Luận văn: Quy định PL về thế chấp tài sản để đảm bảo vay vốn

Chia sẻ chuyên mục Đề tài Luận văn: Quy định PL về thế chấp tài sản để đảm bảo vay vốn hay nhất năm 2024 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thạc sĩ thì với đề tài Luận văn: quy định pháp luật về thế chấp tài sản đảm bảo thực hiện nghĩa vụ trong hoạt động cho vay đối với doanh nghiệp của ngân hàng dưới đây chắc hẳn sẽ cho các bạn cái nhìn tổng quát hơn về đề tài này.

2.1. Các phương thức cho vay theo Hợp đồng tín dụng của chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam

2.1.1. Phương thức cho vay từng lần trong cấp tín dụng trung-dài hạn

Ngân hàng cung cấp cho bên vay một hạn mức tín dụng theo cam kết với một khoản tiền bằng tiền Đồng Việt Nam hoặc ngoại tệ (nếu được Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cho phép). Việc giải ngân trong hạn mức tín dụng này sẽ phụ thuộc vào tình hình ngân quỹ và thị trường. Hợp đồng tín dụng này sẽ hết hạn trong vòng 03 đến 05 năm. Thời hạn của hạn mức tín dụng này sẽ là 03 đến 05 năm kể từ ngày giải ngân đầu tiên và phải được Ngân hàng Nhà nước Việt Nam xác nhận khoản vay trung dài hạn trước khi giải ngân khoản vay.

Hạn mức tín dụng được sử dụng cho việc tài trợ thanh toán (1) tiền thuê đất (2) chi phí xây dựng nhà xưởng và nhà văn phòng (3) mua sắm máy móc thiết bị có liên quan đến dự án được tài trợ. Thời hạn giải ngân có nghĩa là khoản thời gian bắt đầu từ ngày ký hợp đồng vay này và kết thúc 180 ngày sau ngày khoản vay đầu tiên. Khi hết thời hạn giải ngân, bất cứ khỏan tiền nào chưa giải ngân có sử dụng hạn mức tín dụng này sẽ tự động hủy.

Việc giải ngân dựa theo hợp đồng tín dụng này sẽ được thực hiện như sau:

Giải ngân một khoản tương đương 60% giá trị của máy móc thiết bị sẽ thế chấp khi trình đầy đủ đơn xin giải ngân kèm theo bản chính tờ khai hải quan của máy móc thiết bị hoặc bản chính hóa đơn mua trong nước của máy móc thiết bị. Hình thức thanh toán cho nhà cung cấp có thể thực hiện bằng chuyển khoản T/T để thanh toán cho các khoản nhập khẩu máy móc thiết bị

Giải ngân một khoản tương đương 70% giá trị của nhà xưởng và văn phòng sẽ thế chấp khi trình đầy đủ đơn xin giải ngân đi kèm với bản chính hợp đồng xây dựng, giấy chứng nhận sở hữu công trình và hóa đơn Giá trị gia tăng của nhà thầu công trình được ngân hàng chấp nhận. Hình thức thanh toán cho nhà thầu xây dựng có thể thực hiện bằng chuyển khoản T/T để trả cho các khoản xây dựng nhà xưởng và tòa nhà để phục vụ cho mục đích sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.

Giải ngân khoản tiền tương đương 70% giá trị thế chấp của Quyền sử dụng đất sẽ thế chấp khi trình đầy đủ đơn xin giải ngân đi kèm với bản chính hợp đồng thuê đất, giấy chứng nhận Quyền sử dụng đất và hóa đơn Giá trị gia tăng tiền thuê đất được sự chấp thuận của ngân hàng. Hình thức thanh toán cho doanh nghiệp đầu tư hạ tầng khu công nghiệp có thể thực hiện bằng chuyển khoản T/T để thanh toán cho các hợp đồng thuê đất trả tiền 01 lần. Luận văn: Quy định PL về thế chấp tài sản để đảm bảo vay vốn.

Tổng số tiền có thể giải ngân theo từng loại hình tài trợ vốn (máy móc thiết bị, nhà xưởng và Quyền sử dụng đất) được giới hạn tối đa ở hạn mức Đô La Mỹ hoặc ngoại tệ tương đương quy định tại từng Hợp đồng tín dụng cụ thể.

Việc thanh toán nợ gốc và lãi vay chia làm các khoản thanh toán bằng nhau liên tục cách nhau mỗi quý hoặc mỗi nửa năm. Khoản thanh toán đầu tiên sẽ được thực hiện ngay sau thời gian ân hạn kết thúc và lần thanh toán cuối cùng phải được thực hiện vào đúng ngày đáo hạn cuối cùng. Số tiền lãi vay phải trả, sẽ được thanh toán vào mỗi tháng.

TSBĐ cho hạn mức vay trung dài hạn là các tài sản được tạo lập từ vốn vay hoặc là thế chấp bằng tài sản hiện có tùy từng khách hàng thỏa thuận. Sau khi thế chấp, cầm cố tài sản cho Hua Nan Bank chi nhánh TP.HCM, bên vay sẽ mở thư tín dụng dự phòng-Standby Letter of Credit (SBLC) cho Hua Nan Bank Đài Loan theo hạn mức cấp bảo lãnh của chi nhánh TP.HCM.

Hình 2.1 Quy trình thế chấp gián tiếp Tài sản bảo đảm cho Hua Nan Bank tại Đài Loan

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ: 

===>>> Bảng Giá Viết Thuê Luận Văn Thạc Sĩ Ngành Luật

2.1.2. Phương thức cho vay theo hạn mức tín dụng kết hợp phương thức cho vay tuần hoàn trong cấp tín dụng ngắn hạn tại chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam

• Khoản tín dụng về cho vay ngắn hạn

Khoản tín dụng này sẽ có dư nợ giải ngân không được vượt quá một hạn mức với số tiền Đô la Mỹ hoặc số tiền có giá trị tương đương bằng VND hoặc bằng bất kỳ loại ngoại tệ chuyển đổi nào khác đã được thỏa thuận với ngân hàng và bên vay. Khoản tín dụng sẽ được giải ngân bằng Đô la Mỹ và/hoặc tiền Đồng (tùy theo khả năng sẵn có tiền đồng của ngân hàng). Mục đích của khoản tín dụng sẽ được sử dụng để tài trợ ngắn hạn cho việc nhập khẩu nguyên liệu thô và thiết bị hoặc các yêu cầu về vốn lưu động khác. Luận văn: Quy định PL về thế chấp tài sản để đảm bảo vay vốn.

Thời hạn tối đa của mỗi khoản vay ngắn hạn là 12 tháng. Nếu thời hạn mà bên vay lựa chọn trên giấy đề nghị giải ngân ngắn hơn 12 tháng thì đến ngày đến hạn của khoản giải ngân theo như giấy đề nghị giải ngân, bên vay có quyền quyết định trả nợ hay kéo dài thêm thời hạn trả khoản nợ thành 1 khoản thời gian nhất định, miễn là (i) tổng thời lượng vay vốn không quá 12 tháng kể từ ngày nhận nợ, và không vượt 1 chu kỳ sản xuất kinh doanh liên quan của bên vay, và (ii) trong suốt thời hạn của hợp đồng vay này và toàn bộ thời gian gia hạn, bên vay không có nợ xấu tại ngân hàng và bất kỳ Tổ chức tín dụng nào khác.

Giải ngân và kéo dài thời hạn trả nợ: trong trường hợp khoản vay bằng USD, mỗi khoản giải ngân theo khoản tín dụng này có thể được rút vốn (hoặc  kéo dài thời hạn trả nợ) trong các kỳ hạn một (01), hai (02), ba (03), sáu (06), hoặc kỳ hạn khác dưới mười hai (12) tháng tùy theo sự lựa chọn của bên vay. Thời hạn tối đa của mỗi khoản vay, bao gồm cả thời gian kéo dài thời hạn trả nợ, sẽ không vượt quá mười hai (12) tháng kể từ ngày nhận nợ, và không vượt quá 1 chu kỳ sản xuất kinh doanh liên quan của bên vay. Nếu như khoản giải ngân bằng VND, hạn mức và thời hạn của khoản giải ngân sẽ do các bên quyết định sau khi tham khảo tính sẵn có của VND tại thời điểm giải ngân khoản vay.

Thông báo giải ngân hoặc kéo dài thời hạn trả khoản nợ: ít nhất hai (02) ngày làm việc trước ngày giải ngân hoặc kéo dài thời hạn trả khoản nợ dự kiến, bên vay phải gửi giấy đề nghị giải ngân hoặc kéo dài thời hạn trả khoản nợ cho ngân hàng.

• Các nội dung tổng quát của các khoản tín dụng nêu trên:

Hầu hết việc giải ngân tại các ngân hàng nước ngoài thì đối với khoản giải ngân bằng USD hoặc VND, mức lãi suất cho vay được tính bằng tổng của mức lãi suất biên và chi phí huy động vốn của ngân hàng (tiền gửi định kỳ hoặc TAIFX3 hoặc VNIBOR) hoặc mức lãi suất được thương lượng giữa ngân hàng và bên vay vào thời điểm giải ngân khoản vay.

Tất cả các hạn mức tín dụng ngắn hạn nêu trên, thông thường ngân hàng sẽ chỉ cho xài chung 1 hạn mức với hình thức cho vay kết hợp giữa cho vay theo hạn mức và cho vay tuần hoàn (roll-over). Thời gian của mỗi kỳ hạn tính lãi cho tất cả các khoản tín dung nêu trên là một (01) tháng, trừ khi ngân hàng đồng ý một thời hạn khác. Luận văn: Quy định PL về thế chấp tài sản để đảm bảo vay vốn.

1. Hình thức bảo đảm khoản vay của khoản tín dụng nêu bên trên như sau:

Một là, thư bảo lãnh tín dụng do Quỹ bảo lãnh Tín dụng OCGF (Đài Loan) phát hành bảo đảm 50%~70% khoản tín dụng tùy vào thẩm định của Quỹ. Quỹ OCGF là một tổ chức của Chính phủ Đài Loan, có chức năng bảo lãnh khoản vay đối với các nhà đầu tư (là cá nhân hoặc tổ chức) quốc tịch Đài Loan. Các nhà đầu tư này thực hiện đầu tư những dự án sản xuất, kinh doanh thương mại trên khắp thế giới. Việc bảo lãnh này chỉ áp dụng đối với các ngân hàng của Đài Loan cho vay doanh nghiệp có vốn đầu tư Đài Loan tại nước ngoài.

Hai là, hợp đồng cầm cố chứng chỉ tiền gửi có kỳ hạn với số tiền tương đương với 10%~40% mỗi khoản L/C phát hành, số dư nợ giải ngân và số dư nợ vay của khoản vay ngắn hạn, được ký kết giữa ngân hàng và bên vay hoặc bên thứ ba.

Ba là, hợp đồng thế chấp với quyền ưu tiên cao nhất và quyền sở hữu hợp pháp của bên vay đối với máy móc thiết bi. Danh mục máy móc thiết bị chi tiết được quy định trong hợp đồng thế chấp động sản. Hợp đồng thế chấp với quyền ưu tiên cao nhất nhà xưởng và văn phòng được sở hữu hợp pháp bởi bên vay theo giấy tờ chứng nhận sở hữu công trình xây dựng ban hành theo luật định được quy định tại hợp đồng Thế chấp tài sản trên đất. Hợp đồng thế chấp với quyền ưu tiên cao nhất Quyền sử dụng đất nơi bên vay đặt trụ sở hoặc nơi khác được sở hữu hợp pháp bởi bên vay theo giấy chứng nhận Quyền sử dụng đất ban hành theo luật định được quy định trong hợp đồng thế chấp QSDĐ.

Các hình thức về Tài sản bảo đảm nêu trên, được áp dụng rất phổ biến tại các nhà băng nước ngoài. Tuy nhiên, riêng về các loại hình cầm cố, thế chấp máy móc thiết bị và BĐS, bên vay cần phải sử dụng thêm hạn mức cấp bảo lãnh tại Hua Nan Bank chi nhánh TP.HCM để mở SBLC cho Hua Nan Bank Đài Loan để cầu nối với khoản vay nước ngoài.

• Tài sản bảo đảm khác: Luận văn: Quy định PL về thế chấp tài sản để đảm bảo vay vốn.

Lệnh phiếu với mệnh giá bằng Đô La Mỹ hoặc Đài tệ (NTD-New Taiwanese Dollar) do cá nhân người Đài Loan ký phát và được Bên vay ký hậu hoặc lệnh phiếu mệnh giá bằng Đô La Mỹ/Đài tệ (NTD-New Taiwanese Dollar) do công ty mẹ hoặc các công ty có liên quan với bên vay tại Đài Loan ký phát và được bên vay ký hậu.

Hợp đồng bảo lãnh cá nhân ký kết giữa ngân hàng và từng cá nhân bảo lãnh cho bên vay. Đồng thời các cá nhân này ký thêm hợp đồng bảo lãnh liên đới ký giữa nhà băng và các cá nhân bảo lãnh cho khoản vay.

Tùy theo loại hình vay vốn (trung dài hạn, ngắn hạn) cũng như là việc thương lượng áp dụng về Tài sản bảo đảm giữa bên vay và ngân hàng, để từ đó các bên sẽ chọn áp dụng loại hình về tài sản thế chấp sao cho phù hợp với tình trạng khoản vay cũng như là phù hợp với quy định của luật. Thường thì các Hợp đồng tín dụng trung dài hạn tài trợ vốn cố định, ngân hàng sẽ yêu doanh nghiệp cung cấp tài sản thế chấp là bất động sản và máy móc thiết bị để đảm bảo cho khoản vay tài trợ mua sắm máy móc thiết bị hoặc xây dựng nhà máy. Còn đối với các Hợp đồng tín dụng ngắn hạn với đặc thù tài trợ vốn lưu động ngắn hạn thì ngân hàng sẽ áp dụng hình thức cầm cố chứng chỉ tiền gửi, máy móc thiết bị hoặc thậm chí là thế chấp nhà xưởng tùy thỏa thuận và tùy vào hạn mức số tiền vay cấp cho bên vay. Ngoài ra, ngân hàng còn tùy thuộc vào việc thẩm định liên quan đến rủi ro của doanh nghiệp vay vốn đối với từng Hợp đồng tín dụng mà có thể yêu cầu cung cấp thêm tài sản để thếp chấp sao cho phù hợp với quy định.

2.2. Các quy định liên quan đến hợp đồng Thế chấp tài sản để bảo đảm nghĩa vụ HĐTD Luận văn: Quy định PL về thế chấp tài sản để đảm bảo vay vốn.

2.2.1. Quy định về ký kết và thực hiện hợp đồng Thế chấp tài sản để bảo đảm nghĩa vụ Hợp đồng tín dụng

Hiện tại, để có được vốn vay ngân hàng nhằm mục đích phục vụ hoạt động sản xuất và phát triển kinh tế của doanh nghiệp là khá phổ biến. Tuy nhiên kéo theo đó là hàng loạt các vấn đề nảy sinh về tư cách chủ thể khi tham gia ký kết loại hợp đồng này. Luật pháp cũng đã quy định rõ khi doanh nghiệp vay ngân hàng thì những đối tượng nào sẽ có quyền ký hợp đồng vay nợ và ký hợp đồng Thế chấp tài sản.

Các bên thực hiện ký kết hoặc tạo lập các hợp đồng, giao dịch đều là các chủ thể pháp lý độc lập,  có nghĩa vụ, có quyền, có tài sản và lợi ích riêng biệt. Giá trị nêu tại hợp đồng, được sử dụng trong hợp đồng hoặc giao dịch là thị giá tại thời điểm hợp đồng được giao kết, ký kết hoặc giao dịch được thực hiện. Chủ sở hữu của công ty hoặc chủ đầu tư phải nghiêm khắc tuân thủ quy định luật doanh nghiệp và pháp luật liên quan khi ký kết hợp đồng giao dịch với nhà băng. Trường hợp các hợp đồng hoặc giao dịch được ký kết không phù hợp với quy định luật doanh nghiệp và gây nên thiệt hại, tổn thất cho công ty, thì hợp đồng và giao dịch đó được xem như vô hiệu và bị xử phạt. Người ký hợp đồng và những người liên quan buộc phải chịu trách nhiệm liên đới và bồi thường toàn bộ thiệt hại, đồng thời phải trả lại cho công ty và ngân hàng tất cả các lợi nhuận thu được từ hợp đồng hoặc giao dịch này. Theo quy định nội bộ của HNCB, việc ký kết hợp đồng và giao dịch phải đáp ứng một số điều kiện nêu trên mới có hiệu lực.

Theo Nguyễn Văn Điền (2019), “thực tế hợp đồng thế chấp bao gồm rất nhiều điều khoản, khá phức tạp, chứa nhiều quy định và nó thường do các Tổ chức tín dụng đưa ra. Bên bảo đảm thường có rất ít cơ hội được thảo luận về các điều khoản trong hợp đồng nên trong quan hệ bảo đảm tín dụng này, bên bảo đảm thường là bên yếu thế hơn. Bên cạnh đó, đối với các hợp đồng đặc biệt mà Tài sản bảo đảm có giá trị lớn như hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất thì pháp luật cũng quy định các hợp đồng này bắt buộc phải được công chứng. Tuy nhiên, có thể thấy khách hàng thường xuyên của các văn phòng công chứng, các công chứng viên không phải là bên bảo đảm mà là bên nhận bảo đảm nên sẽ dễ hiểu nếu các văn phòng công chứng, các công chứng viên có sự thiên vị, ưu ái hơn cho các Tổ chức tín dụng làm cho bên bảo đảm tiếp tục phải nhận thiệt thòi về mình.”

2.2.2. Quy định về hiệu lực của hợp đồng Thế chấp tài sản để bảo đảm nghĩa vụ Hợp đồng tín dụng Luận văn: Quy định PL về thế chấp tài sản để đảm bảo vay vốn.

Theo quy định hiện hành thì hợp đồng Thế chấp tài sản có giá trị thực thi kể từ ngày ký kết giữa hai bên và sẽ có hiệu lực đối kháng khi tài sản đã được đăng ký giao dịch đảm bảo tại văn phòng đăng ký đất đai hoặc tại trung tâm đăng ký quốc gia về Tài sản bảo đảm.

Theo Nguyễn Văn Điền (2019), “đối với một số hợp đồng có quy định các điều kiện về hình thức, có thể suy đoán rằng, nếu các bên chưa hoàn thành các điều kiện đó thì có nghĩa là các bên chưa hoàn toàn thể hiện ý chí cam kết của mình với hợp đồng và hợp đồng chưa có hiệu lực.

Căn cứ tại điều 319 của Bộ luật dân sự 2015, hiệu lực hợp đồng Thế chấp tài sản được quy định là có hiệu lực kể từ thời điểm giao kết, nếu các bên không có thỏa thuận khác hoặc luật không có quy định khác, đồng thời kể từ thời điểm đăng ký thì việc Thế chấp tài sản phát sinh giá trị của hiệu lực đối kháng với người thứ ba.

Theo đó, hiệu lực của hợp đồng Thế chấp tài sản và hiệu lực đối kháng với bên thứ ba là khác nhau, có thể hợp đồng đã có giá trị thực thi nhưng chưa tạo lập hiệu lực đối kháng. Bên nhận thế chấp cần lưu ý cần đăng ký hợp đồng Thế chấp tài sản để bảo đảm quyền lợi của mình không bị xâm phạm. Luận văn: Quy định PL về thế chấp tài sản để đảm bảo vay vốn.

2.2.3. Quy định liên quan đến xử lý tài sản thế chấp để bảo đảm nghĩa vụ HĐTD

Theo quy định tại Điều 299 của Bộ luật dân sự 2015, các trường hợp mà bên nhận bảo đảm có quyền xử lý Tài sản bảo đảm bao gồm: “(1) Đến hạn thực hiện nghĩa vụ được bảo đảm mà bên có nghĩa vụ không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ; (2) Bên có nghĩa vụ phải thực hiện nghĩa vụ được bảo đảm trước thời hạn do vi phạm nghĩa vụ theo thỏa thuận hoặc theo quy định của luật; (3) Trường hợp khác do các bên thỏa thuận hoặc luật có quy định”. Việc xử lý các tài sản thế chấp được thực hiện như sau:

Trường hợp tài sản được dùng làm vật bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trả nợ thì việc định đoạt tài sản do các bên tự thương lượng; nếu thương lượng không thành thì sử dụng hình thức bán đấu giá tài sản theo quy định của pháp luật. Nếu như tài sản sử dụng để đảm bảo cho nhiều khoản nợ, thì việc định đoạt tài sản được thực hiện theo sự thương thảo giữa bên bảo đảm và các bên cùng nhận Tài sản bảo đảm; trường hợp thương lượng không thành thì được bán đấu giá tài sản theo quy định của pháp luật.

Công tác xử lý các Tài sản bảo đảm phải được thực thi một cách minh bạch, công khai, khách quan, đảm bảo được quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, các cá nhân, tổ chức có liên quan và phải đúng quy định pháp luật. Trình tự xử lý các Tài sản bảo đảm để thu hồi khoản nợ không thuộc hình thức kinh doanh buôn bán tài sản của nhà băng.

Cá nhân, tổ chức xử lý Tài sản bảo đảm là ngân hàng hoặc bên đại diện được ngân hàng ủy quyền, trừ trường hợp có sự giao kèo khác giữa các bên. Ngân hàng căn cứ nội dung đã được thương lượng trong hợp đồng bảo đảm để tiến hành xử lý Tài sản bảo đảm mà không cần phải có công văn, văn bản ủy quyền xử lý Tài sản bảo đảm của bên bảo đảm.

Tai Khoản 1 Điều 303 của Bộ luật dân sự 2015 có nêu, “các bên có thể thương thảo 1 trong những phương thức xử lý Tài sản bảo đảm đã được cầm cố, thế chấp sau: một là bán đấu giá tài sản, hai là bên nhận bảo đảm tự mình bán tài sản, ba là bên nhận bảo đảm nhận chính tài sản nhằm để thay thế cho mục đích thực hiện nghĩa vụ của bên bảo đảm và bốn là phương thức khác”. Theo điều luật này cũng quy định khoản mở về khả năng các bên có thể thương lượng về các phương thức xử lý Tài sản bảo đảm khác, ngoài ba phương thức đã được liệt kê.lấy ví dụ như các bên có thể bàn bạc về việc đưa các Tài sản bảo đảm vào kinh doanh khai thác hoặc đem cho thuê và khoản tiền lợi nhuận thu về được từ việc kinh doanh hay cho thuê này sẽ được sử dụng vào mục đích trả các khoản nợ được bảo đảm. Luận văn: Quy định PL về thế chấp tài sản để đảm bảo vay vốn.

Như vậy, một mặt, điều luật đưa ra các nguyên tắc mang tính mặc định về quyền xử lý Tài sản bảo đảm của ngân hàng (nhất là trong hoàn cảnh các bên không có thương thảo trong hợp đồng bảo đảm); mặt khác, nó cũng cho phép các bên tự thương lượng về các trường hợp xử lý các Tài sản bảo đảm khác trong hợp đồng bảo đảm của mình, đồng thời ghi nhận các trường hợp xử lý các Tài sản bảo đảm bắt buộc theo quy định tại một văn bản luật cụ thể.

Fox (2007) khẳng định: …luật pháp không nhằm cung cấp các giải pháp tâm lý và xã hội cho các bên mà nhằm mang lại công lý và sự công bằng. Các vấn đề tâm lý và xã hội sẽ vẫn tồn tại và luật pháp không thể xử lý được những vấn đề này, chúng sẽ vẫn là những chủ thể riêng biệt đòi hỏi các giải pháp tâm lý và xã hội, một vấn đề khác biệt với luật mặc dù nó có mối quan hệ mật thiết với chủ đề thu hồi thế chấp và có thể ảnh hưởng đến hầu hết mọi người có thế chấp. Pháp luật Việt Nam cũng vậy, hiện tại nước ta cũng đang ráo riết xử lý nợ xấu một các triệt để, nên chính phủ nước ta cũng đã rất hỗ trợ và ban hành các điều luật giúp các ngân hàng tháo bỏ nhiều bất cập, vướng mắc, kịp thời xử lý các Tài sản bảo đảm nhằm để thu hồi khoản nợ xấu.

2.2.4. Các phương thức giải quyết tranh chấp phát sinh từ hợp đồng Thế chấp tài sản để bảo đảm nghĩa vụ Hợp đồng tín dụng

Các phương thức để giải quyết tranh chấp hình thành từ những hợp đồng thế chấp được các ngân hàng áp dụng, thông thường sẽ gồm thương lượng, hòa giải và cuối cùng sẽ là tố tụng tại tòa hoặc theo phương thức trọng tài.

Thương lượng là các bên thỏa thuận giải quyết một vấn đề nào đó. Đây là hình thức giải quyết tranh chấp không có sự can thiệp của bên thứ ba. Hòa giải là các bên cùng nhau thỏa thuận, bàn bạc để thống nhất cách giải quyết tranh chấp, bất đồng và tự nguyện thực hiện phương án đã thỏa thuận. Cuối cùng là khi tranh chấp phát sinh, nếu các bên không thể hòa giải, thương lượng thì tranh chấp đó có thể được giải quyết tại Tòa án. Luận văn: Quy định PL về thế chấp tài sản để đảm bảo vay vốn.

Điều 429 của Bộ luật dân sự 2015, “tranh chấp về hợp đồng có quy định thời hiệu khởi kiện là 03 năm, kể từ ngày mà người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết về quyền và lợi ích hợp pháp của bản thân mình bị vi phạm”. Tuy nhiên, khoản 2 Điều 155 Bộ luật dân sự 2015 yêu cầu đối với việc bảo vệ quyền sở hữu sẽ không áp dụng thời hiệu.

Ngoài ra, trong giải quyết mâu thuẩn của hợp đồng còn có các trường hợp thuộc doanh nghiệp, cá nhân vay vốn của ngân hàng có Biện pháp bảo đảm bằng tài sản là BĐS của bên thứ ba (người này không vay vốn, không thể hiện giao dịch hình thành nghĩa vụ dân sự đối với ngân hàng). Nội dung của hợp đồng thế chấp BĐS quy định nếu như bên vay không trả khoản nợ đáo hạn cho ngân hàng thì nhà băng sẽ có quyền phát mại Tài sản bảo đảm của bên thứ ba để thu hồi vốn vay. Mặc dù tại Hua Nan Bank chưa phát sinh nợ xấu có Tài sản bảo đảm cần xử lý để thu hồi khoản nợ vay nước ngoài, nhưng thực tế tại các Ngân hàng thương mại khác đến khi bên vay không hoàn trả được số tiền nợ và cố tình không trả khoản nợ, ngân hàng khởi kiện, nhiều tòa án tuyên ngân hàng có quyền xử lý Tài sản bảo đảm của người thứ ba để thu hồi nợ.

Việc thực hiện thế chấp BĐS của bên thứ ba nhằm để đảm bảo năng lực trả khoản vay nợ cho bên đi vay một khi được công nhận hợp pháp, thì đúng là 1 kẽ hỡ để cho bên đi vay và nhà băng lách luật, thông qua hoạt động vay vốn theo cách TCTS của bên thứ ba để người vay lấy tiền của nhà băng rồi không trả khoản vay, đùng đẩy việc trả vay cho bên thứ ba. Theo đó, chưa có bất kỳ điều luật nào nêu rõ, ngay khi bên thứ ba hoàn trả khoản nợ vay thay cho bên đi vay, thì bên vay cần phải có nghĩa vụ trả lại khoản nợ vay cho người thứ ba.

Tình trạng hiểu nhầm quy định của luật về thế chấp để bảo đảm nghĩa vụ của người thứ ba là bảo lãnh có nhiều nguyên nhân, trong đó có một số lý do chẵn hạn hệ thống luật còn nhiều bất cập, chồng chéo, không thống nhất khi quy định về việc cầm cố, thế chấp và bảo lãnh. Mặc khác, còn một số văn bản quy phạm pháp luật khác cũng nhầm lẫn về việc này. Ví dụ như quy định về việc bán tài sản bảo lãnh, thê chấp, cầm cố, sẽ theo thỏa thuận trong hợp đồng cầm cố, thế chấp, bảo lãnh. Hay quy định nếu như các bên có thương lượng về việc cầm cố, Thế chấp tài sản để bảo đảm thực thi nghĩa vụ bảo lãnh…, cũng đã dẫn đến cách hiểu, bảo lãnh gồm 2 trường hợp đưa trước và chưa đưa tài sản vào cầm cố, thế chấp.

Tuy nhiên, điều quan trọng là, trong việc quy định mâu thuẫn trái ngược nêu trên, các quy định về bảo lãnh bằng tài sản chỉ là mạch phụ, còn mạch chính là các quy định về việc không bảo lãnh bằng tài sản, đồng thời với việc quy định rõ về việc thế chấp bằng tài sản nhằm để đảm bảo nghĩa vụ của người thứ ba. Đáng tiếc là Bộ luật dân sự năm 2015 lại phá vỡ bản chất hợp lý đối với biện pháp bảo lãnh, bằng việc quy định cả việc bảo lãnh bằng tài sản, càng củng cố quan điểm sai về bảo lãnh trước kia theo Bộ luật dân sự năm 2005. Và các hợp đồng Thế chấp tài sản để bảo đảm nghĩa vụ cho bên thứ ba vẫn tiếp tục đứng trước nguy cơ bị coi là sai trái.

2.3. Pháp luật về Thế chấp tài sản để bảo đảm nghĩa vụ Hợp đồng tín dụng trong hoạt động cho vay của chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam Luận văn: Quy định PL về thế chấp tài sản để đảm bảo vay vốn.

2.3.1. Quy định liên quan đến chủ thể tham gia quan hệ thế chấp, điều kiện thế chấp và tài sản thế chấp

2.3.1.1 Chủ thể tham gia quan hệ thế chấp

Các bên gồm bên nhận thế chấp và bên thế chấp sẽ là các chủ thể được đề cập trong quan hệ thế chấp. Bên thế chấp là các cá nhân, tổ chức đạt đủ các điều kiện được vay tiền và giao kết hợp đồng Thế chấp tài sản đảm bảo cho các nghĩa vụ được cam kết trong hợp đồng. Bên nhận thế chấp là các Tổ chức tín dụng và các tổ chức khác được hoạt động lĩnh vực ngân hàng theo quy định của pháp luật. Ngoài ra, chủ thể tham gia quan hệ thế chấp còn có các cá nhân làm đại diện pháp luật hoặc đại diện được ủy quyền của các bên, có đầy đủ năng lực hành vi dân sự theo quy định của pháp luật.

Trong quan hệ Thế chấp tài sản, để được gọi là bên thế chấp thì bên có nghĩa vụ phải sử dụng tài sản nhằm để đảm bảo cho việc thực thi nghĩa vụ của mình. Còn bên có quyền trong thực thi Biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ được gọi là bên nhận thế chấp. Theo quy định nội bộ của Hua Nan Bank, chủ thể của Thế chấp tài sản cần đạt đủ các yếu tố nói chung mà luật định đối với các bên tham gia trong giao dịch dân sự. Bên Thế chấp tài sản có thể chính là bên có nghĩa vụ đối với quan hệ nghĩa vụ được bảo đảm bằng biện pháp thế chấp, có thể là người thứ ba thế chấp (QSDĐ, tài sản trên đất và các loại vật thế chấp khác) bảo đảm cho bên có nghĩa vụ. Luận văn: Quy định PL về thế chấp tài sản để đảm bảo vay vốn.

Tại điều 33 Luật Ngân hàng Đài Loan có quy định, ngân hàng không được cho vay không có Tài sản bảo đảm đối với 1 doanh nghiệp mà Ngân hàng đó có nắm giữ hơn 3% tổng số vốn góp, đối với nhân viên chịu trách nhiệm thẩm định của Ngân hàng, bất kỳ thành viên Hội đồng quản trị là nhân viên, bất kỳ cổ đông chủ chốt, hoặc bất cứ người nào là bên có liên quan của nhân viên chịu trách nhiệm hoặc nhân viên tín dụng của Ngân hàng đó, trừ khi khoản vay được cấp nhằm mục đích tín dụng tiêu dùng hoặc cấp cho chính phủ.

Clarke và Kohler (2005) đã phân tích mối quan hệ giữa bên thế chấp và bên nhận thế chấp theo năm chủ đề, trong đó chủ đề đầu tiên là, ‘quyền truy đòi cao nhất’. Họ tuyên bố: Được đảm bảo bằng 1 tài sản mang lại cho người nắm giữ quyền lợi bảo đảm quyền truy đòi cao nhất với tài sản đó. Bản thân điều này không chỉ là một điều tốt, đối với chủ nợ có bảo đảm, nó cũng làm giảm đáng kể rủi ro trong cho vay. Với điều kiện là người cho vay đảm bảo rằng có đủ một biên độ giữa trị giá của tài sản mà họ chấp nhận làm bảo đảm và số tiền mà họ cho vay, thì việc hoàn vốn của họ ít nhiều được đảm bảo.

2.3.1.2. Tài sản thế chấp và điều kiện thế chấp

Trong quá trình thực hiện Thế chấp tài sản, các bên cần tuân theo và thực hiện phù hợp với quy định tại Nghị định số 21/2021/NĐ-CP. Trong quan hệ thế chấp, việc sử dụng tài sản để thế chấp đòi hỏi phải đáp ứng và thỏa một vài yêu cầu nhất định mà luật pháp quy định và đôi bên có thương thảo. Hiện tại hầu hết các ngân hàng chỉ thực hiện cầm cố, thế chấp các loại tài sản là BĐS, máy móc thiết bị và giấy tờ có giá. Tại hệ thống Hua Nan Bank thì tài sản để thế chấp tại nhà băng này bao gồm đất đai, nhà xưởng sản xuất, nhà ở, động sản (bao gồm máy móc dây chuyền sản xuất, sổ tiết kiệm tiền gửi…).

Bảng 2.1 Điều kiện nhận thế chấp BĐS

TT	Nhà ở	Quyền sử dụng đất	BĐS khác
1	Có giấy chứng nhận Quyền sử dụng đất quyền sở hữu nhà ở và tải sản khác trên đất, trừ nhà ở hình thành trong tương lai.	Có giấy chứng nhận QSDĐ.	Có giấy chứng nhậnQSDĐ hoặc đăng ký  quyền sở hữu nhà, công trình xây dựng trên đất trong giấy chứng nhận về quyền sở hữu
2	Không thuộc diện đang bị khiếu nại, tranh chấp, khiếu kiện về quyền sở hữu.	Không xảy ra tranh chấp về Quyền sử dụng đất.	Không có tranh chấp về Quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà, công trình xây dựng trên đất.
3	Không thuộc loại tài sản bị kê biên, bị thi hành án hoặc bị kê biên để chấp hành quyết định hành chính.	Không bị nhà chức trách kê biên để thi  hành án.	Không bị kê biên để đảm bảo thi hành án.
4	Không thuộc diện tài sản đã có quyết định bị thu hồi đất, có thông báo phải phá dở nhà ở, giải tỏa.	Đất không còn nợ nghĩa vụ về tài chính đối với Nhà nước.
5	Trong thời hạn sở hữu	Trong thời hạn sử

Thứ nhất, BĐS có thể chuyển giao được. BĐS được dùng để thế chấp phải là loại không bị nghiêm cấm giao dịch theo luật định; cụ thể là đạt yêu cầu theo các quy định tại Mục 2 của Nghị định số 99/2022/NĐ-CP liên quan đến Thủ tục đăng ký Biện pháp bảo đảm bằng Quyền sử dụng đất và tài sản trên đất. Luận văn: Quy định PL về thế chấp tài sản để đảm bảo vay vốn.

Thứ hai, BĐS phải thuộc quyền sở hữu của bên thế chấp. Khoản 1 Điều 295 của Bộ luật dân sự năm 2015 quy định “TSBĐ phải thuộc quyền sở hữu của bên bảo đảm; trừ trường hợp cầm giữ tài sản; bảo lưu quyền sở hữu”.

Thứ ba, điều kiện đặc thù của BĐS được đưa vào thế chấp đảm bảo cho nghĩa vụ trả nợ. Đối với Quyền sử dụng đất, khi thế chấp Quyền sử dụng đất thì người sử dụng đất phải được cấp giấy chứng nhận Quyền sử dụng đất. Riêng với BĐS là nhà ở thì phải đáp ứng quy định tại Điều 118 Luật Nhà ở năm 2014. Đối với BĐS hình thành trong tương lai thì cần đáp ứng những điều kiện chi tiết tại Điều 148 Luật Nhà ở năm 2014.

Thứ tư, BĐS không bị tranh chấp, kê biên đảm bảo cho việc thi hành án; không có quyết định bị thu hồi của Nhà nước để thực hiện dự án, không là Tài sản bảo đảm trong giao dịch theo bản án đã có hiệu lực của tòa án. Căn cứ Điểm b Khoản 1 Điều

175 của Luật đất đai 2013 quy định, “Tổ chức kinh tế, tổ chức sự nghiệp công lập được Nhà nước cho thuê đất có thu tiền đất thuê hàng năm có các quyền Thế chấp tài sản thuộc sở hữu của mình trên mảnh đất thuê tại các Tổ chức tín dụng được phép hoạt động tại Việt Nam”.

Đối với máy móc thiết bị, theo quy định tại Điều 19 của Nghị định 21/2021/NĐ-CP, “Hàng hóa luân chuyển trong quá trình sản xuất, kinh doanh và kho hàng được dùng để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ có thể được mô tả theo giá trị tài sản hoặc theo loại hàng hóa. Việc mô tả đối với tài sản bảo đảm là kho hàng còn phải thể hiện được địa chỉ, số hiệu kho (nếu có) hoặc dấu hiệu khác của vị trí kho hàng. Hàng hóa luân chuyển trong quá trình sản xuất, kinh doanh có thể là hàng hóa trong kho hoặc là hàng hóa đang tham gia quá trình sản xuất, kinh doanh.” Trong trường hợp số máy móc, thiết bị được thế chấp không phải là hàng hóa luân chuyển trong quá trình sản xuất, kinh doanh, máy móc thiết bị được hiểu là những tài sản hữu hình ngoài bất động sản, phục vụ tạo ra thu nhập cho người chủ sở hữu. Vì vậy, doanh nghiệp được sử dụng để thế chấp máy móc thiết bị để đảm bảo cho khoản vay.

Như vậy, ngân hàng ngoài việc phải có trách nhiệm kiểm tra tài sản thế chấp (theo các loại chứng từ mua bán) có thuộc quyền sở hữu của bên thế chấp hay không ra, ngân hàng còn phải thẩm định tài sản máy móc thiết bị này, sau đó là cần theo dõi, giám sát tài sản bảo đảm nhằm đảm bảo phù hợp quy định hiện hành. Mặc khác, theo quy định hiện hành thì trường hợp doanh nghiệp thực hiện việc thế chấp máy móc, thiết bị thì không bắt buộc phải công chứng, đăng ký. Nhưng nếu một trong các bên, bên thế chấp hoặc bên nhận thế chấp có mong muốn được đăng ký thì vẫn thực hiện việc đăng ký thế chấp.

Đối với thế chấp bằng chứng chỉ tiền gửi, thì chỉ chấp nhận khách hàng vay cầm cố tiền gửi tiết kiệm tại HNCB. Căn cứ Thông tư 48/2018/TT-NHNN sổ tiết kiệm có thể được hiểu là 1 cuốn tiết kiệm hoặc thẻ tiết kiệm là chứng chỉ minh chứng cho quyền nắm giữ số tiền tiết kiệm của tổ chức, cá nhân gửi tiền tại Tổ chức tín dụng, được áp dụng theo trường hợp nhận tiền gửi loại hình tiết kiệm tại trụ sở, đơn vị giao dịch hợp pháp trong mạng lưới giao dịch của Tổ chức tín dụng. Như vậy có thể hiểu sổ tiết kiệm là một loại chứng từ chứng nhận cho tài sản là tiền của người gửi tiền tiết kiệm tại các Tổ chức tín dụng. Theo điều 13 của Thông tư 48/2018/TT-NHNN có chỉ rõ “Tiền gửi tiết kiệm được sử dụng để làm Tài sản bảo đảm theo hướng dẫn của Tổ chức tín dụng phù hợp với quy định của pháp luật về giao dịch bảo đảm.” Luận văn: Quy định PL về thế chấp tài sản để đảm bảo vay vốn.

Như vậy, loại hình sổ tiết kiệm dùng để cầm cố, thế chấp cho ngân hàng để vay vốn là hợp pháp. Hiện hay việc thế chấp bằng sổ tiết kiệm rất được ngân hàng ưa thích bởi tính rủi ro thấp và an toàn của nó. Hạn mức cho vay đối với sổ tiết kiệm của nhiều ngân hàng có thể lên tới trên 90% tài sản cầm cố, thế chấp. Tuy nhiên, theo quy định của Bộ luật dân sự thì “việc Thế chấp tài sản là việc một bên dùng tài sản thuốc quyền sở hữu của mình nhằm để đảm bảo cho một nghĩa vụ và không giao tài sản cho bên kia”. Vì vậy đối tượng được dùng để bảo đảm của hợp đồng thế chấp phải là tài sản. Như tại điều 105 của Bộ luật dân sự 2015, quy định về tài sản thì sổ tiết kiệm không được xem như là tài sản. Do đó, thực tế việc thế chấp sổ tiết kiệm tại ngân hàng là chúng ta đang thế chấp số tiền tiết kiệm đang gửi tại ngân hàng.

2.3.2. Quy trình Thế chấp tài sản để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ Hợp đồng tín dụng trong hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại

Mỗi ngân hàng thường sẽ có các cách thực hiện quy trình Thế chấp tài sản khác nhau, nhưng thông thường thì trình tự, quy trình Thế chấp tài sản được thực hiện như sau: Luận văn: Quy định PL về thế chấp tài sản để đảm bảo vay vốn.

Bước 1: Bên thế chấp xuất trình giấy tờ về quyền sở hữu động sản, BĐS và các tài sản khác, đồng thời đưa kèm các loại giấy tờ có thể hiện và liên quan đến hồ sơ thế chấp tới ngân hàng nơi thực hiện thủ tục.

Bước 2: Ngân hàng sẽ tiến hành làm giấy tờ thẩm định tài sản để thế chấp, nếu vật thế chấp không đủ điều kiện của Tài sản bảo đảm cho khoản vay thì lập bảng thông báo cho bên thế chấp; nếu tài sản đủ điều kiện đảm bảo cho việc vay vốn thì ngân hàng tiến hành các thủ tục và bên thế chấp xác nhận trị giá của tài sản thế chấp, lập biên bản định giá giá trị tài sản thế chấp. Tiếp theo ngân hàng sẽ thực hiện thủ tục và thỏa thuận lập hợp đồng Thế chấp tài sản với bên thế chấp.

Bước 3: Ngân hàng tiến hành các thủ tục để cùng bên thế chấp lập hồ sơ công chứng các loại hợp đồng Thế chấp tài sản, đăng ký Biện pháp bảo đảm theo luật định.

Bước 4: Bên thế chấp đưa, giao các bản chính giấy tờ chứng minh quyền sở hữu động sản, BĐS và tài sản khác liên quan đến việc đã thế chấp cho ngân hàng để làm các thủ tục hoàn tất trình tự thế chấp. Tất nhiên, theo Bùi Đức Giang (2019), “nếu nắm giữ được giấy tờ liên quan đến tài sản thế chấp cũng sẽ giúp bên thế chấp hạn chế được nguy cơ bên thế chấp thực hiện các giao dịch đối với tài sản này khi chưa có sự đồng ý của bên nhận thế chấp, nhất là trong trường hợp tài sản thuộc diện đăng ký sở hữu như bất động sản.”

Sau khi hoàn thành 4 bước quy trình thế chấp trên, cần chú ý thành phần hồ sơ thế chấp, các bản chính giấy tờ minh chứng cho quyền sở hữu tài sản, bản chính giấy chứng nhận bảo hiểm tài sản (nếu có), căn cước công dân hoặc giấy chứng minh nhân dân của đại diện pháp luật hoặc đại diện được ủy quyền ký hồ sơ của bên thế chấp, giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, quyết định bổ nhiệm về người đại diện theo pháp luật, điều lệ doanh nghiệp, bản chính văn bản chấp thuận dùng tài sản sở hữu chung để thế chấp (trường hợp bên thế chấp là các Tổ chức kinh tế Nhà nước; công ty cổ phần; công ty liên doanh; công ty TNHH nhiều thành viên…), nghị quyết hoặc biên bản họp hội đồng thành viên hoặc hội đồng quản trị đồng ý ủy quyền cử người đại diện thế chấp và sử dụng tài sản để thế chấp, biên bản xác định giá trị tài sản thế chấp; hợp đồng Thế chấp tài sản gồm 05 bản chính có công chứng (01 bản lưu người vay, 01 bản lưu Bên thế chấp, 01 bản lưu tổ chức Công chứng, 01 bản lưu cơ quan đăng ký biện pháp bảo đảm, 01 bản lưu tại ngân hàng), đơn đăng ký thế chấp hoặc đơn đăng ký giao dịch đảm bảo, giấy tờ khác để làm căn cứ, bằng chứng cho việc định giá tài sản thế chấp (nếu có). Trong vòng 15 ngày làm việc kể từ ngày ngân hàng nhận được đủ hồ sơ theo quy định, thì các giấy tờ trên cần được kiểm tra và lưu tệp hồ sơ đầy đủ để làm căn cứ pháp lý sau này thực thi nghĩa vụ đòi nợ nếu bên đi vay không trả được số tiền nợ cho nhà băng.

Ngân hàng cũng cần lưu ý với loại hình các tài sản là máy móc thiết bị, thường thì sẽ khấu hao khá nhanh. Theo Esguerra E. F. And R. L. Meyer 1992, sau một thời gian khấu hao thì tài sản cầm cố, thế chấp thuộc loại không dễ dàng mua bán hoặc không còn khả dụng trên thị trường, cũng như ở mức độ không thể sử dụng để trả đầy đủ khoản nợ cho vay cùng với lãi suất và chi phí của khoản nợ vay. Lúc này, ngân hàng nên đòi hỏi bên đi vay cung cấp bổ sung tài sản khác để thế chấp cho nhà băng. Ngân hàng lại thực hiện các bước trên để hoàn tất quy trình thế chấp tài sản. Luận văn: Quy định PL về thế chấp tài sản để đảm bảo vay vốn.

Kết luận chương 02

Qua việc xem xét các quy định của luật về Thế chấp tài sản đảm bảo thực thi nghĩa vụ trong quá trình cho vay doanh nghiệp của Ngân hàng thương mại, từ đó có thể nhận thấy rằng ngân hàng khá chú trọng việc cho vay có Tài sản bảo đảm. Đây là một loại hình phòng ngừa rủi ro tín dụng. Khi đối tượng đi vay không trả được khoản nợ, Ngân hàng thương mại (cũng như là Hua Nan Bank) có thể thông qua việc ký kết các hợp đồng Thế chấp tài sản, hợp đồng bảo lãnh mà người đi vay tiền hoặc bên bảo lãnh đã tạo lập nên việc cầm cố, thế chấp để từ đó xử lý các Tài sản bảo đảm để chuyển trả, thu hồi khoản nợ vay, bảo toàn được nguồn vốn đã cho vay ra. Vì vậy, pháp luật về Tài sản bảo đảm cần rõ ràng và được quy định cụ thể hơn, điều này giúp củng cố thêm uy tín của các bên trong giao dịch cho vay có Thế chấp tài sản, giảm thiểu đến mức thấp nhất rui ro mất vốn của Ngân hàng thương mại cũng như là giảm bớt các tranh chấp phát sinh trong quá trình thực hiện. Luận văn: Quy định PL về thế chấp tài sản để đảm bảo vay vốn.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ: 

===>>> Luận văn: Thực tiễn PL về thế chấp tài sản để đảm bảo vay vốn