Luận văn: Định tội danh từ thực tiễn huyện Cần Giuộc

Chia sẻ chuyên mục Đề tài Luận văn: Định tội danh từ thực tiễn huyện Cần Giuộc hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thạc sĩ thì với đề tài Luận văn: Định tội danh từ thực tiễn huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An dưới đây chắc hẳn sẽ cho các bạn cái nhìn tổng quát hơn về đề tài này.

MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài

Sau 30 năm thực hiện công cuộc đổi mới toàn diện, nước ta đã giành được những thắng lợi to lớn, có ý nghĩa lịch sử trên tất cả các lĩnh vực: kinh tế đạt tốc độ tăng trưởng nhanh, đưa đất nước thoát khỏi thời kỳ khủng hoảng, chuyển sang thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa; xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; đời sống của người dân được cải thiện rõ rệt và ngày càng nâng cao; chính trị, xã hội ổn định; an ninh, quốc phòng được giữ vững; văn hóa xã hội không ngừng phát triển; dân chủ trong xã hội ngày càng được phát huy, mở rộng; chủ động và tích cực hội nhập, nâng cao vị trí, vai trò của nước ta trên trường quốc tế… Đặc biệt, chúng ta đã và đang xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, được khẳng định tại Điều 2 Hiến pháp năm 2013 “Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân. Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam do Nhân dân làm chủ; tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân”, là Nhà nước mà mọi người phải tuân thủ pháp luật nghiêm chỉnh và các quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm.

Do đó, một trong những nhiệm vụ hàng đầu để bảo vệ thành quả cách mạng, bảo vệ thành quả của công cuộc đổi mới đất nước, bảo vệ quyền con người là phải định tội danh đúng trong xét xử các vụ án hình sự. Bởi vì, định tội danh đúng thể hiện việc tuân thủ nghiêm chỉnh theo quy định của pháp luật, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, là tiền đề cho việc việc phân hóa trách nhiệm hình sự và cá thể hóa hình phạt một cách công minh, có căn cứ, đúng pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, phù hợp với một trong những quan điểm xuyên suốt trong đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước “coi con người vừa là mục tiêu vừa là động lực của sự phát triển đất nước”.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, việc tôn trọng và bảo vệ các quyền con người chưa được thực hiện đầy đủ và triệt để, người dân chưa thực sự yên tâm, an toàn về môi trường sống, làm việc của mình. Nhất là trong tình hình tội phạm hiện nay trên cả nước xảy ra ngày càng nhiều, diễn biến hết sức phức tạp, không những tất cả các loại tội phạm đều tăng về số lượng, mà còn tăng về tính chất, mức độ nguy hiểm, phạm tội với những phương thức, thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt, sử dụng các loại vũ khí, hung khí nguy hiểm, có nhiều loại tội phạm hoạt động dưới dạng băng nhóm, có tính chất xuyên quốc gia. Đặc biệt, trong những năm gần đây có những vụ án tham nhũng, cố ý làm trái các quy định của Nhà nước trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng, đầu tư, xây dựng gây thiệt hại rất lớn cho Nhà nước, cho xã hội; có những vụ giết người, cướp tài sản dã man, tàn bạo gây chấn động trong dư luận; có nhiều vụ mua bán phụ nữ, trẻ em gây hoang mang, lo sợ cho người dân…Vì vậy, các cơ quan tiến hành tố tụng và người tiến hành tố tụng hình sự phải nhanh chóng phát hiện, xử lý kịp thời, quan trọng là phải định tội danh đúng và quyết định hình phạt chính xác, có căn cứ, đúng pháp luật, không bỏ lột tội phạm và không làm oan người vô tội.

Ngoài ra, cũng từ thực tiễn điều tra, truy tố và xét xử các vụ án hình sự thấy rằng, không ít trường hợp có sai lầm trong định tội danh như định sai tội danh, định đúng tội danh nhưng sai định khung hình phạt, xử oan người không phạm tội, bỏ lọt tội phạm. Và hậu quả của việc sai lầm này rất nghiêm trọng đó là truy cứu Trách nhiệm hình sự không đúng người, không đúng tội, bỏ lọt tội phạm, không bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, không đảm bảo nguyên tắc công bằng, không đảm bảo tính công minh, có căn cứ của hình phạt và xâm phạm đến các quyền của con người. Những sai lầm trên xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau như: bất cập trong các quy định của pháp luật hình sự; chưa có văn bản hướng dẫn áp dụng thống nhất hoặc có nhưng chậm, chưa rõ ràng, cụ thể; đội ngũ cán bộ thực hiện công tác định tội danh thiếu về số lượng và yếu về năng lực chuyên môn nghiệp vụ, có một số cán bộ không có ý thức trách nhiệm nghề nghiệp, kém về phẩm chất, đạo đức.

Chính vì thế, việc nghiên cứu, đánh giá một cách toàn diện cả về mặt lý luận và thực tiễn hoạt động định tội danh là rất cần thiết và cấp bách, trên cơ sở đó đưa ra các yêu cầu và các giải pháp bảo đảm định tội danh đúng, góp phần nâng cao hiệu quả trong công cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm, bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo vệ quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Luận văn: Định tội danh từ thực tiễn huyện Cần Giuộc.

Với lý do trên, học viên đã chọn đề tài“Định tội danh từ thực tiễn huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An” làm đề tài luận văn thạc sĩ luật học của mình.

2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Thời gian qua, việc nghiên cứu về định tội danh ở nước ta đã có một số công trình khoa học, bài viết, đề tài như: “Giáo trình Luật hình sự Việt Nam”, Trường Đại học Luật Hà Nội, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, năm 2002; “Giáo trình luật hình sự Việt Nam – Phần chung” và “Giáo trình luật hình sự Việt Nam – Phần các tội phạm”, do GS.TS Võ Khánh Vinh chủ biên, Nxb Khoa học xã hội, năm 2014; “Bình luận khoa học Bộ luật hình sự năm 1999 – Phần chung” và “Bình luận khoa học Bộ luật hình sự năm 1999 – Phần các tội phạm” của Ths. Đinh Văn Quế, Nxb Thành phố Hồ Chí Minh; “Lý luận chung về định tội danh” của GS.TS Võ Khánh Vinh, Nxb Khoa học xã hội, năm 2013; “Định tội danh: Lý luận, hướng dẫn mẫu và 350 bài tập thực hành” của PGS.TSKH Lê Cảm và Ths.Trịnh Quốc Toản, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, năm 2004; “Định tội danh và quyết định hình phạt trong Luật hình sự Việt Nam” của TS.Lê Văn Đệ, Nxb Công an nhân dân, năm 2004; “Tội phạm và cấu thành tội phạm” của GS.TS Nguyễn Ngọc Hòa, Nxb Công an nhân dân, năm 2008; “Định tội danh và quyết định hình phạt” của TS. Dương Tuyết Miên, Nxb Lao động-Xã hội, năm 2007; “Phương pháp định tội danh và hướng dẫn định tội danh đối với các tội phạm trong Bộ luật hình sự hiện hành” của Đoàn Tấn Minh, Nxb Tư pháp, năm 2010; “Định tội danh – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn” của PGS.TS. Lê Cảm, Tạp chí Tòa án nhân dân số: 3,4,5,8,11 năm 1999; “Định tội danh trong trường hợp một hành vi thỏa mãn dấu hiệu của nhiều cấu thành tội phạm”của Phan Anh Tuấn, Tạp chí khoa học pháp lý số 02/2001; “Các tội chiếm đoạt tài sản xã hội chủ nghĩa trong luật hình sự Việt Nam”, Luận án tiến sĩ của Trịnh Hồng Dương; “Trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm sở hữu”, Luận án tiến sĩ của Nguyễn Ngọc Chí; “Định tội danh các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt theo Bộ luật hình sự năm 1999”, Luận văn thạc sĩ của Đỗ Ngọc Lợi (Trường Đại học luật TP.HCM, năm 2011); “Định tội danh các tội xâm phạm sức khỏe của người khác theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Tiền Giang”, Luận văn thạc sĩ luật học của Trần Thị Cẩm Thu (Học viện Khoa học xã hội, năm 2016)… Luận văn: Định tội danh từ thực tiễn huyện Cần Giuộc.

Tất cả các công trình nghiên cứu trên đều có giá trị khoa học và thực tiễn cao. Trong đó, có công trình đã đi sâu nghiên cứu những vấn đề lý luận chung về định tội danh và thực tiễn định tội danh, có công trình nghiên cứu sâu sắc và toàn diện về định tội danh đối với một nhóm tội hoặc một tội phạm cụ thể, qua đó làm rõ các đặc trưng pháp lý cũng như phân biệt giữa các tội phạm quy định trong Bộ luật hình sự với nhau; có công trình chỉ nghiên cứu một phần liên quan đến hoạt động định tội danh. Tuy nhiên, trong những công trình đó, có công trình nghiên cứu cách đây khá lâu nên giá trị lý luận và thực tiễn không còn phù hợp với tình hình tội phạm nước ta hiện nay. Ngoài ra, Bộ luật hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017 (sau đây xin được gọi tắt là Bộ luật hình sự năm 2015) đã được ban hành và có hiệu lực từ ngày 01/01/2018, trong đó những quy định về phần chung cũng như phần các tội phạm có nhiều sửa đổi, bổ sung so với quy định trong Bộ luật hình sự năm 1999, sửa đổi, bổ sung năm 2009 (sau đây xin được gọi tắt là Bộ luật hình sự năm 1999). Đặc biệt, theo khảo sát của tác giả, cho đến nay vẫn chưa có công trình khoa học nào được công bố nghiên cứu về định tội danh từ thực tiễn huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An một cách toàn diện và có hệ thống. Chính vì vậy, việc tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện về mặt lý luận định tội danh và thực tiễn định tội danh tại địa bàn huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An là vấn đề rất quan trọng, có ý nghĩa rất lớn trong hoạt động áp dụng pháp luật hình sự.

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

• Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của Luận văn là trên cơ sở nghiên cứu lý luận về định tội danh để phân tích, đánh giá thực tiễn định tội danh tại địa bàn huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An; làm sáng tỏ những khó khăn, vướng mắc, sai lầm trong định tội danh và nguyên nhân của những khó khăn, vướng mắc, sai lầm; từ đó nêu lên các yêu cầu và đưa ra các giải pháp góp phần bảo đảm định tội danh đúng.

• Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, tác giả đặt ra nhiệm vụ nghiên cứu của Luận văn:

• Nghiên cứu, phân tích một số vấn đề lý luận chung về định tội danh như:

Nghiên cứu, phân tích: Khái niệm, các loại, quy trình và ý nghĩa của định tội danh;

Nghiên cứu, phân tích: Cấu thành tội phạm – cơ sở pháp lý của định tội danh, thông qua việc phân tích khái niệm, các loại của cấu thành tội phạm, phân tích định tội danh theo các yếu tố cấu thành tội phạm và định tội danh trong một số trường hợp đặc biệt như chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt, tái phạm, tái phạm nguy hiểm và đồng phạm.

• Đánh giá thực tiễn định tội danh tại địa bàn huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An; làm sáng tỏ những khó khăn, vướng mắc, sai lầm và chỉ ra nguyên nhân của khó khăn, vướng mắc, sai lầm trong thực tiễn định tội danh;
• Đưa ra các yêu cầu và giải pháp bảo đảm định tội danh đúng.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Luận văn: Định tội danh từ thực tiễn huyện Cần Giuộc.

• Đối tượng nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận chung về định tội danh, quy định của pháp luật hình sự và thực tiễn định tội danh tại địa bàn huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An thông qua các số liệu và các bản án hình sự đã xét xử của Tòa án nhân dân huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An.

• Phạm vi nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu và đánh giá thực tiễn định tội danh trên địa bàn huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An căn cứ vào các bản án, hồ sơ vụ án và các báo cáo, số liệu thực tế được thu thập từ Tòa án nhân dân huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An trong khoảng thời gian 07 năm từ năm 2011 đến năm 2017.

5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

• Cơ sở lý luận

Luận văn được nghiên cứu trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác – Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm, đường lối của Đảng cộng sản Việt Nam, pháp luật của Nhà nước về đấu tranh, phòng chống tội phạm. Ngoài ra, luận văn còn nghiên cứu trên cơ sở lý luận về định tội danh của các nhà khoa học luật hình sự.

• Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu: Phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp thống kê, phương pháp so sánh, phương pháp khảo sát thực tiễn, phương pháp tham khảo chuyên gia và một số phương pháp khác.

6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

• Ý nghĩa lý luận Luận văn: Định tội danh từ thực tiễn huyện Cần Giuộc.

Kết quả nghiên cứu của Luận văn góp phần hệ thống hóa những cơ sở lý luận chung về định tội danh; góp phần xây dựng và hoàn thiện pháp luật hình sự trên cơ sở đánh giá thực tiễn hoạt động định tội danh cũng như qua việc đưa ra các giải pháp bảo đảm định tội danh đúng.

• Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu của Luận văn có thể được sử dụng trong thực tiễn định tội danh, nâng cao hiệu quả công tác điều tra, truy tố, xét xử các vụ án hình sự trên địa bàn huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An nói riêng, các địa phương khác nói chung. Ngoài ra, Luận văn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo, nghiên cứu, học tập và giảng dạy.

7. Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung Luận văn gồm 03 chương như sau:

• Chương 1. Những vấn đề lý luận về định tội danh.
• Chương 2. Thực tiễn định tội danh tại huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An.
• Chương 3. Các yêu cầu và giải pháp bảo đảm định tội danh đúng.

Chương 1 Những vấn đề lý luận về định tội danh

1.1. Khái niệm, các loại, quy trình và ý nghĩa của định tội danh

1.1.1 Khái niệm định tội danh

Hiện nay, trong khoa học hình sự Việt Nam, có nhiều quan điểm về khái niệm định tội danh, điển hình một số quan điểm sau:

Quan điểm thứ nhất cho rằng: “Định tội danh là việc xác nhận về mặt pháp lý sự phù hợp giữa các dấu hiệu của hành vi nguy hiểm cho xã hội cụ thể đã được thực hiện với các yếu tố cấu thành tội phạm cụ thể tương ứng được quy định trong Bộ luật hình sự” [1, tr.5]. Luận văn: Định tội danh từ thực tiễn huyện Cần Giuộc.

Quan điểm thứ hai cho rằng: “Định tội danh là việc xác định và ghi nhận về mặt pháp lý sự phù hợp chính xác giữa các dấu hiệu của hành vi phạm tội cụ thể đã được thực hiện với các dấu hiệu của cấu thành tội phạm đã được quy định trong quy phạm pháp luật hình sự” [36, tr.9,10].

Quan điểm thứ ba cho rằng: “Định tội danh là quá trình nhận thức lý luận có tính logic, là dạng của hoạt động thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự cũng như pháp luật tố tụng hình sự và được tiến hành trên cơ sở các chứng cứ, các tài liệu thu thập được và các tình tiết thực tế của vụ án hình sự để xác định sự phù hợp giữa các dấu hiệu của hành vi nguy hiểm cho xã hội được thực hiện với các dấu hiệu của Cấu thành tội phạm tương ứng do luật hình sự quy định nhằm đạt được sự thật khách quan, tức là đưa ra sự đánh giá chính xác tội phạm về mặt pháp lý hình sự, làm tiền đề cho việc cá thể hóa và phân hóa Trách nhiệm hình sự một cách công minh, có căn cứ và đúng pháp luật” [7, tr.716].

Quan điểm thứ tư cho rằng: “Định tội danh là thuật ngữ dùng để chỉ hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng có thẩm quyền trong tố tụng hình sự nhằm đối chiếu sự phù hợp giữa các dấu hiệu thực tế của cấu thành tội phạm với các dấu hiệu pháp lý của cấu thành tội phạm được mô tả trong Bộ luật hình sự, để giải quyết vụ án hình sự bằng việc ra kết luận bằng văn bản áp dụng pháp luật” [17, tr.10].

Quan điểm thứ năm cho rằng: “Định tội danh là hoạt động thực tiễn của các cơ quan tiến hành tố tụng (Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án) và một số cơ quan khác có thẩm quyền theo quy định của pháp luật để xác định một người có phạm tội không, nếu phạm tội thì đó là tội gì, theo điều luật nào của Bộ luật hình sự hay nói cách khác đây là quá trình xác định tên tội cho hành vi nguy hiểm đã thực hiện” [16, tr.9].

Như vậy, có nhiều quan điểm về khái niệm định tội danh do cách tiếp cận và mục đích nghiên cứu khác nhau nên có các quan điểm khác nhau. Mặc dù vậy, các quan điểm đều có điểm chung, thống nhất ở chỗ định tội danh về bản chất là đối chiếu, so sánh và xác định sự phù hợp giữa các dấu hiệu của hành vi nguy hiểm cho xã hội được thực hiện với các dấu hiệu của Cấu thành tội phạm tương ứng quy định trong Bộ luật hình sự.

Tiếp thu những yếu tố hợp lý trong các quan điểm nêu trên, có thể đưa ra khái niệm: Định tội danh là một dạng của hoạt động thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự, pháp luật tố tụng hình sự, được tiến hành trên cơ sở các chứng cứ, các tài liệu được thu thập theo quy định của pháp luật và các tình tiết thực tế của vụ án để xác định sự phù hợp giữa các dấu hiệu của hành vi nguy hiểm cho xã hội đã được thực hiện với các dấu hiệu của Cấu thành tội phạm tương ứng do luật hình sự quy định và kết luận hành vi nguy hiểm cho xã hội đó có phạm tội hay không, nếu có thì phạm tội gì, theo điểm khoản điều luật nào của Bộ luật hình sự.

1.1.2 Các loại định tội danh Luận văn: Định tội danh từ thực tiễn huyện Cần Giuộc.

Qua nghiên cứu lý luận cũng như từ thực tiễn thấy rằng, định tội danh thường do các chủ thể là cơ quan tiến hành tố tụng tiến hành gồm: Cơ quan điều tra, VKS, Tòa án và một số cơ quan khác được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra như Bộ đội biên phòng, Hải quan, Kiểm lâm… Ngoài ra, các cán bộ khoa học, tác giả các bài viết, bài báo, giảng viên, sinh viên luật hay bất kỳ một người nào quan tâm, có kiến thức pháp luật cũng có thể tiến hành định tội danh. Tuy nhiên, hậu quả pháp lý của hai nhóm chủ thể định tội danh này khác nhau. Cụ thể, định tội danh do cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện là cơ sở khởi tố vụ án, khởi tố bị can, để bắt đầu quá trình điều tra, truy tố và xét xử vụ án hình sự, còn định tội danh do các chủ thể khác chỉ là sự thể hiện ý kiến cá nhân, quan điểm pháp lý nhưng nó có ý nghĩa quan trọng trong quá trình nghiên cứu pháp luật. Do đó, căn cứ vào chủ thể tiến hành định tội danh và hậu quả của việc định tội danh, người ta phân thành hai loại định tội danh: định tội danh chính thức và định tội danh không chính thức.

• Định tội danh chính thức

Định tội danh chính thức là hoạt động định tội danh trong một vụ án hình sự cụ thể, là sự đánh giá chính thức của Nhà nước về tính chất pháp lý hình sự về hành vi phạm tội cụ thể do các cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện. Như vậy, chủ thể định tội danh chính thức là các cơ quan tiến hành tố tụng gồm: Cơ quan điều tra, VKS, Tòa án mà trực tiếp là Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân. Luận văn: Định tội danh từ thực tiễn huyện Cần Giuộc.

Về hậu quả pháp lý của định tội danh chính thức là làm phát sinh quyền và nghĩa vụ giữa người hoặc pháp nhân thương mại thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội với các cơ quan tiến hành tố tụng theo quy định của pháp luật thông qua các quyết định như khởi tố vụ án, khởi tố bị can, kết luật điều tra, cáo trạng, bản án…

• Định tội danh không chính thức

Định tội danh không chính thức là sự đánh giá về mặt pháp lý của các chủ thể khác nhau như cán bộ khoa học, luật gia, tác giả các bài viết, bài báo, giảng viên, sinh viên luật…thể hiện quan điểm khoa học, nhận thức của mình đối với một hành vi phạm tội trên thực tế. Như vậy, đối với định tội danh không chính thức thì chủ thể định tội danh là các cán bộ khoa học, luật gia, tác giả các bài viết, bài báo, giảng viên, sinh viên luật hay bất kỳ một người nào quan tâm, nghiên cứu vụ án cụ thể.

Về hậu quả pháp lý của định tội danh không chính thức là không làm phát sinh quyền và nghĩa vụ giữa người hoặc pháp nhân thương mại thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội với các cơ quan tiến hành tố tụng trong quan hệ pháp luật hình sự, nhưng có ý nghĩa quan trọng trong quá trình nghiên cứu pháp luật, là một phương pháp nhận thức luật pháp, góp phần tạo thành dư luận xã hội về pháp luật, là cơ sở để kiến nghị hoàn thiện và phát triển khoa học luật hình sự.

Việc phân loại nêu trên chỉ có tính chất tương đối bởi cả định tội danh chính thức và định tội danh không chính thức đều là sự lựa chọn, so sánh, đối chiếu, nhằm xác định sự phù hợp giữa các dấu hiệu của hành vi phạm tội cụ thể đã được thực hiện với các dấu hiệu cấu thành tội phạm được quy định trong luật hình sự.

1.1.3 Quy trình định tội danh Luận văn: Định tội danh từ thực tiễn huyện Cần Giuộc.

Định tội danh là một quá trình nhận thức logic, là một dạng của hoạt động thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự, do đó để bảo đảm định tội danh đúng việc định tội danh cần tiến hành theo trình tự nhất định, gồm các bước:

• Bước 1: Xác định các tình tiết thực tế của vụ án

Đây là bước rất quan trọng trong định tội danh, vì sự thật đã xảy ra như thế nào sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả của định tội danh. Cho nên, trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, các cơ quan tiến hành tố tụng (CQĐT, VKS, Tòa án và một số cơ quan khác được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra theo quy định tại Điều 164 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 như Bộ đội biên phòng, Hải quan, Kiểm lâm..) tiến hành thu thập và làm rõ tất cả các tình tiết liên quan đến vụ án một cách khách quan bằng các biện pháp được quy định trong Bộ luật tố tụng hình sự.

Để xác định sự thật khách quan của vụ án, khi tiến hành điều tra, truy tố và xét xử phải đảm bảo vô tư, không suy diễn, không định kiến, phải dựa vào các chứng cứ đã thu thập hợp pháp và kiểm tra, phân tích, đánh giá theo quy định của pháp luật. Việc thu thập các tình tiết của vụ án phải đầy đủ, toàn diện, trung thực, chính xác, khách quan và khoa học. Mỗi tình tiết của vụ án phải được kiểm tra, phân tích, đánh giá độc lập, phải đặt nó trong hoàn cảnh cụ thể, sau đó đặt trong mối quan hệ với các tình tiết khác, trong cả quá trình diễn biến sự việc xảy ra. Sau đó, rút ra kết luận khái quát tổng hợp chung và làm rõ chứng cứ xác định có tội, chứng cứ xác định không có tội, tình tiết tăng nặng, tình tiết giảm nhẹ Trách nhiệm hình sự của người hoặc pháp nhân thương mại thực hiện hành vi phạm tội. Đây cũng là một trong những nguyên tắc quan trọng nhất được quy định tại Điều 15 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015, nguyên tắc xác định sự thật của vụ án.

• Bước 2: Nhận thức đúng nội dung của các quy định trong Bộ luật hình sự

Đây là bước có ý nghĩa rất lớn trong định tội danh. Mặc dù, khi ban hành Bộ luật hình sự, nhà làm luật đã đánh giá một cách toàn diện tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của các hành vi tương ứng, quy định chế tài áp dụng đối với từng loại hành vi cũng như hiệu quả đạt được khi áp dụng các chế tài. Nhưng đời sống xã hội đa dạng, muôn màu muôn vẻ, nên các quy phạm pháp luật không phản ánh được hết toàn bộ mà chỉ phản ánh những nét đặc trưng, cơ bản, phổ biến, với tính chất là các dấu hiệu bắt buộc của Cấu thành tội phạm cụ thể. Đồng thời, từ thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự cho thấy còn nhiều khó khăn, vướng mắc về định tội danh và quyết định hình phạt. Ví dụ như nhiều Cấu thành tội phạm ranh giới giữa chúng rất khó xác định, chẳng hạn có nhiều trường hợp ranh giới giữa tội giết người với tội cố ý gây thương tích dẫn đến chết người rất mong manh; ranh giới để xác định là tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản hay chỉ là vi phạm trong giao dịch dân sự; khó khăn hoặc có khả năng dẫn đến tình trạng tùy nghi khi quyết định hình phạt trong trường hợp người phạm tội có nhiều tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ Trách nhiệm hình sự. Do đó, để thực hiện tốt bước 2, yêu cầu đầu tiên đó chính là sự hoàn thiện của Bộ luật hình sự.

Bản chất của định tội danh là tìm kiếm sự đồng nhất, sự phù hợp của các dấu hiệu hành vi nguy hiểm cho xã hội được thực hiện với các dấu hiệu tương ứng của tội phạm đó được quy định trong Bộ luật hình sự, để xác định hành vi nguy hiểm cho xã hội đã thực hiện có phải là tội phạm hay không, nếu có thì là loại tội phạm nào, được quy định tại khoản, điểm nào của điều luật được áp dụng. Đặc biệt, khi định tội danh phải viện dẫn chính xác đến khoản điểm điều luật cụ thể ở phần các tội phạm được quy định trong Bộ luật hình sự, đồng thời còn phải viện dẫn đầy đủ các quy định liên quan của phần chung trong Bộ luật hình sự như điều luật về chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt, đồng phạm, Trách nhiệm hình sự của người dưới 18 tuổi…mới có thể đánh giá đúng tính chất, mức độ nguy hiểm do hành vi phạm tội gây ra. Do đó, để định tội danh đúng, đòi hỏi người định tội danh phải có trình độ pháp lý chuyên sâu, có sự hiểu biết và nhận thức đúng đắn, sâu sắc về các quy định của Bộ luật hình sự bao gồm những quy định về phần chung, phần các tội phạm cụ thể, các văn bản hướng dẫn áp dụng Bộ luật hình sự, đặc biệt là nắm vững nội dung và các dấu hiệu của Cấu thành tội phạm.

• Bước 3: Xác định mối quan hệ giữa các dấu hiệu thực tế và các dấu hiệu được quy định trong luật, trên cơ sở đó rút ra kết luận. Luận văn: Định tội danh từ thực tiễn huyện Cần Giuộc.

Đây là bước quan trọng nhất của quá trình định tội danh. Các dấu hiệu của tội phạm được quy định trong luật và các tình tiết thực tế của vụ án là hai nhóm hiện tượng được hợp nhất, thống nhất trong quá trình định tội danh. Do đó, để định tội danh đúng, sau khi xác định sự thật khách quan của vụ án và tìm hiểu, phân tích các quy phạm pháp luật hình sự để nhận thức đúng đắn, sâu sắc nội dung của nó nhằm lựa chọn đúng quy phạm pháp luật hình sự tương ứng. Người định tội danh sẽ tiến hành kiểm tra, đối chiếu, so sánh lại để xác định sự phù hợp, chính xác giữa hành vi nguy hiểm cho xã hội đã thực hiện với các dấu hiệu Cấu thành tội phạm được quy định trong luật đã lựa chọn. Nếu thấy các tình tiết của hành vi đã thực hiện hoàn toàn phù hợp với các dấu hiệu của một tội phạm cụ thể thì kết luận hành vi đã thực hiện phạm tội đó. Nếu không phù hợp thì phải xem xét lại hành vi đó có thỏa mãn dấu hiệu của tội khác hay là không phạm tội.

Khi kiểm tra, đối chiếu, so sánh sự phù hợp giữa hành vi nguy hiểm cho xã hội đã thực hiện với Cấu thành tội phạm được quy định trong luật hình sự, người định tội danh phải kiểm tra từng hành vi mà chủ thể của tội phạm đã thực hiện; kiểm tra vai trò của từng chủ thể trong vụ án có đồng phạm; kiểm tra, đối chiếu, so sánh với Cấu thành tội phạm cụ thể nào được lựa chọn (cấu thành cơ bản, cấu thành tăng nặng, cấu thành giảm nhẹ) trên cơ sở các yếu tố Cấu thành tội phạm.

Như vậy, định tội danh phải trãi qua ba bước nêu trên, trong đó, bước 1 và bước 2 là tiền đề cần thiết, còn bước 3 là quyết định. Thực hiện tốt ba bước trên sẽ đảm bảo cho việc định tội danh đúng. Tuy nhiên, sự phân chia các bước này chỉ mang tính tương đối, vì có nhiều trường hợp các bước phải được thực hiện đồng thời, không thể tách rời một cách rõ ràng, độc lập.

1.1.4 Ý nghĩa của định tội danh

Định tội danh là một trong những giai đoạn cơ bản và quan trọng nhất của quá trình áp dụng các quy phạm pháp luật hình sự, do đó định tội danh có ý nghĩa rất lớn sau: Luận văn: Định tội danh từ thực tiễn huyện Cần Giuộc.

BLHS là hình thức thể hiện ý chí của Nhà nước, của nhân dân ta đối với vấn đề đấu tranh, phòng chống tình hình tội phạm. Còn bản chất của định tội danh là tìm sự giống nhau giữa các dấu hiệu của một hành vi nguy hiểm cho xã hội đã thực hiện với các dấu hiệu tương ứng về tội phạm cụ thể được quy định trong Bộ luật hình sự, như vậy Bộ luật hình sự là cơ sở pháp lý của định tội danh. Vì vậy, khi định tội danh chúng ta phải tuân thủ nghiêm chỉnh các quy định của Bộ luật hình sự, đây là điều kiện cần thiết và quan trọng của việc thực hiện ý chí, chính sách Nhà nước, của nhân dân ta nhằm khắc phục tình hình tội phạm. Do đó, “Định tội danh đúng là một biểu hiện của việc thực hiện đúng biện pháp chính trị, thực thi đúng chính trị, thực thi đúng ý chí của nhân dân đã được thể hiện trong luật, bảo vệ có hiệu quả các lợi ích của xã hội, của Nhà nước và của con người, của công dân” [36, tr.29].

Nhà nước ta là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân, điều này được ghi nhận ngay tại Điều 2 Hiến pháp năm 2013, do đó định tội danh đúng là một trong những nhân tố quan trọng trong việc xây dựng và bảo vệ nhà nước pháp quyền thành công. Bởi lẽ, định tội danh đúng đảm bảo thực hiện đúng một số các nguyên tắc tiến bộ của nhà nước pháp quyền như: nguyên tắc pháp chế, nguyên tắc bình đẳng trước luật hình sự, nguyên tắc công minh, nguyên tắc nhân đạo, nguyên tắc dân chủ, nguyên tắc không tránh khỏi trách nhiệm, nguyên tắc trách nhiệm do lỗi, nguyên tắc trách nhiệm cá nhân.

Định tội danh đúng có ý nghĩa quyết định trong vụ án hình sự, vì: để có cơ sở truy cứu Trách nhiệm hình sự đối với một người hoặc pháp nhân thương mại thì phải xác định người hoặc pháp nhân thương mại đó đã thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, hành vi đó phạm tội gì, được quy định tại điểm, khoản, điều luật nào của Bộ luật hình sự; là tiền đề cho việc xác định khung hình phạt và quyết định hình phạt tương xứng đối với mọi tội phạm cũng như đối với mọi người hoặc pháp nhân thương mại phạm tội, đảm bảo cho việc phân hóa Trách nhiệm hình sự và cá thể hóa hình phạt, đảm bảo xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không làm oan người vô tội, không bỏ lột tội phạm.

Định tội danh đúng là cơ sở để áp dụng chính xác các quy định của pháp luật tố tụng hình sự về khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can, thẩm quyền điều tra, truy tố, xét xử, thời hạn điều tra, truy tố, xét xử, áp dụng các biện pháp ngăn chặn, trả hồ sơ để điều tra bổ sung, quyền bào chữa của bị can, bị cáo.., qua đó góp phần bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, quyền con người trong lĩnh vực tư pháp hình sự.

Và ngược lại, định tội sanh sai sẽ dẫn đến nhiều hậu quả tiêu cực như quyết định hình phạt không đúng, không tương xứng với tính chất, mức độ của hành vi nguy hiểm cho xã hội gây ra, truy cứu Trách nhiệm hình sự không đúng người, không đúng tội, bỏ lột tội phạm, không đúng về thẩm quyền điều tra, truy tố, xét xử, áp dụng không đúng các biện pháp ngăn chặn, xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, quyền của con người, làm giảm uy tín của các cơ quan hoạt động tư pháp, làm giảm niềm tin của người dân đối với pháp luật, đối với các quyết định, bản án của Tòa án, làm giảm hiệu quả công cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm.

1.2. Cấu thành tội phạm – cơ sở pháp lý của định tội danh Luận văn: Định tội danh từ thực tiễn huyện Cần Giuộc.

1.2.1 Khái niệm cấu thành tội phạm

Xét về mặt cấu trúc, tội phạm có đặc điểm chung là đều được hợp thành bởi những yếu tố nhất định và theo khoa học luật hình sự Việt Nam những yếu tố đó gồm khách thể, mặt khách quan, chủ thể và mặt chủ quan của tội phạm. Mỗi yếu tố của tội phạm đều có ý nghĩa nhất định trong việc xác định tội phạm nên một hành vi không thể bị coi là tội phạm nếu như thiếu một trong những yếu tố đó. Tuy nhiên, giữa các yếu tố của tội phạm có mối liên hệ mật thiết với nhau và tổng hợp lại cùng quyết định tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của tội phạm.

Các trường hợp phạm tội cụ thể của loại tội nhất định đều có những nội dung biểu hiện giống nhau ở cả bốn yếu tố của tội phạm. Đây là những dấu hiệu chung, đặc trưng của loại tội phạm đó và tổng hợp những dấu hiệu này chính là cấu thành tội phạm. Như vậy, “Cấu thành tội phạm là tổng hợp những dấu hiệu chung có tính đặc trưng cho loại tội phạm cụ thể được quy định trong luật hình sự” [32, tr.53].

Theo như Giáo sư.Tiến sĩ.Võ Khánh Vinh “Cấu thành tội phạm là cơ sở pháp lý duy nhất của việc định tội danh, là mô hình pháp lý có các dấu hiệu cần và đủ để truy cứu trách nhiệm hình sự” [36, tr.68]. Cấu thành tội phạm là hệ thống các dấu hiệu cần và đủ đặc trưng cho từng tội phạm cụ thể được quy định trong Bộ luật hình sự. Nó gồm những dấu hiệu cần vì nếu thiếu một trong những dấu hiệu đó thì Cấu thành tội phạm không được xác định, đồng thời cũng là dấu hiệu đủ vì nó đã được xác định và có đủ cơ sở để phân biệt một Cấu thành tội phạm cụ thể này với Cấu thành tội phạm khác. Cấu thành tội phạm là khái niệm pháp lý của loại tội phạm cụ thể và là sự mô tả khái quát, đặc trưng, trừu tượng mang tính khoa học, là mô hình pháp lý chung nhất của loại tội phạm nhất định trong Bộ luật hình sự. Cấu thành tội phạm là cơ sở pháp lý để người áp dụng pháp luật đối chiếu, so sánh, nhằm xác định sự phù hợp giữa các dấu hiệu của hành vi nguy hiểm cho xã hội đã được thực hiện với các dấu hiệu của Cấu thành tội phạm tương ứng do Bộ luật hình sự quy định và kết luận hành vi đó có phạm tội hay không, nếu có thì phạm tội gì.

Quá trình xây dựng Cấu thành tội phạm là quá trình khái quát hóa thực tiễn đa dạng về biểu hiện của một loại tội phạm từ đó rút ra những dấu hiệu chung, đặc trưng của một loại tội phạm và quy định trong luật hình sự. Còn tội phạm là hiện tượng xã hội diễn ra bên ngoài, được thực hiện trong những điều kiện nhất định và chịu sự chi phối của những đặc điểm của chủ thể thực hiện. Như vậy, thực tiễn là cơ sở để xây dựng Cấu thành tội phạm của các loại tội phạm cụ thể, còn Cấu thành tội phạm là cơ sở pháp lý cho việc định tội danh và mối quan hệ giữa tội phạm với Cấu thành tội phạm là quan hệ giữa hiện tượng với khái niệm, giữa nội dung và hình thức của tội phạm. Luận văn: Định tội danh từ thực tiễn huyện Cần Giuộc.

Mỗi yếu tố của tội phạm bao gồm nhiều dấu hiệu nhưng không phải trong bất kỳ Cấu thành tội phạm cụ thể nào đều có tất cả các dấu hiệu. Tùy thuộc vào việc các dấu hiệu đó bắt buộc phải có trong mọi Cấu thành tội phạm hay không mà được chia thành hai nhóm:

Nhóm dấu hiệu bắt buộc: là những dấu hiệu phải có trong bất kỳ Cấu thành tội phạm cụ thể, gồm: quan hệ xã hội bị tội phạm xâm hại thuộc khách thể của tội phạm, hành vi nguy hiểm cho xã hội thuộc mặt khách quan của tội phạm, lỗi thuộc mặt chủ quan của tội phạm, năng lực Trách nhiệm hình sự thuộc mặt chủ thể của tội phạm.

Nhóm dấu hiệu không bắt buộc: là những dấu hiệu không buộc phải có trong mọi Cấu thành tội phạm, có thể có trong cấu thành của tội phạm này nhưng không có trong cấu thành của tội phạm khác như hậu quả nguy hiểm cho xã hội thuộc mặt khách quan của tội phạm, mục đích, động cơ phạm tội thuộc mặt chủ quan của tội phạm.

Do đó, Cấu thành tội phạm có ý nghĩa rất quan trọng và là cơ sở pháp lý của định tội danh, vì để định tội danh đúng thì người định tội danh phải xác định đúng sự phù hợp giữa các dấu hiệu hành vi nguy hiểm cho xã hội nhất định nào đó được thực hiện với các dấu hiệu của Cấu thành tội phạm tương ứng quy định trong Bộ luật hình sự. Như vậy, với sự phân tích trên, khẳng định rằng ngoài Cấu thành tội phạm thì Bộ luật hình sự là cơ sở pháp lý trực tiếp của định tội danh. Vì để xác định một hành vi nguy hiểm cho xã hội đã được thực hiện là tội phạm hay không, người định tội danh phải căn cứ vào những quy định trong phần chung và phần các tội được quy định trong Bộ luật hình sự. Ví dụ, cơ sở pháp lý của định tội danh tội vô ý làm chết người là Điều 128 của Bộ luật hình sự năm 2015 và các quy định khác có liên quan tại phần chung của Bộ luật hình sự năm 2015. Ngoài ra, người định tội còn phải căn cứ vào những văn bản hướng dẫn áp dụng Bộ luật hình sự. Và cơ sở pháp lý về hình thức của định tội danh là Bộ luật tố tụng hình sự, quy định về trình tự thủ tục tố tụng giải quyết vụ án hình sự từ giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử và là cơ sở của việc định tội danh.

1.2.2 Phân loại cấu thành tội phạm Luận văn: Định tội danh từ thực tiễn huyện Cần Giuộc.

Trong thực tiễn các trường hợp phạm tội xảy ra hết sức đa dạng, phong phú và để có sự phân hóa trong xử lý đối với các trường hợp phạm tội, nhà làm luật phải xây dựng các Cấu thành tội phạm khác nhau. Như vậy, phân loại Cấu thành tội phạm nghĩa là phân chia Cấu thành tội phạm thành những dạng khác nhau dựa trên các căn cứ khác nhau tùy thuộc vào mục đích phân loại nhằm đảm bảo cho việc định tội danh đúng và quyết định hình phạt chính xác. Thông thường việc phân loại Cấu thành tội phạm được căn cứ vào mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội và đặc điểm cấu trúc của Cấu thành tội phạm.

Phân loại theo mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội Căn cứ vào mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội và vai trò của nó đối với việc áp dụng pháp luật hình sự, Cấu thành tội phạm được phân thành ba loại: Cấu thành tội phạm cơ bản, Cấu thành tội phạm tăng nặng và Cấu thành tội phạm giảm nhẹ.

CTTP cơ bản là cấu thành chỉ có dấu hiệu định tội, thể hiện các đặc trưng cho mỗi tội phạm cụ thể và là căn cứ để phân biệt tội phạm này với tội phạm khác. Ví dụ: Cấu thành tội phạm được quy định tại khoản 1 Điều 170 Bộ luật hình sự năm 2015 là Cấu thành tội phạm cơ bản của tội cưỡng đoạt tài sản.

CTTP tăng nặng là cấu thành cơ bản có thêm một hay nhiều tình tiết định khung tăng nặng mà chúng làm tính chất và mức độ nguy hiểm của tội phạm tăng lên một cách đáng kể. Ví dụ: Cấu thành tội phạm được quy định tại điểm b khoản 2 Điều 170 Bộ luật hình sự năm 2015 “Có tính chất chuyên nghiệp” là Cấu thành tội phạm tăng nặng của tội cưỡng đoạt tài sản.

CTTP giảm nhẹ là cấu thành cơ bản có thêm một hay nhiều tình tiết định khung giảm nhẹ mà chúng làm tính chất và mức độ nguy hiểm của tội phạm giảm một cách đáng kể. Ví dụ: Cấu thành tội phạm quy định khoản 2 Điều 119 Bộ luật hình sự năm 2015 “Phạm tội trong trường hợp ít nghiêm trọng” là Cấu thành tội phạm giảm nhẹ của tội chống phá cơ sở giam giữ.

Mỗi loại tội phạm có một Cấu thành tội phạm cơ bản, ngoài ra có thể có một hoặc nhiều Cấu thành tội phạm tăng nặng hay giảm nhẹ. Trong đó, Cấu thành tội phạm cơ bản là cơ sở để xác định Cấu thành tội phạm tăng nặng hay giảm nhẹ. Để xác định một hành vi phạm tội có Cấu thành tội phạm tăng nặng hoặc giảm nhẹ, trước hết cần xác định hành vi đó có thỏa mãn các dấu hiệu của Cấu thành tội phạm cơ bản hay không. Luận văn: Định tội danh từ thực tiễn huyện Cần Giuộc.

Sự phân loại Cấu thành tội phạm này là cơ sở để phân hóa Trách nhiệm hình sự dựa vào sự phân biệt các mức độ nguy hiểm khác nhau của các trường hợp phạm tội của một loại tội phạm, là cơ sở của việc định tội danh và quyết định hình phạt.

• Phân loại theo đặc điểm cấu trúc của Cấu thành tội phạm

Căn cứ vào đặc điểm cấu trúc của Cấu thành tội phạm, Cấu thành tội phạm được phân thành hai loại: Cấu thành tội phạm vật chất: là Cấu thành tội phạm mà nội dung mặt khách quan các dấu hiệu hành vi, hậu quả, mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả là dấu hiệu bắt buộc phải được mô tả trong quy phạm pháp luật. Đối với tội phạm có cấu thành vật chất được coi là hoàn thành khi hành vi nguy hiểm cho xã hội đã gây ra hậu quả nhất định. Ví dụ: Cấu thành tội phạm tội vô ý làm chết người tại Điều 128 Bộ luật hình sự năm 2015 là Cấu thành tội phạm vật chất.

CTTP hình thức: là Cấu thành tội phạm trong đó không mô tả dấu hiệu hậu quả của hành vi nguy hiểm cho xã hội. Những tội phạm có cấu thành hình thức là những tội phạm chỉ cần mô tả dấu hiệu hành vi nguy hiểm cho xã hội cũng thể hiện tính nguy hiểm cho xã hội. Do đó, đối với tội phạm có cấu thành hình thức được coi là hoàn thành khi hành vi nguy hiểm cho xã hội đã được thực hiện. Ví dụ: Cấu thành tội phạm tội cướp tài sản quy định tại Điều 168 Bộ luật hình sự năm 2015 là Cấu thành tội phạm hình thức.

Sự phân loại Cấu thành tội phạm vật chất hay Cấu thành tội phạm hình thức này là cơ sở để xác định thời điểm hoàn thành tội phạm, phụ thuộc vào việc xác định này sẽ có các mức độ xử lý khác nhau đối với các tội phạm có cấu trúc khác nhau.

Ngoài hai cách phân loại căn cứ vào mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội và đặc điểm cấu trúc của Cấu thành tội phạm, còn có một số cách phân loại Cấu thành tội phạm khác như: Căn cứ vào phương thức mô tả khách thể bị xâm hại trong Cấu thành tội phạm được chia thành Cấu thành tội phạm đơn giản và Cấu thành tội phạm ghép (phức tạp); Căn cứ vào sự mô tả của các Cấu thành tội phạm quy định trong Bộ luật hình sự được chia thành Cấu thành tội phạm với các dấu hiệu cụ thể và Cấu thành tội phạm với các dấu hiệu có tính chất đánh giá.

1.2.3 Định tội danh theo các yếu tố Cấu thành tội phạm Luận văn: Định tội danh từ thực tiễn huyện Cần Giuộc.

Định tội danh là quá trình nhận thức logic, là quá trình kiểm tra, so sánh sự phù hợp giữa hành vi nguy hiểm đã được thực hiện với các dấu hiệu Cấu thành tội phạm tương ứng quy định trong Bộ luật hình sự. Tội phạm là một thể thống nhất, được cấu thành từ bốn yếu tố: khách thể, mặt khách quan, chủ thể và mặt chủ quan của tội phạm. Bốn yếu tố này tồn tại không tách rời nhau nhưng có thể phân chia được trong tư duy và nghiên cứu độc lập tương đối trong mối quan hệ với các yếu tố khác. Do đó, khi định tội danh có thể tiến hành theo từng nhóm các yếu tố của Cấu thành tội phạm. Cụ thể:

• Định tội danh theo khách thể của tội phạm

Bất kỳ hoạt động nào của con người cũng nhằm vào những khách thể cụ thể, tồn tại ngoài ý thức, độc lập với ý thức của chủ thể và hoạt động phạm tội cũng vậy. Nhưng điều khác nhau cơ bản đó là hoạt động phạm tội không phải là để cải biến mà gây thiệt hại cho chính khách thể và những khách thể đó được luật hình sự bảo vệ. Như vậy, khách thể của tội phạm là quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ và bị tội phạm xâm hại [32, tr.62]. Khách thể của tội phạm là một yếu tố không thể thiếu trong bất kỳ một tội phạm nào và có vai trò rất lớn trong định tội danh. Trong khoa học hình sự Việt Nam, khách thể của tội phạm được phân thành ba loại sau:

Khách thể chung của tội phạm là tổng hợp các quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ khỏi sự xâm hại của tội phạm [32, tr.65]. Đó là: độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm quyền con người, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân. Bất kỳ một hành vi phạm tội nào cũng đều xâm hại đến khách thể chung. Căn cứ vào khách thể chung, người định tội danh xác định người hoặc pháp nhân thương mại thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội có phạm tội hay không.

Khách thể loại của tội phạm là nhóm quan hệ xã hội có cùng tính chất được nhóm các quy phạm pháp luật hình sự bảo vệ khỏi sự xâm hại của nhóm tội phạm [32, tr. 65]. Bất kỳ một tội phạm cụ thể nào cũng đều xâm phạm đến khách thể loại. Căn cứ vào khách thể loại, người định tội danh xác định hành vi phạm tội được quy định ở chương nào của Bộ luật hình sự và là cơ sở để tiến hành bước tiếp theo đó là xác định Cấu thành tội phạm cụ thể tương ứng với hành vi phạm tội.

Khách thể trực tiếp của tội phạm là quan hệ xã hội cụ thể được pháp luật hình sự bảo vệ và bị một tội phạm cụ thể trực tiếp xâm hại [32, tr.66]. Tất cả các tội phạm đều có khách thể trực tiếp, là yếu tố thể hiện đầy đủ bản chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi. Thông thường, mỗi tội phạm chỉ có một khách thể trực tiếp, ví dụ như tội trộm cắp tài sản. Tuy nhiên, một số tội phạm có nhiều khách thể trực tiếp, trong đó có một khách thể trực tiếp được coi là khách thể trực tiếp chính căn cứ vào mục đích của người hoặc pháp nhân thương mại phạm tội, tầm quan trọng của khách thể được bảo vệ, ví dụ như tội cướp tài sản. Căn cứ vào khách thể trực tiếp, người định tội danh xác định được Cấu thành tội phạm cụ thể tương ứng với các dấu hiệu của hành vi phạm tội được thực hiện và là căn cứ để truy cứu Trách nhiệm hình sự đối với người hoặc pháp nhân thương mại phạm tội.

Như vậy, định tội danh theo khách thể của tội phạm, qua việc xác định đúng ba loại khách thể nêu trên, người định tội danh sẽ xác định được hành vi nguy hiểm cho xã hội đã được thực hiện có phải là tội phạm hay không, nếu là tội phạm thì nó thuộc loại tội nào và cụ thể là tội gì để tìm điều luật tương ứng trong phần các tội phạm của Bộ luật hình sự áp dụng đối với người hoặc pháp nhân thương mại phạm tội. Luận văn: Định tội danh từ thực tiễn huyện Cần Giuộc.

Để gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại cho các quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ thì hành vi phạm tội phải tác động lên đối tượng của tội phạm. Do đó, khi định tội danh cần phân biệt khách thể của tội phạm với đối tượng tác động của tội phạm. “Đối tượng tác động của tội phạm là những vật thể cụ thể thuộc giới vật chất mà hành vi nguy hiểm cho xã hội của người phạm tội hướng tới” [36, tr.101]. Đối tượng tác động của tội phạm thường được quy định trong phần quy định của quy phạm pháp luật hình sự. Giữa khách thể của tội phạm và đối tượng tác động của tội phạm có mối quan hệ mật thiết với nhau, bản thân đối tượng tác động không xác định tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội nhưng nó là điều kiện và hình thức vật chất cho sự tồn tại của các quan hệ xã hội. Trong nhiều trường hợp, đối tượng tác động rất dễ xác định, nhưng trong một số trường hợp xác định đối tượng tác động phải dựa vào kết luận giám định như chất ma túy, chất độc, chất phóng xạ. Vì vậy, xác định đúng đối tượng tác động của tội phạm là cơ sở để người định tội danh phân biệt các Cấu thành tội phạm khác nhau nhằm bảo đảm định tội danh chính xác và tạo điều kiện cho việc quyết định hình phạt đúng pháp luật.

• Định tội danh theo mặt khách quan của tội phạm

Mặt khách quan của tội phạm là những biểu hiện của tội phạm diễn ra và tồn tại trong thế giới khách quan. Các dấu hiệu thuộc mặt khách quan của tội phạm gồm: hành vi nguy hiểm cho xã hội; hậu quả nguy hiểm cho xã hội; mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả; các điều kiện bên ngoài của việc thực hiện tội phạm như thời gian, địa điểm, phương tiện, công cụ phạm tội, hoàn cảnh phạm tội [34, tr.114].

Hành vi khách quan của tội phạm là những xử sự có ý thức và ý chí của con người được thể hiện ra thế giới khách quan dưới những hình thức nhất định, gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại cho xã hội [34, tr.115], là dấu hiệu bắt buộc của tất cả các tội phạm. Một hành vi của con người chỉ được coi là hành vi khách quan của tội phạm khi thỏa mãn ba đặc điểm sau: phải có tính nguy hiểm cho xã hội; là hoạt động có ý thức và ý chí của con người; là hành vi trái pháp luật hình sự. Thiếu một trong ba đặc điểm đó, hành vi của con người sẽ không bị coi là hành vi khách quan của tội phạm, không bị coi là phạm tội. Hành vi khách quan của tội phạm được thể hiện qua hai hình thức: hành động là làm việc mà pháp luật cấm và không hành động là không làm việc mà pháp luật yêu cầu phải làm mặc dù có đủ điều kiện để làm. Khi định tội danh, việc xác định được các Cấu thành tội phạm trong đó cấu thành nào có hành vi được thực hiện bằng hành động, cấu thành nào có hành vi không hành động là một trong những điều kiện để định tội danh đúng. Ngoài ra, khi xác định hành vi khách quan của tội phạm cần phân biệt trường hợp một hành vi về hình thức tuy thỏa mãn dấu hiệu của nhiều cấu thành nhưng chỉ định một tội với trường hợp một hành vi thỏa mãn dấu hiệu của hai cấu thành và định hai tội. Điều này có ý nghĩa rất quan trọng trong định tội danh.

Hậu quả nguy hiểm cho xã hội là thiệt hại do hành vi phạm tội gây ra cho các quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ [34, tr.121]. Tùy thuộc vào việc hành vi phạm tội tác động lên bộ phận nào của quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ, chúng sẽ gây ra các mức thiệt hại và loại thiệt hại khác nhau gồm thiệt hại về vật chất, thiệt hại về thể chất và thiệt hại phi vật chất. Một người hoặc một pháp nhân thương mại có thể phải chịu Trách nhiệm hình sự về tội phạm nhất định chỉ khi nào hậu quả phạm tội xảy ra có mối quan hệ nhân quả với hành vi nguy hiểm cho xã hội bị luật hình sự cấm, được thực hiện do lỗi cố ý hoặc vô ý của người hoặc pháp nhân thương mại đó; hành vi ấy là nguyên nhân gây ra hậu quả, vì thiếu điều này thì hành vi không thể cấu thành tội và cũng không đặt ra vấn đề định tội danh đối với hành vi mà người hoặc pháp nhân thương mại đó thực hiện. Hậu quả nguy hiểm cho xã hội là dấu hiệu bắt buộc đối với các tội phạm có Cấu thành tội phạm vật chất. Do vậy, khi định tội danh cần phải xác định hậu quả tội phạm do chính hành vi đã thực hiện gây ra, là cơ sở để định tội và xác định giai đoạn phạm tội đối với một số tội phạm có cấu thành vật chất, trong một số trường hợp hậu quả của tội phạm có ý nghĩa quan trọng trong việc định khung hình phạt hoặc quyết định hình phạt. Luận văn: Định tội danh từ thực tiễn huyện Cần Giuộc.

Mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả là mối liên hệ giữa một hiện tượng là hành vi khách quan nguy hiểm cho xã hội đóng vai trò là nguyên nhân với một hiện tượng là hậu quả nguy hiểm cho xã hội đóng vai trò là kết quả việc thực hiện hành vi phạm tội [34, tr.124], là dấu hiệu bắt buộc đối với các tội phạm có Cấu thành tội phạm vật chất. Hành vi được coi là nguyên nhân phải là hành vi nguy hiểm đáng kể cho xã hội, trái pháp luật hình sự và phải xảy ra trước hậu quả về mặt thời gian. Giữa hành vi và hậu quả phải có mối quan hệ nội tại, nghĩa là hậu quả có ngay trong hành vi, hành vi mang trong bản thân nó mầm móng sinh ra hậu quả và có mối quan hệ tất yếu, nghĩa là một hành vi trong những điều kiện nhất định sẽ làm phát sinh hậu quả ấy. Do đó, khi định tội danh phải xác định mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả của tội phạm, điều này không những có ý nghĩa trong việc định tội danh mà còn xác định giai đoạn phạm tội đối với các tội phạm có cấu thành vật chất và có ý nghĩa trong việc định khung hình phạt hoặc quyết định hình phạt đối với các tội phạm có cấu thành hình thức.

Ngoài các dấu hiệu trên, tội phạm còn được biểu hiện ra bên ngoài thế giới khách quan bằng các dấu hiệu khác như thời gian, địa điểm, phương tiện, công cụ phạm tội, hoàn cảnh phạm tội. Khi định tội danh, việc xác định các dấu hiệu này có ý nghĩa rất lớn, chẳng hạn như một số trường hợp có ý nghĩa định tội danh, ví dụ “hoàn cảnh khách quan đặc biệt” trong tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ quy định tại Điều 124 Bộ luật hình sự năm 2015; một số trường hợp có ý nghĩa định khung hình phạt, ví dụ “Dùng vũ khí, phương tiện hoặc thủ đoạn nguy hiểm khác” quy định tại điểm c khoản 2 Điều 169 Bộ luật hình sự năm 2015 tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản; một số trường hợp có ý nghĩa xác định tình tiết tăng nặng, ví dụ “Lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh, tình trạng khẩn cấp, thiên tai, dịch bệnh hoặc những khó khăn đặc biệt khác của xã hội để phạm tội” quy định tại điểm l khoản 1 Điều 52 Bộ luật hình sự năm 2015 và giảm nhẹ Trách nhiệm hình sự, ví dụ “Phạm tội vì hoàn cảnh đặc biệt khó khăn mà không phải do mình tự gây ra” quy định tại điểm g khoản 1 Điều 51 Bộ luật hình sự năm 2015.

Như vậy, định tội danh theo mặt khách quan của tội phạm có ý nghĩa quan trọng trong việc định tội danh, định khung hình phạt và quyết định hình phạt. Luận văn: Định tội danh từ thực tiễn huyện Cần Giuộc.

• Định tội danh theo chủ thể của tội phạm

Chủ thể của tội phạm là một trong những yếu tố quan trọng được nhà làm luật đặc biệt chú ý vì chỉ khi xác định được chủ thể của tội phạm mới tiến hành định tội danh và truy cứu Trách nhiệm hình sự. Mặc dù có nhiều quan điểm khác nhau nhưng trong các Bộ luật hình sự trước đây và ngay cả Bộ luật hình sự năm 1999 là“một trong những công cụ sắc bén, hữu hiệu để đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm” [23, tr.45] cũng quy định chỉ có con người mới là chủ thể của tội phạm. Đến Bộ luật hình sự năm 2015 đã có sự thay đổi mới, quan trọng, phù hợp với tình hình đất nước và xu thế toàn cầu, đó là pháp nhân thương mại cũng là chủ thể của tội phạm. Như vậy, chủ thể của tội phạm bao gồm con người (thể nhân) và pháp nhân thương mại, được ghi nhận tại Điều 2 của Bộ luật hình sự năm 2015 “1. Chỉ người nào phạm một tội đã được Bộ luật hình sự quy định mới phải chịu trách nhiệm hình sự. 2. Chỉ pháp nhân thương mại nào phạm một tội đã được quy định tại Điều 76 của Bộ luật này mới phải chịu trách nhiệm hình sự” và Điều 8 của Bộ luật hình sự năm 2015 “Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân thương mại thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý …..”

Đối với chủ thể của tội phạm là con người, phải là người có năng lực Trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi nhất định theo quy định tại Điều 12 Bộ luật hình sự năm 2015, đã thực hiện hành vi phạm tội cụ thể trong Bộ luật hình sự. Do đó, khi định tội danh, ngoài việc xác định người đó có thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội hay không, mà còn phải tiến hành đánh giá, kiểm tra: tuổi vào thời điểm thực hiện hành vi và tình trạng năng lực Trách nhiệm hình sự của người thực hiện hành vi. Ngoài ra, khi định tội danh đối với một số tội như tội tham ô, tội nhận hối lộ, tội dùng nhục hình… đòi hỏi chủ thể phải có thêm một số dấu hiệu khác biệt mà chỉ khi có các dấu hiệu đó mới bị coi là chủ thể của tội phạm, trong khoa học hình sự Việt Nam gọi là chủ thể đặc biệt, các dấu hiệu đó có thể liên quan đến quyền hạn, chức vụ, trách nhiệm, nghề nghiệp, giới tính…

Đối với chủ thể của tội phạm là pháp nhân thương mại, khi định tội danh phải hiểu khái niệm pháp nhân thương mại quy định tại Điều 75 Bộ luật dân sự năm 2015 “là pháp nhân có mục tiêu chính là tìm kiếm lợi nhuận và lợi nhuận được chia cho các thành viên. Pháp nhân thương mại bao gồm doanh nghiệp và các tổ chức kinh tế khác”. Tiếp theo, phải xác định pháp nhân thương mại đã phạm tội nào quy định tại Điều 76 Bộ luật hình sự năm 2015, vì chỉ khi phạm các tội đó pháp nhân thương mại mới bị coi là chủ thể của tội phạm và phải chịu Trách nhiệm hình sự với đủ các điều kiện sau: hành vi phạm tội được thực hiện nhân danh pháp nhân thương mại; hành vi phạm tội được thực hiện vì lợi ích của pháp nhân thương mại; hành vi phạm tội được thực hiện có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của pháp nhân thương mại.

• Định tội danh theo mặt chủ quan của tội phạm Luận văn: Định tội danh từ thực tiễn huyện Cần Giuộc.

Tội phạm là một thể thống nhất của hai mặt khách quan và chủ quan. Nếu mặt khách quan của tội phạm là những biểu hiện bên ngoài thì mặt chủ quan của tội phạm là hoạt động tâm lý bên trong của người phạm tội. Mặt chủ quan không tồn tại một cách độc lập mà luôn gắn kết với mặt khách quan của tội phạm, bao gồm: lỗi, động cơ phạm tội và mục đích phạm tội. Mặt chủ quan phản ánh mối liên hệ giữa ý thức và ý chí của người hoặc pháp nhân thương mại phạm tội đối với hành vi nguy hiểm cho xã hội mà họ đã thực hiện. Khi định tội danh theo mặt chủ quan của tội phạm, ta áp dụng cả các quy phạm phần các tội phạm và phần chung của Bộ luật hình sự.

Lỗi là thái độ tâm lý của một người hoặc pháp nhân thương mại đối với hành vi nguy hiểm cho xã hội của mình và đối với hậu quả do hành vi đó gây ra được biểu hiện dưới hình thức cố ý (cố ý trực tiếp, cố ý gián tiếp) hoặc vô ý (vố ý vì quá tự tin, vô ý vì cẩu thả). Lỗi là dấu hiệu bắt buộc phải có đối với mọi tội phạm. Khi định tội danh, chúng ta phải xác định người hoặc pháp nhân thương mại thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội có lỗi hay không. Nếu có lỗi thì lỗi cố ý hay vô ý. Vì: lỗi có ý nghĩa định tội danh trong mọi Cấu thành tội phạm và hình thức lỗi có ý nghĩa định tội danh trong trường hợp quy định các tội phạm mà có các dấu hiệu giống nhau nhưng chỉ khác hình thức lỗi, ví dụ như giữa tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác với tội vô ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác; hình thức lỗi ảnh hưởng đến mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội, do đó mức độ Trách nhiệm hình sự cũng nghiêm khắc hơn; lỗi còn ảnh hưởng đến nhiều quy định khác như tái phạm, tái phạm nguy hiểm, tuổi chịu Trách nhiệm hình sự…

Động cơ phạm tội là động lực bên trong thúc đẩy người hoặc pháp nhân thương mại thực hiện hành vi phạm tội. Còn mục đích phạm tội là kết quả trong ý thức mà người hoặc pháp nhân thương mại phạm tội mong muốn đạt được khi thực hiện tội phạm. Khi định tội danh, động cơ và mục đích phạm tội được xem xét trong những trường hợp phạm tội cố ý. Động cơ và mục đích phạm tội không phải là dấu hiệu bắt buộc của mọi tội phạm. Nhưng trong một số trường hợp: động cơ và mục đích phạm tội là dấu hiệu định tội danh, ví dụ như động cơ phòng vệ ở tội giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng (Điều 126 Bộ luật hình sự năm 2015), mục đích phạm tội chống chính quyền nhân dân trong các tội xâm phạm an ninh quốc gia; động cơ và mục đích phạm tội là dấu hiệu định khung hình phạt, ví dụ như tội giết người với động cơ đê hèn (điểm q khoản 1 Điều 123 Bộ luật hình sự năm 2015), mục đích để che dấu hoặc trốn tránh việc bị xử lý về một tội phạm khác trong tội đe dọa giết người (điểm đ khoản 2 Điều 133 Bộ luật hình sự năm 2015); động cơ phạm tội được xem là tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ Trách nhiệm hình sự, ví dụ như phạm tội do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng (điểm c khoản 1 Điều 51 Bộ luật hình sự năm 2015) và phạm tội vì động cơ đe hèn (điểm đ khoản 1 Điều 52 Bộ luật hình sự năm 2015).

Như vậy, định tội danh theo mặt chủ quan của tội phạm, qua việc xác định các hình thức lỗi, động cơ và mục đích phạm tội có ý nghĩa quan trọng trong việc định tội danh, định khung hình phạt và quyết định hình phạt.

1.2.4 Định tội danh trong một số trường hợp đặc biệt Luận văn: Định tội danh từ thực tiễn huyện Cần Giuộc.

• Định tội danh trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt

Theo khoa học luật hình sự Việt Nam, chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt thuộc trường hợp tội phạm chưa hoàn thành. Khác với tội phạm hoàn thành có tất cả các dấu hiệu được mô tả trong điều luật tương ứng của Bộ luật hình sự, thì tội phạm chưa hoàn thành bao giờ cũng thiếu dấu hiệu nào đó thuộc mặt khách quan của tội phạm. Cấu thành tội phạm của chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt chỉ được quy định tại phần chung của Bộ luật hình sự, không được quy định tại từng tội danh cụ thể. Tại khoản 1 Điều 14 Bộ luật hình sự năm 2015 quy định: “Chuẩn bị phạm tội là tìm kiếm, sửa soạn công cụ, phương tiện hoặc tạo ra những điều kiện khác để thực hiện tội phạm hoặc thành lập, tham gia nhóm tội phạm, trừ trường hợp thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm quy định tại Điều 109, điểm a khoản 2 Điều 113 hoặc điểm a khoản 2 Điều 299 của Bộ luật này”. Tại Điều 15 Bộ luật hình sự năm 2015 quy định: “Phạm tội chưa đạt là cố ý thực hiện tội phạm nhưng không thực hiện được đến cùng vì những nguyên nhân ngoài ý muốn của người phạm tội”.

Khi định tội danh, việc xác định chính xác giai đoạn phạm tội là một yếu tố quan trọng, bởi vì: mỗi tội danh nhà làm luật quy định thời điểm hoàn thành không giống nhau; là cơ sở cần thiết để đánh giá một cách chính xác về mặt pháp lý đối với hành vi; là căn cứ trong việc phân biệt giai đoạn chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt hay tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội với nhau cũng như để phân biệt với tội phạm hoàn thành.

Khi định tội đối với trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt ngoài việc chỉ rõ điểm khoản điều luật cụ thể tại phần các tội phạm trong Bộ luật hình sự, người định tội danh cần phải viện dẫn cả Điều 14 và Điều 15 của Bộ luật hình sự năm 2015; chỉ được định tội danh tội phạm ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội đối với một số loại tội nhất định quy định tại khoản 2 Điều 14 Bộ luật hình sự năm 2015; đối với người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ chịu Trách nhiệm hình sự trong trường hợp chuẩn bị phạm tội đối với tội giết người (Điều 123) và tội cướp tài sản (Điều 168). Trường hợp, nếu hành vi chuẩn bị phạm tội đã cấu thành tội phạm độc lập khác thì người có hành vi phải chịu Trách nhiệm hình sự về tội độc lập đó và tội chuẩn bị phạm tội.

• Định tội danh trong trường hợp tái phạm, tái phạm nguy hiểm

Tại khoản 1 Điều 53 Bộ luật hình sự năm 2015 quy định: “Tái phạm là trường hợp đã bị kết án, chưa được xóa án tích mà lại thực hiện hành vi phạm tội do cố ý hoặc thực hiện hành vi phạm tội về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng do vô ý”. Tái phạm là tình tiết tăng nặng Trách nhiệm hình sự được quy định tại điểm h khoản 1 Điều 52 Bộ luật hình sự năm 2015. Luận văn: Định tội danh từ thực tiễn huyện Cần Giuộc.

Khi định tội danh, để xác định một người phạm tội thuộc trường hợp tái phạm, phải kiểm tra đủ các điều kiện sau: Một là, người đó đã bị kết án bằng bản án của Tòa án đã tuyên người đó có tội, không phụ thuộc bản án đã có hiệu lực hay chưa. Hai là, bản án kết tội của Tòa án đối với người đó chưa được xóa án tích. Ba là, người đó thực hiện bất kỳ một tội phạm mới nào với lỗi cố ý hoặc lỗi vô ý đối với tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng.

Tại khoản 2 Điều 53 Bộ luật hình sự năm 2015 quy định:“Những trường hợp sau đây được coi là tái phạm nguy hiểm: a) Đã bị kết án về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng do cố ý, chưa được xóa án tích mà lại thực hiện hành vi phạm tội về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng do cố ý;

• b) Đã tái phạm, chưa được xóa án tích mà lại thực hiện hành vi phạm tội do cố ý.

Như vậy, khi định tội danh đối với trường hợp tái phạm nguy hiểm cần phải xác định:

Trường hợp 1: Tái phạm nguy hiểm là trường hợp đặc biệt của tái phạm, do đó phải có đủ các điều kiện như đối với trường hợp tái phạm nêu trên. Ngoài ra, còn có những điều kiện riêng đó là khi định tội danh trong trường hợp tái phạm nguy hiểm cần phải xác định bản án kết tội người đó chưa được xóa án tích nhưng về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng do cố ý và lần phạm tội xét xử lần này là tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng do cố ý.

Trường hợp 2: Tái phạm nguy hiểm là trường hợp trước đó người phạm tội đã bị Tòa án coi là tái phạm, chưa xóa án tích, người đó lại tiếp tục phạm tội mới với lỗi cố ý. Luận văn: Định tội danh từ thực tiễn huyện Cần Giuộc.

Khi định tội danh, tái phạm nguy hiểm có ý nghĩa là tình tiết tăng nặng Trách nhiệm hình sự quy định tại điểm h khoản 1 Điều 52 Bộ luật hình sự năm 2015 và là tình tiết định khung tăng nặng đối với một số tội như tội giết người (điểm p khoản 1 Điều 123), tội cướp tài sản (điểm h khoản 2 Điều 168), tội đua xe trái phép (điểm k khoản 2 Điều 266).

Khi định tội danh, phải lưu ý không áp dụng để tính tái phạm, tái phạm nguy hiểm đối với người chưa đủ 16 tuổi, còn đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi cũng không áp dụng để tính tái phạm, tái phạm nguy hiểm khi bản án kết tội trước đó về tội phạm ít nghiêm trọng, tội phạm nghiêm trọng hoặc tội phạm rất nghiêm trọng do vô ý.

• Định tội danh trong trường hợp đồng phạm

Tội phạm có thể do một người thực hiện nhưng cũng có thể do từ hai người trở lên cùng cố ý thực hiện một tội phạm, trường hợp này được gọi là đồng phạm. Chế định về đồng phạm có ý nghĩa rất lớn, bởi lẽ đồng phạm là cơ sở lý luận để định tội danh đối với những trường hợp hành vi của người đồng phạm không thỏa mãn hết các dấu hiệu khách quan của Cấu thành tội phạm; giúp chúng ta phân biệt giữa trường hợp có đồng phạm với trường hợp không có đồng phạm; đồng thời giúp người áp dụng pháp luật phân hóa Trách nhiệm hình sự giữa những người phạm tội trong đồng phạm với nhau. Tuy nhiên, Cấu thành tội phạm của đồng phạm không được quy định tại từng tội danh, mà chỉ quy định tại phần chung của Bộ luật hình sự. Do đó, khi định tội danh trong trường hợp đồng phạm, chúng ta phải viện dẫn Điều 17 Bộ luật hình sự năm 2015.

“Đồng phạm là trường hợp có hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm” [28, tr.14]. Đồng phạm là một hình thức của việc thực hiện tội phạm nên có những dấu hiệu chung giống như tội phạm đơn lẻ, nhưng là hình thức phạm tội đặc biệt nên có những dấu hiệu riêng về mặt khách quan và chủ quan. Do đó, khi định tội danh đối với trường hợp đồng phạm, người định tội danh cần xem xét, kiểm tra một số vấn đề cơ bản sau: Luận văn: Định tội danh từ thực tiễn huyện Cần Giuộc.

• Thứ nhất, dấu hiệu khách quan:

Một là, dấu hiệu về số lượng người tham gia: Trong đồng phạm phải có ít nhất hai người trở lên cùng tham gia vào việc thực hiện một tội phạm và những người này phải có đầy đủ các điều kiện về chủ thể của tội phạm.

Hai là, dấu hiệu về hành vi phạm tội: Khi định tội danh trong đồng phạm, cần xác định rằng hành vi của những người đồng phạm là nguy hiểm cho xã hội và trái pháp luật. Các chủ thể trong đồng phạm phải “cùng thực hiện một tội phạm”, nghĩa là hành vi phạm tội trong đồng phạm phải xâm hại cùng khách thể, phải có sự hoạt động phạm tội chung. Hành vi của những người đồng phạm không tách biệt nhau mà phải trong sự liên kết, hỗ trợ, bổ sung cho nhau nhằm cùng thực hiện một tội phạm và họ có thể tham gia ngay từ đầu hoặc có thể tham gia khi tội phạm xảy ra nhưng chưa kết thúc. Người đồng phạm bao gồm người tổ chức, người thực hành, người xúi giục và người giúp sức. Do đó, để xác định một người có phải là đồng phạm hay không thì người đó phải tham gia ít nhất một trong bốn loại người (hành vi) nêu trên hoặc có thể tham gia thực hiện nhiều hành vi. Trong đồng phạm, có trường hợp tất cả các đồng phạm đều thực hiện hành vi thực hành và cũng có trường hợp mỗi người trong đồng phạm thực hiện một loại hành vi khác nhau. Trong bốn hành vi nêu trên, hành vi của người thực hành giữ vai trò trung tâm, vì căn cứ vào hành vi của người thực hành chúng ta sẽ định tội danh, sẽ xác định được các giai đoạn phạm tội và đánh giá tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của tội phạm.

Như vậy, khi định tội danh đối với trường hợp đồng phạm thì dấu hiệu về số lượng người tham gia và dấu hiệu về hành vi là dấu hiệu bắt buộc trong mọi trường hợp đồng phạm.

Ba là, dấu hiệu hậu quả chung của đồng phạm: Hậu quả của tội phạm trong đồng phạm phải là kết quả chung do sự phối hợp hoạt động của tất cả những người trong đồng phạm tham gia vào việc cùng thực hiện tội phạm đem lại.

Bốn là, dấu hiệu mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả trong đồng phạm: Hành vi của mỗi người đồng phạm đều có mối quan hệ nhân quả với hành vi phạm tội chung và với hậu quả chung của tội phạm. Trường hợp, tất cả những người trong đồng phạm đều là người trực tiếp thực hành thì hành vi của mỗi người đồng phạm đều là nguyên nhân trực tiếp gây ra hậu quả chung. Trường hợp, có sự phân công vai trò giữa những người trong đồng phạm thì chỉ hành vi của người thực hành là nguyên nhân trực tiếp gây ra hậu quả, còn những hành vi khác trong đồng phạm là nguyên nhân gián tiếp gây ra hậu quả chung của tội phạm.

Khi định tội danh trong đồng phạm, dấu hiệu hậu quả và dấu hiệu mối quan hệ nhân quả không phải là dấu hiệu bắt buộc, nhưng đối với trường hợp tội phạm có cấu thành vật chất thì dấu hiệu hậu quả và dấu hiệu mối quan hệ nhân quả là dấu hiệu bắt buộc trong đồng phạm. Luận văn: Định tội danh từ thực tiễn huyện Cần Giuộc.

• Thứ hai, dấu hiệu chủ quan:

Một là, dấu hiệu lỗi: Đồng phạm là “cố ý cùng thực hiện”, nên trong đồng phạm phải là lỗi cố ý. Điều này, nghĩa là mỗi người đồng phạm đều nhận thức được hành vi của mình là nguy hiểm cho xã hội, biết và mong muốn có hoạt động phạm tội chung với người khác và cũng nhận thức được hành vi của những đồng phạm khác là nguy hiểm cho xã hội. Đối với hậu quả, các đồng phạm đều thấy trước hậu quả nguy hiểm cho xã hội của hành vi của mình cũng như hậu quả chung của tội phạm mà họ cùng tham gia thực hiện và mong muốn hoặc để mặc hậu quả xảy ra.

Hai là, dấu hiệu động cơ và mục đích phạm tội: Trong đồng phạm, mục đích và động cơ phạm tội không phải là dấu hiệu bắt buộc nên những người đồng phạm không cần phải có cùng động cơ, mục đích phạm tội. Tuy nhiên, đối với một số tội phạm quy định động cơ hoặc mục đích phạm tội là dấu hiệu để định tội thì những người đồng phạm của tội cụ thể đó phải có cùng mục đích hoặc động cơ phạm tội.

Ngoài ra, khi định tội danh trong đồng phạm cần lưu ý đối với hành vi vượt quá của người đồng phạm khác thì những người đồng phạm còn lại không phải chịu trách nhiệm về hành vi vượt quá của người đồng phạm khác đó.

Tiểu kết Chương 1 Luận văn: Định tội danh từ thực tiễn huyện Cần Giuộc.

Trên cơ sở nghiên cứu, tổng hợp và kế thừa một số công trình nghiên cứu lý luận về định tội danh, Chương 1 tác giả đã nghiên cứu, phân tích những vấn đề lý luận cơ bản về định tội danh. Qua đó, giới thiệu một số quan điểm về khái niệm định tội danh, quan điểm của cá nhân về khái niệm định tội danh và nêu lên ý nghĩa của định tội danh. Định tội danh là một quá trình năng động và phức tạp, cho dù với loại định tội danh nào (chính thức hay không chính thức) nhưng để định tội danh đúng thì phải thực hiện tốt ba bước gồm Bước 1: Xác định các tình tiết thực tế của vụ án; Bước 2: Nhận thức đúng nội dung của các quy định trong Bộ luật hình sự; Bước 3: Xác định mối quan hệ giữa các dấu hiệu thực tế và các dấu hiệu được quy định trong luật, trên cơ sở đó rút ra kết luận. Vậy, cơ sở pháp lý của định tội danh là gì, đó chính là Cấu thành tội phạm, Cấu thành tội phạm là tổng hợp những dấu hiệu chung có tính đặc trưng cho loại tội phạm cụ thể được quy định trong luật hình sự. Mà bản chất định tội danh là xác định sự phù hợp giữa các dấu hiệu của hành vi nguy hiểm cho xã hội với các dấu hiệu của Cấu thành tội phạm tương ứng. Do đó, khi nghiên cứu định tội danh, chúng ta có thể tiến hành định tội danh theo các yếu tố của Cấu thành tội phạm gồm: khách thể, mặt khách quan, chủ thể và mặt chủ quan của tội phạm. Luận văn: Định tội danh từ thực tiễn huyện Cần Giuộc.

Những vấn đề lý luận về định tội danh được nghiên cứu trong Chương 1 sẽ là tiền đề và là cơ sở cho việc xem xét, đánh giá thực tiễn định tội danh tại huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An ở Chương 2 của Luận văn.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ:  

===>>> Luận văn: Thực tiễn định tội danh tại huyện Cần Giuộc