Luận văn: Điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức

Chia sẻ chuyên mục Đề tài Luận văn: Điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thạc sĩ thì với đề tài Luận văn: Điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức theo pháp luật Việt Nam hiện nay dưới đây chắc hẳn sẽ cho các bạn cái nhìn tổng quát hơn về đề tài này.

Mở đầu

1. Tính cấp thiết của đề tài

Trong tài liệu pháp luật của Hoa Kỳ, vận tải đa phương thức được biết đến với tên gọi vận tải kết hợp. Đó là hình thức vận tải hàng hóa được thực hiện bằng ít nhất hai phương thức vận chuyển khác nhau trở lên. Lựa chọn vận tải đa phương thức, thay vì vận tải đơn phương thức có nhiều lợi ích thực tế [48, tr.3]. Vận tải đơn phương thức không chỉ tiết kiệm thời gian, trong một số trường hợp, chẳng hạn khi vận chuyển hàng hóa từ Viễn Đông đến New York bằng nhiều loại tàu thuyền và đường sắt liên lục địa có thể tiết kiệm đến 10 ngày so với vận chuyển hoàn toàn bằng đường thủy. Bên cạnh đó, vận tải đa phương thức làm giảm chi phí logistics, từ đó giảm chi phí sản xuất hàng hóa cho doanh nghiệp. Ngoài ra, vận tải đa phương thức góp phần gia tăng năng suất và năng lực cạnh tranh của cả ngành vận chuyển hàng hóa, nhưng vẫn duy trì sự cân bằng của môi trường. Vận tải đa phương thức sử dụng phương tiện vận chuyển sao cho hiệu quả nhất ở mỗi giai đoạn, do đó giảm thiểu sự tắc nghẽn, quá tải ở một số phương thức vận chuyển, giảm tiêu hao năng lượng và ô nhiễm môi trường.

Mặc dù sử dụng nhiều phương thức vận chuyển nhưng dịch vụ vận tải đa phương thức chỉ do một công ty chịu trách nhiệm trên cơ sở hợp đồng và một chứng từ vận tải trên toàn bộ chặng vận chuyển. Đặc điểm pháp lý này góp phần lý giải tại sao vận tải đa phương thức ngày càng được ưu tiên sử dụng thay vì giao kết nhiều hợp đồng với các bên khác nhau cho mỗi giai đoạn vận chuyển trong phương thức vận tải kết hợp (intermodal transport). Đầu tiên, nhiều hợp đồng đồng nghĩa với việc các công ty trung gian vận chuyển (“forwarder”) phải giao kết với các nhà vận chuyển (“carrier”) khác nhau. Thứ hai, người vận chuyển trong mỗi hợp đồng vận chuyển phải tự mình chuẩn bị hàng hóa đúng thời điểm và địa điểm ở mỗi giai đoạn vận chuyển. Đồng thời, người vận chuyển phải sắp xếp, lưu kho hàng hóa giữa các giai đoạn vận chuyển nếu các giai đoạn vận chuyển không liên tục. Trong khi đó, trong hợp đồng vận tải đa phương thức, công ty trung gian vận chuyển sẽ cung cấp địa điểm lưu kho hàng hóa giữa các giai đoạn với chi phí rẻ hơn. Thứ ba mỗi người vận chuyển ban hành một loại chứng từ vận chuyển riêng, ví dụ, vận đơn của nhà vận chuyển đường thủy thông thường có thể thỏa thuận, nhưng hợp đồng ký gửi của nhà vận chuyển đường bộ thì không. Những sự khác biệt như thế tạo ra nhiều khó khăn cho người mua hàng khi cố gắng lấy được tài liệu giải ngân từ ngân hàng. Lý do cuối cùng đó là, số đối tác mà người vận chuyển phải thỏa thuận trong vận tải kết hợp có thể gây ra nhiều khó khăn trong trường hợp hàng hóa bị hư hỏng trong quá trình vận chuyển. Đặc biệt khi không thể chứng minh hàng hóa hư hỏng ở giai đoạn vận chuyển nào. Trong trường hợp này, mỗi người vận chuyển đều cố gắng từ chối trách nhiệm, nguyên đơn hay bên bảo hiểm sẽ là bên phải chịu thiệt hại. Do đó, sẽ thuận lợi hơn nếu chỉ có một hợp đồng chung cho các nhà vận chuyển khác nhau. Theo cách đó, trong trường hợp không xác định được giai đoạn xảy ra thiệt hại, thỏa thuận trong hợp đồng vẫn chỉ ra rõ ràng bên nào phải chịu trách nhiệm. Luận văn: Điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức.

Từ những lợi ích nói trên, vận tải đa phương thức ngày càng phát triển mạnh, từ đó, ngày càng xuất hiện nhiều công ty kinh doanh loại hình dịch vụ này. Theo quy định tại khoản 2 Điều 7 và Phụ lục 4 Luật Đầu tư năm 2014 của Quốc hội nước ta, kinh doanh vận tải đa phương thức là một trong những ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Hiện nay, vận tải đa phương thức được hướng dẫn cụ thể trong Nghị định 87/2009/NĐ-CP và Nghị định 144/2018/NĐ-CP. Mặc dù các quy định về điều kiện kinh doanh được quy định trong hai Nghị định này thể hiện việc Việt Nam nội luật hóa nhanh chóng Hiệp định khung ASEAN về vận tải đa phương thức, nhưng việc nội luật hóa về căn bản chỉ là ghi nhận lại các điều kiện trong Hiệp định khung ASEAN vào pháp luật Việt Nam, ngoài ra, chưa có những hướng dẫn cụ thể, chi tiết để áp dụng có hiệu quả các quy định này vào thực tế. Điều này có thể dẫn đến việc doanh nghiệp thành lập và đăng ký kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức ngày càng nhiều nhưng Nhà nước lại không thể kiểm tra, đánh giá một cách chính xác việc tuân thủ, duy trì các điều kiện này của doanh nghiệp. Chính vì vậy, việc nghiên cứu các quy định về điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức góp phần giải thích pháp luật, thấy được những vấn đề khi áp dụng các quy định này vào thực tế cuộc sống, qua đó, kiến nghị giải pháp hoàn thiện pháp luật và giải pháp áp dụng pháp luật trên thực tế.

Do đó, tác giả chọn đề tài “Điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức theo pháp luật Việt Nam hiện nay” làm luận văn tốt nghiệp.

2. Tình hình nghiên cứu Luận văn: Điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức.

Hiện nay, các nghiên cứu đã công bố về vận tải đa phương thức chủ yếu tiếp cận từ phương diện kinh tế. Các đề tài tập trung khai thác thế nào là vận tải đa phương thức, các đặc điểm, hình thức vận tải đa phương thức. Mặc dù các nghiên cứu này có nói đến quy định của pháp luật quốc tế và Việt Nam về vận tải đa phương thức, nhưng chỉ dừng lại ở mức độ khái quát chung các quy định đối với người kinh doanh vận tải đa phương thức.

Ở góc độ luật học, về vấn đề điều kiện kinh doanh cũng như quyền tự do kinh doanh đã được nghiên cứu nhiều trong các bài viết và sách như “Tự do lựa chọn ngành, nghề kinh doanh theo pháp luật Việt Nam hiện nay” và “Nhận diện điều kiện kinh doanh ở Việt Nam hiện nay và một số khuyến nghị” của Nguyễn Thu Dung, “Tự do kinh doanh: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn” của tác giả Bùi Xuân Hải và “Quyền tự do kinh doanh theo pháp luật liên minh châu Âu và Việt Nam” của Phan Huy Hồng… Những tác phẩm này đã đề cập đến quy định về điều kiện kinh doanh nói chung và mối quan hệ giữa điều kiện kinh doanh với quyền tự do kinh doanh. Về lý thuyết, có thể áp dụng những định nghĩa, giải thích này đối với vận tải đa phương thức, vì đây vẫn là một ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Tuy nhiên, mỗi ngành nghề vẫn có những điểm đặc thù riêng, do đó, cần có những quy định riêng được ưu tiên áp dụng. Đối với những ngành nghề khác, trước đây, đã có các bài viết cụ thể như “Điều kiện kinh doanh và lai dắt tàu biển” của tác giả Lan Trường, “Điều kiện kinh doanh của doanh nghiệp hoạt động dịch vụ xuất khẩu lao động” của tác giả Lâm Thắng… Riêng đối với vận tải đa phương thức, cho đến nay, chưa có bài viết về Điều kiện kinh doanh dịch vụ này.

Trong phạm vi của một khóa luận tốt nghiệp, tác giả Lương Thị Thu Hương từng nghiên cứu về “Thực trạng vận tải đa phương thức tại Việt Nam”. Tuy nhiên, trong phạm vi một khóa luận cử nhân, phạm vi nghiên cứu chỉ dừng lại ở cơ sở pháp lý của hoạt động vận tải đa phương thức, người kinh doanh dịch vụ này ở Việt Nam và chứng từ vận tải đa phương thức, không tập trung nghiên cứu các điều kiện kinh doanh loại hình này trên thực tế. Đồng thời, khóa luận này được viết vào năm 2005, đến nay không tránh khỏi phát sinh những sự thay đổi mới trong nhận thức cũng như quy định của pháp luật.

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Luận văn này nhằm làm rõ những quy định về điều kiện kinh doanh dịch vụ đa phương thức theo pháp luật của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, qua đó thấy được pháp luật Việt Nam còn những mặt hạn chế nào và kiến nghị hoàn chỉnh quy định này. Luận văn: Điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức.

Để làm được điều này, tác giả phân tích, làm rõ cơ sở lý luận của điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức, phân tích quy định và phản ánh thực trạng pháp luật về điều kiện kinh doanh dịch vụ này theo pháp luật Việt Nam, việc áp dụng các quy định này trên thực tế và kiến nghị phương hướng, giải pháp hoàn thiện.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Trong luận văn này, tác giả tập trung nghiên cứu các quy định về điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức quốc tế.

Việc nghiên cứu dựa trên các quy định trong pháp luật hiện hành của Việt Nam, gồm có Luật Đầu tư 2014, Luật Doanh nghiệp 2014, Nghị định 87/2009/NĐ-CP và Nghị định 144/2018/NĐ-CP sửa đổi bổ sung Nghị định 87/2009/NĐ-CP về điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức nội địa và quốc tế ở Việt Nam. Bên cạnh đó, trên cơ sở so sánh với quy định của Hiệp định khung ASEAN và pháp luật Ấn Độ, Thái Lan, Trung Quốc về vận tải đa phương thức để kiến nghị hoàn thiện pháp luật Việt Nam.

5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Tác giả sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, nghiên cứu các khái niệm, vấn đề trong mối liên hệ và tác động qua lại lẫn nhau. Từ phương pháp luận đó trong nghiên cứu và trình bày luận văn, học viên sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau đây:

  • Phương pháp phân tích và tổng hợp thông tin được sử dụng để làm rõ khái niệm về điều kiện kinh doanh vận tải đa phương thức và phân tích các điều kiện kinh doanh dịch vụ này theo quy định pháp luật Việt Nam.
  • Phương pháp thu thập thông tin được sử dụng để tìm hiểu về thực tiễn áp dụng quy định pháp luật trên thực tế.
  • Phương pháp so sánh được sử dụng khi nghiên cứu pháp luật nước ngoài về điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức và so sánh với quy định trong pháp luật Việt Nam hiện hành.

6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn Luận văn: Điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức.

Những vấn đề được nghiên cứu trong luận văn này giúp phân tích và làm rõ các quy định pháp luật về điều kiện kinh doanh vận tải đa phương thức, định hướng cho việc áp dụng pháp luật một cách chính xác trên thực tế. Bên cạnh đó, cho thấy được những mặt còn hạn chế của pháp luật Việt Nam khi áp dụng trên thực tế, từ đó đề ra những kiến nghị, có giá trị tham khảo, giúp hoàn thiện pháp luật trong tương lai.

7. Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung của Luận văn được trình bày thành 03 chương:

  • Chương 1: Những vấn đề lý luận về điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức
  • Chương 2: Thực trạng quy định pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức ở Việt Nam hiện nay
  • Chương 3: Kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật và giải pháp thực hiện pháp luật về điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức ở Việt Nam hiện nay

Chương 1 Những vấn đề lý luận về điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức

1.1. Khái quát về kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức

Theo nghĩa rộng, vận tải được hiểu là sự vận chuyển hay di chuyển vị trí của người hoặc động vật, hàng hóa từ nơi này đến nơi khác. Phương thức vận chuyển bao gồm  hàng không, đường sắt, đường bộ, đường thủy, bằng cáp, đường ống và trong không gian. Như vậy, theo nghĩa rộng thì bất kỳ sự di chuyển vị trí nào của con người và vật phẩm trong không gian đều được coi là vận tải.

Theo nghĩa hẹp và dưới góc độ kinh tế, vận tải là sự thay đổi vị trí của hành khách và hàng hóa nhằm đạt được những mục đích nhất định, đồng thời thỏa mãn hai tính chất: Luận văn: Điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức.

  • Là hoạt động sản xuất vật chất của xã hội, nghĩa là tạo ra sản phẩm xã hội và có thu nhập quốc dân. Quá trình sản xuất của ngành vận tải là sự kết hợp giữa ba yếu tố con người, công cụ lao động và đối tượng lao động (hay đối tượng vận chuyển). Trong đó, con người thông qua công cụ lao động tác động vào đối tượng lao động để tạo ra sản phẩm của ngành vận tải – chính là sự di chuyển vị trí của hành khách, hàng hóa trong không gian nhằm thỏa mãn mục đích nào đó của con người trong xã hội.
  • Là hoạt động kinh tế riêng biệt, nghĩa là một bộ phận kinh tế cấu thành nên nền kinh tế quốc dân.

Tóm lại, vận tải là hoạt động có mục đích của con người, sự di chuyển về không gian và thời gian của công cụ lao động, sản phẩm lao động và ngay chính con người là một nhu cầu tất yếu của xã hội.

Lịch sử phát triển của vận tải gắn liền với sự phát triển của xã hội loài người. Trong xã hội nguyên thủy, vận tải thường gắn với các hoạt động khuân, vác, gánh, nâng… của con người. Sau này, khi hình thái kinh tế xã hội của con người ngày càng trở nên phức tạp thì các hình thức vận tải ngày càng được cải tiến và đa dạng hóa. Việc vận tải ban đầu chỉ được tiến hành trong quy mô gia đình và phục vụ cho bản thân. Khi lực lượng sản xuất phát triển, hoạt động thương mại ra đời và nhu cầu đi lại tăng nhanh, khi đó hình thành nên dịch vụ vận tải. Dịch vụ vận tải là hoạt động kinh tế diễn ra giữa chủ thể (người vận tải) và khách thể (người sử dụng và trả tiền).

Khi công nghiệp ngày càng phát triển, năng suất lao động tăng cao làm xuất hiện nhu cầu cải tiến, hoàn thiện hệ thống cung ứng, phân phối vật chất (logistics) nhằm giảm thiệt hại do tồn kho, ứ đọng nguyên vật liệu, bán thành phẩm và thành phẩm, từ đó giảm giá thành, nâng cao khả năng cạnh tranh của hàng hóa trên thị trường. Để hoàn thiện hệ thống logistics, cần phải chú ý đến yếu tố vận tải, là khâu quan trọng nhất, chiếm 1/3 tổng chi phí của logistics. Muốn giảm chi phí logistics, cần phải giảm chi phí vận tải, bao gồm nhiều chặng khác nhau từ nơi sản xuất đến nơi tiêu thụ ở các nước khác nhau. Việc vận tải phải đảm bảo thời hạn giao hàng, đảm bảo cung cấp nguyên vật liệu cho sản xuất đúng lúc, hàng hóa kịp thời đến tay người tiêu dùng, từ đó giảm đến mức thấp nhất chi phí, thiệt hại do lưu kho, tồn đọng sản phẩm để làm giảm toàn bộ chi phí logistics nói chung. Và một phương pháp vận tải có thể đáp ứng được yêu cầu trên chính là vận tải đa phương thức (“multimodal transport”). Vận tải đa phương thức có thể hiểu là một phương pháp vận tải trong đó hàng hóa được vận chuyển bằng hai hay nhiều phương thức vận tải khác nhau, trên cơ sở một chứng từ vận tải, một chế độ trách nhiệm và chỉ một người chịu trách nhiệm về hàng hóa trong suốt hành trình chuyên chở từ một điểm nhận hàng đến một địa điểm giao hàng khác.

Cần phân biệt khái niệm vận tải đa phương thức với các khái niệm khác, cùng chỉ việc chuyên chở hàng hóa bằng ít nhất hai phương thức vận tải trở lên từ nơi gửi hàng đến nơi giao hàng là vận tải liên hợp (“intermodal transport”) và vận tải kết hợp (“combined transport”). Theo đó, thuật ngữ “Intermodal transport” thường được sử dụng trong văn hóa lập pháp Mỹ, nhưng tiền tố “Multi-” được xem là phù hợp hơn, vì có nghĩa là “nhiều”, trong khi “Inter-” mang ý nghĩa “ở giữa”. Vận tải liên hợp (“Intermodal transport”) cũng là phương pháp vận chuyển có sự tham gia của hai phương thức vận tải trở lên, nhưng ở mỗi chặng vận chuyển sẽ có các hợp đồng khác nhau. Riêng đối với vận tải quốc tế, các nhà vận chuyển ở mỗi chặng sẽ phát hành một loại vận đơn riêng. Luận văn: Điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức.

Trong khi đó, vận tải kết hợp (“combined transport”) xuất hiện nhiều trong các tài liệu pháp luật ở châu Âu, ví dụ The Combined Transport Directive (92/106/EEC) – một văn kiện của Liên minh Châu Âu về giảm thiểu tác động tiêu cực của việc vận chuyển hàng hóa đối với môi trường và xã hội bằng cách hỗ trợ vận chuyển đường dài bằng đường sắt thay vì đường bộ. Vận tải kết hợp cũng tương tự như vận tải đa phương thức, chỉ khác nhau ở kỹ thuật chuyên chở, do đó, một số tài liệu sử dụng chung thuật ngữ để tránh gây nhầm lẫn.

Từ khái niệm vận tải đa phương thức, ta có thể suy ra định nghĩa về dịch vụ vận tải đa phương thức, cụ thể, đó là hoạt động kinh tế diễn ra giữa người cung ứng dịch vụ vận tải đa phương thức và người sử dụng dịch vụ, thanh toán phí cho người cung ứng. Vậy, kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức có nghĩa là gì?

Stephenson – kỹ sư người Anh, chế tạo ra đầu máy xe lửa, cho rằng kinh doanh là việc sản xuất hoặc mua bán hàng hóa thường xuyên được thực hiện với mục tiêu kiếm lợi nhuận và có được sự giàu có thông qua sự thỏa mãn mong muốn của con người. Nhà lý luận xã hội học Lewis Henry Morgan định nghĩa kinh doanh là hoạt động của con người hướng tới sản xuất hoặc có được sự giàu có thông qua việc mua và bán hàng hóa [28, tr.1]. Nhìn chung, kinh doanh có nghĩa là một hoạt động kinh tế, liên quan đến sản xuất và phân phối hàng hóa hoặc dịch vụ liên tục và thường xuyên để đáp ứng nhu cầu và mong muốn của con người.

Dưới góc độ kinh tế, một trong những đặc điểm của hoạt động kinh doanh là “giao dịch trong nhiều giao dịch”, có nghĩa là, một hàng hóa hay dịch vụ trước khi đến tay người tiêu dùng có thể trả qua nhiều giao dịch khác nhau. Như vậy, hoạt động kinh doanh tự nó đã bao gồm nhiều giai đoạn khác nhau.

Dưới góc độ luật học, “kinh doanh” được hiểu là việc thực hiện liên tục một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi.

Xuất phát từ các định nghĩa trên, ta có thể hiểu “kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức” là việc người cung ứng dịch vụ vận tải đa phương thức thực hiện một, một số hoặc tổng thể các phương pháp, hình thức và phương tiện cung ứng dịch vụ vận tải đa phương thức một cách thường xuyên, liên tục nhằm mục đích lợi nhuận. Tuy nhiên, khi kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức, chủ thể cần thực hiện những hoạt động nào? Hay nói cách khác, hoạt động kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức bao gồm những nội dung gì?

1.2. Khái niệm điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức Luận văn: Điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức.

  • Định nghĩa điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức

Trước khi tìm hiểu định nghĩa điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức, cần hiểu được thế nào là điều kiện kinh doanh.

Theo Từ điển Tiếng Việt, “điều kiện” là cái cần phải có để cho một cái khác có thể xảy ra [33, tr.383]. Nói cách khác, “điều kiện” còn là điều được nêu ra như một đòi hỏi trước khi tiến hành thực hiện một hoạt động nào đó.

Như vậy, có thể rút ra định nghĩa về “điều kiện kinh doanh” là những đòi hỏi cần phải được đáp ứng trước khi tiến hành hoạt động kinh doanh với nghĩa ở trên.

Điều kiện kinh doanh ít nhiều ảnh hưởng đến quyền tự do kinh doanh và hoạt động kinh doanh của chủ thể kinh doanh. Vì vậy, điều kiện kinh doanh cần được quy định bởi pháp luật.

Từ định nghĩa về điều kiện kinh doanh và kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức có thể hiểu “điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức” là những yêu cầu, đòi hỏi được pháp luật đặt ra, mà các chủ thể kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức cần đáp ứng hoặc phải thực hiện khi tiến hành hoạt động kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi. Luận văn: Điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức.

Dưới góc độ luật học, phải đến Luật Doanh nghiệp 2005, khái niệm điều kiện kinh doanh mới được quy định chính thức: điều kiện kinh doanh là yêu cầu mà doanh nghiệp phải có hoặc phải thực hiện khi kinh doanh ngành nghề cụ thể. Nghị định 87/2009/NĐ-CP về vận tải đa phương thức không định nghĩa thế nào là điều kiện kinh doanh vận tải đa phương thức, mà thay vào đó là liệt kê các điều kiện mà doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ này cần phải đáp ứng.

Khi Luật Đầu tư 2014 ra đời, thuật ngữ “điều kiện kinh doanh” được thay thế bằng “điều kiện đầu tư kinh doanh”. Luật Đầu tư 2014 không định nghĩa thế nào là “điều kiện đầu tư kinh doanh”, mà thuật ngữ này chỉ được giải thích mang tính viện dẫn trong Nghị định 118/2015/NĐ-CP: “điều kiện đầu tư kinh doanh” là điều kiện mà cá nhân, tổ chức phải đáp ứng theo quy định của luật, pháp lệnh, nghị định và điều ước quốc tế về đầu tư khi thực hiện hoạt động đầu tư, kinh doanh trong các ngành nghề quy định tại phụ lục 4 Luật Đầu tư”. Mặc dù không trực tiếp đưa ra cách giải thích, nhưng các quy định về ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện và cách thức xây dựng, ban hành một điều kiện đầu tư kinh doanh đã cho thấy khái niệm chung nhất về “điều kiện đầu tư kinh doanh”. Theo đó, có thể hiểu là các yêu cầu mà Nhà nước đặt ra vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe cộng đồng mà doanh nghiệp buộc phải tuân thủ trong quá trình thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh của mình.

Luật Đầu tư 2014 đã kế thừa Luật Doanh nghiệp 1999 khi quy định hai hình thức điều kiện đầu tư kinh doanh gồm:

  • Điều kiện đầu tư kinh doanh phải có văn bản chấp thuận nào đó của cơ quan nhà nước.
  • Điều kiện đầu tư kinh doanh không cần phải có văn bản chấp thuận mà chỉ cần tuân thủ các quy định hiện hành.

Đến khi Luật Đầu tư 2020 được ban hành, xuất hiện khái niệm mới về “Điều kiện tiếp cận thị trường” áp dụng đối với Nhà đầu tư nước ngoài. Theo khoản 10 Điều 3 Luật Đầu tư 2020, điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài là điều kiện nhà đầu tư nước ngoài phải đáp ứng để đầu tư trong các ngành, nghề thuộc Danh mục ngành, nghề hạn chế tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài quy định tại khoản 2 Điều 9 của Luật này.

Ngoài ra, điều kiện kinh doanh còn được hiểu là tập hợp các công cụ mà Chính phủ sử dụng để đặt ra các yêu cầu đối với công dân và doanh nghiệp. Theo PGS.TS Phạm Duy Nghĩa, điều kiện kinh doanh là mọi sự can thiệp của cơ quan hành chính vào quyền tự do kinh doanh của người dân, thường được cụ thể hóa bằng hành vi chấp thuận, hạn chế hoặc khước từ việc đăng ký hoặc tổ chức những hoạt động kinh doanh cụ thể. Luận văn: Điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức.

  • Đặc điểm điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức

Qua nghiên cứu pháp luật Việt Nam có thể thấy các đặc điểm sau đây của điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức:

  • Thứ nhất, điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức chỉ được áp dụng đối với vận tải đa phương thức quốc tế.

Dịch vụ vận tải đa phương thức ở Việt Nam được chia thành vận tải đa phương thức quốc tế và vận tải đa phương thức nội địa. Tuy nhiên, Nghị định 144/2018/NĐ-CP đã bãi bỏ Chương III Nghị định 87/2009/NĐ-CP về kinh doanh vận tải đa phương thức nội địa. Điều này đồng nghĩa với việc vận tải đa phương thức nội địa không còn là ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Do đó, điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức chỉ được áp dụng đối với vận tải đa phương thức quốc tế.

  • Thứ hai, chủ thể thực hiện điều kiện kinh doanh là các doanh nghiệp trong nước và các doanh nghiệp của các quốc gia có thoả thuận với Việt Nam về vận tải đa phương thức.

Theo Nghị định 144/2018/NĐ-CP, chủ thể được tiến hành kinh doanh bao gồm: Doanh nghiệp, hợp tác xã Việt Nam; doanh nghiệp nước ngoài đầu tư tại Việt Nam. Bên cạnh đó, Nghị định cũng tạo điều kiện ưu đãi hơn cho các doanh nghiệp của các quốc gia là thành viên Hiệp định khung ASEAN về vận tải đa phương thức hoặc doanh nghiệp của các quốc gia đã ký điều ước quốc tế với Việt Nam về vận tải đa phương thức.

  • Thứ ba, có sự kết hợp giữa tiền kiểm và hậu kiểm trong quản lý nhà nước đối với điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức quốc tế. Luận văn: Điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức.

Hình thức pháp lý của điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức quốc tế có sự khác biệt giữa hai nhóm chủ thể:

Doanh nghiệp, hợp tác xã Việt Nam và doanh nghiệp nước ngoài đầu tư tại Việt Nam: các điều kiện kinh doanh được quy định đối với nhóm chủ thể này bao gồm nghĩa vụ duy trì tài sản tối thiểu và bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp. Như vậy có thể thấy, hình thức pháp lý của điều kiện kinh doanh áp dụng cho nhóm chủ thể này ở giai đoạn “hậu kiểm”, có nghĩa là Nhà nước kiểm tra, giám sát khi doanh nghiệp đã đi vào hoạt động kinh doanh và doanh nghiệp phải duy trì điều kiện kinh doanh này trong suốt quá trình hoạt động.

Doanh nghiệp của các quốc gia là thành viên Hiệp định khung ASEAN về vận tải đa phương thức hoặc là doanh nghiệp của quốc gia đã ký điều ước quốc tế với Việt Nam về vận tải đa phương thức: các điều kiện kinh doanh được quy định đối với nhóm chủ thể này bao gồm Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp và bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp. Trong khi điều kiện về bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp ở giai đoạn “hậu kiểm” thì điều kiện “Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp” thể hiện phương thức quản lý Nhà nước ở giai đoạn “tiền kiểm” – kiểm tra trước khi cho doanh nghiệp tiến hành kinh doanh.

  • Thứ tư, điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức ở Việt Nam bao gồm quy định về điều kiện gia nhập thị trường và điều kiện phải tuân thủ khi kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức.

Điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức đối với doanh nghiệp của quốc gia là thành viên hiệp định khung ASEAN về vận tải đa phương thức bao gồm:

  • Có giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh vận tải đa phương thức quốc tế hoặc giấy tờ tương đương do cơ quan có thẩm quyền nước đó cấp;
  • Có bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp vận tải đa phương thức hoặc có bảo lãnh tương đương.

Điều kiện về Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh được xem là điều kiện tiếp cận thị trường. Doanh nghiệp của quốc gia là thành viên Hiệp định khung ASEAN về vận tải đa phương thức cần phải đáp ứng điều kiện này để gia nhập thị trường. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần phải đáp ứng điều kiện về bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp hoặc bảo lãnh tương đương trong quá trình kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức.

1.3. Mục đích, ý nghĩa của việc quy định điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức Luận văn: Điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức.

Mặc dù quyền tự do kinh doanh đã được pháp luật các nước thừa nhận, nhưng tự do kinh doanh không có nghĩa là được thực hiện mọi hành vi nhằm mục đích sinh lợi. Con người không thể được làm tất cả, được tự quyết định tất cả những gì mà họ muốn, trong xã hội tồn tại những lợi ích khác nhau hoặc đan xen với nhau giữa các chủ thể. Quyền tự do kinh doanh của một cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp phải bị giới hạn bởi quyền tự do kinh doanh và lợi ích chính đáng của những chủ thể khác trong xã hội và lợi ích công cộng [19, tr.70]. Một trong những biện pháp can thiệp quyền tự do kinh doanh chính là quy định ngành nghề kinh doanh có điều kiện và điều kiện kinh doanh. Mục đích chính của việc quy định điều kiện kinh doanh là để đảm bảo rằng, chủ thể kinh doanh ngành nghề đó sẽ không gây thiệt hại hay đe dọa gây thiệt hại đến những lợi ích mà Nhà nước cần bảo vệ, đó có thể là lợi ích quốc gia, lợi ích xã hội, là đạo đức, tập quán tốt đẹp của dân tộc hay lợi ích của các tổ chức, cá nhân trong xã hội. Mỗi quốc gia sẽ có những quy định cụ thể về điều kiện kinh doanh phù hợp với yêu cầu quản lý kinh tế và môi trường pháp lý riêng của quốc gia mình.

Ở các nước phát triển và có nền pháp luật tiên tiến như Mỹ, Singapore, Trung Quốc, pháp luật đều có quy định về điều kiện kinh doanh.

Pháp luật doanh nghiệp Mỹ có những quy định về điều kiện kinh doanh gắn liền với loại hình doanh nghiệp hoặc một số loại ngành nghề nhất định. Với đặc điểm là một quốc gia liên bang, hệ thống pháp luật Mỹ bao gồm hệ thống pháp luật liên bang, hệ thống pháp luật bang. Do đó, có hai hệ thống cấp phép: Giấy phép và sự chấp thuận của liên bang; Giấy phép và sự chấp thuận của tiểu bang cùng song song tồn tại và chi phối đến hoạt động của doanh nghiệp. Ở phạm vi liên bang, có thể kể đến một số ngành nghề cần có giấy phép hoặc sự chấp thuận của liên bang như: nông nghiệp, nước giải khát và nước có cồn, hàng không, đánh bắt cá thương mại, vận chuyển bằng đường hàng hải, năng lượng hạt nhân, vận tải và logistics…

Bên cạnh hệ thống pháp luật liên bang, mỗi một địa phương, tiểu bang có quy định riêng về việc cấp giấy phép và cho phép kinh doanh đối với doanh nghiệp, tùy thuộc vào điều kiện kinh tế xã hội và chính sách của nhà cầm quyền. Một số bang ở Mỹ (Nevada, Montana…) yêu cầu chủ thể kinh doanh phải có Giấy phép kinh doanh bang (“General Business License”) trước khi tiến hành hoạt động kinh doanh. Ngoài Giấy phép này, các chủ thể cần phải có Giấy phép kinh doanh hoặc Sự chấp thuận của thành phố, hạt thuộc bang nơi đặt trụ sở kinh doanh. Hình thức khác, phổ biến hơn, là việc chính quyền bang chỉ yêu cầu chủ thể xin giấy phép kinh doanh ở thành phố, hạt thuộc bang. Tuy nhiên, việc xin giấy phép kinh doanh ở địa phương tùy thuộc vào loại hình kinh doanh hoặc chỉ phát sinh đối với một số loại hình doanh nghiệp nhất định (là doanh nghiệp tư nhân, hợp danh, trách nhiệm hữu hạn hay tập đoàn. Luận văn: Điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức.

Pháp luật Mỹ khi quy định về điều kiện kinh doanh chủ yếu dựa trên loại hình doanh nghiệp. Điều kiện kinh doanh theo ngành nghề kinh doanh chỉ được áp dụng đối với những ngành nghề mà sức ảnh hưởng từ bản chất của hoạt động kinh doanh hay quy mô của doanh nghiệp không chỉ bó hẹp trong phạm vi một bang mà cần phải có sự kiểm soát của liên bang để đảm bảo an toàn và an ninh cho nền kinh tế.

Ở Singapore, chủ thể khi muốn thành lập doanh nghiệp phải đảm bảo tuân thủ cơ chế đăng ký thành lập theo pháp luật. Ngoài ra, Singapore còn đặt ra quy định về điều kiện kinh doanh trong một số ngành nghề nhất định. Theo pháp luật Singapore, để đăng ký kinh doanh hoặc thực hiện kinh doanh trong một số ngành nghề cụ thể, doanh nghiệp phải được cấp phép hoặc được sự cho phép của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Hiện nay, ba loại giấy phép phổ biến ở Singapore bao gồm: giấy phép bắt buộc, giấy phép nghề nghiệp và giấy phép hoạt động kinh doanh [40, tr.75].

Tại Trung Quốc, các quy định về điều kiện kinh doanh được thể hiện ở hình thức văn bản chấp thuận hay điều kiện kinh doanh không cần văn bản chấp thuận của cơ quan có thẩm quyền. Doanh nghiệp tại Trung Quốc phải đáp ứng những điều kiện kinh doanh cả trước khi đăng ký thành lập doanh nghiệp và sau khi doanh nghiệp đi vào hoạt động. Cụ thể, khi đăng ký thành lập doanh nghiệp, chủ thể phải xin chấp thuận của nhà nước về tên doanh nghiệp, vốn pháp định. Khi thực hiện hoạt động kinh doanh, doanh nghiệp phải xin phép hoạt động với cơ quan chuyên ngành quản lý lĩnh vực mà doanh nghiệp đó kinh doanh, đầu tiên phải kể đến hệ thống cấp phép, bao gồm: giấy phép kinh doanh tạm thời và giấy phép kinh doanh bắt buộc [40, tr.76].

Đối với việc quy định ngành nghề có điều kiện – đây là những ngành nghề mà việc thực hiện hoạt động kinh doanh những ngành nghề đó phải đáp ứng điều kiện vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe cộng đồng. Mỗi quốc gia sẽ có những quy định khác nhau về ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Đối với lĩnh vực vận tải đa phương thức, không chỉ Việt Nam, một số quốc gia khác trên thế giới như Ấn Độ, Thái Lan, Philippines, Bangladesh, Hàn Quốc, Trung Quốc… có quy định điều kiện kinh doanh đối với dịch vụ này [55, tr.4].

Theo Luật Đầu tư 2014, kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức được xem là ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Vậy vì sao lại quy định điều kiện kinh doanh ngành nghề này? Liệu việc quy định điều kiện kinh doanh đối với ngành nghề này có cản trở quyền tự do kinh doanh hay không? Và quy định này sẽ đem lại lợi ích gì cho Nhà nước và xã hội.

Việc quy định vận tải đa phương thức là ngành nghề kinh doanh có điều kiện có những ý nghĩa pháp lý sau:

  • Xác định các yếu tố mà nhà đầu tư cần phải đáp ứng để có thể thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức ở Việt Nam. Các doanh nghiệp đáp ứng được các điều kiện do pháp luật quy định không chỉ đúng trong quá trình kiểm tra các điều kiện đầu tư kinh doanh của cơ quan nhà nước có thẩm quyền mà còn là yếu tố đảm bảo năng lực của nhà đầu tư, chủ thể kinh doanh khi kinh doanh loại hình dịch vụ này.
  • Tạo ra hành lang pháp lý mà người kinh doanh dịch vụ không thể vượt qua, giúp đảm bảo cho việc đầu tư kinh doanh đồng thời đảm bảo quyền và lợi ích của các tổ chức, cá nhân khác không bị ảnh hưởng.
  • Giúp người kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức có thể đánh giá khả năng tài chính của mình để lựa chọn và thực hiện hoạt động kinh doanh một cách hiệu quả nhất. Luận văn: Điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức.

Tự do kinh doanh và việc quy định điều kiện đầu tư kinh doanh là hai phạm trù song song tồn tại. Mặc dù điều kiện đầu tư kinh doanh được xem là một hạn chế của quyền tự do kinh doanh nhưng chúng không đối nghịch nhau mà còn bổ trợ cho nhau. Điều kiện kinh doanh giúp xác định ranh giới và là cơ sở để quyền tự do kinh doanh được thực hiện. Tự do kinh doanh càng phát triển, khuôn khổ điều kiện kinh doanh sẽ càng được cải tiến, hoàn thiện, đảm bảo phù hợp với tình hình thực tế của các quan hệ xã hội và quay lại bổ trợ cho việc thực hiện quyền tự do kinh doanh của các tổ chức cá nhân.

Như vậy, có thể nói rằng, điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức không phải là một hạn chế của quyền tự do kinh doanh. Điều kiện kinh doanh và tự do kinh doanh là hai mặt của một vấn đề, cùng tồn tại và phát triển. Để đảm bảo quyền tự do kinh doanh được phát triển, vấn đề điều kiện đầu tư kinh doanh càng phải được chú trọng. Xây dựng hệ thống quy định của pháp luật về điều kiện đầu tư kinh doanh nói chung và điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức nói riêng chính là xây dựng nền móng cho quyền tự do kinh doanh.

1.4. Mối quan hệ và nguyên tắc áp dụng luật chung và luật chuyên ngành trong quy định điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức

Ở Việt Nam, quy định về điều kiện kinh doanh đã có nhiều sự thay đổi với sự ra đời của Luật Doanh nghiệp 2014 và Luật Đầu tư 2014. Mặc dù số lượng các ngành nghề kinh doanh có điều kiện đã giảm xuống đáng kể, nhưng kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức vẫn được xem là một ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Các quy định về điều kiện kinh doanh nói chung cũng được áp dụng cho kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức. Cụ thể, Điều 9 Luật Đầu tư 2014, điều kiện đầu tư kinh doanh bao gồm việc áp dụng một hoặc một số các hình thức sau đây:

  1. Giấy phép;
  2. Giấy chứng nhận đủ điều kiện;
  3. Chứng chỉ hành nghề;
  4. Chứng nhận bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp; đ) Văn bản xác nhận;
  5. Các hình thức văn bản khác theo quy định của pháp luật không được quy định tại các Điểm a, b, c, d và đ Khoản này;
  6. g) Các điều kiện mà cá nhân, tổ chức kinh tế phải đáp ứng để thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh mà không cần phải có xác nhận, chấp thuận dưới các hình thức văn bản quy định tại các Điểm a, b, c, d, đ và e Khoản này.

Theo Nghị định 87/2009/NĐ-CP, điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức đối với mỗi chủ thể kinh doanh sẽ có sự khác nhau. Nhìn chung, cần có một số hoặc tất cả các hình thức sau: giấy phép kinh doanh, giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh hoặc giấy chứng nhận đầu tư, bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp, nghĩa vụ duy trì tài sản tối thiểu hoặc bảo lãnh tương đương. Như vậy, có thể thấy sự khác biệt giữa quy định về điều kiện kinh doanh nói chung và điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức.

Trong khoa học pháp lý từ lâu đã thừa nhận nguyên tắc: “khi có sự khác biệt giữa luật chung và luật chuyên ngành thì ưu tiên áp dụng luật chuyên ngành” (“lex specialist derograt legi generali”). Trong trường hợp này, Luật Đầu tư 2014 và Nghị định 118/2015/NĐ-CP hướng dẫn Luật Đầu tư 2014 về điều kiện kinh doanh là luật chung. Nghị định 87/2009/NĐ-CP, Nghị định 89/2011/NĐ-CP cùng với Nghị định 144/2018/NĐ-CP sửa đổi bổ sung Nghị định 87/2009/NĐ-CP được xem là luật chuyên ngành, do đó, các Nghị định này sẽ được ưu tiên áp dụng khi giải quyết các vấn đề liên quan đến điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức.

1.5 Nội dung pháp lý của điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức Luận văn: Điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức.

Việc quy định điều kiện kinh doanh đối với dịch vụ vận tải đa phương thức không phải là điều mới mẻ. Trên thế giới, cũng có nhiều quốc gia quy định điều kiện kinh doanh đối với lĩnh vực này.

  • Hoa Kỳ [57,1]:

Đối với ngành vận tải và logistics, pháp luật liên bang quy định chủ thể kinh doanh cần có giấy phép hoặc sự chấp thuận trong trường hợp doanh nghiệp vận hành phương tiện quá khổ hoặc quá tải trọng. Sự chấp thuận đối với các phương tiện trên thuộc thẩm quyền của chính quyền tiểu bang. Tuy nhiên, vận tải được nhắc đến trong quy định của chính quyền liên bang chỉ đề cập đến vận tải bằng đường bộ. Cụ thể, trên trang web của Bộ Giao thông Hoa Kỳ, từ ngữ được sử dụng là “vehicle”, có nghĩa là xe cộ và đưa ra giới hạn về tải trọng dựa trên tổng trọng lượng xe hoặc tải trọng lên trục. Như vậy, chính quyền liên bang Mỹ không quy định điều kiện kinh doanh cụ thể đối với dịch vụ vận tải đa phương thức.

Ở phạm vi bang, các ngành nghề kinh doanh có điều kiện sẽ có sự khác nhau ở mỗi bang, thậm chí mỗi thành phố, hạt thuộc bang. Nhìn chung, việc quy định điều kiện kinh doanh chỉ dừng lại ở mức độ phân loại theo ngành (“industry”), không theo từng nghề nghiệp (“business”) cụ thể. Chẳng hạn, một số bang như Alaska, Arkansas quy định điều kiện kinh doanh đối với lĩnh vực vận tải nói chung và không có quy định riêng điều kiện kinh doanh đối với dịch vụ vận tải đa phương thức. Tuy nhiên, vận tải đa phương thức vẫn là một trong những hình thức của dịch vụ vận tải, vì vậy, để chủ thể kinh doanh có thể tiến hành hoạt động kinh doanh, cần thiết phải có giấy phép hoặc sự chấp thuận của bang, thành phố, hạt thuộc bang đối với từng loại hình vận tải.

  • Châu Á – Thái Bình Dương

Ở một số quốc gia, chủ thể kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức phải đăng ký hoặc xin phép cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

  • Thái Lan [52, tr. 12]:

Theo Điều 40 Luật Vận tải đa phương thức 2005 của Thái Lan, cá nhân không được kinh doanh vận tải đa phương thức, trừ khi cá nhân đó đăng ký kinh doanh vận tải đa phương thức theo các thủ tục sau:

  • Người kinh doanh vận tải đa phương thức đăng ký theo trình tự thủ tục quy định tại Điều 41;
  • Người kinh doanh vận tải đa phương thức đăng ký ở nước ngoài được Thái Lan công nhận dựa vào điều ước quốc tế hoặc thỏa thuận quốc tế và người đó phải đăng ký với Giám đốc Sở Hàng hải hoặc cơ quan có thẩm quyền tương đương được Giám đốc Sở Hàng hải chỉ định, theo thủ tục quy định tại Điều 45;
  • Người kinh doanh vận tải hoặc người kinh doanh vận tải đa phương thức ở nước ngoài có chỉ định đại diện theo thủ tục quy định tại Điều 49. Luận văn: Điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức.

Ngoài ra, Điều 40 Luật Vận tải đa phương thức Thái Lan cũng quy định, người kinh doanh vận tải đa phương thức theo các thủ tục quy định tại Điều 39 phải đáp ứng các điều kiện sau:

  • Là công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc công ty trách nhiệm hữu hạn đại chúng theo pháp luật Thái Lan, có trụ sở chính ở Thái Lan;
  • Vốn điều lệ không thấp hơn 80000 SDR (Special Drawing Right).

Như vậy, điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức theo pháp luật Thái Lan bao gồm điều kiện về loại hình doanh nghiệp và vốn điều lệ. Ở Thái Lan, có 3 loại hình doanh nghiệp, doanh nghiệp hợp danh thông thường, doanh nghiệp hợp danh hữu hạn và công ty trách nhiệm hữu hạn. Theo Điều 1096 Luật Dân sự và Thương mại Thái Lan [53, tr. 46], công ty trách nhiệm hữu hạn là công ty có vốn tư bản được chia thành các phần, trách nhiệm của thành viên chỉ giới hạn trong phạm vi số vốn mà họ đã góp. Điều 1097 Luật Dân sự và Thương mại Thái Lan cho thấy, công ty trách nhiệm hữu hạn có ít nhất ba thành viên trở lên. Đây cũng là loại hình chịu sự quản lý chặt chẽ của pháp luật. Vì vậy, việc quy định người kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức chỉ có thể là công ty trách nhiệm hữu hạn giúp nhà nước dễ dàng quản lý. Đồng thời, quy định mức tối thiểu của vốn điều lệ đảm bảo tiềm lực tài chính của người kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức.

  • Ấn Độ [50, tr4]:

Ở Ấn Độ, quy định về vận tải đa phương thức được quy định khá chi tiết trong Luật Vận tải hàng hóa đa phương thức 1993. Theo mục 3, Chương II, điều kiện đầu tiên để kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức là đăng kí kinh doanh theo quy định của Luật. Nếu người kinh doanh dịch vụ này đã tiến hành hoạt động kinh doanh trên thực tế trước khi Luật này có hiệu lực, thì phải đăng ký kinh doanh trong vòng ba tháng kể từ ngày có hiệu lực. Ngoài nghĩa vụ đăng ký ở mục 3, mục 4 Luật Vận tải hàng hóa đa phương thức 1993 còn quy định khá phức tạp về thủ tục đăng ký kinh doanh dịch vụ này. Cụ thể, đơn đăng ký kinh doanh phải tuân theo mẫu đã ban hành và người đăng ký phải nộp một khoản phí tương đương mười nghìn rupees. Khi nhận đơn đăng ký kinh doanh, cơ quan có thẩm quyền phải kiểm tra các điều kiện:

Thứ nhất, vốn hoặc doanh thu. Người đăng ký kinh doanh là công ty hoặc doanh nghiệp tư nhân có kinh doanh dịch vụ vận chuyển hàng hóa bằng tàu thủy hoặc dịch vụ giao nhận vận tải trong nước hoặc quốc tế có doanh thu thấp nhất là 50 lakh rupees trong năm tài chính liền kề trước đó hoặc doanh thu trung bình là 50 lakh rupees trong ba năm tài chính liền kề trước đó, được chứng thực bởi Kế toán viên giám định được định nghĩa bởi Luật Kế toán viên giám định 1949. Đối với công ty hoặc doanh nghiệp tư nhân không thuộc trường hợp trên, vốn điều lệ của công ty hoặc tài sản hợp nhất trong tài khoản của thành viên công ty hoặc vốn của chủ doanh nghiệp tư nhân không được thấp hơn 50 lakh rupees.

Thứ hai, người đăng ký kinh doanh phải có trụ sở hoặc đại lý hoặc văn phòng đại diện không ít hơn hai quốc gia khác ngoài Ấn Độ. Luận văn: Điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức.

Tóm lại, quy định về điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức ở Ấn Độ khá phức tạp. Ngoài quy định về nghĩa vụ đăng ký kinh doanh, pháp luật Ấn Độ còn ấn định một số điều kiện khác về vốn hoặc doanh thu cùng với điều kiện về trụ sở.

  • Trung Quốc [51, tr.3]:

Trung Quốc không sử dụng thuật ngữ người kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức (“Multimodal Transport Operators – MTOs”) như pháp luật Ấn Độ, Thái Lan, mà sử dụng thuật ngữ “người vận chuyển hàng hóa quốc tế” (“International Shipping Operator”). Trung Quốc có một đạo luật riêng điều chỉnh hoạt động vận chuyển hàng hóa quốc tế. Điều 16 Chương 3 Luật về Vận chuyển hàng hóa quốc tế quy định, người vận chuyển hàng hóa quốc tế kinh doanh dịch vụ vận chuyển hàng hóa từ hoặc đến các cảng của Trung Quốc phải có giấy phép đủ điều kiện kinh doanh theo các quy định của Luật này.

Ngoài quy định chung trên, chủ thể kinh doanh còn phải đáp ứng các điều kiện liên quan đến vốn điều lệ tối thiểu. Pháp luật Trung Quốc quy định số vốn khác nhau đối với các chủ thể kinh doanh các dịch vụ khác nhau. Ví dụ, vốn điều lệ tối thiểu của chủ thể kinh doanh dịch vụ vận tải quốc tế bằng đường biển là năm triệu Nhân dân tệ; bằng đường hàng không là ba triệu Nhân dân tệ; bằng đường bộ hoặc chuyển phát nhanh quốc tế là hai triệu Nhân dân tệ. Đối với các chủ thể kinh doanh từ hai dịch vụ kể trên, vốn điều lệ tối thiểu bằng số vốn điều lệ của dịch vụ có vốn điều lệ cao nhất. Khi doanh nghiệp muốn thành lập chi nhánh vận chuyển hàng hóa quốc tế, doanh nghiệp phải nộp thêm năm trăm nghìn Nhân dân tệ.

Như vậy, quy định về điều kiện kinh doanh của dịch vụ vận tải quốc tế ở Trung Quốc đơn giản, chỉ gồm hai điều kiện về nghĩa vụ đăng ký kinh doanh và vốn điều lệ tối thiểu. Luận văn: Điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức.

Từ những phân tích về pháp luật của Thái Lan, Ấn Độ, Trung Quốc về điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức, mặc dù mỗi quốc gia có những quy định khác nhau, nhưng đều có những điểm chung:

Thứ nhất, nghĩa vụ đăng ký kinh doanh theo trình tự thủ tục do pháp luật quy định. Đây được xem là điều kiện cần để kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức. Khi chủ thể kinh doanh thực hiện việc đăng ký kinh doanh với cơ quan nhà nước có thẩm quyền, nếu doanh nghiệp không thực hiện theo đúng trình tự luật định thì cơ quan nhà nước có quyền từ chối cấp giấy phép hoặc từ chối chấp thuận cho chủ thể kinh doanh tiến hành hoạt động kinh doanh. Kinh doanh vận tải đa phương thức là một ngành phức tạp, chính vì vậy, nghĩa vụ đăng ký kinh doanh có thể giúp Nhà nước nhận biết các công ty kinh doanh dịch vụ này từ những ngày đầu tiên, tiến hành kiểm tra, giám sát việc đảm bảo các điều kiện kịp thời, nhanh chóng.

Thứ hai, chỉ một số loại hình doanh nghiệp nhất định mới được phép kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức. Các quốc gia khác nhau sẽ quy định các loại hình doanh nghiệp khác nhau. Nếu bất kỳ loại hình nào cũng đều có thể kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức sẽ dẫn đến việc khó khăn trong quản lý nhà nước. Các điều kiện khác để kinh doanh dịch vụ này cũng cần phải khác biệt giữa các loại hình doanh nghiệp, ví dụ trình tự thủ tục đăng ký kinh doanh, vốn… Quốc gia nào càng có nhiều loại hình doanh nghiệp thì việc quy định điều kiện kinh doanh càng phức tạp, từ đó, việc quản lý trên thực tế cũng gặp nhiều khó khăn. Không những thế, chế độ trách nhiệm của mỗi loại hình doanh nghiệp có thể không giống nhau. Trong trường hợp doanh nghiệp kinh doanh thua lỗ dẫn đến phá sản, thủ tục thu hồi nợ cũng không hề đơn giản. Chính vì vậy, chỉ nên quy định một, một số loại hình doanh nghiệp nhất định được kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức.

Thứ ba, quy định về vốn điều lệ tối thiểu đối với người kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức. Quy định này giúp hạn chế việc các cá nhân, tổ chức thành lập doanh nghiệp vận tải đa phương thức tràn lan, khó kiểm soát trên thực tế. Việc quy định mức vốn điều lệ tối thiểu đối với người kinh doanh đã phần nào chứng minh tiềm lực kinh tế của chính doanh nghiệp đó, tránh xảy ra rủi ro trong việc khó thu hồi nợ nếu doanh nghiệp kinh doanh thua lỗ dẫn đến phá sản.

Như vậy, qua nghiên cứu tính chất, mục đích, yêu cầu của điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức và nội dung điều chỉnh pháp luật về điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức ở một số quốc gia nêu trên và pháp luật hiện hành của Việt Nam, có thể rút ra những nhóm quy phạm cần có về điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức như sau:

  • Các quy định chung về ngành nghề kinh doanh có điều kiện, trong đó có kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức.

Điều kiện kinh doanh đối với ngành, nghề có thể được quy định tại các luật, văn bản dưới luật và được quy định trong điều ước quốc tế. Điều kiện đầu tư kinh doanh thường được quy định phù hợp với mục tiêu quy định và đáp ứng các yêu cầu về công khai, minh bạch, khách quan; tiết kiệm thời gian, chi phí tuân thủ của nhà đầu tư. Ngành, nghề kinh doanh có điều kiện và điều kiện đầu tư kinh doanh đối với ngành, nghề đó phải được công bố công khai, nhà đầu tư và nhà kinh doanh dễ dàng tiếp cận.

  • Các quy định về công bố và kiểm soát điều kiện kinh doanh, trong đó có điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức. Luận văn: Điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức.
  • Các quy định về thẩm quyền của cơ quan cấp Giấy phép kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức; Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức và các loại giấy xác nhận khác.
  • Các quy định về nghĩa vụ đăng ký kinh doanh gắn với điều kiện kinh doanh nói chung và điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức nói riêng.
  • Các quy định về loại hình doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức đòi hỏi tuân thủ điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức;

Các quy định về điều kiện để được kinh doanh ngành nghề kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức như:

  • Điều kiện về giấy phép kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức;
  • Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức (chẳng hạn: giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện vận chuyển và an toàn giao thông, giấy chứng nhận đủ điều kiện về phòng cháy chữa cháy, an ninh trật tự…);
  • Điều kiện về chứng chỉ hành nghề dịch vụ vận tải đa phương thức;
  • Điều kiện về vốn pháp định dịch vụ vận tải đa phương thức: có nước quy định tài sản tối thiểu (chẳng hạn tương đương 80.000 SDR).

Điều kiện khác: chẳng hạn, văn bản xác nhận kinh nghiệm; Phải lập dự án và được phê duyệt chủ trương đầu tư, thực hiện thủ tục cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư trước khi thành lập công ty để bắt đầu kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức. Các điều kiện mà cá nhân, tổ chức kinh tế phải đáp ứng để thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức mà không cần phải có xác nhận, chấp thuận dưới các hình thức văn bản quy định.

  • Các quy định về thủ tục hành chính để được cấp giấy phép.

TIỂU KẾT Luận văn: Điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức.

Việt Nam là quốc gia ven biển, với đường bờ biển dài, có nhiều cảng biển, phía Nam có nhiều vị trí lợi thế về địa dư như Phan Rang, Phan Thiết, Vũng Tàu… lại nằm trên trục hàng hải quốc tế nên chúng ta có đủ điều kiện để trở thành một quốc gia có nền giao nhận hàng hóa phát triển. Vận tải đa phương thức là phương thức vận tải ưu việt, được sử dụng rộng rãi trong giao nhận hàng hóa quốc tế. Phương thức này được thế giới sử dụng từ những năm 60 của thế kỷ XX, nhưng ở Việt Nam, phương thức này mới được tiếp cận từ năm 90 của thể kỷ XX và đang trên đà phát triển. Chính vì vậy ngày càng có nhiều doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ này. Kinh doanh vận tải đa phương thức là việc người dùng cung ứng dịch vụ vận tải đa phương thức thực hiện một, một số hoặc tổng thể các phương pháp, hình thức và phương tiện cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích lợi nhuận.

Tuy nhiên, kinh doanh vận tải đa phương thức là một ngành phức tạp, vì vậy, cần phải có sự can thiệp của Nhà nước thông qua các quy định về điều kiện kinh doanh. Điều kiện kinh doanh vận tải đa phương thức được hiểu là những yêu cầu, đòi hỏi được pháp luật đặt ra, mà các chủ thể kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức cần đáp ứng hoặc phải thực hiện khi tiến hành hoạt động kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi.

Điều kiện kinh doanh vận tải đa phương thức theo pháp luật Việt Nam hiện hành chỉ áp dụng đối với vận tải đa phương thức quốc tế, chủ thể thực hiện điều kiện kinh doanh là các doanh nghiệp trong nước và các doanh nghiệp của các quốc gia có thoả thuận với Việt Nam về vận tải đa phương thức và có sự kết hợp giữa tiền kiểm và hậu kiểm trong quản lý nhà nước đối với điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức quốc tế.

Mục đích của quy định điều kiện kinh doanh vận tải đa phương thức là để đảm bảo rằng, chủ thể kinh doanh ngành nghề đó sẽ không gây thiệt hại hay đe dọa gây thiệt hại đến những lợi ích mà Nhà nước cần bảo vệ, đó có thể là lợi ích quốc gia, lợi ích xã hội, là đạo đức, tập quán tốt đẹp của dân tộc hay lợi ích của các tổ chức, cá nhân trong xã hội. Việc quy định các điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức không hạn chế quyền tự do kinh doanh dịch vụ này mà còn góp phần tạo nên hành lang pháp lý vững chắc để người kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức tiến hành kinh doanh có hiệu quả trên thực tế.

Pháp luật Việt Nam hiện hành có những quy định chung về điều kiện kinh doanh, các hình thức pháp lý của điều kiện kinh doanh. Nhìn chung, quy định này có thể áp dụng cho tất cả các ngành nghề kinh doanh có điều kiện được liệt kê trong Phụ lục Luật Đầu tư 2014. Tuy nhiên, trong trường hợp pháp luật chuyên ngành có quy định riêng về điều kiện kinh doanh đối với một ngành nghề cụ thể, theo nguyên tắc Luật riêng loại trừ luật chung (“Lex specialis derogate legi generali”), quy định của Luật chuyên ngành được ưu tiên áp dụng. Đến thời điểm hiện tại, những vấn đề liên quan đến vận tải đa phương thức được quy định tại Nghị định 87/2009/NĐ-CP và Nghị định 144/2018/NĐ-CP sửa đổi bổ sung Nghị định 87/2009/NĐ-CP.

Không chỉ Việt Nam, pháp luật các nước cũng có các quy định về điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức, đặc biệt là những quốc gia trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương như Ấn Độ, Thái Lan, Philippines, Hàn Quốc, Trung Quốc…, với vị trí đặc biệt chiến lược khi đóng vài trò là con đường giao thông nhộn nhịp giữa Đông và Tây bán cầu, có cường độ hoạt động kinh tế và thương mại cao. Trên cơ sở phân tích các quy định trong pháp luật của các quốc gia trên, khi quy định về điều kiện kinh doanh dịch vụ này ở Việt Nam, cần tập trung vào các nhóm quy phạm về ngành nghề kinh doanh có điều kiện; công bố và kiểm soát điều kiện kinh doanh; thẩm quyền của cơ quan cấp Giấy phép kinh doanh, Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh; nghĩa vụ đăng ký kinh doanh; loại hình doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức; điều kiện để được kinh doanh ngành nghề kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức và thủ tục hành chính để được cấp giấy phép. Luận văn: Điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ:  

===>>> Luận văn: Thực trạng PL về điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải

One thought on “Luận văn: Điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức”

  1. Pingback: Luận văn: Giải pháp pháp luật điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Contact Me on Zalo
0906865464