảm bảo nguyên tắc có lợi cho người bị buộc tội.

Vụ án Hồ Thanh Tùng phạm tội “Vi phạm quy định điều khiển phương tiện giao thông đường bộ” là một ví dụ chứng minh cho việc định đúng tội danh nhưng sai khung hình phạt do chưa có văn bản hướng dẫn hoặc đã có nhưng chưa dự liệu hết các trường hợp, nên vướng mắc, khó khăn khi áp dụng, dẫn đến các cơ quan tiến hành tố tụng có quan điểm khác nhau. Vụ án có nội dung: Khoảng 19 giờ 30 phút ngày 08/02/2015, Hồ Thanh Tùng (có giấy phép lái xe hạng A1 do Sở Giao thông vận tải Thành phố Hồ Chí Minh cấp số AN099267, nhưng bị mất ngày 04/01/2015) điều khiển xe mô tô biển số 62M1-218.56 có dung tích xi-lanh dưới 175 cm³ lưu thông trên đoạn đường tại ấp 4, xã Long Hậu, huyện Cần Giuộc, do không chú ý quan sát nên đã va chạm vào bà Nguyễn Thị Kim đang đi bộ trên đường. Hậu quả, bà Kim chết do bị đa chấn thương: xuất huyết não, gãy nhiều xương sườn, xương cẳng chân. Tại Cáo trạng số 60/QĐ-KSĐT ngày 27/8/2015 của Viện kiểm sát nhân dân huyện Cần Giuộc truy tố Tùng về tội “Vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ” theo khoản 1 Điều 202 Bộ luật hình sự năm 1999. Tại Bản án số 56/2015/HSST ngày 28/9/2015, Hội đồng xét xử nhận định: “Bị cáo Tùng có giấy phép lái xe mô tô 02 bánh hạng A1 theo quy định, nhưng đã làm mất ngày 04/01/2015, chưa xin cấp lại, nên khi bị cáo điều khiển xe gây tai nạn là thuộc trường hợp không có giấy phép lái xe. Do đó, Viện kiểm sát nhân dân huyện Cần Giuộc truy tố bị cáo Tùng theo quy định tại khoản 1 Điều 202 Bộ luật hình sự là chưa đúng theo quy định, nên cần áp dụng điểm a khoản 2 Điều 202 Bộ luật hình sự để xử lý bị cáo Tùng”. Hội đồng xét xử áp dụng điểm a khoản 2 Điều 202, Điều 33, Điều 45, điểm b, p khoản 1 Điều 46, khoản 2 Điều 46, Điều 47 và Điều 60 Bộ luật hình sự năm 1999, xử phạt Tùng 01 năm tù nhưng cho hưởng án treo về tội “Vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ”. Luận văn: Thực tiễn định tội danh tại huyện Cần Giuộc.

Ngày 26/10/2015 Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Long An kháng nghị theo hướng sửa án sơ thẩm về phần áp dụng khung hình phạt và không cho Tùng hưởng án treo.

Tại Bản án số 236/2015/HSPT ngày 26/11/2015 của Tòa án nhân dân tỉnh Long An đã chấp nhận một phần kháng nghị của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Long An, áp dụng khoản 1 Điều 202, điểm b, p khoản 1 Điều 46, khoản 2 Điều 46, Điều 47, Điều 60 Bộ luật hình sự năm 1999, xử phạt Hồ Thanh Tùng 01 năm tù nhưng cho hưởng án treo về tội “Vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ”.

Qua vụ án trên, theo quan điểm của tác giả, Bản án sơ thẩm xét xử Tùng về tội “Vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ” là đúng tội danh. Nhưng cho rằng Tùng có giấy phép lái xe nhưng đã bị mất chưa xin cấp lại thuộc trường hợp không có giấy phép lái xe và áp dụng tình tiết định khung tăng nặng “không có giấy phép lái xe” theo điểm a khoản 2 Điều 202 Bộ luật hình sự năm 1999 để xét xử Tùng là chưa chính xác. Bởi lẽ, khi định tội danh, để xác định một người có giấy phép lái xe hay không, chúng ta căn cứ vào Điều 59 Luật giao thông đường bộ năm 2008 quy định về giấy phép lái xe, ngoài ra còn căn cứ vào Thông tư liên tịch số 09/2013/TTLT ngày 28/8/2013 của BCA – BQP – BTP – Viện kiểm sát nhân dân tối cao – Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định tại Chương XIX của Bộ luật hình sự về các tội xâm phạm trật tự, an toàn giao thông, trong đó tại khoản 8 Điều 1 hướng dẫn về tình tiết “Không có giấy phép hoặc bằng lái xe theo quy định”. Tuy nhiên, trong các trường hợp “Không có giấy phép hoặc bằng lái xe theo quy định” được hướng dẫn tại khoản 8 Điều 1 của Thông tư số 09/2013/TTLT, không có trường hợp mất giấy phép lái xe. Đồng thời, người mất giấy phép lái xe có thể được cấp lại giấy phép lái xe khi đủ yêu cầu và đủ hồ sơ theo quy định tại Điều 52 của Thông tư số 46/2012/TT-BGTVT ngày 07/11/2012 của Bộ giao thông đường tải về đào tạo, sát hạch, cấp giấy phép lái xe cơ giới đường bộ (văn bản có hiệu lực vào thời điểm vụ án xảy ra). Do đó, trường hợp đã được cấp giấy phép lái xe nhưng làm mất giấy phép lái xe, khi xét xử chúng ta nên xem là có giấy phép lái xe. Vì vậy, trong vụ án này, xét xử Tùng về tội “Vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ” theo khoản 1 Điều 202 Bộ luật hình sự năm 1999 mới phù hợp. Luận văn: Thực tiễn định tội danh tại huyện Cần Giuộc.

Ngoài trường hợp mất giấy phép lái xe nêu trên, thực tiễn có các trường hợp khác còn vướng mắc, khó khăn, chưa có văn bản hướng dẫn thống nhất, dẫn đến các cơ quan tiến hành tố tụng còn lúng túng, mâu thuẫn khi xác định tình tiết có giấy phép lái xe hay không có giấy phép lái xe trong vụ án xét xử về tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ, chẳng hạn như: Trường hợp đã đào tạo lái xe và đạt trong kỳ thi sát hạch, đang chờ cơ quan có thẩm quyền cấp giấy phép lái xe; Trường hợp Giấy phép lái xe hết thời hạn dưới 03 tháng, đã làm hồ sơ xin cấp lại và đang chờ cơ quan có thẩm quyền cấp lại giấy phép lái xe vì tại Thông tư số 09/2013/TTLT ngày 28/8/2013 của BCA – BQP – BTP – Viện kiểm sát nhân dân tối cao – Tòa án nhân dân tối cao quy định khi áp dụng tình tiết không có giấy phép hoặc bằng (hoặc bằng lái, bằng lái xe) hoặc chứng chỉ chuyên môn phải chú ý thời hạn sử dụng nhưng tại khoản 1 Điều 52 của Thông tư số 46/2012/TT-BGTVT ngày 07/11/2012 của Bộ giao thông đường tải quy định về cấp lại giấy phép lái xe như sau:

“1. Người có giấy phép lái xe quá thời hạn sử dụng

1. Quá từ 03 tháng đến dưới 01 năm, kể từ ngày hết hạn, phải sát hạch lại lý thuyết để cấp lại giấy phép lái xe;
2. Quá từ 01 năm trở lên, kể từ ngày hết hạn, phải sát hạch lại cả lý thuyết và thực hành để cấp lại giấy phép lái xe.”

Tóm lại, từ thực tiễn định tội danh tại địa bàn huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An thông qua các số liệu thống kê cũng như qua các bản án của Tòa án nhân dân huyện Cần Giuộc đã xét xử trong thời gian từ năm 2011 đến năm 2017 về cơ bản đảm bảo đúng, chính xác. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được còn có những khó khăn, vướng mắc dẫn đến sai lầm trong định tội danh đó là kết án khi chưa đủ căn cứ chứng minh có thực hiện hành vi phạm tội, có dấu hiệu bỏ lột tội phạm, định đúng tội danh nhưng sai khung hình phạt.

2.2.3 Nguyên nhân của những khó khăn, vướng mắc, sai lầm trong thực tiễn định tội danh tại địa bàn huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An Luận văn: Thực tiễn định tội danh tại huyện Cần Giuộc.

Định tội danh là một quá trình phức tạp, để định tội danh đúng không chỉ đòi hỏi phải có một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, mà cần phải có đội ngũ cán bộ công tác trong hoạt động định tội danh “vừa hồng, vừa chuyên”. Thực tiễn cho thấy có rất nhiều bản án công minh, khách quan, toàn diện, xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, tuy nhiên cũng có không ít bản án sai lầm trong định tội danh. Quá trình nghiên cứu, tác giả đã tổng hợp nguyên nhân của những khó khăn, vướng mắc, sai lầm trong định tội danh:

Một là, một số quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 chưa rõ ràng, cụ thể, còn nhiều bất cập, vướng mắc nhưng chưa được hướng dẫn, giải thích hoặc có hướng dẫn nhưng nằm rãi rác trong các văn bản khác nhau, dẫn đến khó khăn, lúng túng trong định tội danh chẳng hạn như:

Một số tội quy định trong Bộ luật hình sự năm 1999 không mô tả dấu hiệu của hành vi khách quan gây khó khăn cho việc xác định đúng tội danh như tội xúi giục hoặc giúp người khác tự sát (Điều 101), tội mua bán người (Điều 119), tội mua bán trẻ em (Điều 120), tội công nhiên chiếm đoạt tài sản (Điều 137). Hoặc khó phân biệt rõ hành vi của một số tội có dấu hiệu cấu thành gần giống nhau, ví dụ như tội buôn lậu (Điều 153) với tội vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới (Điều 154); tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 139) với tội lừa dối khách hàng (Điều 162).

Các tình tiết để xác định dấu hiệu định tội chưa rõ ràng, chưa có hướng dẫn cụ thể, ví dụ như “có hành vi khác” quy định tại Điều 133 tội cướp tài sản, hoặc “có thủ đoạn khác” quy định tại Điều 135 tội cưỡng đoạt tài sản; Các tình tiết để xác định dấu hiệu định khung của nhiều tội chưa rõ ràng cụ thể, có quá nhiều tình tiết mang tính đánh giá, “định tính” gây khó khăn trong việc định tội danh. Ví dụ như thu lợi bất chính lớn, rất lớn, đặc biệt lớn; gây hậu quả nghiêm trọng, rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng; gây thiệt hại nghiêm trọng cho sức khoẻ, tài sản; gây hậu quả nghiêm trọng khác, rất nghiêm trọng khác, đặc biệt nghiêm trọng khác..

Trong Bộ luật hình sự năm 1999 còn có nhiều tội ghép (ghép các hành vi có tính chất và mức độ nguy hiểm khác nhau vào cùng một điều luật), điều này gây rất nhiều khó khăn trong việc định tội danh và định khung hình phạt. Ví dụ: Tội mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em (Điều 120); Tội làm, tàng trữ, vận chuyển, lưu hành tiền giả, ngân phiếu giả (Điều 180); Tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túy (Điều 194); Tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán hoặc chiếm đoạt tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma túy (Điều 195).. Luận văn: Thực tiễn định tội danh tại huyện Cần Giuộc.

Vấn đề chuyển hóa tội phạm từ các hình thức chiếm đoạt tài sản khác sang tội cướp tài sản chưa có quy định cụ thể, rõ ràng, chưa được quy định trong Bộ luật hình sự. Để xác định trường hợp này, chúng ta căn cứ vào hướng dẫn tại tiểu mục 2, mục 6 phần I của Thông tư liên tịch số 02/2001/TTLT – Tòa án nhân dânTC -VKSNDTC-BCA-BTP ngày 25/12/2001 về việc hướng dẫn áp dụng một số quy định tại Chương XIV “Các tội xâm phạm sở hữu” của Bộ luật hình sự năm 1999 (trước đây có Nghị quyết số 01-HĐTP/NQ ngày 19/4/1989 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao) để xác định. Tuy nhiên, vấn đề này không phải là đơn giản. Vì thực tế, có nhiều vụ án rất khó xác định, nhiều trường hợp chỉ có thể căn cứ vào lời khai của người thực hiện hành vi phạm tội mà kết luận đó là tình tiết “hành hung để tẩu thoát” hay có dấu hiệu chuyển hóa sang tội cướp tài sản.

BLHS năm 1999 có sự mâu thuẫn giữa quy định của phần chung và phần các tội phạm, ví dụ như mâu thuẫn giữa Điều 12 quy định về tuổi chịu Trách nhiệm hình sự “1. Người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm. 2. Người từ đủ 14 tuổi trở lên, nhưng chưa đủ 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng.” với quy định về tội giao cấu với trẻ em tại Điều 115 “1. Người nào đã thành niên mà giao cấu với trẻ em từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi, thì bị phạt tù từ một năm đến năm năm…”

Hai là, mặc dù năng lực chuyên môn của đội ngũ Thẩm phán, HTND ngày càng được nâng cao nhưng vẫn còn yếu, chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ hiện nay, nhất là trong tình hình tội phạm xảy ra ngày càng nhiều, phức tạp, tính chất mức độ nguy hiểm cao. Bên cạnh đó, ý thức trách nhiệm của một số Thẩm phán, HTND chưa cao. Khi được phân công giải quyết vụ án đã không nghiên cứu kỹ hồ sơ, xác định không đúng các tình tiết định tội, định khung cũng như các tình tiết khác; không xem xét toàn diện, chỉ chú trọng lời khai của người thực hiện hành vi phạm tội mà không chú trọng lời khai của người bị hại, người làm chứng hoặc ngược lại; trong một số vụ án các tài liệu, chứng cứ còn nhiều mâu thuẫn nhưng không được đánh giá, kiểm tra kỹ. Ngoài ra, có một số phiên tòa quá trình tranh tụng chỉ mang tính hình thức, vẫn còn tình trạng “án tại hồ sơ”, không đáp ứng nhiệm vụ, mục tiêu Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 của Bộ Chính trị đặt ra “việc phán quyết của Toà án phải căn cứ chủ yếu vào kết quả tranh tụng tại phiên toà, trên cơ sở xem xét đầy đủ, toàn diện các chứng cứ, ý kiến của kiểm sát viên, của người bào chữa, bị cáo, nhân chứng, nguyên đơn, bị đơn và những người có quyền, lợi ích hợp pháp để ra những bản án, quyết định đúng pháp luật, có sức thuyết phục”. Luận văn: Thực tiễn định tội danh tại huyện Cần Giuộc.

Ba là, chứng cứ thu thập trong hồ sơ vụ án không đầy đủ, chính xác nên chưa đủ các dấu hiệu để xác định có thực hiện hành vi phạm tội hoặc hành vi đã thực hiện đủ yếu tố Cấu thành tội phạm hay không; Hoặc đã đủ yếu tố Cấu thành tội phạm một tội cụ thể nhưng chứng cứ để xác định hành vi đó phạm tội thuộc khung hình phạt cơ bản hay tăng nặng lại không thu thập được, trong khi lời khai của người thực hiện hành phạm tội khác với lời khai của người bị hại, người làm chứng nên gây khó khăn trong xét xử khi định tội danh, thực tiễn chứng minh qua số liệu xét xử án của Tòa án nhân dân huyện Cần Giuộc trong 05 vụ án bị sửa khung hình phạt có 02 vụ rơi vào trường hợp này.

Bốn là, số lượng án hình sự ngày càng tăng và phức tạp nên cần nhiều người để thực hiện nhiệm vụ xét xử cũng như cần nhiều thời gian để nghiên cứu. Nhưng biên chế hàng năm của các cơ quan hoạt động tư pháp luôn thiếu, bên cạnh đó họ còn phải đảm nhiệm các công tác khác. Ngoài ra, cơ sở vật chất thiếu thốn không đảm bảo điều kiện làm việc, sinh hoạt cho cán bộ công chức; phương tiện kỹ thuật còn thô sơ, lạc hậu, không đáp ứng yêu cầu công việc. Những khó khăn này đã ảnh hưởng đến chất lượng xét xử các vụ án hình sự nói chung, định tội danh nói riêng.

Tiểu kết Chương 2 Luận văn: Thực tiễn định tội danh tại huyện Cần Giuộc.

Qua khái quát tình hình tội phạm xảy ra trên địa bàn huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An từ năm 2011 đến năm 2017 theo số liệu báo cáo thống kê cũng như qua thực tiễn xét xử của Tòa án nhân dân huyện Cần Giuộc, thấy rằng số lượng án hình sự ngày càng tăng, tính chất, mức độ nguy hiểm ngày càng cao. Tuy nhiên, với đội ngũ cán bộ công chức có trình độ chuyên môn cao và có tinh thần ý thức trách nhiệm nên đã đạt được nhiều kết quả trong hoạt động định tội danh. Thể hiện qua rất nhiều bản án xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không xử oan người vô tội, không bỏ lột tội phạm, góp phần quan trọng vào việc bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội tại địa phương, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, của tổ chức. Thế nhưng, cũng từ thực tiễn cho thấy, còn nhiều khó khăn, vướng mắc và sai lầm trong định tội danh. Do đó, đã có trường hợp bỏ lột tội phạm, xử đúng tội danh nhưng sai khung hình phạt và có cả trường hợp xử oan người vô tội. Mà nguyên nhân của những khó khăn, vướng mắc, sai lầm đó là do pháp luật hình sự còn nhiều quy định chưa hoàn chỉnh, bất cập; một vài cán bộ công tác trong hoạt động định tội danh có năng lực chuyên môn còn hạn chế, thiếu tinh thần trách nhiệm, quá trình thu thập chứng cứ chưa đầy đủ, chưa chính xác… Luận văn: Thực tiễn định tội danh tại huyện Cần Giuộc.

Chính vì những thực trạng và nguyên nhân nêu trên là lý do để chúng ta nghiên cứu, từ đó đưa ra các yêu cầu cũng như các giải pháp bảo đảm định tội danh đúng sẽ được trình bày ở Chương 3 của Luận văn.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ:  

===>>> Luận văn: Giải pháp bảo đảm định tội danh tại huyện Cần Giuộc