Luận văn: Thực trạng thực hiện pháp luật công chứng tại Hà Nội

Chia sẻ chuyên mục Đề tài Luận văn: Thực trạng thực hiện pháp luật công chứng tại Hà Nội hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thạc sĩ thì với đề tài Luận văn: Thực trạng việc thực hiện pháp luật công chứng trên địa bàn thành phố Hà Nội dưới đây chắc hẳn sẽ cho các bạn cái nhìn tổng quát hơn về đề tài này.

1. Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế – xã hội và những ảnh hưởng của những điều kiện này đến tình hình thực hiện pháp luật về công chứng trên địa bàn thành phố Hà Nội

Về điều kiện tự nhiên: Hà Nội là thủ đô của nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Thủ đô Hà Nội sau khi được mở rộng vào năm 2008 có diện tích 3.324,92km², nằm trong nhóm 17 thủ đô có diện tích lớn nhất trên thế giới. Thủ đô Hà Nội hiện nay gồm 12 quận, 01 thị xã và 17 huyện ngoại thành. Hà Nội nằm ở phía hữu ngạn sông Đà và hai bên của sông Hồng, trong đó đồng bằng chiếm 3/4 diện tích của thành phố. Bởi địa thế và vị trí thuận lợi, nên Hà Nội trở thành một trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học cũng như đầu mối giao thông quan trọng của Việt Nam; nơi đặt trụ sở của các cơ quan trung ương của Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị – xã hội, cơ quan đại diện ngoại giao, và các tổ chức quốc tế.

Những đặc điểm do điều kiện tự nhiên mang lại có tác động nhất định đến sự phát triển kinh – tế xã hội và đến hoạt động công chứng trên địa bàn thành phố. Với vị trí địa lý trung tâm của cả nước, thành phố Hà Nội là nơi đặt trụ sở của cơ sở đào tạo hành nghề công chứng, từ đó, tạo điều kiện thuận lợi trong việc cử cán bộ, công chức, viên chức hoặc các cá nhân tự tham gia các lớp đào tạo, bồi dưỡng để tạo nguồn công chứng viên, phát triển tổ chức hành nghề công chứng, tham gia các buổi tọa đàm, thảo luận, tạo điều kiện trong việc học hỏi, trao đổi kinh nghiệm giữa các công chứng viên nói riêng và giữa những tổ chức hành nghề công chứng nói chung,

Về điều kiện xã hội – kinh tế: Hà Nội là thành phố trực thuộc trung ương có diện tích lớn nhất cả nước từ khi tỉnh Hà Tây sáp nhập vào, đồng thời cũng là địa phương đứng thứ nhì về dân số với hơn 8.000.000 người (năm 2019), tuy nhiên, nếu tính những người cư trú không đăng ký thì dân số thực tế của thành phố năm 2019 là gần 10.000.000 người. Mật độ dân số của Hà Nội là 2.398 người/km², mật độ giao thông là 105,2 xe/km² mặt đường. Mật độ dân số cao nhất là ở quận Đống Đa lên tới 35.341 người/km², trong khi đó, ở những huyện ngoại thành như Sóc Sơn, Ba Vì, Mỹ Đức, Ứng Hòa mật độ dưới 1.000 người/km². Về cơ cấu dân số, cư dân Hà Nội và Hà Tây chủ yếu là người Kinh, chiếm tỷ lệ 99,1%. Các dân tộc khác như Dao, Mường, Tày chiếm 0,9%. Tính đến ngày 01 tháng 4 năm 2019, toàn thành phố có 09 tôn giáo khác nhau đạt 278.450 người, nhiều nhất là Công giáo có 192.958 người, tiếp theo là Phật giáo đạt 80.679 người, đạo Tin lành có 4.226 người; còn lại các tôn giáo khác. Hiện nay, Hà Nội là một đô thị loại đặc biệt của Việt Nam. Luận văn: Thực trạng thực hiện pháp luật công chứng tại Hà Nội.

Kinh tế là yếu tố quan trọng của từng địa phương, trong sự đánh giá mức độ phát triển, kinh tế luôn giữ vai trò quyết định. Năm 2019, Hà Nội là đơn vị hành chính Việt Nam xếp thứ 02 về Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP), xếp thứ 08 về GRDP bình quân đầu người, đứng thứ 41 về tốc độ tăng trưởng GRDP. GRDP đạt 971.700 tỉ Đồng (tương ứng với 41,85 tỉ USD), GRDP bình quân đầu người đạt 120,6 triệu đồng (tương ứng với 5200 USD), tốc độ tăng trưởng GRDP đạt 7,62%.

Nằm trong mối quan hệ về cơ sở hạ tầng với kiến trúc thượng tầng, các yếu tố thuộc về điều kiện kinh tế – xã hội của địa phương cũng luôn có sự tác động qua lại và ảnh hưởng lớn đến hoạt động công chứng. Sự ảnh hưởng đó thể hiện ở chỗ: Để đẩy mạnh phát triển kinh tế, các cá nhân, tổ chức phải tăng cường các hoạt động giao dịch về các mặt dân sự, kinh tế, thương mại…, từ đó phát sinh ra các hợp đồng, giao dịch cần phải công chứng. Ngược lại, việc tăng cường các hoạt động giao lưu kinh tế sẽ tạo đà thúc đẩy sự phát triển kinh tế – xã hội. Hơn nữa, mặc dù là thủ đô của một quốc gia thu nhập bình quân đầu người trung bình thấp, nhưng Hà Nội lại là một trong những thành phố đắt đỏ nhất thế giới và giá bất động sản không thua kém các quốc gia giàu có; dẫn đến nhu cầu giao dịch và công chứng về nhà đất luôn trong tình trạng tăng đáng kể. Thực tế trong những năm gần đây, cùng với sự tăng trưởng về kinh tế, các quan hệ xã hội của cá nhân, cơ quan, tổ chức trên địa bàn thành phố Hà Nội cũng được mở rộng. Số lượng hợp đồng, giao dịch được công chứng cũng tăng theo từng năm. Điều đó chứng tỏ rằng, kinh tế xã hội phát triển thì số lượng việc công chứng cũng tăng và việc công chứng tăng cũng góp phần tích cực vào sự phát triển của các hoạt động kinh tế, xã hội.

2. Thực trạng pháp luật thực hiện về công chứng trên địa bàn thành phố Hà Nội

2.1 Tình hình chung và một số kết quả về việc thực hiện pháp luật về công chứng trên địa bàn thành phố Hà Nội

Về Tổ chức hành nghề công chứng, Thời gian qua, hoạt động xã hội hóa công chứng trên địa bàn thành phố Hà Nội đứng đầu trong cả nước (năm 2007 chưa có Văn phòng công chứng được thành lập, đến hết tháng 04/2020, Hà Nội đã có 112 Văn phòng công chứng). Việc phát triển các tổ chức hành nghề công chứng trong thời gian qua đã từng bước hiện thực hóa chủ trương xã hội hóa công chứng, việc phát triển đúng lộ trình được phê duyệt đã giảm áp lực lên bộ máy chính quyền cơ sở, tạo điều kiện cho người dân có thêm sự lựa chọn trong việc thực hiện yêu cầu công chứng, tính an toàn pháp lý trong các hợp đồng, giao dịch được đảm bảo cao hơn.

Về đội ngũ Công chứng viên, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội, Sở Tư pháp đã có những biện pháp đẩy mạnh việc thực hiện để đáp ứng nhu cầu công chứng hợp đồng, giao dịch rất lớn của người dân trên địa bàn thành phố Hà Nội, số lượng công chứng viên trên địa bàn tăng lên nhanh chóng, tính đến tháng 04/2020, Hà Nội có tổng số 467 công chứng viên đang hành nghề, đứng đầu trong cả nước [61]. Tất cả các công chứng viên được bổ nhiệm đều đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn về công chứng viên theo quy định của Luật Công chứng. Luận văn: Thực trạng thực hiện pháp luật công chứng tại Hà Nội.

Về nhu cầu công chứng của người dân, được thể hiện qua số liệu hợp đồng, giao dịch đã được công chứng trên địa bàn thành phố Hà Nội. Số lượng các hợp đồng, giao dịch có nhu cầu công chứng đều tăng qua từng năm. Năm 2014, các tổ chức hành nghề công chứng đã công chứng được hơn 260.000 giao dịch, thu hơn 1,62 tỷ đồng nộp ngân sách nhà nước 25 tỷ đồng, giải quyết việc làm cho hơn 1.200 người lao động. Các tổ chức hành nghề công chứng của Hà Nội trong thời gian từ năm 2015- 2019 (sau thời điểm Luật Công chứng 2014 có hiệu lực) đã công chứng khoảng gần 1.800.000 hợp đồng, giao dịch; nộp vào ngân sách nhà nước gần 200,000 tỷ đồng.

Cụ thể, các tổ chức hành nghề công chứng trên địa bàn thành phố Hà Nội đã thực hiện công chứng trong năm 2015 tổng số 292.426 giao dịch [57]; năm 2016 tổng số 350.193 giao dịch [58]; năm 2017, thực hiện được 380.547 giao dịch [59]. Năm 2018, các tổ chức hành nghề công chứng thực hiện 430.126 giao dịch [60] và tính đến năm 2019, số lượng giao dịch đạt tổng số 480.171 [61].

• Biểu đồ: Thống kê số liệu hợp đồng, giao dịch công chứng từ năm 2014 đến năm 2019 trên địa bàn thành phố Hà Nội

Về hoạt động quản lý nhà nước về công chứng.

• Thứ nhất, trong công tác ban hành các văn bản triển khai Luật Công chứng và văn bản liên quan

Nhằm triển khai thi hành đồng bộ và hiệu quả pháp luật tại địa phương, Uỷ ban nhân dân thành phố Hà Nội đã chỉ đạo các cơ quan, tổ chức có liên quan phối hợp triển khai sâu rộng các nội dung theo quy định của Luật Công chứng và các văn bản hướng dẫn thi hành tại địa phương. Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội ban hành Quyết định số 6454/QĐ-UBND về Kế hoạch triển khai thực hiện “Quy hoạch phát triển tổ chức hành nghề công chứng đến năm 2020” trên địa bàn thành phố Hà Nội. Kế hoạch nhằm triển khai thực hiện thống nhất, hiệu quả mục tiêu của “Quy hoạch tổng thể phát triển tổ chức hành nghề công chứng đến năm 2020”, góp phần thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 2/6/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020.

Đề cao trách nhiệm của các cấp, các ngành đồng thời đảm bảo sự phối hợp có hiệu quả giữa Sở Tư pháp với các sở, ban, ngành và Ủy ban nhân dân các quận, phường, các cơ quan, tổ chức có liên quan trong việc triển khai thực hiện Quy hoạch.

Rà soát, đánh giá tình hình phát triển các tổ chức hành nghề công chứng; sắp xếp lại các tổ chức hành nghề công chứng phát triển vượt Quy hoạch. Sở Tư pháp chủ trì, phối hợp với Hội công chứng viên Thành phố Hà Nội và các cơ quan, tổ chức có liên quan. Luận văn: Thực trạng thực hiện pháp luật công chứng tại Hà Nội.

Thứ hai, Việc chỉ đạo, hướng dẫn, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ. Hướng dẫn, chỉ đạo, bồi dưỡng về chuyên môn nghiệp vụ là hoạt động quan trọng trong quản lý nhà nước bằng pháp luật về công chứng. Hàng năm, Sở Tư pháp đều tổ chức các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ cho công chứng viên, đồng thời phối hợp với Học viên Tư pháp tổ chức cho các chuyên viên tham gia các lớp đào tạo nghiệp vụ công chứng, cử các cán bộ, chuyên viên pháp luật tham gia lớp đào tạo nghiệp vụ công chứng do Học viện Tư pháp tổ chức. Bên cạnh đó, định kỳ mỗi quý một lần, Sở Tư pháp tổ chức giao ban với các tổ chức hành nghề công chứng nhằm nắm bắt tình hình hoạt động của các tổ chức hành nghề công chứng, phổ biến những thông tin, kiến thức, văn bản pháp luật mới, nắm bắt và kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong hoạt động công chứng, đảm bảo hoạt động công chứng tuân thủ đúng quy định của pháp luật, đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của các bên tham gia quan hệ hợp đồng, giao dịch. Trên cơ sở nắm bắt thực tế hoạt động công chứng cũng như qua thanh tra, kiểm tra, Sở Tư pháp cũng ban hành các văn bản hướng dẫn về chuyên môn, nghiệp, giải đáp những vướng mắc liên quan đến tổ chức và hoạt động công chứng.

Thứ ba, công tác Thanh tra và kiểm tra, đây là những hoạt động thiết yếu, thường xuyên của công tác quản lý Nhà nước, ở đâu có quản lý thì ở đó có thanh tra, kiểm tra. Đối với hoạt động công chứng, công tác thanh tra, kiểm tra được triển khai thường xuyên nhằm kịp thời phát hiện, chấn chỉnh những sai phạm, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động công chứng. Với trách nhiệm là cơ quan chuyên môn giúp Ủy ban nhân dân thành phố quản lý nhà nước về tổ chức và hoạt động công chứng, hàng năm, Sở Tư pháp đều xây dựng các kế hoạch thanh tra, kiểm tra, đảm bảo 100% các tổ chức hành nghề công chứng trên địa bàn thành phố đều được thanh tra, kiểm tra. Qua thanh tra, kiểm tra cho thấy, nhìn chung các Văn phòng công chứng đã có trụ sở, cơ sở vật chất đảm bảo cho việc thực hiện công chứng; thực hiện mở sổ sách tài chính – kế toán, đăng ký mã số thuế, sử dụng hóa đơn tài chính và thực hiện nghĩa vụ nộp thuế cho nhà nước theo quy định của pháp luật. Các Văn phòng công chứng đã được hoàn thiện về tổ chức, bộ máy, cũng như đầu tư cơ sở vật chất và giải quyết một lượng lớn các yêu cầu công chứng của công dân, tổ chức. Đội ngũ nhân viên của các Văn phòng công chứng cơ bản đều có trình độ chuyên môn phù hợp, được tuyển chọn và sử dụng trên cơ sở hiệu quả làm việc thực tế. Trình tự, thủ tục thực hiện công chứng cơ bản tuân thủ đúng quy định của pháp luật. Mô hình Phòng công chứng do Nhà nước thành lập, hoạt động vẫn được tiếp tục duy trì, củng cố và phát triển, hoạt động theo cơ chế đơn vị sự nghiệp công, việc phát triển Văn phòng công chứng do Công chứng viên thành lập được đẩy mạnh, đã góp phần phục vụ kịp thời nhu cầu công chứng của nhân dân, trong khi không đòi hỏi sự đầu tư về nhân lực và tài lực của nhà nước, hiện tượng ùn tắc, quá tải, “cò” công chứng không còn. Việc cho phép thành lập các Văn phòng công chứng góp phần giảm bớt gánh nặng cho biên chế và ngân sách nhà nước, tăng nguồn thu ngân sách cho địa phương, giải quyết công việc cho nhiều lao động, đồng thời tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, góp phần nâng cao nghiệp vụ, chất lượng phục vụ người dân của các công chứng viên. Luận văn: Thực trạng thực hiện pháp luật công chứng tại Hà Nội.

Sự tồn tại và phát triển của mỗi tổ chức hành nghề công chứng phụ thuộc vào chất lượng công chứng văn bản, sự nhanh chóng, thuận tiện, chính xác trong hoạt động công chứng của mình, do đó đã khơi dậy tính chủ động, tích cực và ý thức trách nhiệm của công chứng viên khi thực hiện nhiệm vụ. Các tổ chức hành nghề công chứng đều lấy yếu tố “phục vụ khách hàng” là tiêu chí hàng đầu và là một trong những yếu tố để cạnh tranh lành mạnh trong hoạt động công chứng, tiết kiệm thời gian, chi phí cho xã hội, giảm thiểu gánh nặng pháp lý cho Tòa án trong việc giải quyết vụ việc dân sự.

• Về sự phối hợp quản lý giữa các cơ quan thông qua mạng chia sẻ dữ liệu công chứng:

Dữ liệu công chứng là toàn bộ thông tin về hợp đồng, giao dịch đã công chứng. Trước khi tiến hành công chứng hợp đồng, giao dịch, các tổ chức hành nghề công chứng phải kiểm tra dữ liệu để biết tình trạng của tài sản đã giao dịch hay chưa, có bị tranh chấp hay không. Để bảo đảm an toàn trong hợp đồng, giao dịch công chứng trên địa bàn thành phố Hà Nội thì phải có sự chia sẻ cơ sở dữ liệu công chứng giữa các tổ chức hành nghề công chứng. Năm 2011, Ủy ban nhân dân thành phố đã chỉ đạo Sở Tư pháp, Hội công chứng thành phố Hà Nội và các tổ chức hành nghề công chứng trên địa bàn thành phố xây dựng Chương trình quản lý thông tin ngăn chặn và thông tin về hợp đồng, giao dịch đã công chứng (được gọi là chương trình UCHI) để góp phần bảo đảm an toàn pháp lý, hạn chế rủi ro cho việc công chứng các hợp đồng. Mục đích của Chương trình là hạn chế việc thực hiện đồng thời nhiều giao dịch đối với một tài sản, hạn chế việc công chứng đối với tài sản đã có quyết định thu hồi, đã bị hủy, đã bị mất…, hạn chế việc sử dụng văn bản công chứng giả tham gia giao dịch, đăng ký biến động, đăng ký giao dịch bảo đảm và quản lý dữ liệu về hợp đồng, giao dịch đã công chứng trên địa bàn thành phố. Sở Tư pháp đã phối hợp với Ủy ban nhân dân các quận, huyện, thị xã để thống kê, cập nhật các trường hợp Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà, quyền sử dụng đất đã có quyết định thu hồi, đã bị hủy, đã bị mất vào Chương trình. Đến nay, 100% các tổ chức hành nghề công chứng trên địa bàn thành phố Hà Nội đã tham gia Chương trình.

2.2 Những hạn chế trong thực hiện pháp luật về công chứng Luận văn: Thực trạng thực hiện pháp luật công chứng tại Hà Nội.

• Hạn chế trong việc thực hiện pháp luật công chứng về Tổ chức hành nghề công chứng

Áp lực cạnh tranh giữa các tổ chức hành nghề công chứng đã buộc các tổ chức hành nghề công chứng phải dùng nhiều biện pháp khác nhau để có được hợp đồng, giao dịch và một trong các biện pháp phát huy hiệu quả nhất trong việc tìm kiếm hợp đồng của các tổ chức hành nghề công chứng là thực hiện chi hoa hồng (để lại phần trăm) cho các nguồn khách hàng. Tuy nhiên, cơ chế kế toán đơn vị sự nghiệp không cho phép Phòng Công chứng thực hiện chi hoa hồng như các Văn phòng công chứng. Điều này làm cho Phòng Công chứng đang mất dần lợi thế về khách hàng với các văn phòng công chứng. Ảnh hưởng rất nhiều đến hoạt động của Phòng Công chứng và nguồn thu ngân sách do Phòng Công chứng phải nộp vào ngân sách một tỷ lệ nhất định đối với số tiền thu được từ phí công chứng. Ngoài ra còn có những bất cập riêng như sau:

• Phòng công chứng

Việc chuyển đổi Phòng Công chứng thành Văn phòng công chứng nhằm đảm bảo cạnh tranh lành mạnh giữa các tổ chức hành nghề công chứng, giảm gánh nặng về kinh phí, biên chế cho cơ quan hành chính nhà nước. Tuy nhiên, để thực hiện được việc chuyển đổi Phòng Công chứng thành Văn phòng công chứng trên thực tế lại không hề đơn giản dù Nghị định số 29/2015/NĐ-CP đã đưa ra quy định đảm bảo về quyền và lợi ích cho các công chứng viên và nhân viên của Phòng Công chứng. Vì khi chuyển đổi Phòng Công chứng thành Văn phòng công chứng thì công chứng viên và các nhân viên của Phòng Công chứng không còn là thành viên của bộ máy nhà nước (nơi họ được đảm bảo tốt nhất về quyền và lợi ích), họ sẽ trở thành người làm thuê cho Trưởng Văn phòng công chứng, trong khi cơ chế để giải quyết các chế độ liên quan đến việc không còn là công chức, viên chức trong bộ máy nhà nước của công chứng viên, người lao động của Phòng Công chứng chưa có, tạo trở ngại cho hoạt động quản lý.

Đồng thời, khi chuyển đổi Phòng Công chứng thành Văn phòng công chứng mà Văn phòng công chứng hoạt động không hiệu quả thì cơ hội việc làm của công chứng viên, nhân viên Phòng Công chứng không được đảm bảo, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của họ. Trường hợp trong quá trình công tác có những khúc mắc, mâu thuẫn giữa công chứng viên, nhân viên của Phòng Công chứng với Trưởng Phòng Công chứng thì khi chuyển đổi thành Văn phòng công chứng, Trưởng Văn phòng công chứng sẽ dễ dàng thực hiện quyền cá nhân làm chủ của mình, sa thải công chứng viên hoặc nhân viên của Văn phòng, lúc này rất dễ xảy ra tình trạng áp đặt, độc đoán, chủ quan dẫn đến khiếu nại, tố cáo trong và sau khi chuyển đổi Phòng Công chứng; đem lại nhiều bất lợi cho công chứng viên và nhân viên của Phòng Công chứng chuyển đổi.

• Văn phòng công chứng Luận văn: Thực trạng thực hiện pháp luật công chứng tại Hà Nội.

Thực hiện chủ trương xã hội hóa lĩnh vực công chứng, số lượng các Văn phòng công chứng được thành lập trên địa bàn thành phố Hà Nội tăng lên nhanh chóng, đáp ứng được nhu cầu giao dịch ngày càng tăng của người dân.

• Tuy nhiên, các Văn phòng công chứng cũng xuất hiện những bất cập, hạn chế sau:

Thứ nhất, mặc dù chủ trương xã hội hóa hoạt động công chứng nhưng nhà nước không có chính sách ưu đãi, hỗ trợ để cụ thể hóa chủ trương này, người thành lập Văn phòng công chứng phải tự đầu tư mua hoặc thuê trụ sở, mua sắm máy móc, trang thiết bị, tuyển nhân sự, chi phí hành chính,… Nhiều Công chứng viên không có đủ điều kiện về tài chính nên phải góp vốn với người khác để thành lập Văn phòng công chứng, dẫn đến trường hợp mâu thuẫn về quyền lợi, trách nhiệm giữa người bỏ vốn đầu tư và công chứng viên đứng tên đăng ký thành lập văn phòng công chứng.

Thứ hai, biểu hiện cạnh tranh không lành mạnh là điều dễ nhận thấy ở các Văn phòng công chứng. Như chuyện thu phí dịch vụ theo thỏa thuận, vì cạnh tranh nên có Văn phòng công chứng thu cao, có Văn phòng công chứng thu thấp, dẫn đến sự không thống nhất. Để thu hút khách hàng đến với mình, nhiều khi các Văn phòng công chứng lại thực hiện các hoạt động đơn giản hóa các loại giấy tờ, cố tình lược bỏ những thủ tục cần thiết, tùy tiện thực hiện việc công chứng ngoài trụ sở trái pháp luật dẫn tới tình trạng công chứng ẩu, công chứng sai.

Thứ ba, Trụ sở làm việc của một số Văn phòng công chứng còn chật chội, chưa tách bạch giữa Văn phòng công chứng và tổ chức hành nghề khác, chưa thực hiện đúng theo Đề án và yêu cầu, hướng dẫn của cơ quan quản lý. Vì vậy, chưa đáp ứng được hết các yêu cầu cần thiết, tối thiểu của khách hàng.

Ngoài ra, còn có hiện tượng trốn thuế ở một số Văn phòng, thiếu sự gắn kết về nghiệp vụ giữa các tổ chức hành nghề công chứng. Một số Văn phòng vẫn có sự kiêm nhiệm trong hoạt động của nhân viên như: Kế toán kiêm thủ quỹ, lưu trữ kiêm công tác văn phòng…

Thứ tư, tổ chức và hoạt động của Văn phòng công chứng theo quy định của Luật Công chứng 2014 và các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan đối với loại hình Công ty hợp danh. Tuy nhiên, Văn phòng công chứng lại không phải là một doanh nghiệp, dù theo Luật số 03/2016/QH14 sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục 4 về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư thì hành nghề công chứng là ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Mặt khác, dù không là doanh nghiệp nhưng quá trình hoạt động Văn phòng công chứng phải nộp thuế thu nhập doanh nghiệp đối với doanh thu của Văn phòng. Trong khi đó đối tượng nộp thuế thu nhập doanh nghiệp theo Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp chỉ bao gồm: doanh nghiệp; tổ chức được thành lập theo Luật hợp tác xã; đơn vị sự nghiệp được thành lập theo quy định của pháp luật Việt Nam và tổ chức khác có hoạt động sản xuất, kinh doanh có thu nhập Luận văn: Thực trạng thực hiện pháp luật công chứng tại Hà Nội.

Quy định này tạo ra sự bất lợi cho các Văn phòng công chứng và hệ quả là không phát triển được các tổ chức hành nghề công chứng để thực hiện mục tiêu xã hội hóa hoạt động công chứng. Đồng thời, các Văn phòng công chứng cũng không được mở các chi nhánh, văn phòng đại diện để mở rộng phạm vi hoạt động như các doanh nghiệp đã hạn chế hiệu quả hoạt động của các văn phòng công chứng được thành lập ở những địa bàn vùng sâu, đi lại khó khăn có số lượng hợp đồng, giao dịch ít so với các Văn phòng công chứng được thành lập ở những địa bàn trung tâm có lợi thế về số lượng hợp đồng, giao dịch nhiều.

Thứ năm, Văn phòng công chứng phải có từ hai Công chứng viên hợp danh trở lên nhưng tư cách hợp danh của Công chứng viên lại không được quy định cụ thể nên thực tiễn xảy ra tình trạng rất nhiều trường hợp Công chứng viên hợp danh của các văn phòng công chứng không phải là chủ thể đứng ra thành lập văn phòng công chứng, họ không phải là chủ sở hữu Văn phòng công chứng mà chỉ là những người được thuê chức danh và trả lương hàng tháng, họ không phải chịu bất kỳ nghĩa vụ gì đối với quá trình hoạt động của Văn phòng công chứng. Vì vậy, quá trình hoạt động, họ không chú trọng đến việc phát triển thương hiệu, nâng cao đạo đức nghề nghiệp, hiệu quả hoạt động hành nghề, nâng cao năng lực chuyên môn nên xảy ra tình trạng công chứng ẩu, trái quy định của pháp luật, thiếu trách nhiệm trong hoạt động hành nghề, vi phạm đạo đức nghề công chứng.

• Quy hoạch tổ chức hành nghề công chứng

Căn cứ Quy hoạch tổng thể phát triển tổ chức hành nghề công chứng đến năm 2020 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 2104/QĐ-TTg ngày 29/12/2012 thì đến năm 2020, Quy hoạch phát triển tổ chức hành nghề công chứng trên địa bàn thành phố Hà Nội là 121 tổ chức, đến nay đã đạt kết quả ở hết quý I năm 2020 là 122 tổ chức, vượt quá chỉ tiêu đã đề ra. Tuy nhiên, trong phiên thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của các Luật liên quan đến Luật Quy hoạch tại Kỳ họp thứ 5, Quốc hội thứ XIV vào ngày 01/6/2018, nhiều ý kiến đại biểu Quốc hội tán thành với quy định bãi bỏ quy hoạch tổng thể phát triển tổ chức hành nghề công chứng vì cho rằng, việc bãi bỏ quy hoạch tổng thể phát triển tổ chức hành nghề công chứng là phù hợp với thực tiễn, phù hợp với Luật Quy hoạch, bảo đảm tính xã hội hóa. Các tổ chức hành nghề công chứng bình đẳng trong hành nghề, cạnh tranh lành mạnh bằng chất lượng dịch vụ và an toàn pháp lý cho các giao dịch. Nhà nước có trách nhiệm phát triển Phòng công chứng ở những nơi khó khăn mà khu vực tư không có khả năng đầu tư nhằm đảm bảo phục vụ cho người dân. Vì vậy, không quản lý bằng quy hoạch mà quản lý bằng kế hoạch như báo cáo giải trình của Chính phủ là đầy đủ. Chính vì lý do đó, việc thực hiện quy hoạch công chứng trên địa bàn Hà Nội đã rơi vào tình trạng phát triển “nóng”, quận Cầu Giấy, một địa bàn không lớn, nhưng có tới 09 tổ chức hành nghề công chứng (bao gồm Phòng công chứng số 3, các Văn phòng công chứng: Nguyễn Việt Thắng, Nguyễn Khôi, Việt, Hà Nội, Hà Thành, Cầu Giấy, A9, Phùng Quân). Trên trục đường Kim Mã – Văn Cao, chiều dài khoảng 3 km, cũng có tới 05 Văn phòng công chứng nằm cách nhau không xa, dẫn tới tình trạng cạnh tranh không lành mạnh giữa các tổ chức hành nghề công chứng. Trong khi đó, ở nhiều huyện ngoại thành, người dân phải vượt quãng đường dài, mới tới được Văn phòng công chứng, khiến người dân đi lại vất vả.

Nghĩa vụ của các tổ chức hành nghề công chứng

• Thời gian làm việc Luận văn: Thực trạng thực hiện pháp luật công chứng tại Hà Nội.

Thực tiễn cho thấy, việc quy định thời gian làm việc theo ngày, giờ hành chính gây rất nhiều khó khăn cho người yêu cầu công chứng. Nhu cầu công chứng ngoài giờ hành chính rất lớn, nhất là với những giao dịch, hợp đồng có sự tham gia của nhiều người, việc bố trí tất cả mọi người đến ký kết hợp đồng công chứng trong giờ hành chính cùng một thời điểm rất khó. Do đó, cần quy định cho phép các tổ chức hành nghề công chứng được cung cấp dịch vụ ngoài giờ hành chính. Quy định này cũng phù hợp với quy định về việc ký công chứng ngoài trụ sở tổ chức hành nghề công chứng, diễn ra chủ yếu ngoài giờ hành chính.

• Bồi thường thiệt hại

Luật Công chứng quy định khi xảy ra thiệt hại, theo đó, tổ chức hành nghề công chứng sẽ bồi thường thiệt hại do lỗi của công chứng viên gây ra không chỉ cho người yêu cầu công chứng mà còn cả cho cá nhân, tổ chức liên quan. Sau đó, công chứng viên có nghĩa vụ phải hoàn trả lại một khoản tiền cho tổ chức hành nghề công chứng đã chi tiền bồi thường.

Tuy nhiên, việc vẫn quy định nghĩa vụ bồi thường thiệt hại của tổ chức hành nghề công chứng khiến áp lực tài chính đối với tổ chức hành nghề công chứng rất lớn, trong khi việc bồi hoàn của công chứng viên sẽ mất nhiều thời gian, thậm chí không bù đắp được khoản tiền mà tổ chức hành nghề công chứng đã chi trả. Do đó, điều này có thể gây mâu thuẫn giữa các công chứng viên trong tổ chức hành nghề công chứng vì lỗi của người này nhưng người khác phải chia sẻ hậu quả về mặt tài chính.

• Lưu trữ hồ sơ công chứng

Luật Công chứng năm 2014 quy định các tổ chức hành nghề công chứng phải có nơi lưu trữ hồ sơ, tuy nhiên quy định này không cụ thể nên trụ sở nhiều Văn phòng công chứng có diện tích nhỏ dẫn tới diện tích bố trí để lưu trữ hồ sơ không đạt yêu cầu, nhân sự bố trí làm công tác lưu trữ còn kiêm nhiệm, không được đào tạo chuyên môn về lưu trữ, không có các biện pháp để bảo quản hồ sơ,.v.v… gây khó khăn cho các hoạt động liên quan (tra cứu, trích sao hồ sơ theo cầu của người yêu cầu công chứng và các cá nhân, cơ quan có thẩm quyền…). Trong khi đó, hồ sơ công chứng được là hồ sơ quan trọng của các công chứng viên, có giá trị chứng minh công chứng viên chứng nhận hợp đồng, giao dịch là đúng hay không đúng theo quy định pháp luật. Mặt khác, nếu hồ sơ công chứng bị thất lạc, hư hỏng sẽ làm đứt đoạn tình trạng pháp lý của tài sản, dễ dẫn đến tranh chấp, kiện cáo. Nhiều Văn phòng công chứng trên địa bàn thành phố Hà Nội, có diện tích phòng lưu trữ chật hẹp,các hồ sơ lưu trữ được còn chưa được phân loại, sắp xếp theo thứ tự thời gian, chưa thuận tiện cho công tác tra cứu, xem xét văn bản công chứng.

Qua đợt thanh tra trong thời gian vừa qua của Sở Tư pháp thành phố Hà Nội đã phát hiện nhiều Văn phòng công chứng không có danh mục lưu trữ hồ sơ. Cá biệt hồ sơ công chứng của Văn phòng công chứng Đống Đa không được đánh số trang, không có danh mục hồ sơ và không có ký duyệt của người có thẩm quyền… Luận văn: Thực trạng thực hiện pháp luật công chứng tại Hà Nội.

Về chế độ lưu trữ hồ sơ công chứng, Điều 64 Luật Công chứng năm 2014 quy định bản chính văn bản công chứng phải được lưu trữ trong thời hạn ít nhất là 20 năm, tuy nhiên, văn bản công chứng có những loại trong thời gian ngắn các bên đã thanh lý hợp đồng như hợp đồng vay và thế chấp tài sản, đây là giao dịch chiếm số lượng lớn trong các hoạt động công chứng nếu thời gian lưu trữ kéo dài đến 20 năm trong khi các bên đã thống nhất thanh lý hợp đồng là không cần thiết. Mặt khác có những văn bản công chứng thời hạn 20 năm chưa thực hiện xong quyền và nghĩa vụ như hợp đồng thuê góp vốn bằng quyền sử dụng đất thời hạn 50 năm theo Luật đất đai, di chúc v.v… Nếu thực hiện theo quy định lưu trữ là 20 năm thì không hợp lý.

• Hạn chế trong việc thực hiện pháp luật công chứng về Công chứng viên

Về tiêu chuẩn bổ nhiệm công chứng viên, thời gian công tác pháp luật để được bổ nhiệm công chứng viên hiện rất mơ hồ, chưa có quy định hướng dẫn xác định thời gian công tác pháp luật là như thế nào để đảm bảo cho việc tổ chức thực hiện. Những vị trí, công việc nào được xem là làm công tác pháp luật đến nay vẫn chưa được hướng dẫn, quy định cụ thể. Chẳng hạn, thời gian làm Kế toán doanh nghiệp hay Lãnh đạo các đơn vị sự nghiệp, nhân viên của văn phòng luật sư có được xem là thời gian công tác pháp luật không?… Điều này dẫn đến sự dễ dãi trong việc xét duyệt tiêu chí về thời gian công tác pháp luật của ứng viên đề nghị bổ nhiệm công chứng viên. Vì vậy, tình trạng Công chứng viên không nắm được những nguyên tắc cơ bản của việc áp dụng pháp luật, không biết vận dụng quy định của pháp luật vào việc giải quyết vụ việc cần công chứng.  vẫn còn xảy ra.

Mặt khác, quy định về thời hạn công tác pháp luật (05 năm) cũng gây khó khăn cho việc phát triển nguồn Công chứng viên. Vì để được bổ nhiệm Công chứng viên thì ứng viên phải mất một khoảng thời gian quá dài, khoảng 08 năm kể từ khi tốt nghiệp cử nhân luật. Đây chính là nguyên nhân dẫn đến việc chuyển đổi mô hình Văn phòng công chứng do 01 công chứng viên thành lập sang Văn phòng công chứng do 02 công chứng thành lập theo Luật Công chứng 2014 không thực hiện được tại một số tỉnh, thành phố trên cả nước thời gian qua do không có nguồn công chứng viên. Dẫn đến tình trạng nhiều công chứng viên (được miễn đào tạo nghề công chứng) yếu về năng lực chuyên môn, kỹ năng hành nghề nhưng vẫn phải được các Văn phòng công chứng sử dụng để đảm bảo yêu cầu về nhân sự của Văn phòng công chứng (có 02 công chứng viên hợp danh) theo quy định của Luật Công chứng 2014. Luận văn: Thực trạng thực hiện pháp luật công chứng tại Hà Nội.

Về việc đào tạo công chứng viên: Hiện nay, Học viện Tư pháp là đơn vị duy nhất trong cả nước đào tạo về nghiệp vụ công chứng, tuy nhiên, vẫn chưa có Khoa đào tạo công chứng viên, phụ trách đào tạo nghiệp vụ công chứng là Khoa đào tạo chấp hành viên và các chức danh tư pháp khác. Đội ngũ giảng viên hạn chế, gồm ba nhóm: nhóm giảng viên cơ có trình độ Thạc sĩ, chưa qua thực tiễn hành nghề công chứng (giảng viên cơ hữu của Học viện Tư pháp), nhóm giảng viên có trình độ lý luận cao, làm công tác quản lý nhà nước về công chứng nhưng chưa hoạt động thực tiễn hành nghề công chứng (cán bộ của Vụ Bổ trợ tư pháp, Bộ Tư pháp) và nhóm giảng viên hoạt động thực tiễn nhưng trình độ lý luận chưa cao (là công chứng viên các tổ chức hành nghề công chứng, đa số có trình độ thạc sĩ). Trong đó, nhóm giảng viên của Học viện Tư pháp có số lượng rất ít, nhóm giảng viên còn lại được giảng dạy theo chế độ cộng tác viên, do đó độ ổn định không cao, lớp học hay phải nghỉ do giảng viên vướng lịch công tác, nhóm giảng viên của Bộ Tư pháp tuy có trình độ cao nhưng do chưa hoạt động thực tiễn nên hạn chế trong việc hướng dẫn học viên giải quyết tình huống, dẫn tới tình trạng giải quyết tình huống đúng quy định nhưng không phù hợp với thực tiễn.

Về hồ sơ bổ nhiệm công chứng viên, gồm có 07 loại giấy tờ nhưng không có giấy tờ thể hiện các thông tin liên quan đến việc bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính hoặc xử lý kỷ luật của công dân, cán bộ, công chức, viên chức. Do đó, không thể xác định được người đề nghị bổ nhiệm công chứng viên có thuộc trường hợp không được bổ nhiệm công chứng viên do đang bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính hoặc bị xử lý kỷ luật hay không. Để biết được thông tin này, Sở Tư pháp buộc phải thực hiện thêm khâu xác minh thông tin liên quan đến hồ sơ bổ nhiệm công chứng viên của người đề nghị bổ nhiệm. Việc này làm mất rất nhiều thời gian do thủ tục phối hợp cung cấp thông tin giữa các cơ quan.

Về kỹ năng của Công chứng viên: Trong khi công chứng hợp đồng, giao dịch, ngoài việc xác minh tính có thật của giấy tờ, tài sản, tài sản không bị tranh chấp, chưa thực hiện các giao dịch khác làm hạn chế quyền của người chủ sở hữu, sử dụng, công chứng viên còn có trách nhiệm giải thích ý nghĩa của hợp đồng, giao dịch, hướng dẫn các bên ký kết hợp đồng, giao dịch…, do đó, đòi hỏi công chứng viên phải có kinh nghiệm thực tiễn, áp dụng trình tự, thủ tục nhuần nhuyễn, thuần thục với độ chính xác cao.

Số lượng người tham gia một hợp đồng, giao dịch cũng là một yếu tố gây áp lực, tác động đến hành vi công chứng của công chứng viên, càng đông người tham gia hợp đồng, giao dịch, áp lực càng lớn. Một hợp đồng, giao dịch thường có sự tham gia giao kết của tối thiểu là 02 người, có những trường hợp có đến hơn chục người tham gia hợp đồng, giao dịch như các hợp đồng, giao dịch liên quan đến hộ gia đình, liên quan đến di sản thừa kế. Với số lượng người như vậy cùng tham gia giao kết hợp đồng, giao dịch, sẽ gây áp lực đối với công chứng viên trong việc công chứng, bảo đảm tính chính xác của hợp đồng, giao dịch.

Trong cùng một thời điểm, một Công chứng viên phải đồng thời tiếp nhận hồ sơ, tư vấn, hướng dẫn và công chứng các loại hợp đồng, giao dịch khác nhau (hợp đồng chuyển nhượng, tặng cho, mua bán, thế chấp, bảo lãnh, ủy quyền, khai nhận di sản thừa kế, thỏa thuận phân chia di sản thừa kế, di chúc) với nhiều người yêu cầu công chứng khác nhau, với những trình tự, thủ tục chặt chẽ do luật định trong một khoảng thời gian ngắn, thậm chí có thể tiếp nhận và xử lý hồ sơ yêu cầu công chứng ngay lập tức nếu các điều kiện để giao kết giao dịch, hợp đồng đã đầy đủ, mà vẫn phải bảo đảm yếu tố chính xác, an toàn, áp lực công việc rất lớn, sai sót rất dễ xảy ra nếu thiếu kỹ năng hành nghề.

Nhìn chung, chất lượng đội ngũ công chứng viên còn nhiều bất cập, hạn chế, bên cạnh các công chứng viên có trình độ chuyên môn nghiệp vụ, có tâm với nghề, còn nhiều công chứng viên hạn chế về năng lực chuyên môn, kỹ năng hành nghề, chưa tuân thủ quy tắc đạo đức hành nghề công chứng, thậm chí một số công chứng viên có hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp, vi phạm pháp luật nghiêm trọng đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự làm ảnh hưởng đến uy tín của đội ngũ công chứng viên nói riêng và nghề công chứng nói chung. Luận văn: Thực trạng thực hiện pháp luật công chứng tại Hà Nội.

Hạn chế trong việc thực hiện pháp luật công chứng về Thủ tục công chứng

• Hồ sơ công chứng:

Hồ sơ công chứng không được quy định chi tiết, cụ thể trong Luật Công chứng và các văn bản hướng dẫn thi hành, do đó các công chứng viên phải áp dụng nhiều quy định tại các văn bản quy phạm pháp luật khác như Bộ luật Dân sự, Luật đất đai, Luật nhà ở, Luật kinh doanh bất động sản, Luật hôn nhân và gia đình, Luật doanh nghiệp, Luật các tổ chức tín dụng, Luật cư trú,… khiến cho việc áp dụng Luật Công chứng tưởng chừng như đơn giản, chặt chẽ lại trở nên phức tạp, không rõ ràng. Thực tế cho thấy, các công chứng viên, tùy theo trình độ, năng lực, kinh nghiệm của mỗi người đã tiếp nhận, xử lý một cách khác nhau, dẫn đến tình trạng tổ chức hành nghề công chứng này thì tiếp nhận yêu cầu công chứng nhưng tổ chức hành nghề công chứng khác thì từ chối, công chứng viên này thì tiếp nhận nhưng Công chứng viên khác lại từ chối.

Từ thực tiễn hoạt động công chứng cho thấy, dù có quy định chi tiết về hồ sơ thì việc thực hiện vẫn gặp nhiều khó khăn, Ví dụ: Chứng minh nhân dân quá hạn nhưng vẫn được công chứng viên chấp nhận, có trường hợp được thay thế bằng đơn xin cấp lại chứng minh nhân dân, thẻ ngành, giấy phép lái xe. Các giấy tờ về hộ tịch liên quan như chứng nhận kết hôn, giấy khai sinh, giấy khai tử, giấy xác nhận tình trạng hôn nhân,… bị cấp sai hình thức (đăng ký quá hạn, đăng ký lại, cấp lại, bản sao, bản chính…), sai thẩm quyền (thẩm quyền thuộc về Ủy ban nhân dân huyện thì lại do Ủy ban nhân dân xã cấp), sai sót trong các giấy chứng nhận về quyền sử dụng, sở hữu tài sản (sai tên tuổi, địa chỉ, diện tích, chưa đăng ký biến động…) khi các Công chứng viên yêu cầu đính chính lại cho đúng theo quy định của pháp luật thì người yêu cầu công chứng lại cho là bị gây khó dễ. Ngược lại, có những Công chứng viên do hạn chế về kinh nghiệm hoặc dễ dãi nên đã chấp nhận những giấy tờ này, dẫn tới sai sót.

• Địa điểm công chứng

Việc công chứng có thể được thực hiện ngoài trụ sở của tổ chức hành nghề công chứng trong trường hợp người yêu cầu công chứng là người già yếu, không thể đi lại được, người đang bị tạm giữ, tạm giam, đang thi hành án phạt tù hoặc có lý do chính đáng khác không thể đến trụ sở của tổ chức hành nghề công chứng. Tuy nhiên, lý do chính đáng khác là lý do gì lại chưa có quy định cụ thể để đảm bảo cho việc thực hiện. Vì vậy, thời gian qua các Văn phòng công chứng đã lợi dụng quy định này thực hiện việc công chứng ngoài trụ sở một cách tràn lan với lý do theo yêu cầu của tổ chức tín dụng hoặc khách hàng, dẫn đến cạnh tranh không lành mạnh giữa các tổ chức hành nghề công chứng. Điều này cũng gây khó khăn cho hoạt động quản lý nhà nước đối với các tổ chức hành nghề công chứng do không thể xử phạt hành chính đối với hành vi này.

• Việc sửa đổi, hủy bỏ, bổ sung Hợp đồng giao dịch: Luận văn: Thực trạng thực hiện pháp luật công chứng tại Hà Nội.

Hiện nay vẫn còn một số tình trạng thực tế có sự chồng chéo về Luật tạo nên tính không nhất quán cho các giao dịch, từ đó tiềm ẩn cao nguy cơ xảy ra tranh chấp. Ví dụ: Luật Công chứng quy định việc hủy bỏ hợp đồng, giao dịch đã được công chứng phải có sự thỏa thuận, cam kết bằng văn bản của tất cả những người đã tham gia hợp đồng, giao dịch đó và phải được công chứng (khoản 1 Điều 52). Quy định này lại trái với quy định tại Điều 588 Bộ luật Dân sự về đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng ủy quyền như sau: “Trong trường hợp ủy quyền có thù lao, bên ủy quyền có quyền đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng bất cứ lúc nào, nhưng phải trả thù lao cho bên được ủy quyền tương ứng với công việc mà bên được ủy quyền đã thực hiện và bồi thường thiệt hại; nếu ủy quyền không có thù lao thì bên ủy quyền có thể chấm dứt thực hiện hợp đồng bất cứ lúc nào, nhưng phải báo trước cho bên được ủy quyền một thời gian hợp lý.

Tương tự như vậy, quy định này trái với quy định tại Điều 103 Luật nhà ở về đơn phương hủy hợp đồng thuê nhà:

1. Bên cho thuê nhà ở có quyền đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng khi bên thuê nhà ở
2. Bên đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng thuê nhà ở phải thông báo cho bên kia biết trước ít nhất một tháng, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác”

Đây là hai loại hợp đồng không ngang bằng về quyền, nghĩa vụ giữa bên ủy quyền và được ủy quyền, giữa bên thuê nhà và cho thuê nhà, do đó, nếu quy định việc hủy bỏ phải có sự thỏa thuận của hai bên sẽ gây sự hiểu lầm về quyền và nghĩa vụ của các bên trong giao dịch, dẫn đến hành vi ký kết sai. Thực tế cho thấy, giao dịch về ủy quyền định đoạt nhà đất rất phổ biến, mà thực chất là giao dịch mua bán, chuyển nhượng, khi có điều khoản quy định việc hủy bỏ hợp đồng phải có sự thỏa thuận của hai bên khiến người yêu cầu công chứng rất yên tâm khi ký kết, nhưng về bản chất, quyền sở hữu về tài sản luôn luôn thuộc về người ủy quyền. Do đó, không nên quy định về việc hủy bỏ phải có thỏa thuận của hai bên đối với hợp đồng ủy quyền và hợp đồng thuê nhà. Luật Công chứng quy định việc hủy bỏ hợp đồng, giao dịch đã được công chứng chỉ được thực hiện khi có thỏa thuận, cam kết của tất cả những người tham gia hợp đồng, giao dịch đó. Trong khi đó, Bộ luật Dân sự lại quy định một bên có quyền hủy hợp đồng, Điều 103 và Điều 124 Luật nhà ở cũng quy định một bên có quyền đơn phương hủy hợp đồng cho thuê nhà, hợp đồng quản lý nhà ở. Sự mâu thuẫn này đã gây lúng túng cho người yêu cầu công chứng cũng như Công chứng viên.

• Sự phối hợp giữa tổ chức hành nghề công chứng và các cơ quan, tổ chức liên quan

Để thực hiện được mục đích của mình trong giao dịch dân sự, kinh tế, người dân phải thực hiện nhiều bước với thủ tục, hồ sơ khác nhau, trong đó thủ tục công chứng chỉ là một khâu. Luận văn: Thực trạng thực hiện pháp luật công chứng tại Hà Nội.

Ví dụ: Để thực hiện việc chuyển nhượng, mua bán nhà đất, người dân phải thực hiện các bước sau: Bước một, ký kết hợp đồng công chứng tại tổ chức hành nghề công chứng. Bước hai, nộp hồ sơ đăng ký sang tên từ người bán, chuyển nhượng sang người mua, nhận chuyển nhượng tại cơ quan tài nguyên và môi trường. Bước ba, nhận thông báo thuế và nộp thuế thu nhập cá nhân, trước bạ đối với diện tích nhà đất chuyển nhượng, mua bán tại kho bạc. Bước bốn, nộp giấy xác nhận đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính tại cơ quan tài nguyên và môi trường để nhận Giấy chứng nhận đã được đăng ký sang tên.

Để thực hiện việc thế chấp tài sản, người dân phải thực hiện các bước sau: Bước một, ký kết hợp đồng công chứng tại tổ chức hành nghề công chứng. Bước hai, đăng ký giao dịch bảo đảm tại cơ quan Tài nguyên và Môi trường. Bước ba, thực hiện việc giải ngân khoản vay tại tổ chức tín dụng.

Với mỗi một bước như vậy, người dân phải thực hiện các thủ tục khác nhau, mất nhiều thời gian, công sức, tiền bạc để thực hiện. Để đơn giản hóa thủ tục hành chính, cần có quy định sự liên thông về thủ tục giữa các cơ quan liên quan (Cơ quan thuế, Kho bạc, Công an, đăng ký giao dịch bảo đảm, Văn phòng đăng ký đất đai),

Hơn nữa, Chưa xây dựng được cơ chế phối hợp nghiệp vụ và chia sẻ thông tin giữa các tổ chức hành nghề công chứng và Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất về tài sản giao dịch; chưa tạo được cơ chế liên thông giữa các tổ chức hành nghề công chứng, cơ quan thuế, cơ quan đăng ký giao dịch bảo đảm, Văn phòng đăng ký đất đai khi thực hiện các thủ tục hành chính đối với các giao dịch về bất động sản. Điều này dễ dẫn đến tình trạng rủi ro trong hoạt động công chứng như: Một số tài sản giao dịch nhiều lần được công chứng ở nhiều tổ chức hành nghề công chứng khác nhau. Sự phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước về công chứng với các cơ quan đăng ký giao dịch bảo đảm, Văn phòng đăng ký đất đai chưa chặt chẽ dẫn đến việc quản lý nhà nước thiếu thông tin và hiệu quả chưa cao.

• Hạn chế trong việc thực hiện pháp luật công chứng về công tác quản lý nhà nước trong tổ chức và hoạt động công chứng

Việc cho phép thành lập, đăng ký hoạt động các Văn phòng công chứng chưa được thực hiện một cách bài bản, chưa tạo ra được cơ chế khuyến khích các tổ chức hành nghề công chứng tập trung đầu tư cơ sở vật chất, con người ngay từ ban đầu để đáp ứng nhiệm vụ. Luận văn: Thực trạng thực hiện pháp luật công chứng tại Hà Nội.

Công tác kiểm tra, thanh tra về tình hình tổ chức, hoạt động công chứng còn chưa chặt chẽ, thường xuyên nên dẫn đến việc tháo gỡ vướng mắc, khó khăn, phát hiện, chấn chỉnh những hành vi vi phạm pháp luật, quy tắc đạo đức hành nghề công chứng đôi khi còn chưa hiệu quả.

Với đặc thù là hoạt động tiềm ẩn nhiều rủi ro và khó có thể tránh khỏi sai sót. Nhiều vụ kiện dân sự, thậm chí có dấu hiệu hình sự đã xảy ra liên quan đến trách nhiệm của Công chứng viên, tổ chức hành nghề công chứng. Trong giai đoạn 04 năm từ 2014 đến nay, năm qua, Thanh tra Bộ Tư pháp và Sở Tư pháp thành phố Hà Nội đã ra 54 quyết định xử phạt hành chính với các tổ chức hành nghề vi phạm với 15 tổ chức và cá nhân có vi phạm dưới nhiều hình thức khác nhau.

Từ ngày 01/01/2017 đến năm 2019, Sở Tư pháp thành phố Hà Nội đã ban hành 63 Quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với 19 tổ chức hành nghề công chứng (126.5000.000 đồng); 37 công chứng viên (231.500.000 đồng) và 01 công dân (phạt 7.000.000 đồng) [61].

Tháng 12/2019, Thanh tra Bộ Tư pháp đã tiến hành thanh tra hoạt động công chứng của nhiều Văn phòng công chứng (VPCC) trên địa bàn thành phố Hà Nội và phát hiện một số sai phạm như: Văn phòng công chứng Thăng Long đã không niêm yết giá thù lao công chứng, Đoàn thanh tra đã tiến hành lập biên bản vi phạm hành chính và ra quyết định xử phạt với mức tiền phạt là 1 triệu đồng. Trong tổng số 12 Văn phòng công chứng được thanh tra, mới có 5 Văn phòng công chứng (Thăng Long, Tuệ Tĩnh, Hồ Gươm, Nguyễn Tú, Thái Hà) thực hiện việc mua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp cho công chứng viên của tổ chức mình [61].

Kiểm tra về hoạt động nghiệp vụ, hầu hết các tổ chức hành nghề công chứng được thanh tra đều chưa thực hiện đúng các quy định về lời chứng của công chứng viên (Quy định tại Điều 5 Luật công chứng). Tại Văn phòng công chứng Thái Hà, Văn phòng công chứng Tuệ Tĩnh, Văn phòng công chứng Hồ Gươm, Văn phòng công chứng Nguyễn Tú, Văn phòng công chứng Kinh Đô, Văn phòng công chứng Vạn Xuân, Văn phòng công chứng Thăng Long; Phòng công chứng số 6,7,8,9 vẫn sai về việc thực hiện hình thức của trang Lời chứng của Công chứng viên. Một số lời chứng của công chứng viên ở Phòng công chứng số 1 thiếu ngày tháng, thiếu cụm từ “không trái với đạo đức xã hội”; phòng công chứng số 6,7 thiếu tên của công chứng viên; một số lời chứng của Phòng công chứng số 1,4,6,7… có lời chứng mâu thuẫn với hợp đồng giao dịch như: địa điểm tài sản giao dịch không khớp; hợp đồng thuê trụ sở đặt biển quảng cáo nhưng lời chứng lại chứng nhận hợp đồng chuyển nhượng.

Đoàn Thanh tra đã phát hiện Phòng công chứng số 7 đã không tiến hành mở sổ sách và hạch toán kế toán theo quy định như: Không mở sổ cái, sổ chi tiết hoạt động, sổ quỹ tiền mặt; sổ tiền gửi được lập sơ sài, không phản ánh đầy đủ các nghiệp vụ kinh tế phát sinh, không đóng dấu giáp lai, không có chữ ký của chủ tài khoản.

Mặt khác, qua kiểm tra xác suất một số chứng từ thu phí công chứng tại Phòng công chứng số 7 cho thấy, mặc dù các việc công chứng đều được đơn vị thực hiện việc thu phí, nhưng có một số vụ việc mức thu phí công chứng không đúng với quy định tại Thông tư số 91/2007/TTLT- BTP-BTC của liên Bộ (Bộ Tư pháp và Bộ Tài chính) về việc thu phí công chứng.

Thanh tra cũng phát hiện Văn phòng công chứng Thăng Long chi tiền hoa hồng soạn thảo văn bản, photo tài liệu, thu thập tài liệu cho Ngân hàng Techcombank và Habubank theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu thực hiện và hạch toán khoản chi này vào chi phí. Theo Đoàn Thanh tra việc này vô hình chung đã tạo ra sự cạnh tranh không lành mạnh giữa các tổ chức hành nghề công chứng. Sau khi chỉ rõ sai phạm, Đoàn Thanh tra đã yêu cầu Văn phòng công chứng Thăng Long phải chấm dứt ngay các khoản chi trên.

Thanh tra Bộ Tư pháp đã kiến nghị Lãnh đạo Bộ Tư pháp chỉ đạo Cục Bổ trợ Tư pháp tiến hành rà soát toàn bộ các quy định của pháp luật về công chứng đất đai, dân sự, giao dịch bảo đảm liên quan đến nghiệp vụ công chứng nhằm phát hiện ra những vấn đề còn chồng chéo, kiến nghị với cơ quan có thẩm quyền sửa đổi cho phù hợp.

Đối với Sở Tư pháp Thành phố Hà Nội, cần tổ chức kiểm điểm rút kinh nghiệm sâu sắc đối với Phòng công chứng số 9, Phòng công chứng số 7 về những sai phạm nghiêm trọng và có hình thức kỷ luật thỏa đáng đối với các cán bộ sai phạm. Các hành vi vi phạm đều phản ánh các bất cập đang tồn tại trong việc thực hiện pháp luật công chứng.

2.3. Đánh giá chung về tình hình Luận văn: Thực trạng thực hiện pháp luật công chứng tại Hà Nội.

• Nguyên nhân của ưu điểm

Nhận thức được tầm quan trọng của hoạt động công chứng đối với sự phát triển kinh tế – xã hội và hội nhập quốc tế, trong thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, đồng thời quan tâm xây dựng và hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật liên quan đến hoạt động công chứng.

Những kết quả trên thể hiện sự tích cực, chủ động của các chủ thể pháp luật công chứng trong đó có các cơ quan quản lý nhà nước, Công chứng viên, tổ chức hành nghề công chứng và đông đảo tổ chức, cá nhân trong việc thực hiện đầy đủ, nghiêm chỉnh pháp luật về công chứng.

Sự tích cực của các cơ quan quản lý nhà nước trong việc triển khai Luật Công chứng và các văn bản hướng dẫn thi hành cũng là một yếu tố đảm bảo sự triển khai thực hiện có hiệu quả các quy định của pháp luật về công chứng. Với các biện pháp khuyến khích phù hợp đã góp phần phát triển số lượng các tổ chức hành nghề công chứng và đội ngũ công chứng viên. Hoạt động thanh tra, kiểm tra được đẩy mạnh góp phần làm lành mạnh hóa việc thực hiện pháp luật về công chứng.

• Nguyên nhân của tồn tại, hạn chế
• Nguyên nhân khách quan

Như đã phân tích ở trên, do hệ thống pháp luật về công chứng ngày càng được hoàn thiện song vẫn còn nhiều bất cập khiến hoạt động công chứng vận hành chưa thông suốt. Các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức hành nghề công chứng và các công chứng viên đôi khi còn lúng túng trong việc triển khai thi hành quy định của pháp luật về công chứng.

• Nguyên nhân chủ quan

Thứ nhất, công tác tuyên truyền, phổ biến, quán triệt pháp luật về công chứng, về vai trò của công chứng còn chưa đi vào chiều sâu nên chưa thực sự phát huy hiệu quả cao nhất, chưa ngấm, thấm sâu vào nhận thức của đông đảo cá nhân, cơ quan, tổ chức. Luận văn: Thực trạng thực hiện pháp luật công chứng tại Hà Nội.

Thứ hai, nhận thức về việc thực hiện pháp luật công chứng; về bản chất của công chứng. Thời gian qua đã xuất hiện tâm lý phân biệt công chứng giữa Phòng công chứng và Văn phòng công chứng. Tại một số nơi, Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất từ chối cung cấp thông tin địa chính cho Văn phòng công chứng; Ủy ban nhân dân cấp xã không phối hợp với Văn phòng công chứng trong việc niêm yết văn bản liên quan đến việc công chứng các giao dịch về thừa kế.

Thứ ba, công tác thanh tra, kiểm tra tuy đạt được một số kết quả nhất định, nhưng chưa đáp ứng được yêu cầu việc thực hiện pháp luật về công chứng. Công tác theo dõi, giám sát việc tuân thủ pháp luật, tuân theo quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp công chứng chưa thực sự hiệu quả, việc phát hiện, xử lý vi phạm còn chưa kịp thời, chưa nghiêm minh.

Thứ tư, công tác hướng dẫn trong việc thi hành, áp dụng pháp luật về công chứng chưa kịp thời nên cơ sở còn lúng túng trong quá trình thực hiện.

Thứ năm, công tác quản lý nhà nước bằng pháp luật về công chứng còn lỏng lẻo, một số cơ quan quản lý nhà nước chưa phát huy hết trách nhiệm trong việc thực hiện chức năng quản lý nhà nước bằng pháp luật về công chứng; chưa xác lập được những giải pháp mang tính chiến lược nhằm đảm bảo hiệu quả quản lý nhà nước. Vai trò của Sở Tư pháp chưa được phát huy đúng tầm. Một bộ phận cán bộ làm công tác quản lý nhà nước bằng pháp luật về công chứng còn yếu kém về năng lực chuyên môn và đạo đức dẫn đến hiện tượng tiêu cực trong quản lý nhà nước bằng pháp luật về công chứng.

Thứ sáu, chất lượng Công chứng viên còn nhiều bất cập, hạn chế. Công tác đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho các Công chứng viên chưa được thực hiện thường xuyên cũng là nguyên nhân dẫn đến chất lượng đội ngũ Công chứng viên chưa thực sự bảo đảm.

Thứ bảy, một số Văn phòng công chứng còn chạy theo lợi nhuận nên thực hiện công chứng chưa theo đúng quy định của pháp luật gây nên một số rủi ro trong hoạt động công chứng làm ảnh hưởng đến uy tín của nghề công chứng.

TIỂU KẾT CHƯƠNG II

Mặc dù việc thực hiện pháp luật về công chứng trên địa bàn thành phố Hà Nội thời gian qua đã đạt được những kết quả quan trọng, góp phần vào việc thực hiện các chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà nước. Tuy nhiên, việc thực hiện pháp luật công chứng hiện vẫn còn rất nhiều những bất cập, hạn chế như việc tổ chức và hoạt động của các tổ chức hành nghề công chứng và công chứng viên. Nguyên nhân của những tồn đọng này là do cơ chế điều chỉnh của pháp luật đối với pháp luật công chứng chưa đầy đủ, toàn diện, và chưa sát với thực tế, chưa tạo ra được cơ chế riêng để thúc đẩy việc thực hiện pháp luật công chứng phát triển và quy chuẩn. Đồng thời, thực tiễn hoạt động của các tổ chức hành nghề công chứng cũng đang phát sinh những vấn đề mới đòi hỏi phải tăng cường và nâng cao hơn nữa quá trình quản lý nhà nước đối với hoạt động này để đem lại hiệu quả cho việc thực hiện pháp luật về công chứng. Luận văn: Thực trạng thực hiện pháp luật công chứng tại Hà Nội.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ:  

===>>> Luận văn: Giải pháp thực hiện pháp luật công chứng tại Hà Nội