Khóa luận: Hoàn thiện pháp luật sáp nhập mua bán doanh nghiệp

Chia sẻ chuyên mục Đề tài Khóa luận: Hoàn thiện pháp luật sáp nhập mua bán doanh nghiệp hay nhất năm 2025 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thạc sĩ thì với đề tài Khóa luận: Hoàn thiện pháp luật về sáp nhập và mua bán doanh nghiệp ở Việt Nam dưới đây chắc hẳn sẽ cho các bạn cái nhìn tổng quát hơn về đề tài này.

3.1 Yêu cầu hoàn thiện

Tiến trình hội nhập quốc tế của Việt Nam đang và sẽ diễn ra sâu rộng với việc thực hiện lộ trình Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC); đàm phán và ký kết nhiều  FTA thế hệ mới, trong đó có Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), FTA Việt Nam – EU, Việt Nam – Hàn Quốc, … không gian kinh tế của Việt Nam đang được mở rộng hơn bao giờ hết. Không gian kinh tế mới này đang mở ra cơ hội mới, sân chơi mới cho cộng đồng nhà đầu tư trong và ngoài nước. Làn sóng M&A đang diễn ra sôi động trên tất cả các lĩnh vực của nền kinh tế, với nhiều thương vụ quy mô lớn lên tới hàng tỉ USD sẽ tạo nên sự bùng nổ của thị trường M&A.

Một hành lang pháp lý hoàn thiện sẽ tạo điều kiện góp phần thúc đẩy các giao dịch mua bán và sáp nhập doanh nghiệp (M&A) phát triển, nó sẽ tạo điều kiện để xác lập các giao dịch, địa vị pháp lý của các bên trong giao dịch và hậu quả pháp lý sau khi kết thúc giao dịch. Tuy nhiên, pháp luật Việt nam chưa có một khung pháp lý thống nhất cho M&A. Thay vào đó, các quy định pháp luật về M&A nằm rải rác ở nhiều luật khác nhau. Đó cũng là lý do cần phải có công trình nghiên cứu luật học đánh giá tình hình thực thi pháp luật để đưa ra các giải pháp nhằm khắc phục những điểm hạn chế, bất cập của pháp luật trong thực tiễn khi thực hiện các thương vụ mua bán, sáp nhập doanh nghiệp. Từ đó, tạo ra môi trường cạnh tranh công bằng, hiệu quả, mang lại phúc lợi chung cho xã hội.

3.2 Nội dung hoàn thiện Khóa luận: Hoàn thiện pháp luật sáp nhập mua bán doanh nghiệp.

Sau quá trình nghiên cứu, phân tích tình hình thực tiễn thực thi pháp luật trong hoạt động mua bán, sáp nhập doanh nghiệp tại Việt Nam mà tác giả đã diễn giải cụ thể ở phần trên. Ta có thể đưa ra một số nhận định chung về các điểm bất cập cần hoàn thiện như sau:

Thứ nhất, đến nay, M&A vẫn chưa có một khung pháp lý riêng biệt và hoàn chỉnh, những quy định điều chỉnh chúng lại phân bố rải rác ở các văn bản quy phạm khác nhau: Luật doanh nghiệp, Luật cạnh tranh, Luật đầu tư,… tạo cho người sử dụng cảm giác mơ hồ, không thống nhất khi tìm hiểu về chúng, nó cũng là một trong nhiều nguyên nhân khiến các doanh nghiệp khó nắm bắt về các quy định M&A, tỉ lệ thành công trong thương vụ không cao.

Thứ hai, còn xuất hiện một số các quy định trong các văn bản pháp luật hiện hành còn mang tính lý thuyết, hình thức mà chưa có tính thực tiễn cao, khi áp dụng còn gây nhiều khó khăn hoặc không thể áp dụng được.

3.3 Giải pháp hoàn thiện

Để phần nào tháo gỡ được những vướng mắc, hoàn thiện phần nào hệ thống pháp luật trong hoạt động mua bán, sáp nhập doanh nghiệp ở Việt Nam. Trong phạm vi kiến thức và sự nghiên cứu của mình, tác giả đưa ra một số những giải pháp như sau:

Thứ nhất, Nhà nước cần ra soát các quy định trong các văn bản pháp luật có liên quan và ban hành Nghị định về sáp nhập, mua lại doanh nghiệp, quy định, hướng dẫn cụ thể tiến trình thực hiện M&A:

Đã có ý kiến quan điểm cho rằng, phải có một bộ luật riêng, tổng hợp chuyên biệt điều chỉnh M&A.[3] Điều này là giúp hình thành một “không gian” cho M&A rõ ràng hơn trong “môi trường” luật pháp nhưng lại dẫn đến việc cần một lượng lớn công sức, của cải bỏ vào trước và sau khi Bộ luật ban hành. Bộ luật là văn bản quy phạm pháp luật do Quốc hội ban hành nhằm để điều chỉnh các mối quan hệ có phạm vi rộng trong một lĩnh vực nào đó (Bộ luật dân sự, Bộ luật hình sự,..), khái niệm này nếu áp vào M&A có thể thấy được rằng: M&A chỉ là một phương thức, cách hoạt động trong lĩnh vực doanh nghiệp, nó chưa thể lớn lao đến mức tốn kém để làm ra một Bộ Luật. Khóa luận: Hoàn thiện pháp luật sáp nhập mua bán doanh nghiệp.

Tuy nhiên, ta cũng không thể để tình trạng các quy định trong cùng một chế định nằm rải rác, như vậy rất khó cho các chủ thể để tiếp cận ứng dụng. Bởi xét cho cùng, pháp luật là những chuẩn mực định hướng cho tư tưởng, hành vi, xử sự của các thành viên trong một cộng đồng người nhằm đạt các mục tiêu mà cộng đồng đó mong muốn và để đạt được mục tiêu này, pháp luật phải trở nên thực tế, thuận tiện, dễ dàng áp dụng và tra cứu bởi tất cả các chủ thể.

Quay trở lại vấn đề,“Pháp luật vẫn là động lực để M&A phát triển đúng hướng”, vì các lý do đã phân tích ở trên có thể thấy không cần có Bộ luật riêng điều chỉnh nhưng vẫn nên có một văn bản pháp lý để tập trung hướng dẫn thủ tục và trình tự M&A ở mức Nghị định chính phủ. Cách này dường như trở nên hiệu quả nhất, vừa giúp hạn chế sự tốn kém vừa tạo được “nhãn quan” rõ ràng hơn cho doanh nghiệp trong việc áp dụng pháp lí khi tiến hành các thương vụ M&A.

Cụ thể quy định những vấn đề quan trọng như: thủ tục thực hiện, các bước thực hiện, thời gian xem xét hồ sơ, quy định về chế độ thuế, cách hạch toán sổ sách…thu về một mối các quy định thủ tục M&A để tránh chồng chéo trong khâu quản lý và giúp doanh nghiệp nhanh chóng tiếp cận, thực hiện các thương vụ theo đúng quy định của pháp luật.

Thứ hai, cần xây dựng một kênh tra cứu thông tin, kiểm soát thông tin tính minh bạch trong hoạt động kinh doanh nói chung, hoạt động mua bán, sáp nhập nói riêng:  một trong những cách, phương thức nên triển khai là tạo dựng một cổng thông tin điện tử tra cứu thông tin tin cậy cho hoạt động mua bán sáp nhập doanh nghiệp M&A tại Việt Nam, bên cạnh các trang thông tin rất hữu ích đã và đang được hoàn thiện của Bộ Kế hoạch và Đầu tư như: Cổng thông tin đăng ký doanh nghiệp quốc gia(dangkykinhdoanh.gov.vn), Hệ thống thông tin quốc gia về đầu tư nước ngoài FIA(dautunuocngoai.gov.vn)… Đây là một trong những phương thức tiện lợi, dễ dàng thực hiện, các chủ thể dễ dàng tiếp cận và tra cứu, nhanh gọn, chi phí rẻ, mang lại hiệu quả cao. Để xây dựng cổng thông tin này, ta có thể tham khảo một số trang web quốc tế như trang chính của IMAA: Institute of Mergers, Acquisitions and Alliances: Viện Hợp nhất, Mua lại và Liên kết: một tổ chức tư vấn phi lợi nhuận được công nhận và bảo đảm trên toàn thế giới, nơi các dữ liệu, báo cáo phân tích hoạt động M&A từ nhiều quốc gia toàn cầu được tập hợp

Vai trò của hoạt động xây dựng cổng thông tin trong việc hỗ trợ hoạt động M&A làn cấp thiết, vì ta đều biết thông tin về giá cả, thương hiệu, thị trường, thị phần, quản trị, con người… là rất cần thiết cho cả bên mua lẫn bên bán. Nếu thông tin không được kiểm soát, không minh bạch sẽ gây ra nhiều thiệt hại cho cả bên mua, bên bán, đồng thời ảnh hưởng nhiều đến các thị trường khác như hàng hóa, chứng khoán, ngân hàng. Cũng như các thị trường khác, thị trường mua bán và sáp nhập doanh nghiệp hoạt động có tính dây chuyền, nếu một thương vụ M&A lớn diễn ra không thành công hoặc có yếu tố lừa dối thì hậu quả cho nền kinh tế là rất lớn vì có thể giá cổ phiểu, trái phiếu, hoạt động kinh doanh, đầu tư… của doanh nghiệp đó nói riêng và các doanh nghiệp liên quan bị ảnh hưởng theo. Từ đó, kéo theo hệ lụy cho cả nền kinh tế nếu một trong hai công ty sáp nhập là một Tập đoàn lớn cỡ như các Tổng công ty của Nhà nước. Hơn nữa, hoạt động M&A hàm chứa rất nhiều yếu tố rủi ro, tình trạng độc quyền có thể tạo ra khi mà các thương vụ lớn trong một ngành được tiến hành, do đó, rất cần sự kiểm soát thông tin chặt chẽ của Nhà nước thông qua các công cụ pháp lý hướng dẫn các qui định cụ thể rõ ràng và minh bạch để có thể phát huy được các mặt tích cực và hạn chế tối đa mặt trái này, không làm ảnh hưởng tiêu cực đến xã hội, nền kinh tế, người tiêu dùng.

Thứ ba, về phía các quy định về hoạt động M&A trong pháp luật Cạnh tranh: cần hoàn thiện một số quy định pháp lý có thể rất hợp lý và đúng trên lý thuyết nhưng khó thực hiện được trong thực tiễn. Như ta đều biết thì M&A được coi là một chiến lược hợp lý để duy trì hoạt động của các công ty bên bờ vực phá sản, vực họ dậy để tiếp tục tăng trưởng. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích không thể phủ nhận của các thương vụ M&A đem lại cho sự phát triển kinh tế, vẫn tồn tại nhiều quan ngại rằng nếu không được kiểm soát chặt chẽ, các hoạt động này sẽ là cơ hội cho các doanh nghiệp lớn thâu tóm thị trường, mở rộng quy mô và triệt tiêu cạnh tranh, ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường kinh doanh bình đẳng không chỉ ở phạm vi nội địa của quốc gia mà còn cả quy mô khu vực. Khóa luận: Hoàn thiện pháp luật sáp nhập mua bán doanh nghiệp.

Chính vì vậy, hoạt động M&A cần được điều chỉnh bởi khuôn khổ pháp lý về cạnh tranh và có giám sát, kiểm tra chặt chẽ của cơ quan quản lý nhà nước và hơn thế nữa là các quy định phải được rà soát sao cho phù hợp với thực tiễn, tránh trường hợp quy định nhưng chỉ dừng lại ở trên mức độ lý thuyết. Ví dụ như trường hợp quy định của Luật Cạnh tranh đã được trình bày ở phía trên của bài viết, Điều 20 Luật Cạnh tranh 2004 quy định: “Các DN tập trung kinh tế có thị phần kết hợp từ 30% đến 50% trên thị trường liên quan thì đại diện hợp pháp của các DN đó phải thông báo cho cơ quan quản lý cạnh tranh trước khi tiến hành tập trung kinh tế”.

Điều này trên thực tế rất khó thực hiện, do hệ thống thông tin dữ liệu về DN của Việt Nam thiếu và rải rác ở nhiều cơ quan. Hơn thế, tiêu chí này đang được cho là thiếu định lượng và gây khó khăn cho các DN, khi họ phải mất chi phí khá lớn để nghiên cứu, đánh giá thị phần, nhằm xác định xem thương vụ của họ có thuộc diện phải thông báo cho Cục Quản lý cạnh tranh trước khi tiến hành hoạt động M&A hay không. Như vậy, cơ hội kinh doanh của DN sẽ mất đi và có thể sẽ phát sinh tiêu cực.

Về vấn đề này, bà Rosemary Ann Webb, thành viên Nhóm điều chỉnh và sáp nhập – Ủy ban Thương mại lành mạnh Úc khuyến nghị việc đặt ra các ngưỡng thông báo đối với việc chi phối thị phần phải được đưa vào trong luật, đặc biệt với những vụ M&A lớn. Ở tầm vĩ mô, Trưởng chi nhánh Luật và chính sách cạnh tranh Unctad, TS. Hassan Qaqaya cho rằng cần có sự điều chỉnh, bổ sung các điều luật quản lý cạnh tranh hướng tới cả các vụ M&A xuyên quốc gia bởi đây là xu hướng tất yếu của thị trường. Nếu Luật không được cập nhật kịp thời sẽ ảnh hưởng rất lớn đến xu hướng cạnh tranh này, gây bất lợi cho nền kinh tế khu vực,  các nhà quản lý cần chú trọng đến tính bao trùm thị trường và sẵn sàng cho việc cạnh tranh toàn cầu.[14]

Thứ tư, về phía các quy định về hoạt động M&A bất động sản: Như những bất cập, hạn chế đã được đề cập trên bài viết, pháp luật cần có một số sự thay đổi, hoàn thiện, cụ thể như sau:

Cần tháo gỡ quy định nhà đầu tư nước ngoài muốn mua lại một phần hay toàn bộ một dự án bất động sản phải thành lập một doanh nghiệp có chức năng kinh doanh bất động sản(mà điều kiện cần có là vốn điều lệ tối thiểu 20 tỷ đồng). Bởi lẽ, sẽ rất khó để khẳng định một thương vụ M&A mà họ chuẩn bị tiến hành có thành công hay không, trong khi vẫn phải chịu rủi ro về mặt chi phí thuế, phí cho tới khi giao dịch thành công.

Thay vào việc quy định chủ đầu tư nhận chuyển nhượng toàn bộ hay một phần dự án là phải là doanh nghiệp kinh doanh bất động sản thì ta phải chăng nên sửa đổi thanh nhà đầu tư đã được chấp thuận về mặt chủ trương cho việc nhận chuyển nhượng dự án trước, sau đó mới bắt họ phải tiến hành thủ tục thành lập doanh nghiệp kinh doanh bất động sản. Việc thành lập doanh nghiệp kinh doanh bất động sản chỉ là nhằm cho họ thực hiện được dự án sau khi M&A mà thôi. Như vậy nhà đầu tư yên tâm hơn trong việc đầu tư M&A dự án bất động sản. Khóa luận: Hoàn thiện pháp luật sáp nhập mua bán doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, một số quy định cũng cần phải xem xét để tạo sân chơi công bằng, bình đẳng hơn giữa nhà đầu tư trong nước và ngoài nước. Ví dụ như quy định về việc nhà đầu tư nước ngoài không được chuyển nhượng quyền sử dụng đất dưới hình thức tách đất thành các lô để bán, trong khi nhà đầu tư trong nước lại được phép thực hiện hay quy định về việc doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chỉ được phép thu tối đa 50% giá trị hợp đồng mua bán hoặc hợp đồng thuê mua bất động sản được hình thành trong tương lai, trong khi tỷ lệ áp dụng dành cho nhà đầu tư bất động sản Việt nam là 70… [10]

Thứ năm, cần có những quy định trong việc quản lý và bảo mật thông tin. Để hoạt động M&A được hiệu quả đôi khi bên bán phải cung cấp cho bên mua những thông tin mật hoặc là những chiến lược hoạt động kinh doanh, thông tin khách hàng…, nếu sau đó cả hai không đi đến một thỏa thuận M&A thì rủi ro công ty bán bị rò rỉ thông tin là rất lớn, do đó pháp luật cần có những biện pháp để can thiệp vấn đề này.  Tuy nhiên, về vấn đề này, bản thân các bên cũng cần phải chủ động chặt chẽ về vấn đề thông tin ngay từ khâu giao kết hợp đồng. Theo đó phải tạo lập một điều khoản riêng về vấn đề chuyển giao, bảo mật thông tin, bí mật kinh doanh.

Về vấn đề hợp đồng trong giao dịch, mặc dù pháp luật có quy định về các nội dung trong hợp đồng, tuy nhiên chúng chỉ dừng lại ở các nội dung cơ bản, khá chung chung. Do đó, để giảm thiểu khả năng xảy ra tranh chấp, hợp đồng M&A nên được xây dựng như hồ sơ toàn diện về toàn bộ thỏa thuận giữa các bên với mọi khóa cạnh của giao dịch. Trong hợp đồng M&A có thể xác định những thay đổi lập túc cần phải làm đối với công ty trong tầm ngắm bao gồm các vấn đề như việc từ chức, bổ nhiệm các thành viên Hội đồng quản trị, Tổng giảm đốc, Kế toán trưởng; việc trả các khoản vay ngân hàng và thay đổi cơ cấu công ty mục tiêu; thực hiện nghĩa vụ thanh toán theo giai đoạn hoặc theo tiến độ về thời gian do các bên thỏa thuận. Cũng cần quy định về đồng tiền thanh toán và phương thức thanh toán đảm bảo hợp đồng có hiệu lực và không vi phạm các quy định về quản lý ngoại hối.

Có thể nói rằng, việc đề ra các yêu cầu và giải pháp hoàn thiện pháp luật về mua bán doanh nghiệp là đòi hỏi khách quan và cần thiết khi khung khổ pháp lý điều chỉnh về mua bán doanh nghiệp ở Việt Nam vẫn chưa đồng bộ, các quy định về mua bán doanh nghiệp nằm rải rác trong các văn bản pháp luật và tồn tại nhiều bất cập. Yêu cầu hoàn thiện pháp luật về mua bán doanh nghiệp phải phù hợp với đặc thù của nền kinh tế thị trường Việt Nam; phải đảm tính thống nhất, minh bạch và khả thi của pháp luật mua bán doanh nghiệp đồng thời đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế. Những giải pháp này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả điều chỉnh pháp luật về mua bán doanh nghiệp và thúc đẩy sự phát triển bền vững của hoạt động mua bán doanh nghiệp trên thị trường mua bán doanh nghiệp ở Việt Nam.

KẾT LUẬN Khóa luận: Hoàn thiện pháp luật sáp nhập mua bán doanh nghiệp.

Ở Việt Nam so với thế giới, hoạt động M&A chỉ là sự khởi đầu. Sau khi Việt Nam ra nhập WTO, số vụ M&A doanh nghiệp đã tăng mạnh cả về số lượng và quy mô. Bên cạnh đó, đối với các nước đang phát triển như Việt Nam, M&A còn là một kênh rất tiềm năng để thu hút vốn đầu tư nước ngoài, khi các công ty ngoại quốc muốn vượt qua rào cản thị trường để thâm nhập thị trường nội địa.

Tuy nhiên, chính phủ vẫn cần hoàn thiện hơn nữa các định chế và thể chế để thực hiện tốt chức năng quản lý nhà nước về cạnh tranh của mình. Các quy định pháp lý cần được hoàn thiện để có thể bám sát với yêu cầu thực tiễn. Ngoài ra, năng lực và phạm vi hoạt động của các công ty tư vấn M&A là điều mà Việt Nam còn rất thiếu và cần chú trọng để khuyến khích các chủ thể rất quan trọng, vốn đóng vai trò trung gian trong các hoạt động M&A này phát triển hơn nữa.

Bài khóa luận với đề tài “Pháp luật về hoạt động mua bán và sáp nhập doanh nghiệp ở Việt Nam” đã đạt được những kết quả, đóng góp:

Thứ nhất, Tổng lược được toàn cảnh M&A Thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng trong khoảng thời gian những năm gần đây 2015-2017: Trong khi thị trường mua bán và sáp nhập (M&A) toàn cầu có dấu hiệu chững lại, thì tại Việt Nam, số lượng và giá trị các thương vụ vẫn tiếp tục đà tăng trưởng trong những năm gần đây.

Thứ hai, nêu lên được thực trạng một số những bất cập, vướng mắc hiện này liên quan đến vấn đề hoạt động M&A tại Việt Nam gây khó dễ cho các nhà đầu tư, các nhà hành luật: Một số quy định pháp luật của Việt Nam về hoạt động M&A còn dừng lại ở mức độ lý thuyết, chưa có tính thực tiễn cao. Nhiều quy định gây cản trở, khó áp dụng, gây khó khăn cho các nhà đầu tư và các nhà hành luật. Khóa luận: Hoàn thiện pháp luật sáp nhập mua bán doanh nghiệp.

Thứ ba, đã làm rõ được các khái niệm liên quan đến hoạt động M&A dưới góc độ các quy định pháp lý hiện hành của Việt Nam: thâu tóm, mua lại, sáp nhập, hợp nhất: Nếu chỉ dịch đơn thuần hoạt động M&A là hoạt động mua bán sáp nhập là không đầy đủ. Thuật ngữ “sáp nhập và mua lại” được hiểu phổ biến hiện nay ở Việt Nam không những không chuyển tải hết khái niệm M&A (về mặt ngôn ngữ) mà còn chưa thể hiện đầy đủ các hình thức hoạt động này. Bên cạnh viêc mua lại, sáp nhập còn có những hoạt động khác cũng trong khuôn khổ M&A như hoạt động thâu tóm, hợp nhất. Trong bài nghiên cứu của mình, tác giả đã tổng hợp, so sánh để có cái nhìn toàn diện nhất về hoạt động M&A.

Thứ tư, nêu lên một số giải pháp để hoàn thiện hơn khung pháp lý hoạt động M&A tại Việt Nam: Để tiếp tục hoàn thiện pháp luật về sáp nhập và mua bán doanh nghiệp ở Việt Nam, tác giả khóa luận đã đưa ra những giải pháp cơ bản: Một là Nhà nước cần ra soát các quy định trong các văn bản pháp luật có liên quan và ban hành Nghị định về sáp nhập, mua lại doanh nghiệp, quy định, hướng dẫn cụ thể tiến trình thực hiện M&A. Hai là cần xây dựng một kênh tra cứu thông tin, kiểm soát thông tin tính minh bạch trong hoạt động kinh doanh nói chung, hoạt động mua bán, sáp nhập nói riêng. Ba là về phía các quy định về hoạt động M&A trong pháp luật Cạnh tranh: cần hoàn thiện một số quy định pháp lý có thể rất hợp lý và đúng trên lý thuyết nhưng khó thực hiện được trong thực tiễn. Bốn là về phía các quy định về hoạt động M&A bất động sản. Năm là cần có những quy định trong việc quản lý và bảo mật thông tin. Khóa luận: Hoàn thiện pháp luật sáp nhập mua bán doanh nghiệp.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ: 

===>>> Khóa luận: Pháp luật về mua bán và sáp nhập doanh nghiệp