Khóa luận: Cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước ở VN

Chia sẻ chuyên mục Đề tài Khóa luận: Cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước ở VN hay nhất năm 2023 cho các bạn học viên ngành đang làm khóa luận tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài khóa luận tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm khóa luận thì với đề tài Khóa luận: Cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam – Thực trạng và giải pháp dưới đây chắc hẳn sẽ cho các bạn cái nhìn tổng quát hơn về đề tài này.

LỜI MỞ ĐẦU

Trong tình hình hiện nay ở nước ta, vấn đề đổi mới, sắp xếp và phát triển doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước. Chủ trương này đã được triển khai thực hiện trong gần 20 năm qua. Mặc dù diễn biến của nó có những thăng trầm nhưng đã đem lại những kết quả đáng ghi nhận. Việc sắp xếp DNNN được thực hiện bằng các giải pháp: sáp nhập, hợp nhất, Cổ phần hoá (CPH), giao khoán, bán, cho thuê doanh nghiệp, tổ chức lại các Tổng công ty và thành lập tập đoàn kinh tế. Trong tất cả những giải pháp này, CPH DNNN được xem là một giải pháp cơ bản và quan trọng nhất để cơ cấu lại DNNN.

CPH DNNN thực chất là quá trình chuyển đổi sở hữu về tư liệu sản xuất trong DNNN, từ hình thức sở hữu Nhà nước sang hình thức sở hữu hỗn hợp, bao gồm: sở hữu Nhà nước và sở hữu tư nhân. Một khi quan hệ sở hữu thay đổi, người ta hy vọng rằng sẽ có sự thay đổi về mục tiêu, tổ chức hoạt động và từ đó sẽ ảnh hưởng tích cực đến hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, thực sự đạt được mục tiêu cải tổ lại doanh nghiệp. Khóa luận: Cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước ở VN

Trong Điều 1 Nghị định 109/2007/NĐ-CP của Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 26/6/2007 về chuyển doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước thành Công ty Cổ phần cũng quy định rõ về mục tiêu của quá trình CPH doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước tại Việt Nam như sau: “nâng cao năng lực tài chính, đổi mới công nghệ, đổi mới phương thức quản lý nhằm nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế; đảm bảo hài hoà lợi ích của Nhà nước, doanh nghiệp, nhà đầu tư và người lao động trong doanh nghiệp; thực hiện công khai, minh bạch theo nguyên tắc thị trường; khắc phục tình trạng CPH khép kín trong nội bộ doanh nghiệp; gắn với phát triển thị trường vốn, thị trường chứng khoán”.

Tuy nhiên, trong thời gian qua, công tác CPH DNNN có đạt được những mục tiêu đã đề ra hay không? CPH DNNN đã đem lại những gì và để lại những vấn đề nan giải nào cho doanh nghiệp? Giải pháp nào để gỡ bỏ những vướng mắc đó nhằm đẩy nhanh tiến trình CPH các DNNN, khắc phục các vấn đề sau CPH của doanh nghiệp nhằm góp phần hoàn thiện và nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Để giải đáp các câu hỏi vừa nêu, em chọn đề tài: “Cổ phần hoá các doanh nghiệp Nhà nước ở Việt Nam-Thực trạng và giải pháp” để nghiên cứu và viết khoá luận tốt nghiệp này.

Mục đích nghiên cứu của khoá luận này là nhằm:

• Phân tích thực trạng hoạt động của các DNNN để thấy rõ được tính cấp bách của công tác CPH DNNN ở nước ta.
• Phản ánh thành tựu đạt được, những tồn tại vướng mắc của các doanh nghiệp CPH và phân tích các nguyên nhân của những vướng mắc này.
• Đề xuất một số giải pháp nhằm đẩy nhanh tiến trình CPH các DNNN, khắc phục các vấn đề sau CPH của doanh nghiệp nhằm góp phần hoàn thiện và nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, đưa CPH DNNN trở lại =đúng mục tiêu ban đầu.

Nội dung bài khoá luận của em gồm 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề chung về Cổ phần hoá các doanh nghiệp Nhà nước ở Việt Nam.

Chương 2: Thực trạng quá trình Cổ phần hoá các doanh nghiệp Nhà nước ở Việt Nam.

Chương 3: Một số giải pháp nhằm đẩy nhanh tiến trình Cổ phần hoá các doanh nghiệp Nhà nước ở Việt Nam.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ: 

===>>>  Dịch Vụ Viết Thuê Khóa Luận Tốt Nghiệp Ngành Kinh Tế

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CỔ PHẦN HOÁ CÁC DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM

I. Doanh nghiệp Nhà nước và thực trạng hoạt động của doanh nghiệp Nhà nước ở Việt Nam Khóa luận: Cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước ở VN

1. Khái niệm doanh nghiệp Nhà nước

Theo Điều lệ xí nghiệp công nghiệp quốc doanh ban hành kèm theo Nghị định 50/HĐBT ngày 22/3/1988 và Quy chế về thành lập, giải thể DNNN ban hành kèm Nghị định 388/HĐBT ngày 20/11/1991 thì DNNN là doanh nghiệp do Nhà nước trực tiếp thành lập, tổ chức quản lý và điều hành hoạt động nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tế-xã hội của Nhà nước. Việc thành lập các DNNN do cơ quan Nhà nước đề nghị và trình cơ quan có thẩm quyền ra quyết định thành lập. Như vậy, việc xác định DNNN phải dựa trên tiêu chí sở hữu 100% vốn Nhà nước và thể hiện sự can thiệp trực tiếp và toàn diện của Nhà nước vào hoạt động của doanh nghiệp.

Theo Luật DNNN năm 1995 thì DNNN là tổ chức kinh tế do Nhà nước đầu tư vốn, thành lập và tổ chức quản lý, hoạt động kinh doanh hoặc hoạt động công ích, nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tế-xã hội do Nhà nước giao. Theo đó, DNNN có tư cách pháp nhân, có các quyền và nghĩa vụ dân sự, tự chịu trách nhiệm về toàn bộ hoạt động kinh doanh trong phạm vi số vốn do doanh nghiệp quản lý. Nhìn chung, việc xác định DNNN ở đây giống như đã quy định trong các văn bản pháp lý nêu trên. Điểm khác biệt và tiến bộ là ở chỗ Luật này đã xác định rõ tư cách pháp nhân và trách nhiệm pháp lý hữu hạn của DNNN.

Theo tinh thần của Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ IX và Hội nghị Ban chấp hành Trung ương lần thứ 3 khoá IX thì quan niệm về DNNN có đổi mới và được phát triển thêm một bước quan trọng. Theo đó, DNNN không chỉ do Nhà nước nắm giữ 100% vốn mà còn bao gồm cả doanh nghiệp do Nhà nước chiếm Cổ phần chi phối. Ngoài ra, DNNN không nhất thiết do Nhà nước trực tiếp thành lập và quản lý toàn bộ hoạt động của doanh nghiệp mà Nhà nước chỉ quản lý và tổ chức thực hiện các quyền của chủ sở hữu đối với DNNN trong phần vốn góp của mình. Quán triệt tư tưởng đó, Điều 1 Luật DNNN năm 2003 quy định: “DNNN là tổ chức kinh tế do Nhà nước sở hữu toàn bộ vốn điều lệ hoặc có Cổ phần, vốn góp chi phối, được tổ chức dưới hình thức Công ty Nhà nước, Công ty Cổ phần, Công ty trách nhiệm hữu hạn”. Trong đó, Công ty Nhà nước giữ quyền chi phối doanh nghiệp khác là Công ty sở hữu toàn bộ vốn điều lệ hoặc có Cổ phần, vốn góp chiếm trên 50% vốn điều lệ của doanh nghiệp khác, giữ quyền chi phối đối với doanh nghiệp đó. Và quyền chi phối đối với doanh nghiệp là quyền định đoạt đối với điều lệ hoạt động, việc bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức các chức danh quản lý chủ chốt, việc tổ chức quản lý và các quyết định quản lý quan trọng khác của doanh nghiệp đó (Điều 3, khoản 7, 8 Luật DNNN năm 2003).

Trên quan điểm kế thừa và đổi mới Luật DNNN năm 2003, Điều 4, khoản 22 và khoản 1 Luật Doanh nghiệp năm 2005 quy định: “DNNN là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh trong đó Nhà nước sở hữu trên 50% vốn điều lệ.” Như vậy, đối tượng doanh nghiệp thuộc diện DNNN đã được mở rộng ra, trong mọi trường hợp, dù doanh nghiệp được hình thành dưới bất kỳ hình thức nào, chỉ cần có trên 50% vốn điều lệ thuộc sở hữu Nhà nước sẽ được coi là DNNN. Đặc biệt, điểm mới ở đây là sự giải phóng về mặt quản lý của Nhà nước đối với doanh nghiệp khi loại bỏ điều kiện về “Cổ phần vốn góp chi phối” và “giữ quyền chi phối” đối với doanh nghiệp.

Như vậy, khái niệm DNNN ở Việt Nam chỉ dựa trên cơ sở phần vốn điều lệ Nhà nước nắm giữ. Tuy nhiên, do đặc thù nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta, tỷ lệ này vẫn còn khá cao (50%) so với các nước khác trên thế giới.

2. Đặc điểm và vai trò của doanh nghiệp Nhà nước Khóa luận: Cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước ở VN

2.1. Đặc điểm của doanh nghiệp Nhà nước

DNNN có các đặc điểm chính như sau:

Thứ nhất, DNNN là loại hình doanh nghiệp dựa trên sở hữu Nhà nước về tư liệu sản xuất. Do đó, DNNN khác các loại hình doanh nghiệp khác ở chỗ:

Vì vốn của doanh nghiệp hầu hết đều thuộc sở hữu của Nhà nước nên DNNN, dù là doanh nghiệp có chức năng kinh doanh hay hoạt động công ích thì trong bất kỳ hoàn cảnh nào, vẫn luôn chú trọng hiệu quả kinh tế-xã hội. Do đó, sự có mặt của DNNN là lực lượng vật chất quan trọng đảm bảo tính ổn định của nền kinh tế, chống lại mọi hành vi cơ hội, chạy theo lợi nhuận bằng bất cứ giá nào của các loại doanh nghiệp thuộc thành phần kinh tế tư nhân.

Do DNNN là của Nhà nước nên lợi nhuận sẽ do Nhà nước sử dụng. Do đó, nhiều nước còn giao cho DNNN những lĩnh vực có lợi nhuận cao với ý đồ giữ cho Nhà nước những khoản lợi nhuận lớn này để giải quyết những vấn đề xã hội nảy sinh trong nền kinh tế thị trường.

Trên thực tế, còn có nhiều lĩnh vực đòi hỏi đầu tư lớn, hiệu quả kinh tế không cao nhưng lại cần thiết cho sự ổn định kinh tế-xã hội, các doanh nghiệp tư nhân không muốn và không thể đầu tư, chỉ có DNNN, vì lợi ích chung, không lấy lợi nhuận làm mục tiêu tối hậu, mới đảm nhiệm.

Do vậy, trong những lĩnh vực quan trọng, huyết mạch của nền kinh tế, DNNN phải có mặt và đóng vai trò then chốt như Nghị quyết Trung ương 3 khoá IX đã khẳng định. Đây cũng là lý do mà ở hầu hết các nước trên thế giới, ít hay nhiều đều tồn tại DNNN.

Thứ hai, DNNN có tính khó minh bạch.

DNNN là loại hình dựa trên sở hữu Nhà nước. Vì vậy, cùng một lúc phải giải quyết nhiều mối quan hệ phức tạp: quan hệ giữa chủ thể sở hữu (ở đây là Nhà nước) với chủ thể sử dụng (ở đây là doanh nghiệp) và người lao động (cùng một lúc đóng hai vai trò: chủ thể sở hữu lao động và chủ tập thể xí nghiệp) trên các mặt trách nhiệm và lợi ích kinh tế, trong đó quan trọng nhất là lợi ích kinh tế.

Xử lý mối quan hệ này rất khó khăn và phức tạp. Tình trạng bộ phận quản lý doanh nghiệp (mà trực tiếp là Giám đốc) bỏ qua quyền lợi của bản thân doanh nghiệp và Nhà nước vì lợi ích của cá nhân trong các DNNN thường xuyên diễn ra. Trong trường hợp Giám đốc có tâm, có tài, muốn làm cho doanh nghiệp hoạt động hiệu quả thì lại bị những ràng buộc của cơ chế chung cản trở. Kết quả là DNNN thường không có hiệu quả kinh tế cao. Hạn chế này xuất phát từ tính chất của sở hữu mà ngay các doanh nghiệp quốc doanh của các nước tư bản cũng thường gặp phải. Rõ ràng là, việc minh bạch hoá hoạt động của DNNN chính là vấn đề lâu nay luôn làm đau đầu các nhà hoạch định chiến lược.

Thứ ba, DNNN hoạt động kém hiệu quả.

Nhìn chung, hoạt động của DNNN thường không có hiệu quả cao. Các nguyên nhân gây nên tình trạng này là: DNNN thường phải đảm nhận kinh doanh trên những khu vực ít lãi, phải đáp ứng những nhu cầu xã hội mà các doanh nghiệp tư nhân không chịu đảm nhận. Hơn nữa, sở hữu Nhà nước thuần tuý làm cho cơ chế quản lý DNNN trở thành vấn đề phức tạp, rất khó để có thể thu lợi nhuận cao xuất phát từ khó khăn trong việc giải quyết mối quan hệ giữa quyền sở hữu và quyền sử dụng.

Thứ tư, hệ thống các DNNN bao trùm quá rộng do lịch sử để lại.

Hệ thống DNNN ở nước ta được xây dựng lâu dài và theo quan niệm cũ, là một hệ thống rộng khắp từ trung ương đến địa phương, quản lý một lượng lao động rất lớn, một nguồn vốn lớn và những điều kiện thuận lợi nhưng hiệu quả được coi là thấp.

Từ các đặc điểm trên của DNNN có thể kết luận: trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phải có mặt DNNN với vai trò then chốt nhưng vai trò then chốt của DNNN phải thể hiện ở mặt chất chứ không phải mặt lượng. Do đó, việc sắp xếp lại DNNN trong nền kinh tế nhiều thành phần nước ta hiện nay là vấn đề bức xúc.

2.2. Vai trò của doanh nghiệp Nhà nước Khóa luận: Cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước ở VN

DNNN tồn tại như là một tất yếu khách quan có tính phổ biến, không phân biệt đó là phương thức sản xuất xã hội chủ nghĩa hay phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, nó có mặt ở hầu hết các quốc gia trên thế giới. Bởi DNNN có vai trò quan trọng trong việc phát triển nền kinh tế quốc dân:

Thứ nhất, DNNN đóng góp vào tăng trưởng đất nước (chiếm tỷ trọng lớn trong GDP), thu hút vốn, tạo việc làm và thực hiện các chính sách xã hội. Ngoài ra, trong nền kinh tế nhiều thành phần định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, các DNNN còn đảm bảo các điều kiện cơ sở hạ tầng, dịch vụ xã hội ngày một tốt hơn; cung ứng hàng hoá, vật tư, năng lượng chủ yếu cho nền kinh tế quốc dân như: điện, sắt thép, xi măng, phân bón, xăng dầu, giấy viết. Đồng thời, là lực lượng chủ lực thực hiện các chính sách xã hội thông qua các doanh nghiệp công ích. DNNN là động lực thúc đẩy phân bố lại nguồn lực, nhất là nguồn vốn và nguồn nhân lực theo hướng công nghiệp hoá tạo tiền đề cho việc hình thành các trung tâm kinh tế, văn hoá, đô thị mới [18].

Thứ hai, DNNN giữ vai trò quan trọng chi phối những ngành, lĩnh vực và sản phẩm then chốt của nền kinh tế. DNNN bảo đảm hầu hết các yêu cầu về sản phẩm và dịch vụ công ích (các hàng công nghiệp và tiêu dùng, tư liệu sản xuất,…), các điều kiện giao thông, điện, nước, thông tin, vật tư, hàng hoá cho xuất khẩu và thị trường trong nước. Do đó, DNNN là lực lượng nòng cốt trong tăng trưởng, xuất khẩu, bảo đảm các sản phẩm quan trọng của nền kinh tế và đóng góp cho ngân sách Nhà nước; góp phần quan trọng bảo đảm các cân đối lớn và ổn định kinh tế vĩ mô [18]. Khóa luận: Cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước ở VN

Thứ ba, các DNNN là điểm tựa và công cụ quan trọng của Nhà nước trong việc điều tiết vĩ mô, khắc phục những khuyết tật của kinh tế thị trường.

DNNN là lực lượng xung kích để Nhà nước bổ sung vào thị trường những hàng hoá và dịch vụ cần thiết. Nhà nước sử dụng và phát huy vai trò xung kích của DNNN khi nào là lúc cần thiết? Đó là khi phải đảm nhận những ngành, lĩnh vực ở những địa bàn khó khăn có ý nghĩa chính trị, quốc phòng và kinh tế-xã hội mà khu vực tư nhân không làm được hoặc không muốn làm, thực hiện sự bảo đảm cân bằng về phát triển theo vùng, địa bàn. Chức năng này được các DNNN thực hiện thông qua việc cung cấp những hàng hoá và dịch vụ theo chủ trương, kế hoạch của Nhà nước để nhằm vào các khoảng trống của thị trường. Sự tham gia của DNNN sẽ có thể đem lại tác dụng tốt và tạo ra niềm tin cho khu vực tư nhân và toàn xã hội.

Trong việc điều tiết vĩ mô nền kinh tế, Nhà nước phải sử dụng các biện pháp vĩ mô như: chính sách tài chính, chính sách thuế, chính sách tiền tệ. Mặt khác, Nhà nước cũng phải dựa vào DNNN để khởi động, phục hồi kinh tế hoặc kìm hãm lạm phát. Thí dụ, khi kinh tế thị trường vật vờ, uể oải, Nhà nước sẽ áp dụng các chính sách và biện pháp vĩ mô nhằm kích thích nhu cầu. Nhưng do lãi suất ít hoặc thu hồi vốn chậm, nói chung các doanh nghiệp không muốn đầu tư. Do vậy, Nhà nước phải dựa vào các DNNN để tăng nhu cầu đầu tư, từ đó thúc đẩy tăng nhu cầu [49].

Thứ tư, DNNN là những cơ sở quan trọng nhất trong việc đầu tư, ứng dụng những tiến bộ khoa học và công nghệ; thực hiện hiện đại hoá đất nước. Điều đó thể hiện trước hết bởi sự cất cánh kinh tế của mỗi quốc gia không thể thiếu các ngành hạ tầng và không thể không xây dựng các công trình hạ tầng, mà việc xây dựng này thường đòi hỏi những khoản đầu tư lớn, rủi ro cao, thu hồi vốn chậm, hiệu quả xã hội rộng lớn. Do vậy, những doanh nghiệp bình thường không đủ sức làm và cũng không muốn làm. Hơn nữa, trong sự phát triển kinh tế ngày nay, khoa học-kỹ thuật đóng vai trò then chốt. Các DNNN mới có cơ sở vật chất kỹ thuật và nguồn lực để có khả năng chuyển hoá thành tựu khoa học-kỹ thuật thành lực lượng sản xuất hiện thực. Trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, vai trò DNNN còn thể hiện ở việc định hướng, dẫn dắt và mở đường cho các thành phần kinh tế khác, giữ vững vị trí then chốt, đi đầu ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ; nêu gương về năng suất, chất lượng, hiệu quả kinh tế-xã hội và chấp hành pháp luật. Ngoài ra, DNNN tham gia vào một số ngành có lợi thế cạnh tranh, có khả năng tăng thu ngân sách lớn. Đối với Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, vai trò này vẫn còn phát huy tác dụng trong điều kiện tiềm lực của tài chính công chưa đủ mạnh [40].

3. Thực trạng hoạt động của các doanh nghiệp Nhà nước ở Việt Nam hiện nay Khóa luận: Cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước ở VN

3.1. Quá trình hình thành các doanh nghiệp Nhà nước ở Việt Nam

Các DNNN ở Việt Nam được hình thành từ năm 1954 ở miền Bắc, từ năm 1975 ở miền Nam và từ nhiều nguồn gốc khác nhau. Nhìn chung, quy mô của các DNNN nhỏ bé, cơ cấu phân tán được biểu hiện qua số lượng lao động và mức độ tích luỹ vốn. Năm 1992, cả nước có 2/3 tổng số doanh nghiệp có số lượng lao động dưới 200 người, lao động trong DNNN chiếm từ 5-6% tổng số lao động xã hội [23].

Mặt khác, DNNN đa số là sử dụng các công nghệ lạc hậu (trừ một số ít ngành). Vì vậy, khi chuyển sang kinh tế thị trường, các DNNN không được bao cấp mọi mặt như trước nữa, đã thế lại bị các thành phần kinh tế khác cạnh tranh quyết liệt, nên nhiều doanh nghiệp không trụ nổi, buộc phải phá sản hoặc giải thể; đặc biệt, trong những năm gần đây, chúng ta đã tiến hành cải cách DNNN. Do đó, mặc dù số lượng DNNN đã giảm từ 12.084 năm 1992 xuống còn khoảng 1.900 vào tháng 12/2007 (nếu loại trừ 300/400 nông, lâm trường quốc doanh thì cả nước còn khoảng 1.500 DNNN hoạt động sản xuất-kinh doanh) nhưng để chuyển đổi sở hữu những doanh nghiệp này thì không đơn giản vì nguồn vốn Nhà nước tập trung rất nhiều tại các Tổng công ty, tập đoàn kinh tế (khoảng 86% tổng vốn Nhà nước đầu tư vào doanh nghiệp). Như vậy, DNNN vẫn đóng vai trò quan trọng trong nhiều ngành kinh tế, nhất là ngành quan trọng đòi hỏi vốn đầu tư lớn, công nghệ cao và ngành cung ứng dịch vụ công cộng. Đồng thời, DNNN vẫn là thành phần kinh tế đóng góp chủ yếu cho ngân sách Nhà nước. Cùng với sự phát triển của kinh tế thị trường, các DNNN được sắp xếp, củng cố lại cơ cấu dẫn đến được hoạt động có hiệu quả hơn.

Thời kỳ 1991-1995, tốc độ tăng trưởng GDP bình quân của DNNN là 11,7% trong khi nền kinh tế là 8,2%, bằng 1,5% tốc độ tăng trưởng bình quân chung của nền kinh tế; tỷ trọng GDP của DNNN tăng từ 33,3% lên 39,6% so với GDP của cả nước. Thu nhập ngân sách Nhà nước tăng bình quân 50,4%/năm. Trong năm 1995, các DNNN nộp ngân sách là 14.980 tỷ đồng, tăng 7,7 lần so với năm 1990 và tăng 33% tổng thu về thuế của ngân sách Nhà nước [23]. Khóa luận: Cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước ở VN

Tính chung trong giai đoạn 2001-2005, doanh thu của DNNN chỉ tăng 9,1%/năm, trong đó năm 2005 chỉ tăng 7,2% so với năm 2004, tức là chỉ cao hơn tốc độ tăng giá tiêu dùng một chút. Theo Báo cáo của Kiểm toán Nhà nước về kết quả hoạt động của các DNNN năm 2005 cho thấy, có 76,5% doanh nghiệp có lãi với tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu bình quân là 19,2%, chỉ có 19,5% số doanh nghiệp thua lỗ, 8,8% số doanh nghiệp hoà vốn. Tổng số lỗ năm 2005 của các DNNN là 1.919 tỷ đồng. Tổng số lỗ luỹ kế tính đến cuối năm 2005 là 6.549 tỷ đồng, tuy có giảm 8,7% so với năm trước nhưng lại tăng 20% so với năm 2000. Dẫu được hưởng hầu hết mọi ưu ái nhưng trong năm 2005, nộp ngân sách của các DNNN chỉ tăng có 49%, trong khi đó, con số này của các doanh nghiệp ngoài quốc doanh là 137% [33].

Vốn đầu tư của khu vực kinh tế Nhà nước luôn chiếm tỷ lệ cao trong tổng đầu tư xã hội (theo thứ tự từ năm 2000 đến năm 2006 là: 51,9%; 59,8%; 57,3%; 52,9%; 48,1%; 47,1% và 46,2%) nhưng tỷ lệ đóng góp vào GDP không cân xứng, chỉ ở mức 37-39% và tạo công ăn việc làm cho hơn 30% số lao động [44].

Theo kết quả điều tra doanh nghiệp năm 2006 của Tổng cục Thống kê, số lượng DNNN liên tục giảm, hiện chỉ còn chiếm 3,61%. DNNN vẫn là khu vực thu hút khá đông lao động (chiếm 32,69%), tập trung nguồn vốn lớn nhất (chiếm 54,06%), có lợi nhuận cao (chiếm 41,19%), đóng góp nhiều nhất vào ngân sách Nhà nước (chiếm 40,76%). Kết quả này đã phản ánh đúng thực trạng DNNN hiện nay: tích tụ về vốn, thành lập tập đoàn mạnh, làm ăn hiệu quả hơn [40].

Nhưng thực tế, các DNNN vẫn rất khó khăn, hiệu quả kinh doanh còn thấp, công tác xử lý nợ và giám sát tài chính hạn chế. Sự đóng góp của DNNN cho ngân sách chưa tương xứng với phần đầu tư của Nhà nước cho nó, cũng như với tiềm lực của DNNN; tình trạng mất mát và thất thoát vốn đang diễn ra hết sức nghiêm trọng; việc quản lý các doanh nghiệp còn nhiều yếu kém,…. Doanh thu từ DNNN hai năm 2004, 2005 liên tiếp không đạt dự toán mà một trong những nguyên nhân lớn nhất là hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp thấp, tình hình làm ăn thua lỗ kéo dài triền miên và chỉ hoạt động cầm chừng. Có 4/19 doanh nghiệp (chiếm 21%) được kiểm toán trong năm 2004 lỗ 124 tỷ đồng; có 11/19 doanh nghiệp (chiếm 58%) có lỗ luỹ kế đến ngày 31/12/2004 lên tới 1.058 tỷ đồng. Tỷ suất lợi nhuận trước thuế của các doanh nghiệp được kiểm toán là rất thấp, chỉ đạt từ 0,18% đến 0,8%. Các doanh nghiệp này chỉ sử dụng 50% hiệu suất tài sản nhưng lại có tổng nợ đọng về thuế lên tới 4.300 tỷ đồng trong khi vẫn tiếp tục được Nhà nước bảo lãnh các khoản vay trong và ngoài nước với khối lượng rất lớn. Tình trạng thiếu hiệu quả của nhiều DNNN, đến lượt nó làm tăng mức độ rủi ro và kéo tụt hiệu quả kinh doanh cũng như khả năng sinh lời của các chủ nợ là khối ngân hàng thương mại quốc doanh. Việc giải thể Tổng công ty Da-Giầy, sự xuống cấp nghiêm trọng của Tổng công ty Thuỷ sản, Tổng công ty Tằm- Tơ, Tổng công ty Chăn nuôi và hàng loạt các vụ tham nhũng bị phát hiện tại hầu khắp các DNNN lớn là những tín hiệu rõ ràng về sự thiếu hiệu quả trên [33].

Theo xếp loại DNNN của Bộ Tài chính, trong tổng số DNNN được xếp hạng thì chỉ có 44,4% xếp loại A, 39,5% xếp loại B, 16,1% xếp loại C. Số doanh nghiệp kinh doanh thua lỗ chiếm 19,5%, với tổng số lỗ của các DNNN phát sinh năm 2005 là 1.919 tỷ đồng; tổng số lỗ luỹ kế tính đến cuối năm 2005 là 654 tỷ đồng [31].

Theo Báo cáo của Ban Đổi mới DNNN, đến hết tháng 9/2006, cả nước đã có 105 tập đoàn và Tổng công ty; đến hết tháng 12/2007, cả nước có khoảng 1.900 DNNN. Dự kiến đến cuối năm 2010, cả nước còn 554 doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước, trong đó có 26 tập đoàn, Tổng công ty quy mô lớn. Đó là chưa kể đến những doanh nghiệp đã được CPH nhưng Nhà nước vẫn nắm giữ trên 51% vẫn được hoạt động theo cơ chế DNNN. Qua hơn 20 năm đổi mới, mặc dù liên tục tăng trưởng về mặt quy mô nhưng những nhược điểm của hệ thống DNNN thì vẫn còn nguyên [42].

3.2. Thực trạng hoạt động của các doanh nghiệp Nhà nước ở Việt Nam Khóa luận: Cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước ở VN

Sự phát triển của DNNN ở Việt Nam bắt đầu từ những Xí nghiệp Nhà nước được thành lập sau Cách mạng tháng 8 năm 1945 bằng con đường quốc hữu hoá. Tuy nhiên, trong giai đoạn 1945-1960, số lượng các DNNN còn hạn chế. Sự phát triển DNNN ồ ạt về số lượng diễn ra sau khi đất nước thống nhất. Năm 1992, cả nước có 12.084 DNNN; vào tháng 12/2007, con số này giảm xuống còn khoảng 1.900. Tuy số lượng DNNN đã giảm song con số này vẫn là lớn đối với nền kinh tế nước ta hiện nay [34].

Hiện nay, so với tổng số doanh nghiệp của cả nước đang hoạt động, số lượng DNNN chiếm 3,6%; 32,7% tổng số lao động; gần 50% tổng số vốn; 51,1% giá trị tài sản cố định và 40% doanh thu,….

Không những lớn hơn về quy mô, DNNN còn rất mạnh nhờ có vị trí đắc địa, diện tích rộng, thương hiệu được tồn tại trong nhiều năm,… và quan trọng hơn, còn có các bộ, ngành, tỉnh, thành phố “chủ quản” đứng đằng sau. Một số DNNN có lợi thế kinh doanh, được hưởng nhiều chính sách đặc biệt đã có kết quả và hiệu quả khá cao.

Song, nhìn chung khối DNNN chưa thật mạnh, thậm chí còn nhiều doanh nghiệp yếu. Nhận xét về DNNN, tất cả mọi ý kiến đều thừa nhận rằng: có tiềm lực lớn, được ưu đãi nhiều, đầu tư lớn từ phía Nhà nước nhưng hiệu quả kinh doanh thấp, năng lực cạnh tranh kém [39].

Theo số liệu thống kê, đến nay cả nước còn khoảng 1.900 DNNN, đang nắm giữ 20% tổng vốn đầu tư toàn xã hội, gần 50% tổng vốn đầu tư của Nhà nước, 70% tổng vốn vay các ngân hàng nước ngoài và gần 60% tổng lượng vốn tín dụng của các ngân hàng thương mại Nhà nước,…. Thế nhưng hàng năm, khối DNNN mới chỉ đóng góp 40% thu nhập trong GDP của cả nước [39].

Về kết quả và hiệu quả sản xuất kinh doanh, trừ những DNNN có lợi thế kinh doanh, được hưởng nhiều chính sách đặc biệt là có kết quả và hiệu quả cao, còn lại nhìn chung là thấp, chưa tương xứng với vị trí và sự đầu tư của ngân sách. Tính đến đầu năm 2008, nước ta vẫn còn trên 600 DNNN hoạt động sản xuất-kinh doanh từ hoà tới lỗ. Trên 430 DNNN bị xếp loại C (chủ yếu do chỉ tiêu lợi nhuận thực hiện và tỷ suất lợi nhuận trên vốn đạt thấp), trong đó có một số Tổng công ty ngành giao thông với số vốn luỹ kế và nợ lên đến hàng ngàn tỷ đồng, gấp hàng chục lần số vốn bình quân một DNNN. Theo Bộ Tài chính, tổng tài sản của DNNN đạt 747,4 nghìn tỷ đồng. Trong tổng tài sản “đo đếm được” thì nợ phải thu chiếm 22,2%, số nợ đến hạn lên đến 449,2 nghìn tỷ đồng. Hệ số nợ phải trả tính trên vốn Nhà nước của không ít DNNN, đặc biệt là những doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xây dựng công trình giao thông rất cao, lên tới 5 lần, thậm chí có đơn vị lên tới 30-35 lần, chẳng những làm cho khả năng thanh toán nợ kém mà còn dẫn đến rủi ro. Theo số liệu của Ngân hàng Phát triển Việt Nam, năm 2007, các dự án xây dựng công trình giao thông phải trả nợ 1.416 tỷ đồng vốn vay tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước (cả gốc, lãi đến hạn hoặc được khoanh đã đến hạn trả nợ) [33]. Khóa luận: Cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước ở VN

Bộ Tài chính nhận định, hiện nay, do Nhà nước chưa có cơ chế giám sát chặt chẽ hoạt động này nên có nhiều Công ty Nhà nước huy động vốn quá lớn dư nợ phải trả cao gấp nhiều lần vốn chủ sở hữu, dẫn đến khả năng thanh toán không đảm bảo, ảnh hưởng đến an ninh tài chính. Số liệu mới nhất cho biết, trong số 70 tập đoàn, Tổng công ty thì có 30 đơn vị có hệ số nợ phải trả trên vốn vượt trên 3 lần, thậm chí nhiều doanh nghiệp vượt trên 20 lần như: Tổng công ty Xây dựng công trình giao thông 5 gấp 42 lần, Tổng công ty Xây dựng công trình giao thông 1 gấp 22,5 lần, Tổng công ty Lắp máy Việt Nam gấp 21,5 lần, Tập đoàn công nghiệp Tàu thuỷ Việt Nam gấp 21,8 lần,….

Hiện các DNNN vẫn nắm giữ 51,1% tài sản cố định quốc gia nhưng, trên thực tế, các DNNN chỉ sản xuất ra chưa tới 40% GDP, đóng góp 30% thu ngân sách về thuế và chỉ tạo ra việc làm cho 3,6% lực lượng lao động [35].

Trên con đường tiến lên chủ nghĩa xã hội, xây dựng một nền kinh tế thị trường thì DNNN có vị trí quan trọng trong vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nước:

• DNNN phải chi phối được sự phát triển trong các lĩnh vực kinh tế có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển ổn định của nền kinh tế đất nước.
• DNNN phải là động lực cho sự phát triển của các doanh nghiệp khác thông qua hiệu quả hoạt động cao trên nền công nghệ sản xuất hiện đại và hệ thống quản lý tiên tiến.
• DNNN là nguồn lực vật chất chủ yếu của Nhà nước. DNNN phải tạo ra được sự đóng góp quyết định cho ngân sách Nhà nước. Dựa vào những đóng góp chính của DNNN và thông qua việc sở hữu các doanh nghiệp, Nhà nước xã hội chủ nghĩa có trong tay tiềm lực kinh tế vững mạnh để thực hiện sứ mệnh của mình.
• DNNN là mẫu mực trong việc giải quyết các chính sách xã hội như: việc làm, trợ cấp xã hội. Trong thực tiễn của đất nước ta trước đây, DNNN có vai trò quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề xã hội. Nhiều chính sách xã hội được thực hiện tốt thông qua các DNNN.

Từ sự mâu thuẫn giữa vai trò của DNNN và thực trạng hoạt động sản xuất-kinh doanh của DNNN như đã nêu ở trên thì nước ta muốn thực hiện được mục tiêu phát triển kinh tế-chính trị-xã hội, nâng vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế, chúng ta cần phải tiến hành cơ chế quản lý mới học hỏi kinh nghiệm của các nước đi trước về công tác đổi mới DNNN. Chính vì vậy, việc làm cấp thiết nhất của nước ta hiện nay để tiến hành đổi mới DNNN là CPH DNNN.

3.3. Những hạn chế và nguyên nhân của hạn chế Khóa luận: Cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước ở VN

3.3.1. Những hạn chế

Bên cạnh những kết quả đạt được thì DNNN còn có một số hạn chế sau:

Thứ nhất, quy mô DNNN vẫn chưa lớn, còn nhiều doanh nghiệp hoạt động trong một số ngành, lĩnh vực mà Nhà nước không cần chi phối. Không ít tỉnh, thành phố chưa kiên quyết trong CPH, còn để nhiều DNNN hoạt động kinh doanh. Số lượng doanh nghiệp tham gia nhiệm vụ cung cấp sản phẩm, dịch vụ công ích còn nhiều, đặc biệt là khối an ninh, quốc phòng. Nhiều đơn vị tỷ trọng cung cấp sản phẩm, dịch vụ công ích thấp, tỷ trọng hoạt động sản xuất-kinh doanh lớn nhưng vẫn tiếp tục duy trì DNNN [42].

Hơn nữa, trình độ công nghệ của DNNN còn lạc hậu; một số doanh nghiệp còn sử dụng công nghệ cũ, tiêu hao nhiên liệu, năng lượng cao. Nhiều tài sản cố định của các DNNN đã lạc hậu từ 10 đến 30 năm, trong đó có không ít tài sản chờ thanh lý. Nhiều máy móc, thiết bị tuy được đầu tư hiện đại nhưng không huy động hết công suất (nhiều doanh nghiệp có hiệu suất sử dụng tài sản cố định chỉ đạt 50-60%) hoặc tổng vốn đầu tư lớn dẫn đến chi phí khấu hao, chi phí lãi vay trong giá thành sản phẩm cao. Nhiều DNNN năng suất lao động và hiệu quả hoạt động còn thấp, sức cạnh tranh chưa đáp ứng yêu cầu của hội nhập kinh tế quốc tế; còn khoảng 15% số doanh nghiệp làm ăn thua lỗ [39].

Thứ hai, kết quả sản xuất, kinh doanh của DNNN nói chung và Tổng công ty Nhà nước nói riêng chưa tương xứng với đầu tư của Nhà nước. Tỷ lệ nợ trên vốn của DNNN còn quá cao, một số Công ty có số nợ phải trả gấp năm lần vốn Nhà nước tại Công ty, có Công ty vay gấp hơn 20 lần vốn, dẫn đến độ rủi ro cao, khả năng thanh toán nợ thấp. Việc xử lý các tồn tại về tài chính còn chậm do nhiều nguyên nhân nhưng chưa được khắc phục [35].

Thứ ba, các mô hình tổ chức quản lý mới triển khai còn chậm. Nhiều DNNN và doanh nghiệp CPH chưa có điều kiện thay đổi cơ bản quản trị Công ty một phần do Nhà nước vẫn tiếp tục nắm giữ tỷ lệ Cổ phần lớn trong các doanh nghiệp CPH. Một số Tổng công ty Nhà nước chưa phát huy được vai trò chi phối trong ngành, lĩnh vực hoạt động. Một số Công ty hoạt động còn kém hiệu quả. Ở nhiều Tổng công ty, giữa Chủ tịch Hội đồng quản trị và Tổng giám đốc chưa có sự thống nhất trong quản lý, điều hành doanh nghiệp. Bên cạnh đó, cơ chế quản lý DNNN còn nhiều bất cập từ quyền tự chủ tuyển chọn nhân sự, điều hành doanh nghiệp, đến tài chính, giá cả, tiền lương,…

Thứ tư, việc chuyển giao quyền đại diện chủ sở hữu vốn về Tổng công ty Đầu tư và kinh doanh vốn Nhà nước còn chậm. Một số địa phương vì để tránh việc chuyển giao, đã chuyển phần vốn Nhà nước tại các doanh nghiệp này cho các doanh nghiệp khác quản lý .

3.3.2. Nguyên nhân của hạn chế

Khu vực kinh tế Nhà nước được sinh ra và trưởng thành trong cơ chế kế hoạch hoá tập trung, quan liêu bao cấp kéo dài hàng chục năm với các chính sách giao nộp cấp phát. Các DNNN hoạt động trong điều kiện vốn được Nhà nước cấp, vật tư được nhập theo chỉ tiêu, sản phẩm được giao nộp theo kế hoạch được sắp đặt trước. Các điều kiện vật chất được Nhà nước cân đối theo chỉ tiêu định mức. Doanh nghiệp chỉ đơn thuần là đơn vị sản xuất hàng hoá theo những kế hoạch của cấp trên làm mất đi tính tự chủ và khả năng cạnh tranh. Bởi vậy, tính chủ động sáng tạo của một đơn vị kinh doanh không được thực hiện nên khi chuyển sang nền kinh tế thị trường, khu vực kinh tế Nhà nước đó bộc lộ ra tất cả những hạn chế về hiệu quả sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp, cơ cấu bộ máy yéu kém và không đồng bộ trong việc thích ứng với thị trường. Cụ thể là: Khóa luận: Cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước ở VN

Thứ nhất, các DNNN đã từ lâu không được đặt trong môi trường cạnh tranh, hoạt động sản xuất-kinh doanh không gắn với thị trường, do đó chậm đổi mới công nghệ và nâng cao chất lượng sản phẩm. Trong nền kinh tế khó khăn vừa do kinh tế vừa do lịch sử, những sản phẩm các doanh nghiệp này làm ra đều buộc xã hội phải chấp nhận mặc dù chất lượng thấp, kiểu dáng xấu. Mặt khác, do cơ chế bao cấp bù lỗ tràn lan làm cho hạch toán kinh tế trong các doanh nghiệp chỉ là hình thức sản xuất không tính chi phí, hiện tượng lãi giả lỗ thật và chạy theo thành tích một cách phi hiệu quả hết sức phổ biến. Điều tất yếu xẩy ra là trình độ tổ chức quản lý, trình độ công nghệ tiến chậm và khoảng cách so với thế giới ngày càng xa [33].

Thứ hai, do sử dụng nguyên vật liệu cao hơn định mức, lãng phí trong quá trình sản xuất, sản phẩm hư hỏng nhiều, chi phí tiền lương tăng và do nhu cầu mở rộng sản xuất nên nhiều đơn vị có vốn vay chiếm tới 90% tổng vốn, dẫn đến chi phí khấu hao, chi phí trả tiền lãi vay chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành sản phẩm [33].

Thứ ba, tổ chức bộ máy DNNN không phù hợp do quan niệm về sở hữu đối với doanh nghiệp không rõ ràng, không có sự phân biệt đầy đủ về quyền sở hữu Nhà nước và quyền quản lý kinh doanh của Giám đốc và tập thể người lao động. Tình trạng làm chủ tập thể chung chung, thực chất là “vô chủ” diễn ra phổ biến ở các doanh nghiệp.

Thứ tư, việc phân phối thực ra không được thực hiện theo nguyên tắc phân phối theo lao động mà chủ yếu nhằm phục vụ cho chính sách xã hội mang nặng tính bình quân chủ nghĩa, không tạo được động lực kích thích người lao động trong DNNN nhằm nâng cao hiệu quả công tác, năng suất lao động. Thêm vào đó, đội ngũ cán bộ với kiến thức và trình độ chưa đáp ứng được yêu cầu của nền kinh tế thị trường, thiếu sự năng động và mạo hiểm trong kinh doanh.

Tựu trung lại có thể thấy tình trạng kém hiệu quả của khu vực kinh tế Nhà nước về cơ bản là do còn tồn tại cơ chế kế hoạch hoá tập trung, quan liêu, bao cấp trong mấy chục năm qua. Trước đây do điều kiện lịch sử của cuộc kháng chiến chống Mỹ, nền kinh tế được quản lý như vậy sẽ đảm bảo huy động ở mức cao nhất mọi tiềm lực cho kháng chiến thắng lợi mà không cần tính đến hiệu quả. Tuy nhiên khi đất nước đã chuyển sang thời kỳ hoà bình xây dựng nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa có sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước đồng thời nước ta đang đi trên con đường hội nhập kinh tế quốc tế thì việc chậm đổi mới tư duy, chậm đổi mới hành động sẽ kìm hãm sự phát triển của lực lượng sản xuất và đẩy nền kinh tế rơi vào khủng hoảng.

Hiện nay, đất nước ta chuyển sang giai đoạn mới, vấn đề làm sao để đẩy mạnh tốc độ phát triển kinh tế và nâng cao đời sống nhân dân là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu. Ngay từ năm 1990, để nâng cao hiệu quả của các DNNN, Đảng ta chủ trương thí điểm chuyển một số DNNN thành Công ty Cổ phần nhằm tạo thêm động lực mới trong công tác quản lý doanh nghiệp; mặt khác, nâng cao chất lượng hoạt động của những DNNN, huy động thêm vốn cho yêu cầu đầu tư phát triển và điều chỉnh cơ cấu DNNN để có sức cạnh tranh khi mở cửa rộng, sâu hơn.

II. Một số vấn đề về Cổ phần hoá Khóa luận: Cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước ở VN

1. Khái niệm, đặc trưng của Cổ phần hoá

1.1. Khái niệm Cổ phần hoá

CPH theo nghĩa rộng là quá trình chuyển một doanh nghiệp từ các hình thức tổ chức kinh doanh khác sang hình thái Công ty Cổ phần.

Còn khái niệm CPH thông thường ở nước ta hiện nay được dùng để chỉ quá trình chuyển một số DNNN thành Công ty Cổ phần.

Như vậy, về hình thức, CPH tức là Nhà nước bán một phần hoặc toàn bộ giá trị Cổ phần của mình trong doanh nghiệp cho các đối tượng, tổ chức hoặc tư nhân trong và ngoài nước, hay cán bộ quản lý và công nhân viên chức của doanh nghiệp bằng đấu giá công khai hoặc thông qua thị trường chứng khoán để hình thành các Công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc Công ty Cổ phần. Về thực chất, CPH là phương thức thực hiện xã hội hoá sở hữu, chuyển hình thức kinh doanh một chủ với sở hữu Nhà nước duy nhất trong doanh nghiệp thành Công ty Cổ phần với nhiều chủ sở hữu nhằm tạo ra một doanh nghiệp hiện đại, thích ứng với yêu cầu của kinh doanh hiện đại trong nền kinh tế thị trường hiện đại. nước ta hiện nay, CPH DNNN không phải là tư nhân hoá nền kinh tế mà là quá trình giảm bớt sở hữu Nhà nước trong các DNNN và đa dạng hoá sở hữu. Nó tạo cơ sở cho việc đổi mới các quan hệ tổ chức quản lý và phân phối sản phẩm, thúc đẩy quá trình tích tụ và tập trung vốn nhằm hiện đại hoá nền kinh tế, tạo động lực phát triển trong doanh nghiệp, nâng cao hiệu quả sản xuất-kinh doanh. CPH DNNN không có nghĩa là làm suy yếu khu vực kinh tế Nhà nước mà là một trong các giải pháp quan trọng để tháo gỡ những vướng mắc, khó khăn trong sản xuất-kinh doanh của các DNNN hiện nay nhằm phát huy vai trò chủ đạo thực sự của chúng trong nền kinh tế thị trường [3].

Theo Nghị quyết Trung ương 3, CPH DNNN là biến loại hình doanh nghiệp vốn chỉ có một chủ sở hữu là Nhà nước thành loại hình doanh nghiệp có nhiều chủ sở hữu, trong đó có đông đảo người lao động và tư nhân tham gia [3].

Như vậy, trong doanh nghiệp CPH, có Cổ phần của Nhà nước (Cổ phần chi phối, Cổ phần đặc biệt hoặc Cổ phần ở mức thấp) đồng thời có Cổ phần của tư nhân và Cổ phần của kinh tế tập thể.

1.2. Đặc trưng của Cổ phần hoá Khóa luận: Cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước ở VN

Để có được những giải pháp cho những năm tới, ngoài việc nắm bắt thực trạng của quá trình này, việc hệ thống được những đặc trưng, sau đó phân tích, đánh giá thực trạng tình hình CPH trong giai đoạn vừa qua và đưa ra các giải pháp nhằm đẩy nhanh tiến trình CPH DNNN là điều cần thiết. Theo nhiều chuyên gia, có thể nêu 5 đặc trưng căn bản của CPH tại Việt Nam [22]:

Thứ nhất: tốc độ chậm.

Những năm đầu thử nghiệm, CPH diễn ra chậm chạp do chưa tập hợp, thống nhất được các quan điểm về mục đích, lĩnh vực, quy mô, thứ tự tiến hành, định giá doanh nghiệp,…. Vì vậy, sau 5 năm thực hiện chuyển đổi, chỉ có 25 doanh nghiệp trở thành Công ty Cổ phần trong giai đoạn thí điểm này. Tiếp đến là giai đoạn mở rộng, rồi giai đoạn chủ động, tính đến tháng 12/1998 số doanh nghiệp được chuyển đổi cũng chỉ đạt 116 đơn vị. Những năm kế tiếp, kết quả đã được cải thiện nhưng vẫn không hoàn thành được mục tiêu đề ra: năm 1999 CPH 249 doanh nghiệp, năm 2000 là 212 doanh nghiệp, năm 2002 là 258 đơn vị, năm 2003 là 535 đơn vị, đưa tổng số doanh nghiệp CPH trong 12 năm lên 1.587 đơn vị. Như vậy, kế hoạch đề ra đòi hỏi phải có những nỗ lực mới và những biện pháp mới.

Thứ hai: quy mô nhỏ, vốn nhỏ.

Hầu hết các doanh nghiệp được CPH đều là doanh nghiệp nhỏ, vốn nhỏ. Các doanh nghiệp hầu hết có quy mô nhỏ (chiếm 84% tổng số doanh nghiệp CPH). Điều này không phù hợp với loại hình Công ty Cổ phần vốn dĩ chỉ phát huy được hiệu quả khi doanh nghiệp có quy mô lớn. Khóa luận: Cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước ở VN

Thứ ba: mức độ CPH không cao.

Số doanh nghiệp có Cổ phần Nhà nước chi phối theo định hướng, theo quy định chiếm tới hơn một nửa. Như vậy, mục tiêu nâng cao hiệu quả DNNN khó có thể thực hiện khi số lượng DNNN còn quá lớn và vốn ngân sách vẫn tiếp tục bị dàn trải cho các doanh nghiệp quy mô nhỏ, vốn nhỏ.

Thứ tư: phương pháp định giá doanh nghiệp còn mang nặng tính chủ quan, không mang tính thị trường.

Các quy định về việc định giá doanh nghiệp còn nhiều vấn đề cần bàn, đặc biệt là cách xác định giá trị đất đai. Phương pháp xác định truyền thống thông qua Hội đồng định giá doanh nghiệp bộc lộ nhiều nhược điểm: thiếu tính chính xác, khách quan, mất nhiều thời gian cho việc mời chuyên gia tham gia khảo sát thị trường, phân tích, định giá,… các loại hình tài sản của doanh nghiệp.

Thứ năm: CPH còn mang nặng tính nội bộ.

Toàn bộ tiến trình CPH, từ khâu lập phương án, các bước thực hiện đến thành phần tham gia đều được khép kín trong nội bộ doanh nghiệp. Việc định giá doanh nghiệp, đấu giá Cổ phần, thời điểm bán Cổ phần, danh sách người mua Cổ phần, tỷ lệ Cổ phần ưu đãi, tỷ lệ Cổ phần bán cho người ngoài doanh nghiệp,… đều không được công bố trên phương tiện thông tin đại chúng, không bị áp chế bởi bất kỳ một quy định nào.

Tuy nhiên, CPH DNNN được xem là chủ trương lớn mang tính tất yếu nhằm khắc phục khó khăn, hạn chế sự yếu kém trong quản lý, tăng khả năng huy động vốn và nâng cao hiệu quả sản xuất-kinh doanh của doanh nghiệp. Vì vậy, trong nền kinh tế thị trường cạnh tranh và đầy rẫy biến động, CPH DNNN là lối ra phù hợp với kinh tế Nhà nước, là giải pháp có ưu thế trên nhiều mặt.

2. Cơ cấu tổ chức của Công ty Cổ phần

Cơ cấu của Công ty Cổ phần được tổ chức chặt chẽ theo sơ đồ sau:

Theo sơ đồ trên thì trong cơ cấu tổ chức và điều lệ hoạt động của Công ty Cổ phần có: Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát và Ban giám đốc quản lý Công ty. Mỗi bộ phận đều có những chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn khác nhau.

3. Phân loại Cổ phần trong Công ty Cổ phần Khóa luận: Cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước ở VN

3.1. Cổ phần phổ thông

Cổ phần phổ thông là loại Cổ phần bắt buộc phải có. Người sở hữu Cổ phần phổ thông gọi là cổ đông phổ thông. Cổ đông phổ thông có thể tham dự để biểu quyết tất cả các vấn đề của Đại hội đồng cổ đông và mỗi cổ đông phổ thông là một phiếu biểu quyết và được ưu tiên mua Cổ phần mới chào bán tương ứng với tỷ lệ Cổ phần phổ thông của từng cổ đông trong Công ty.

3.2. Cổ phần phổ thông của cổ đông sáng lập

Trong vòng 3 năm đầu kể từ khi được cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh thì cổ đông sáng lập phải cùng nhau nắm giữ ít nhất 20% số Cổ phần phổ thông được quyền chào bán.

Cổ phần phổ thông của cổ đông sáng lập chỉ có thể được chuyển nhượng cho người không phải là cổ đông sáng lập nếu được sự đồng ý của Đại hội đồng cổ đông. Cổ đông dự định chuyển nhượng Cổ phần thì không được quyền biểu quyết về việc chuyển nhượng đó. Sau thời hạn 3 năm thì các hạn chế trên đối với Cổ phần phổ thông của cổ đông sáng lập sẽ được bãi bỏ.

3.3. Cổ phần ưu đãi biểu quyết

Cổ phần ưu đãi biểu quyết có số phiếu biểu quyết nhiều hơn so với Cổ phần phổ thông, nó không hạn chế mức tối đa và số phiếu biểu quyết cụ thể của một Cổ phần ưu đãi biểu quyết thì do điều lệ của Công ty quy định.

Chỉ có những tổ chức do Chính phủ uỷ quyền và cổ đông sáng lập được quyền nắm giữ Cổ phần ưu đãi biểu quyết.

Cổ phần ưu đãi biểu quyết chỉ có hiệu lực trong 3 năm kể từ ngày đăng ký được biểu quyết. Sau thời hạn 3 năm thì Cổ phần đó trở thành Cổ phần phổ thông bình thường.

3.4. Cổ phần ưu đãi cổ tức

Cổ phần ưu đãi cổ tức là loại Cổ phần được trả cổ tức với mức cao hơn so với mức cổ tức của Cổ phần phổ thông hoặc trả mức ổn định hàng năm. Những người được nhận Cổ phần ưu đãi cổ tức không có quyền biểu quyết.

3.5. Cổ phần ưu đãi hoàn lại

Cổ phần ưu đãi hoàn lại là loại Cổ phần sẽ được Công ty hoàn lại vốn góp bất cứ khi nào theo yêu cầu của người sở hữu hoặc theo các điều kiện được ghi tại Cổ phiếu. Người được hưởng Cổ phần này cũng không có quyền biểu quyết.

III. Tính tất yếu của quá trình Cổ phần hoá các doanh nghiệp Nhà nước Việt Nam Khóa luận: Cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước ở VN

1. Tính tất yếu của quá trình Cổ phần hoá các doanh nghiệp Nhà nước ở Việt Nam

Trước hết chúng ta phải khẳng định rằng, việc CPH các DNNN là một chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước nhằm tạo điều kiện cho các DN kinh doanh hiệu quả hơn, phù hợp với quá trình đổi mới, thực hiện mục tiêu công nghiệp hoá-hiện đại hoá nền kinh tế đất nước.

Theo số liệu thống kê, đến đầu năm 2008, cả nước còn khoảng 1.900 DNNN với tổng tài sản đạt 747,4 nghìn tỷ đồng. DNNN đang nắm giữ 20% tổng vốn đầu tư toàn xã hội, gần 50% tổng vốn đầu tư của Nhà nước, 70% tổng vốn vay các ngân hàng nước ngoài và gần 60% tổng lượng vốn tín dụng của các ngân hàng thương mại Nhà nước,…. Thế nhưng hàng năm, khối DNNN mới chỉ đóng góp 40% thu nhập trong GDP của cả nước [45].

Hiện nay, nước ta vẫn còn trên 600 DNNN hoạt động sản xuất-kinh doanh từ hoà tới lỗ. Tổng số nợ phải thu chiếm 22,2% tổng tài sản “đo đếm được”, số nợ đến hạn lên đến 449,2 nghìn tỷ đồng. Hệ số nợ phải trả tính trên vốn Nhà nước của không ít DNNN, đặc biệt là những doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xây dựng công trình giao thông rất cao, lên tới 5 lần, thậm chí có đơn vị lên tới 30-35 lần [33].

Hiện các DNNN vẫn nắm giữ 51,1% tài sản cố định quốc gia nhưng, trên thực tế, các DNNN chỉ sản xuất ra chưa tới 40% GDP (so với 45% của khu vực ngoài quốc doanh và 15% của các doanh nghiệp FDI), đóng góp 30% thu ngân sách về thuế và chỉ tạo ra việc làm cho 3,6% lực lượng lao động [40].

Nhiều DNNN có trình độ công nghệ, máy móc thiết bị, dây chuyền sản xuất lạc hậu từ 10 đến 20 năm so với thế giới, 38% số tài sản cố định chờ thanh lý [21].

Các DNNN đa phần có quy mô nhỏ, vốn ít, vốn Nhà nước bình quân một doanh nghiệp chỉ hơn 18 tỷ đồng, số doanh nghiệp có số vốn dưới 5 tỷ đồng, chiếm hơn 65% còn doanh nghiệp vốn Nhà nước trên 10 tỷ đồng chỉ chiếm 20% nhưng dàn trải ở tất cả các ngành nghề, địa phương. Mà có doanh nghiệp vốn hoạt động thực tế chỉ bằng 80% vốn ghi trên sổ sách, riêng vốn lưu động chỉ còn 50% được huy động vào sản xuất kinh doanh, còn lại là công nợ khó đòi, tài sản vật tư mất mát, kém phẩm chất và lỗ chưa được xử lý. Khóa luận: Cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước ở VN

Hiện DNNN đang là đối tượng bị chỉ trích nặng nề trong dư luận xã hội. Có nhiều ý kiến đánh giá đây là lĩnh vực hoạt động kém hiệu quả, kém năng động, gây lãng phí, tiêu cực tiền của Nhà nước nhiều nhất. Không ít DNNN hoạt động trong lĩnh vực độc quyền đã không làm được vai trò đem lại lợi ích cho nhân dân mà ngược lại, xâm phạm lợi ích, làm giảm lòng tin với nhân dân.

Nguyên nhân của tình trạng trên được tổng hợp lại thành các nguyên nhân chủ yếu sau:

Thứ nhất: Do trình độ nhận thức-kinh tế-xã hội còn hạn chế.

Do ảnh hưởng nặng nề của nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung cao độ với tư tưởng xoá bỏ nền kinh tế tư nhân và kinh tế cá thể coi kinh tế quốc doanh dựa trên chế độ sở hữu toàn dân là mục tiêu của chủ nghĩa xã hội. Trình độ quản lý vĩ mô nền kinh tế nói chung và doanh nghiệp nói riêng còn yếu kếm. Hệ thống pháp luật chính sách chưa hoàn chỉnh chưa phân định rõ chức năng quản lý Nhà nước với hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp chưa xác định rõ đại diện chủ sở hữu Nhà nước chậm cải cách chế độ sở hữu trong các DNNN.

Thứ hai: Do sự yếu kém của khu vực kinh tế Nhà nước đặc biệt là các DNNN.

Nhiều tiêu cực trong các Tổng công ty Nhà nước được phát hiện. Tư duy kinh tế thị trường của các DNNN còn hạn chế, thiếu tầm nhìn chiến lược và tư duy khoa học trong việc lập các kế hoạch sản xuất kinh doanh. Hiệu quả hoạt động của DNNN thấp, nhiều doanh nghiệp kinh doanh không có lợi, nợ xấu của các doanh nghiệp còn lớn; khả năng thanh toán nợ còn hạn chế, nguồn vốn tự có thấp; quá trình sắp xếp, CPH chậm. Lực lượng sản xuất yếu kém biểu hiện rõ nhất ở sự thấp kém lạc hậu của kết cấu hạ tầng toàn bộ nền kinh tế cũng như của mỗi doanh nghiệp, chưa có tích luỹ nội bộ chưa có khả năng chi trả số nợ đến hạn và quá hạn. Ngân sách Nhà nước không có khả năng cấp vốn và bao cấp các doanh nghiệp như trước đây. Ngân hàng cho vay cũng phải có những những điều kiện đảm bảo như tài sản thế chấp, khả năng kinh doanh để tính khả năng thu hồi vốn. Các doanh nghiệp ở tình trạng luẩn quẩn, vốn không có nhưng cũng không có cách nào để huy động.

Lao động trong DNNN đông về số lượng nhưng nhiều người không qua đào tạo hoặc đã qua đào tạo nhưng hạn chế về chuyên môn nghiệp vụ, tay nghề không phù hợp với điều kiện doanh nghiệp hoạt động theo cơ chế thị trường, nên năng suất lao động thấp, chất lượng sản phẩm chưa cao. Đội ngũ người quản lý doanh nghiệp, nhất là hàng ngũ Giám đốc phần lớn chưa có đủ trình độ đáp ứng yêu cầu của sự phát triển kinh tế theo cơ chế thị trường do không được đào tạo và tuyển chọn một cách chặt chẽ và có hệ thống. Người Giám đốc cũng như cán bộ công nhân viên đều chưa có trách nhiệm cao trong việc thúc đẩy hoạt động sản xuất trong doanh nghiệp mình.

Thứ ba: Do xu thế tất yếu và yêu cầu đòi hỏi khách quan của cơ chế thị trường.

Như ta đã biết, trong mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế-xã hội luôn luôn tồn tại một quy luật tất yếu khách quan đó là quy luật phủ định của phủ định. Theo quy luật này thì những cái yếu kém lạc hậu nhất định sẽ được thay thế bằng những cái mới tiến bộ hơn. Vì vậy, các DNNN với những hạn chế yếu kém của mình trong cơ chế thị trường đã không phát huy được hiệu quả sản xuất-kinh doanh theo nguyên tắc bảo toàn và phát triển vốn nhất định cũng sẽ phải được thay thế bằng những hình thức mới có hiệu quả kinh doanh tốt hơn. Hơn nữa, nền kinh tế thị trường với quy luật cạnh tranh gay gắt và quy luật giá trị đòi hỏi các doanh nghiệp phải không ngừng nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh thì mới có thể tồn tại và phát triển được.

Để khắc phục thực trạng hiệu quả sản xuất thấp kém trong các DNNN và giải quyết yêu cầu đòi hỏi của tất yếu khách quan, hiện nay CPH các DNNN được coi là một giải pháp hiệu quả và mang tính tất yếu nhằm tạo ra môi trường huy động vốn dài hạn và lâu dài cho các doanh nghiệp để đầu tư chiều sâu, đổi mới công nghệ và sản phẩm cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế tạo ra sức bật lớn. Sở dĩ CPH là giải pháp hiệu quả và mang tính tất yếu là do công tác CPH trong nền kinh tế thị trường hiện nay có những tiền đề cơ sở và những điều kiện cụ thể khắc phục tình trạng trên. Thật vậy, hiện nay nền kinh tế thị trường phát triển mạnh làm cho khả năng tích tụ và tập trung tư bản ngày càng tăng. Cùng với quá trình xã hội hoá tư bản, các chế độ tín dụng, các thị trường vốn, lao động, tư liệu lao động gắn liền với KHKT…. Khóa luận: Cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước ở VN

cũng phát triển rộng rãi với quy mô ngày càng lớn là những điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện CPH không chỉ ở các DNNN. Việc CPH các DNNN cho ra sản phẩm là các Công ty Cổ phần. Mặc dù ở Việt Nam vấn đề CPH DNNN được đặt ra từ những năm 90 và hiện nay tiến trình CPH mới bước ra khỏi giai đoạn thí điểm với tốc độ CPH diễn ra chậm nhưng những thực tế kết quả bước đầu gặt hái được trong việc CPH các DNNN cho thấy đây là một giải pháp hữu hiệu trong việc nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh đối với các doanh nghiệp nói chung và DNNN nói riêng.

Thứ tư: Do những ưu điểm nổi bật của Công ty Cổ phần.

Nhận thấy việc chuyển đổi hay đổi mới hình thức sở hữu trong các DNNN để cải thiện tình hình là một xu thế tất yếu khách quan nhưng chúng ta có thể tự đặt ra một câu hỏi rằng tại sao các DNNN lại chuyển mình thành Công ty Cổ phần mà không phải là một hình thức khác nào đó như hình thức kinh tế tư nhân, kinh tế tập thể, cá thể…? Lý do là bởi vì Công ty Cổ phần là một mô hình tổ chức doanh nghiệp đạt trình độ xã hội cao và rất có hiệu quả. Sức hấp dẫn của nó thể hiện ở các mặt sau đây:

Đối với cổ đông: Đem lại cho họ lợi tức Cổ phần và còn có thể mang lại một khoản thu nhập nhờ việc tăng giá trị Cổ phiếu khi Công ty làm ăn có hiệu quả. Họ có quyền được thông tin và tham gia ý kiến vào phương hướng phát triển Công ty, và họ có quyền chuyển nhượng Cổ phiếu, được ưu đãi trong việc mua những Cổ phiếu mới phát hành thêm của Công ty trước khi chúng được đem bán rộng rãi.

Đối với doanh nghiệp: Doanh nghiệp sẽ thu hút được một lượng vốn nhất định để đầu tư cho sản xuất-kinh doanh, tạo điều kiện mở rộng, nâng cao năng lực công nghệ, sản phẩm, cho phép tuyển chọn và tập hợp những nhà quản lý, kinh doanh giỏi vào bộ máy quản lý của Công ty.

Đối với xã hội: Việc phát hành Cổ phiếu của Công ty Cổ phần và việc tự do chuyển nhượng Cổ phiếu góp phần làm cho tiền vốn trong xã hội được lưu thông liên tục, thu hút vốn từ nhiều kênh lớn nhỏ đổ vào các Công ty có tỷ suất lợi nhuận cao, vào những ngành và lĩnh vực có triển vọng, nhờ đó góp phần điều chỉnh cơ cấu kinh tế theo hướng tiến bộ.

2. Bản chất của Cổ phần hoá các doanh nghiệp Nhà nước ở Việt Nam

Sự ra đời của các DNNN là một sản phẩm tất yếu của mọi quốc gia, không phân biệt chế độ chính trị. Các DNNN ra đời theo những giai đoạn lịch sử khác nhau tuỳ thuộc vào điều kiện cụ thể của từng quốc gia song nó đều mang một ý nghĩa chung, đó là DNNN được lập ra nhằm tăng nguồn thu ngân sách phục vụ cho lợi ích chung của xã hội. Tuy nhiên, DNNN không phải là sản phẩm độc quyền của một quốc gia nào. Để huy động được một cách tốt nhất nguồn vốn xã hội, đồng thời giảm đến mức ít nhất nguồn vốn đầu tư của Nhà nước mà lại thu được nhiều thuế nhất và vẫn đảm bảo phát triển đất nước đòi hỏi Nhà nước cần phải thực hiện lộ trình tư nhân hoá, chuyển giao các DNNN cho nhân dân, từng bước thoát khỏi vị trí là nhà đầu tư. Khóa luận: Cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước ở VN

Như vậy, Nhà nước cần tiến hành xã hội hoá đầu tư, xây dựng môi trường đầu tư lành mạnh để mọi công dân đều có cơ hội đầu tư bình đẳng như nhau, tạo điều kiện để mọi công dân đều có cơ hội thành lập doanh nghiệp, tạo việc làm cho xã hội. Việc xã hội hoá đầu tư chính là cách khai thác một cách hiệu quả và hợp lý kho tàng chất xám của nhân dân.

Công cuộc xã hội hóa đầu tư đòi hỏi Nhà nước phải thoát khỏi vai trò là nhà kinh doanh thông qua con đường chuyển đổi sở hữu các DNNN cho các cá nhân và tổ chức dân doanh. Quá trình này các nước gọi là tư nhân hoá còn nước ta gọi là CPH. Như vậy, CPH DNNN chính là một hình thức cụ thể của tiến trình xã hội hoá đầu tư. Nhờ sự xuất hiện của Công ty Cổ phần mà vốn được tập trung nhanh chóng. Thực hiện tốt CPH DNNN sẽ làm tăng sức mạnh của kinh tế Nhà nước, làm chỗ dựa cho Nhà nước điều tiết nền kinh tế vĩ mô. Mặt khác, nó cũng là một giải pháp để tăng tính năng động trong kinh doanh và phát huy tích cực, tự chủ của doanh nghiệp.

Khái niệm CPH thực ra còn tiềm ẩn vai trò đầu tư của Nhà nước, ngay cả khi đã chuyển DNNN thành Công ty Cổ phần thì Nhà nước vẫn có thể nắm giữ các phần vốn nhất định, thậm chí là chi phối các Công ty Cổ phần. Như vậy, số vốn của Nhà nước vẫn chưa được giải phóng một cách triệt để và Nhà nước vẫn là một nhà đầu tư thực thụ. Với lập luận này thì ngay cả khi DNNN kinh doanh rất có hiệu quả thì Nhà nước vẫn phải bán các doanh nghiệp của mình để thu tiền về cho ngân sách, để làm những việc dân không làm được hoặc không muỗn làm vì không có lời, nhưng vì lợi ích xã hội, Nhà nước vẫn phải đầu tư. Như vậy, Nhà nước sẽ chỉ đầu tư vào các lĩnh vực công cộng phục vụ cộng đồng, Nhà nước không còn vai trò là nhà kinh doanh mà chỉ tập trung nhân tài vật lực vào việc nghiên cứu chính sách pháp luật, giữ gìn trật tự an ninh quốc gia. Với cách hiểu này, có thể coi CPH DNNN là một hình thức cải cách DNNN. nước ta, phần lớn các DNNN được hình thành do ý chí chủ quan của các cơ quan Nhà nước chứ không phải do yêu cầu khách quan của trình độ phát triển của lực lượng sản xuất. Đây là nguyên nhân sâu xa dẫn đến sự hoạt động kém hiệu quả của hầu hết các doanh nghiệp ấy. Do vậy, việc CPH DNNN hiện đang là một trong những vấn đề mà Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm. CPH DNNN ở nước ta là quá trình chuyển sang một hình thức quản lý hiện đại hơn, bên cạnh vai trò chi phối của Nhà nước, có sự tham gia của các thành phần khác. Đảng và Nhà nước ta khẳng định CPH không phải là tư nhân hoá vì CPH hướng tới tháo gỡ khó khăn về vốn, về cơ chế cho DNNN hiện có, không nhằm thu hẹp sở hữu Nhà nước trong nền kinh tế quốc dân. Từ năm 1992 đến nay, quan điểm của Đảng ta về CPH DNNN ngày càng sáng tỏ, ngày càng phù hợp với sự phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

3. Vai trò của Cổ phần hoá các doanh nghiệp Nhà nước ở Việt Nam Khóa luận: Cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước ở VN

Thực hiện chủ trương đổi mới, chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Đảng và Nhà nước ta đã xác định CPH DNNN là một nội dung đặc biệt quan trọng trong tiến trình đổi mới và phát triển hệ thống DNNN. Mục tiêu của chương trình CPH là đa dạng hoá sở hữu đối với các doanh nghiệp, nhằm huy động thêm vốn và kinh nghiệm của toàn xã hội vào phát triển sản xuất-kinh doanh, tạo động lực mới và phát huy quyền tự chủ kinh doanh của doanh nghiệp, từ đó nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Mục tiêu này cho thấy CPH DNNN có vai trò rất lớn đối với sự phát triển toàn diện của đất nước.

3.1. Cổ phần hoá góp phần xây dựng một Nhà nước mạnh

Trong những năm gần đây, nền kinh tế Việt Nam đang trong đà tăng trưởng cao, việc chuyển đổi cơ cấu giữa các khu vực kinh tế trong nước đang diễn ra một cách mạnh mẽ. Vì vậy, để đảm bảo tài chính, đòi hỏi Nhà nước phải có nguồn vốn ngân sách đủ mạnh. CPH sẽ giúp Nhà nước thu hồi vốn đóng góp vào ngân sách để phân bổ lại cho thích hợp với cơ cấu kinh tế hiện tại. Ngoài ra với tình trạng hoạt động sản xuất kinh doanh hiện nay của DNNN thì CPH sẽ giúp cho Nhà nước giảm bớt các khoản tài trợ cho các DNNN kinh doanh kém hiệu quả, khuyến khích các Công ty có điều kiện tự thân vận động trong nền kinh tế thị trường, đây là mục tiêu chính của Nhà nước trong quá trình CPH. Thông qua việc bán Cổ phần người dân có thể trực tiếp làm chủ doanh nghiệp và doanh nghiệp thu hút được lượng vốn nhàn rỗi trong nhân dân để đầu tư sản xuất kinh doanh mang lại ích lợi cho xã hội còn người lao động thì sẽ được hưởng lợi tức xứng đáng với số vốn và công lao của mình đã đóng góp vào doanh nghiệp.

CPH là con đường để tạo nên hiệu quả cho đầu tư xã hội, vì thực hiện

CPH tạo ra những lợi ích to lớn cho Nhà nước, cụ thể là:

Nhà nước sẽ thu được tiền về từ việc bán Cổ phần, số tiền này có thể dùng để đầu tư vào xây dựng hạ tầng cơ sở phục vụ dân sinh.

• Nhà nước không phải lo quản lý doanh nghiệp, giảm số tiền cấp vốn lưu động hàng năm, giảm số người quản lý và các bộ máy quản lý đại diện chủ sở hữu, có điều kiện tập trung xây dựng chính sách phát triển kinh tế.
• Tạo điều kiện xã hội hoá đầu tư, phát triển dân trí.
• Tạo ra nguồn thu ngân sách nhiều hơn vì số lượng doanh nghiệp không giảm đi, ngược lại sẽ tăng thêm, Nhà nước sẽ thu được nhiều thuế hơn.
• Giảm thiểu tối đa điều kiện tham nhũng của bộ máy công chức, tránh được lãng phí trong đầu tư.

Tạo được sự minh bạch về sở hữu, cân bằng lợi ích, tạo động lực thúc đẩy xã hội phát triển.

Như vậy, CPH triệt để sẽ tạo nên những nguồn lực mới cho xã hội, thực hiện được mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”, phát triển kinh tế quốc dân.

3.2. Cổ phần hoá góp phần tăng cường hiệu quả đầu tư của toàn xã hội Khóa luận: Cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước ở VN

DNNN kinh doanh không hiệu quả sẽ làm lãng phí, thất thoát nguồn lực quốc gia. Khi Nhà nước cấm dân kinh doanh thì DNNN không có đối thủ cạnh tranh, hình thành cơ chế sản xuất quan liêu bao cấp. Thực tế ở nước ta cho thấy phần lớn các DNNN hoạt động không hiệu quả. Nguyên nhân chính của vấn đề này là do sự không minh bạch về sở hữu. Chính sự tù mù về sở hữu đã làm triệt tiêu động lực của mọi người, làm tăng các chi phí để nuôi bộ máy đại diện sở hữu cồng kềnh và hệ thống các cá nhân có liên quan tới họ. Tiến hành CPH sẽ giải quyết được vấn đề về sở hữu, từ đó làm tăng hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, góp phần tăng cường hiệu quả đầu tư của toàn xã hội.

3.3. Cổ phần hoá đối với sự tăng trưởng của đất nước

Thực tế ở nước ta cho thấy tăng trưởng của khu vực kinh tế Nhà nước là một yếu tố quyết định trực tiếp đến sự tăng trưởng của toàn bộ nền kinh tế. Tuy nhiên, phần lớn các DNNN lại hoạt động không hiệu quả. Vì vậy, muốn đạt được tốc độ tăng trưởng kinh tế cao và bền vững thì cần phải cơ cấu lại thành phần kinh tế này thông qua thực hiện CPH DNNN. Vai trò của việc CPH đối với sự tăng trưởng kinh tế được biểu hiện cụ thể như sau:

CPH làm giảm số lượng các doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước, do đó sẽ giảm bớt được một khoản bổ sung vốn từ ngân sách cho những doanh nghiệp này để dành đầu tư vào những nhu cầu phát triển khác.

Thông qua CPH, Nhà nước thu được một phần giá trị tài sản Nhà nước trước đây giao cho doanh nghiệp quản lý nhưng sử dụng kém hiệu quả. Khoản tiền này sẽ được đầu tư trở lại để phát triển doanh nghiệp, làm tăng thêm phần giá trị tài sản còn lại của Nhà nước tại các doanh nghiệp đó, bảo đảm quyền lợi cho các cổ đông khác, cho người lao động cũng như giải quyết các vấn đề phát sinh từ quá trình CPH.

Cùng với việc giảm đầu mối DNNN sẽ làm giảm nhu cầu hỗ trợ và ưu đãi tín dụng của Nhà nước. Điều này sẽ làm giảm bớt áp lực vay vốn lên các Ngân hàng thương mại quốc doanh và các Quỹ tín dụng Nhà nước. Thực trạng tài chính của các ngân hàng này được lành mạnh hoá và cơ hội để các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác tiếp cận các nguồn vốn vay sẽ mang tính bình đẳng và thị trường hơn.

Sự tồn tại của các Công ty Cổ phần với cơ chế lưu chuyển Cổ phần thông qua thị trường chứng khoán tạo ra quá trình luân chuyển vốn từ nơi không có hiệu quả hoặc hiệu quả thấp sang nơi có hiệu quả cao hơn. Toàn bộ các nguồn lực xã hội nằm trong các Công ty Cổ phần sẽ được sử dụng có hiệu quả hơn. Khóa luận: Cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước ở VN

Nếu biết tận dụng những lợi thế sẵn có của mình và những hỗ trợ ban đầu về cơ chế, chính sách của Nhà nước thì các Công ty Cổ phần có khả năng nhanh chóng vươn lên khẳng định vị thế và chiếm lĩnh thị trường. Điều này sẽ tạo áp lực cạnh tranh mạnh mẽ đối với các doanh nghiệp khác trong nền kinh tế, từ đó tạo thành một vòng xoáy thúc đẩy sự tăng trưởng của toàn bộ nền kinh tế.

Bên cạnh đó, CPH tạo tiền đề hình thành thị trường chứng khoán tại Việt Nam.

Việt Nam cũng như các nước đang phát triển đang lâm vào tình trạng thiếu vốn mà lại thừa lao động. Để phát triển kinh tế thì nhu cầu về vốn là nhu cầu không thể thiếu được, để giải quyết vấn đề này thì phải hình thành được một thị trường tài chính trong nước. CPH các DNNN là cái móng cơ sở tạo tiền đề cho sự hình thành thị trường tài chính ở Việt Nam và cũng chính là tạo tiền đề cho quá trình phát triển kinh tế hiện nay. Một thị trường tài chính không thể hình thành khi không có cái gì để mua bán trên thị trường cụ thể là các Cổ phiếu do các Công ty Cổ phần phát hành. Trên thực tế cho thấy thị trường chứng khoán đến nay vẫn chưa thực sự đi vào hoạt động, vì tiến trình CPH diễn ra quá chậm chạp và các doanh nghiệp đã CPH có số vốn nhỏ không đủ điều kiện tham gia vào thị trường chứng khoán.

3.4. Cổ phần hoá đối với đời sống kinh tế của người lao động

CPH làm cho sở hữu doanh nghiệp đa dạng hơn, vì vậy tạo cho những người lao động cơ hội thực sự làm chủ doanh nghiệp. Bằng việc sở hữu các Cổ phần trong doanh nghiệp, người lao động có thể tham gia vào việc quyết định các vấn đề quan trọng của doanh nghiệp. Điều này có ý nghĩa rất lớn trong việc nâng cao tính chủ động, tích cực của người lao động không chỉ đối với các vấn đề của doanh nghiệp mà cả đối với các vấn đề kinh tế-chính trị-xã hội đất nước.

3.5. Cổ phần hoá đối với vấn đề tham nhũng

Nước ta hiện nay, tham nhũng đang là một vấn đề lớn của xã hội. Tình trạng này đang là một trở lực lớn cho sự phát triển bền vững của đất nước. Một trong những nguyên nhân quan trọng của nạn tham nhũng là do cơ chế quản lý của Nhà nước còn nhiều bất hợp lý, nhiều thủ tục hành chính phiền hà còn chưa được dở bỏ, quyền tự do dân chủ của công dân có lúc, có nơi còn chưa được tôn trọng thực sự. Hơn nữa, sự thiếu minh bạch trong hoạt động quản lý tạo điều kiện thuận lợi cho những người thực thi quyền Nhà nước lợi dụng.

CPH DNNN ở nước ta có tác dụng rất lớn trong việc đẩy lùi tình trạng lãng phí, tham nhũng đang khá phổ biến trong DNNN và những cơ quan quản lý chúng. Sự bao cấp của Nhà nước đối với nhiều doanh nghiệp, cơ chế xin-cho là mảnh đất tốt lành cho những hành động lãng phí, tham nhũng. CPH tạo ra sự giám sát chặt chẽ của chủ sở hữu (cổ đông) đối với Giám đốc và cán bộ quản lý DNNN. Điều này có nghĩa là Giám đốc, các nhân viên quản lý không dễ dàng thực hiện hành vi vụ lợi như khi DNNN đang hoàn toàn thuộc sở hữu của Nhà nước.

4. Mục tiêu của Cổ phần hoá các doanh nghiệp Nhà nước ở Việt Nam Khóa luận: Cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước ở VN

Để đổi mới và phát triển có hiệu quả khu vực kinh tế Nhà nước nhằm phát huy vai trò chủ đạo của nó trong nền kinh tế thị trường, phải CPH DNNN, chuyển chúng thành Công ty Cổ phần nhằm đáp ứng nhu cầu tăng vốn dài hạn cho nền kinh tế, nâng cao năng lực, hiệu quả kinh doanh, tạo thêm việc làm và thu nhập cho người lao động. Ở nước ta, CPH DNNN không phải là tư nhân hoá mà là quá trình tăng cường sức mạnh kinh tế của đất nước, lành mạnh hoá, năng động hoá và hiệu quả hoá nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Đây được coi là giải pháp cơ bản để điều chỉnh mối tương quan giữa sở hữu Nhà nước và sở hữu tư nhân trong nền kinh tế thị trường hỗn hợp nhằm đạt mục tiêu phát triển có hiệu quả bền vững và bảo đảm công bằng xã hội.

Mọi người đều biết, mục tiêu CPH DNNN là vấn đề luôn được Đảng và Nhà nước ta quan tâm nghiên cứu và xác định rõ. Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII (năm 1996) đã khẳng định: “triển khai tích cực và vững chắc việc CPH DNNN để huy động thêm vốn, tạo thêm động lực thúc đẩy doanh nghịêp làm ăn có hiệu quả, làm cho tài sản Nhà nước ngày càng tăng lên, không phải để tư nhân hóa.”

Và trải qua hơn 20 năm thực hiện CPH DNNN, với nhiều thăng trầm về nhận thức, cách làm, chúng ta đón nhận Nghị định số 109/2007/NĐ-CP của Thủ tướng Chính phủ ra ngày 26/6/2007 về chuyển doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước thành Công ty Cổ phần. Điều 1 Nghị định 109/2007/NĐ-CP quy định rõ mục tiêu của quá trình CPH doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước tại Việt Nam như sau:

• Chuyển đổi những doanh nghiệp mà Nhà nước không cần giữ 100% vốn sang loại hình doanh nghiệp có nhiều chủ sở hữu; huy động vốn của các nhà đầu tư trong nước và nước ngoài để nâng cao năng lực tài chính, đổi mới công nghệ, đổi mới phương thức quản lý nhằm nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
• Đảm bảo hài hoà lợi ích của Nhà nước, doanh nghiệp, nhà đầu tư và người lao động trong doanh nghiệp.
• Thực hiện công khai, minh bạch theo nguyên tắc thị trường; khắc phục tình trạng CPH khép kín trong nội bộ doanh nghiệp; gắn với phát triển thị trường vốn, thị trường chứng khoán.

Trên thực tế, Nghị định 109/2007/NĐ-CP chứa đựng nhiều đổi mới về cơ chế chính sách, đối tượng CPH, cơ cấu sở hữu vốn, tổ chức thực hiện, đối tác chiến lược,…. Nghị định đã khắc phục được nhiều hạn chế trong Nghị định 187/2004/NĐ-CP và mở ra nhiều hướng thực hiện CPH triệt để hơn, rộng rãi hơn và do đó, thực sự là bước đột phá trong quy định về cơ cấu sở hữu Cổ phần trong DNNN.

Như vậy, mục tiêu CPH là một yếu tố động, liên tục được bổ sung sửa đổi cho phù hợp với từng thời kỳ. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện cũng có những ý kiến chưa đúng, chưa đầy đủ về mục tiêu CPH, những ý kiến này có thể thiên về một trong các mục tiêu. Theo Chính phủ, các mục tiêu của chương trình CPH luôn cùng tồn tại, chúng có mối quan hệ mật thiết, gắn bó, hỗ trợ cho nhau trong một thể thống nhất. Quan điểm thống nhất của Chính phủ về cơ bản là giữ các nội dung trên và phải đẩy mạnh để thể hiện rõ hơn mục tiêu: thực hiện phương thức đổi mới quản lý, tạo động lực mới thúc đẩy nền kinh tế phát triển mạnh mẽ, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp thông qua việc tổ chức, sắp xếp lại DNNN; thu hút vốn của quần chúng vào doanh nghiệp, thực hiện chuyển một phần sở hữu của Nhà Nước về tài sản, vốn cho các thành phần kinh tế khác. Khóa luận: Cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước ở VN

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ: 

===>>> Khóa luận: Tổng quan các doanh nghiệp nhà nước Việt Nam