Khóa luận: Khái quát về tăng trưởng xuất khẩu da giầy tại VN

Chia sẻ chuyên mục Đề tài Khóa luận: Khái quát về tăng trưởng xuất khẩu da giầy tại VN hay nhất năm 2023 cho các bạn học viên ngành đang làm khóa luận tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài khóa luận tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm khóa luận thì với đề tài Khóa luận: Xuất khẩu hàng da giầy Việt Nam thực hiện mục tiêu phát triển bền vững (2023) dưới đây chắc hẳn sẽ cho các bạn cái nhìn tổng quát hơn về đề tài này.

I. TÍNH ỔN ĐỊNH VÀ CHẤT LƯỢNG TĂNG TRƯỞNG XUẤT KHẨU DA GIẦY

1. Quy mô, tốc độ tăng trưởng xuất khẩu

Năm 2022, Việt Nam được xếp hạng là một trong 10 nước xuất khẩu hàng đầu trên thị trường quốc tế về da giầy. Ngành da giầy Việt Nam luôn được đánh giá là một trong ba ngành hàng có kim ngạch xuất khẩu cao nhất cả nước, chỉ đứng sau ngành dầu khí và dệt may. Biểu đồ dưới đây miêu tả cụ thể chỉ tiêu kim ngạch xuất khẩu hàng da giầy Việt Nam giai đoạn 2001-2023.

Biểu đồ 1: Kim ngạch xuất khẩu da giầy Việt Nam giai đoạn 2001-2023

Qua biểu đồ trên cho thấy kim ngạch xuất khẩu da giầy liên tục tăng trong giai đoạn từ năm 2001-2022. Quy mô xuất khẩu da giầy của Việt Nam đã tăng từ 1.559 tỷ USD năm 2001 lên tới 4.767 tỷ USD năm 2022, tức là sau 8 năm, kim ngạch xuất khẩu da giầy của Việt Nam đã tăng trên 3 lần. Với quy mô như vậy, da giầy Việt Nam đã tăng thị phần xuất khẩu của mình lên 14% trong tổng xuất khẩu da giầy thế giới (Hiệp hội Da – Giầy Việt Nam 2023b).

Biểu đồ 2: So sánh tốc độ tăng trưởng xuất khẩu da giầy của Việt Nam và Trung Quốc giai đoạn 2001-2023

Tốc độ tăng trưởng xuất khẩu bình quân thời kỳ 2001-2023 của da giầy Việt Nam đạt trên 13%, chỉ sau Trung Quốc (16,7%). Biểu đồ trên cho thấy tốc độ tăng trưởng xuất khẩu da giầy của Việt Nam so với Trung Quốc trong giai đoạn này tương đối ổn định. Điều này cho thấy, hàng da giầy xuất khẩu của Việt Nam có xu hướng cùng nhịp với thị trường lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi của xuất khẩu da giầy Việt Nam từ năm 2020 trở về trước là giầy dép của Việt Nam được hưởng ưu đãi theo hệ thống thuế quan phổ cập (GSP) khi nhập khẩu vào EU – thị trường nhập khẩu chủ yếu của Việt Nam trong khi Trung Quốc vẫn phải chịu mức thuế cao. Việt Nam đã tận dụng được cơ hội để tăng trưởng xuất khẩu nhưng cũng tiềm ẩn bất ổn tăng trưởng khi các yếu tố thuận lợi không còn nữa và da giầy xuất khẩu vấp phải sự cạnh tranh mạnh mẽ trên thị trường thế giới. Một ví dụ điển hình là năm 2023, trong điều kiện biến động của tình hình thế giới, kim ngạch xuất khẩu chỉ còn 4.067 tỷ USD, tăng trưởng -14.7% là mức thấp nhất từ trước đến nay.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ: 

===>>>  Viết Thuê Khóa Luận Tốt Nghiệp Ngành Kinh Tế

2. Chất lượng tăng trưởng xuất khẩu da giầy Khóa luận: Khái quát về tăng trưởng xuất khẩu da giầy tại VN

Phát triển xuất khẩu da giầy bền vững phải tính đến chất lượng tăng trưởng. Chất lượng tăng trưởng xuất khẩu được xét trên một số khía cạnh chủ yếu (i) Chuyển dịch cơ cấu xuất khẩu hàng da giầy về sản phẩm, thị trường, thành phần kinh tế, (ii) Giá trị gia tăng xuất khẩu và (iii) Khả năng cạnh tranh của hàng da giầy trên thị trường thế giới.

2.1. Chuyển dịch cơ cấu xuất khẩu da giầy

2.1.1. Về cơ cấu sản phẩm

Bảng dưới đây mô tả số lượng và trị giá các sản phẩm da giầy xuất khẩu của Việt Nam giai đoạn 2016-2023.

Bảng 1: Kim ngạch xuất khẩu da giầy theo sản phẩm giai đoạn 2016-2023

Từ năm 2016 đến năm 2023, mặc dù đã có những bước chuyển dịch cơ cấu sản phẩm da giầy xuất khẩu theo hướng tích cực, tuy nhiên toàn ngành vẫn chưa có sự thay đổi lớn. Tỷ trọng của giầy thể thao trung bình chiếm trên 65%, tiếp đến là giầy da nam, nữ 17.6%; sandanl và các loại khác 9.6%; giầy vải 6.8% trong tổng giá trị xuất khẩu da giầy Việt Nam.

Biểu đồ 3: Tỷ trọng giá trị xuất khẩu theo sản phẩm giai đoạn 2016-2023

Nhìn vào biểu đồ có thể thấy, tuy giầy thể thao vẫn chiếm trên 50% tổng kim ngạch xuất khẩu nhưng tỷ trọng của sản phẩm này đã có chiều hướng giảm, đáng chú ý là từ năm 2020 xuất khẩu các sản phẩm giầy thể thao có mũ da đã giảm hẳn. Xuất khẩu giầy vải đã được duy trì; các loại giầy vải cao cấp in thuê, in nối và các loại giầy vải giản đơn, tiện lợi được nhiều khách hàng quan tâm đặc biệt là trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế toàn cầu khiến khách hàng có xu hướng tiêu dùng tiết kiệm hơn. Xuất khẩu giầy vải năm 2023 đạt 508.387 nghìn USD chiếm 12.5% tổng kim ngạch xuất khẩu. Tỷ trọng các loại giầy dép khác như: sandal, dép đi trong nhà, dép đi biển… cũng tăng nhưng mức độ tăng không nhiều.

Như vậy, có thể nhận thấy rằng, xuất khẩu da giầy của Việt Nam trong gần một thập kỷ qua vẫn chưa có sự thay đổi lớn về cơ cấu sản phẩm. Những mặt hàng như giầy vải, sandal, dép đi trong nhà… Việt Nam có thể chủ động được nguyên liệu, mẫu… thì kim ngạch xuất khẩu tăng không đáng kể; trong khi đó, giầy thể thao, giầy da chủ yếu là làm gia công, nhận nguyên vật liệu và mẫu từ đối tác, giá trị gia tăng thấp thì vẫn chiếm tỷ lệ lớn trong tổng kim ngạch xuất khẩu. Xu hướng chuyển dịch cơ cấu như vậy chưa thực sự đáp ứng yêu cầu của xuất khẩu bền vững.

2.1.2. Cơ cấu xuất khẩu theo thị trường

Thị trường xuất khẩu da giầy của Việt Nam phát triển nhanh chóng trong vòng 10 năm qua. Sau khi nước ta chính thức gia nhập tổ chức thương mại thế giới (WTO), hàng rào thuế quan dần được dỡ bỏ với nhiều ưu đãi giúp cho việc giao lưu hàng hoá thông suốt, ít cản trở, tạo điều kiện cho hàng da giầy thâm nhập vào thị trường khu vực và thế giới. Việt Nam đã có những bước tiến tích cực trong việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và đang dần đứng vững trên các thị trường. Đến nay, các sản phẩm da giầy Việt Nam đã có mặt ở hơn 50 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có 25 thị trường có kim ngạch xuất khẩu trên 10 triệu USD (Hiệp hội Da – Giầy Việt Nam 2022c). Khóa luận: Khái quát về tăng trưởng xuất khẩu da giầy tại VN

Bảng 2: Kim ngạch xuất khẩu theo thị trường chính giai đoạn 2016-2023

Biểu đồ 4: Kim ngạch xuất khẩu theo thị trường chính giai đoạn 2016-2023

Dựa vào bảng số liệu và biểu đồ kim ngạch xuất khẩu da giầy Việt Nam theo thị trường chính ở trên, có thể nhận thấy rằng thị trường xuất khẩu chủ yếu của Việt Nam dẫn đầu vẫn là các nước EU. Trước đây, xuất khẩu da giầy vào thị trường này chiếm hơn 70% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành, tuy nhiên từ năm 2020 đến 2022, mặc dù kim ngạch xuất khẩu vẫn liên tục tăng nhưng tỷ trọng trong tổng kim ngạch đã giảm xuống ở mức 50%. Thị phần xuất khẩu vào thị trường này trước đây chiếm tỷ trọng lớn là do giầy dép của Việt Nam được hưởng ưu đãi theo hệ thống thuế quan phổ cập (GSP) khi nhập khẩu vào EU. Bắt đầu từ năm 2020, do tác động của vụ kiện chống bán phá giá đối với giầy mũ da xuất xứ Việt Nam, các nhà nhập khẩu đã trì hoãn việc đặt hàng vì họ lo sợ mức thuế cao. Tuy nhiên, sau khi có phán quyết cuối cùng của liên minh châu Âu là áp thuế chống bán phá giá 10% với giầy mũ da xuất xứ Việt Nam (trong khi Trung Quốc chịu mức 16.5%) thì tình hình xuất khẩu đã dần ổn định trở lại, khách hàng đã quay trở lại đặt hàng, vì vậy kim ngạch xuất khẩu toàn ngành năm 2020, 2021, 2022 vẫn đạt chỉ tiêu như kế hoạch đặt ra (Hiệp hội Da – Giầy Việt Nam 2023b).

Và gần đây nhất, tại cuộc họp ngày 11/06/2022, các thành viên EU đã bỏ phiếu thông qua Dự thảo ưu đãi thuế quan chung GSP giai đoạn 2023-2011 mà EC đề xuất, trong đó mục XII (chủ yếu giầy dép) của Việt Nam sẽ không được hưởng ưu đãi thuế quan phổ cập GSP của EU nữa. Về tác động và thiệt hại, khi các sản phẩm da giầy của Việt Nam xuất khẩu sang EU khi không được hưởng ưu đãi GSP nữa thì lợi thế cạnh tranh về giá các sản phẩm da giầy của Việt Nam sẽ có suy giảm so với các nước khác trong khu vực, do bình quân mỗi đôi giầy XK của Việt Nam phải tăng thêm thuế nhập khẩu vào EU từ 3,5-5% (Hương Giang 2022). Một số đối tác nước ngoài đã di dời đơn hàng sang một số nước khác trong khu vực để tranh thủ lợi thế về GSP như Indonesia, Bangladesh… Từ ngày 01/01/2023 EU chính thức công bố, loại mặt hàng giầy da Việt Nam ra khỏi danh sách các nước được hưởng GSP, cụ thể: thuế suất sẽ từ 4,5% lên 8% đối với giầy mũ da; từ 7,5-8% lên 11,5% đối với giầy giả da và từ 11,5% lên 17% đối với giầy vải (Hương Giang 2022). Điều này đã đặt các doanh nghiệp da giầy Việt Nam vào tình thế khó khăn, kim ngạch xuất khẩu vào thị trường này đã giảm mạnh chỉ còn chiếm 48% tổng kim ngạch toàn ngành.

Sau EU là thị trường Mỹ, tại thị trường này, Việt Nam đã vượt qua Italia để trở thành nhà cung cấp lớn thứ tư sau Trung Quốc, Brazil, Indonesia (Hiệp hội Da – Giầy Việt Nam 2022a). Từ 2016, da giầy luôn là một trong những sản phẩm xuất khẩu hàng đầu sang Mỹ, năm 2023, xuất khẩu vào Mỹ đạt trên 1,03 tỉ USD, chiếm gần 26% tổng kim ngạch toàn ngành.

Thị trường lớn thứ ba của da giầy Việt Nam là Nhật Bản, quy mô và tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu vào thị trường này qua các năm có tăng nhưng không nhiều. Với thị phần xuất khẩu chiếm hơn 3.05% vào năm 2023, thị trường Nhật cũng là một thị trường đầy tiềm năng của Việt Nam khi mà các đối tác Nhật đang có xu hướng tìm kiếm các đối tác thuộc da và xuất khẩu giầy tại Việt Nam.

Tuy nhiên, có thể nhận thấy rằng xuất khẩu da giầy vẫn dựa chủ yếu vào những thị trường lớn như EU, Hoa Kỳ và Nhật Bản. Năm 2023, cuộc khủng hoảng tài chính thế giới đã có những tác động không nhỏ đến nền kinh tế Việt Nam nói chung và ngành da giầy nói riêng. Các nền kinh tế lớn như Mỹ, Châu Âu, và Nhật Bản đều chịu ảnh hưởng lớn của cuộc khủng hoảng này và do đó tác động mạnh đến kim ngạch xuất khẩu của ngành da giầy.

Sự sụt giảm kim ngạch xuất khẩu chủ yếu là do xuất khẩu vào thị trường Mỹ và EU giảm. Trong điều kiện biến đổi nhanh chóng của thị trường và suy giảm kinh tế thế giới do khủng hoảng tài chính như vậy, việc tập trung vào một số ít thị trường sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro. Hiệp hội Da – Giầy Việt Nam, các doanh nghiệp xuất khẩu cũng đã chủ động tìm cách đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Một mặt, vẫn tăng cường xuất khẩu vào các thị trường chính, đảm bảo giữ vững thị phần, mặt khác tích cực chủ động tìm thị trường mới, vì vậy, đến hết năm 2023, kim ngạch xuất khẩu vào các khu vực thị trường khác chiếm 22.6% trong tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành so với 13.7% năm 2016. Có thể nói, đó là dấu hiệu đáng mừng cho thấy thị phần xuất khẩu của da giầy Việt Nam trên thị trường thế giới ngày càng được nâng cao.

2.1.3. Cơ cấu xuất khẩu da giầy theo thành phần kinh tế Khóa luận: Khái quát về tăng trưởng xuất khẩu da giầy tại VN

Cơ cấu xuất khẩu đã có sự chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng giảm tỷ trọng khu vực kinh tế Nhà nước, tăng tỷ trọng khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (ĐTNN) và khu vực tư nhân.

Bảng 3: Cơ cấu xuất khẩu theo thành phần kinh tế giai đoạn 2016-2023

Biểu đồ 5: Tỷ trọng kim ngạch xuất khẩu theo thành phần kinh tế giai đoạn 2016-2023

Bảng và biểu đồ trên cho thấy khu vực có vốn đầu tư nước ngoài chiếm tỷ trọng khoảng 50% trong tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành trong giai đoạn 2016-2023. Có thể nhận định rằng, hiện nay và trong những năm tới, khuyến khích đầu tư nước ngoài vẫn là một biện pháp quyết định tăng trưởng xuất khẩu ở nước ta. Bên cạnh khu vực có vốn đầu tư nước ngoài, khu vực tư nhân đã chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành. Đến hết năm 2023, doanh nghiệp tư nhân đã chiếm 38.95% tổng giá trị xuất khẩu. Điều đáng nói là với môi trường kinh doanh không thuận lợi, nhận được ít sự ưu đãi của nhà nước nhưng khu vực tư nhân là khu vực kinh tế hoạt động hiệu quả cả về phương diện kinh tế và xã hội (Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright 2022, tr.17).

Trong khi đó, các doanh nghiệp nhà nước nhận được sự ưu đãi của nhà nước, được bao cấp lớn, có các bạn hàng truyền thống nhưng trong những năm vừa qua chiếm tỷ trọng ngày càng nhỏ trong tổng kim ngạch xuất khẩu da giầy. Có thể nói rằng, với kết quả xuất khẩu như vậy, khu vực kinh tế nhà nước chưa thể hiện vai trò chủ đạo, dẫn dắt các khu vực khác trong ngành. Năng lực xuất khẩu yếu kém của các doanh nghiệp nhà nước là một thách thức đối với việc xuất khẩu bền vững của nước ta hiện nay.

Tỷ trọng xuất khẩu cao của khu vực có vốn ĐTNN cho thấy Việt Nam đã tận dụng được cơ hội của mở cửa nền kinh tế để thu hút đầu tư phục vụ phát triển xuất khẩu da giầy. Tuy nhiên, đầu tư nước ngoài chưa có sự chuyển biến về công nghệ và năng suất, nhiều nhận định cho rằng FDI ở nước ta đóng góp nhiều nhất về thu hút việc làm nhưng chưa tạo ra được nhiều thặng dư thương mại hay sự phát triển công nghiệp theo chiều sâu (David Dapice 2017, tr.5). Bên cạnh đó, những tác động xã hội và môi trường trong khu vực có vốn ĐTNN cũng ngày càng tăng, thể hiện ở những trường hợp vi phạm quy định bảo vệ môi trường, các vụ đình công tăng lên trong các doanh nghiệp này. Việc xuất khẩu lệ thuộc quá mức vào FDI cũng là rủi ro đối với phát triển bền vững đặc biệt là trong điều kiện có biến động lớn từ nền kinh tế thế giới.

2.2. Giá trị gia tăng xuất khẩu Khóa luận: Khái quát về tăng trưởng xuất khẩu da giầy tại VN

Tốc độ tăng trưởng của xuất khẩu da giầy trong thời gian qua có thể coi là cao nhưng chất lượng tăng trưởng chưa thật sự bền vững, giá trị gia tăng của da giầy xuất khẩu còn nhỏ bé trong tổng kim ngạch xuất khẩu. Giá trị gia tăng thấp xuất phát từ nguyên nhân căn bản là phương thức chủ yếu của ngành vẫn là gia công xuất khẩu. Các doanh nghiệp gia công xuất khẩu Việt Nam phụ thuộc quá nhiều vào đối tác nước ngoài dẫn đến không chỉ giá trị gia tăng của ngành thấp mà giá trị gia tăng của các ngành liên đới và bổ trợ cũng rất thấp. Phát triển ngành chỉ dựa vào các nguồn lực có sẵn như vị trí địa lý, lao động, sử dụng các cấu kiện, công nghệ trung bình. Đây là hướng đi thụ động và rất dễ đổ vỡ khi Việt Nam vấp phải sự cạnh tranh gay gắt từ những nước có cùng điều kiện, cùng lợi thế.

Năm 2022, kim ngạch xuất khẩu (KNXK) da giầy của Việt Nam đạt 4.767 tỷ USD, thế nhưng tỷ lệ đóng góp vào giá trị xuất khẩu của Việt Nam chỉ khoảng 20% (Bộ Kế hoạch và Đầu tư 2023, tr.19). Đại bộ phận nguyên liệu đầu vào, các vật liệu, hóa chất, máy móc phụ tùng, thậm chí cả một số chi tiết định hình của giầy dép đều phải nhập khẩu (NK) (Cao Hùng 2023).

Biểu đồ 6: So sánh giá trị nguyên phụ liệu nhập khẩu và kim ngạch xuất khẩu da giầy Việt Nam

Biểu đồ trên đây cho thấy tình hình nhập khẩu nguyên phụ liệu của ngành da giầy trong mối tương quan với kim ngạch xuất khẩu qua các năm. Mặc dù tỷ trọng giá trị nguyên phụ liệu nhập khẩu trong ngành có xu hướng giảm, từ 80% vào năm 2001 xuống còn 48.3% năm 2022, trung bình chiếm khoảng 60% kim ngạch xuất khẩu ngành; tuy nhiên, nguyên phụ liệu vẫn là một vấn đề nhức nhối của ngành da giầy. Cùng là làm hàng gia công, nhưng các đối thủ cạnh tranh trong khu vực như Trung Quốc, Thái Lan, Đài Loan có ngành công nghiệp sản xuất nguyên phụ liệu cho giầy dép phát triển hơn hẳn. Không những thế, họ còn định ra những chiến lược và quy hoạch riêng cho việc phát triển các ngành/vùng sản xuất nguyên phụ liệu. Một ví dụ điển hình là Trung Quốc với những cụm công nghiệp giầy dép chuyên ngành ở Quảng Châu, Hạ Môn và Thẩm Dương. Tại các khu “hài thành” này, nhà máy sản xuất nguyên phụ liệu nằm kề ngay các trung tâm sản xuất giầy dép lớn. Trong khi các nước này đã có thể chủ động về nguyên liệu thì ngành da giầy Việt Nam vẫn chủ yếu gia công theo hình thức giao nguyên vật liệu chính, nhận thành phẩm (Hồng Quân 2010). Khóa luận: Khái quát về tăng trưởng xuất khẩu da giầy tại VN

Với 60% nguyên liệu đầu vào nhập khẩu, điều này không chỉ tạo nên khó khăn cho ngành da giầy nói riêng mà còn làm tăng chi phí, tốn kém thời gian cho nhiều ngành liên đới. Cụ thể, nếu nguyên liệu đầu vào nhập khẩu mà giao chậm thì việc giao hàng thành phẩm sẽ không đúng thời gian khiến cho doanh nghiệp dễ bị phạt vi phạm hợp đồng; thêm vào đó, các thủ tục hải quan nhập khẩu nguyên liệu này cũng tốn nhiều thời gian và tốn chi phí ngầm cho cán bộ hải quan. Sau đó, lại cần phải bỏ ra một khoản chi phí cho việc vận chuyển nguyên phụ liệu này về các nhà máy sản xuất… Tất cả các nguyên nhân trên dẫn tới phần giá trị gia tăng giữ lại trong nước cho các doanh nghiệp sản xuất nguyên phụ liệu và gia công thành phẩm chỉ chiếm khoảng 5-10% giá bán lẻ sản phẩm (Công Thắng 2023). Các doanh nghiệp da giầy Việt Nam gặp rất nhiều khó khăn trong việc tạo nên các sản phẩm hoàn chỉnh. Trong khi, nếu tự chế được da thô thành da tinh, Việt Nam sẽ giảm được 15-20% giá thành sản xuất. Hơn nữa, chi phí để có nguyên vật liệu sản xuất giầy ở Trung Quốc rẻ hơn ở Việt Nam tới 20%, khi giá nhân công như nhau thì khoảng cách 20% chi phí nguyên vật liệu đầu vào đang tạo ra lợi thế cạnh tranh lớn cho Trung Quốc (Hà Tuấn 2021).

Ngoài ra, liên kết trong ngành giữa các nhà sản xuất, các nhà cung ứng, phân phối và hậu cần hầu như không có. Trong khi những khâu tạo ra nhiều giá trị đều phụ thuộc vào nước ngoài như thiết kế, phân phối, xúc tiến thương mại… (Hiệp hội Da – Giầy Việt Nam 2023a). Vì thế, giá trị gia tăng gián tiếp do ảnh hưởng lan truyền từ xuất khẩu da giầy là rất thấp. Điển hình là ở khâu phân phối, do hình thức gia công xuất khẩu phổ biến ở Việt Nam là gia công gián tiếp, nên sản phẩm phải qua nhiều nấc trung gian mới đến được tay người tiêu dùng. Nếu một doanh nghiệp giầy dép Việt Nam ký hợp đồng gia công với nhà sản xuất Đài Loan để xuất hàng sang thị trường EU, quá trình phân phối thường là: Doanh nghiệp Việt Nam ^à Nhà sản xuất Đài Loan ^à Công ty thương mại Đài Loan ^à Nhà nhập khẩu EU ^à Nhà bán buôn ^à Hệ thống bán lẻ ^à Người tiêu dùng. Do vậy, giá cả sẽ bị tăng bởi số lượng kênh phân phối cồng kềnh dẫn tới làm giảm sức cạnh tranh của sản phẩm. Hàng giầy dép của Việt Nam gia công thuê cho các công ty Đài Loan, Hàn Quốc được xuất khẩu với mức giá 4–5 USD/đôi, nhưng khi các công ty này phân phối các sản phẩm đó ở thị trường nước ngoài thì mức giá thường lên tới 9–12 USD/đôi (Huệ Hương 2020).

Một chỉ số khác để đánh giá giá trị gia tăng là tỷ suất lợi nhuận (ở đây đo bằng tỷ lệ lợi nhuận trước thuế trong năm trên một đơn vị doanh thu). Mặc dù là một trong những ngành định hướng xuất khẩu nhưng tỷ suất lợi nhuận của ngành da giầy các năm qua đều rất thấp, thậm chí năm 2020 là -0.05% (Bộ Kế hoạch và Đầu tư 2023).

Tóm lại, tăng trưởng của xuất khẩu da giầy đạt được trong những năm vừa qua chủ yếu do tăng vốn đầu tư và sử dụng lao động giá thấp mà thiếu đi sự đầu tư xây dựng những nhà máy sản xuất nguyên phụ liệu, thiếu những trung tâm thiết kế mẫu phục vụ cho sự phát triển lâu dài… Điều này đe dọa tính bền vững trong hiện thời và tương lai, tạo ra mâu thuẫn giữa tốc độ tăng trưởng (số lượng) và chất lượng tăng trưởng.

2.3. Sức cạnh tranh và khả năng tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu Khóa luận: Khái quát về tăng trưởng xuất khẩu da giầy tại VN

Trong những năm qua, mặc dù có sự cải thiện về sức cạnh tranh, tuy nhiên, về cơ bản, sức cạnh tranh của hàng da giầy xuất khẩu của Việt Nam vẫn thấp so với các nước trong khu vực, đặc biệt là Trung Quốc.

Toàn thế giới, mỗi năm tiêu thụ khoảng 6-7 tỉ đôi giày, thì 70% số lượng này được sản xuất bởi các nước Trung Quốc, Việt Nam, Indonesia, Romania, Bangladesh, Thái Lan, Campuchia… Theo nghiên cứu của Hiệp hội Da – Giầy Việt Nam về vấn đề sức cạnh tranh của giầy dép các nước có chi phí thấp trong tổng mậu dịch giầy dép toàn cầu thì với thị phần 7.7% năm 2020, Việt Nam mặc dù đứng thứ nhưng vẫn kém xa thị phần của Trung Quốc (51.6%) (Hiệp hội Da – Giầy Việt Nam 2020).

Biểu đồ 7: Thị phần xuất khẩu da giầy của các nước có chi phí thấp

Để thấy rõ hơn chất lượng xuất khẩu da giầy Việt Nam, có thể so sánh một số tiêu chí chủ yếu đánh giá khả năng cạnh tranh của hàng da giầy Việt Nam với các nước trong khu vực.

Về thuế xuất khẩu giầy dép vào thị trường EU, trong 5 nước xuất khẩu giầy lớn nhất thế giới, Trung Quốc và Việt Nam không được EU dành cho ưu đãi GSP và phải chịu thuế quan áp dụng khi xuất khẩu giầy vào EU (16.5% cho giầy Trung Quốc và 10% cho giầy Việt Nam). Điều này cho thấy, chỉ tính riêng khoản thuế, các nhà xuất khẩu giầy Việt Nam không chỉ phải cạnh tranh với Trung Quốc, mà còn phải cạnh tranh khốc liệt với 3 nước còn lại trong khu vực như Ấn Độ, Bangladesh, Indonesia, khi các nước này được nhiều ưu đãi từ thị trường EU.

Về mặt nguyên liệu, như đã phân tích ở mục 2.4, nếu như Trung Quốc, Ấn Độ gần như có sẵn trong nước, thì ngành da giầy Việt Nam phải nhập nguyên liệu trên 60% từ nước ngoài. Đây là một bất lợi đáng kể cho toàn ngành da giầy.

Về giá nhân công, Trung Quốc từ 120-180USD/tháng, Việt Nam từ 100-150USD/tháng, cạnh tranh giữa Việt Nam và Trung Quốc ngang nhau; nhưng với Ấn Độ, giá nhân công chỉ 100-20USD/tháng, Bangladesh từ 50-70USD/tháng và Indonesia từ 70-100USD/tháng, thì Việt Nam còn phải cố gắng rất nhiều mới cạnh tranh, thu hút được đơn hàng (Cao Hùng 2023).

Và hơn cả, hiện tại Việt Nam mới tham gia vào trung nguồn là gia công chứ chưa tham gia vào khâu thượng nguồn (nghiên cứu, thiết kế) và khâu hạ nguồn (phân phối) trong chuỗi giá trị sản phẩm, là các khâu tạo ra nhiều giá trị gia tăng nhất (Trần Văn Thọ 2020).

Ngành da giầy thế giới tiếp tục có xu hướng chuyển dịch sản xuất sang các nước đang phát triển, đặc biệt hướng vào các nước có môi trường đầu tư thuận lợi, chính trị ổn định và an toàn. Mặt khác, việc Việt Nam chính thức gia nhập tổ chức thương mại thế giới, hàng rào thuế quan dần được dỡ bỏ, cùng với các chính sách thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu của Chính phủ thì Việt Nam sẽ trở thành một địa điểm đầu tư lý tưởng cho các nhà sản xuất da giầy. Tuy nhiên, chúng ta vẫn phải nhìn nhận thực tế rằng năng lực xuất khẩu của ngành da giầy Việt Nam trên thị trường xuất khẩu thế giới còn yếu. Nếu Việt Nam không chủ động nguồn nguyên liệu, thoát dần vị thế gia công, không tạo cho được thương hiệu riêng biệt của giầy Việt Nam,… để tham gia vào những khâu tạo ra giá trị gia tăng cao hơn thì khả năng tăng trưởng xuất khẩu nhanh và liên tục trong dài hạn sẽ rất khó khăn.

Tóm lại, trong những năm qua, mặc dù quy mô và tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu tăng tương đối ổn định nhưng chất lượng tăng trưởng xuất khẩu da giầy Việt Nam chưa thật sự bền vững. Thứ nhất, cơ cấu sản phẩm chưa có sự thay đổi lớn trong việc tăng giá trị xuất khẩu của các sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Thứ hai, hình thức chủ yếu là gia công xuất khẩu, sử dụng nhiều lao động, giá trị gia tăng thấp. Thứ ba, sức cạnh tranh của hàng da giầy còn thấp, chưa thật sự đứng vững trên thị trường thế giới đặc biệt là trong tình hình thị trường thế giới có nhiều biến động. Khóa luận: Khái quát về tăng trưởng xuất khẩu da giầy tại VN

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ: 

===>>> Khóa luận: Thực trạng xuất nhập khẩu khẩu da giầy tại VN