Luận văn: Giáo dục PL thông qua hoạt động xét xử của toà án

Chia sẻ chuyên mục Đề tài Luận văn: Giáo dục PL thông qua hoạt động xét xử của toà án hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thạc sĩ thì với đề tài Luận văn: Giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của toà án nhân dân thành phố Buôn Ma Thuột, Tỉnh Đắk Lắk dưới đây chắc hẳn sẽ cho các bạn cái nhìn tổng quát hơn về đề tài này.

MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài

Nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Đảng và Nhà nước chủ trương xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, hợp hiến, hợp pháp, quản lý và điều hành xã hội bằng pháp luật. Vì vậy, Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm và chú trọng đến công tác giáo dục pháp luật nhằm đưa pháp luật đi vào cuộc sống của mọi tầng lớp nhân dân. Qua đó, giáo dục ý thức pháp luật xã hội chủ nghĩa góp phần nâng cao hiệu quả của công tác quản lý nhà nước trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền.

Trong những năm gần đây, có rất nhiều văn kiện của Đảng và Nhà nước được ban hành nhằm triển khai, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật như: Luật phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012; Quyết định số 409/QĐTTg ngày 9/4/2012 ban hành Chương trình hành động thực hiện Kết luận số 04-KL/TW ngày 19/4/2011 của Ban Bí thư Trung ương Đảng (khóa XI) về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, nhân dân từ năm 2012 đến năm 2016…. Theo đó, việc phổ biến, giáo dục pháp luật là trách nhiệm của toàn bộ hệ thống chính trị mà trong đó Nhà nước giữ vai trò nòng cốt. Đồng thời, đây cũng là nhiệm vụ then chốt được Ban chấp hành trung ương nêu ra tại Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.

Bên cạnh đó, tại khoản 1 Điều 2 của Luật tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014 đã quy định: Tòa án nhân dân có chức năng, nhiệm vụ góp phần giáo dục công dân trung thành với Tổ quốc, nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật, tôn trọng những quy tắc của cuộc sống xã hội, ý thức đấu tranh phòng, chống tội phạm, các vi phạm pháp luật khác bằng hoạt động của mình. Tại Điều 102 của Hiến pháp năm 2013 đã khẳng định vị trí pháp lý của Tòa án nhân dân là cơ quan xét xử, thực hiện quyền tư pháp. Có thể thấy, cả về mặt lý luận và thực tiễn thì đối với công tác giáo dục pháp luật của Tòa án nhân dân được thể hiện rõ nhất thông qua hoạt động xét xử của Tòa án. Bằng các hoạt động tố tụng trong quá trình giải quyết các vụ việc, các bản án, quyết định và hệ thống án lệ với bản chất là những lập luận, phán quyết trong bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án về một vụ việc cụ thể đã mang đến những tác động và ảnh hưởng trực tiếp tới các chủ thể, các đối tượng của giáo dục pháp luật.

Với ý nghĩa lý luận và thực tiễn trong công cuộc thực hiện công tác Cải cách Tư pháp theo Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới, học viên lựa chọn đề tài nghiên cứu về Giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân thành phố Buôn Ma Thuột nơi có địa bàn hành chính tương đối rộng, tập trung nhiều dân tộc sinh sống, đa dạng về văn hóa, kinh tế, chính trị và xã hội làm luận văn tốt nghiệp.

2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Luận văn: Giáo dục PL thông qua hoạt động xét xử của toà án.

Giáo dục pháp luật luôn giữ vị trí quan trọng trong đời sống xã hội. Trong công cuộc đổi mới đất nước, việc giáo dục pháp luật ngày càng có vai trò quan trọng. Do đó, giáo dục pháp luật là một trong những nội dung mà các nhà khoa học pháp lý quan tâm nghiên cứu và là vấn đề mang tính cấp thiết, thời sự. Hiện nay, ở Nước ta đã có một số công trình nghiên cứu khoa học về vấn đề này và ở nhiều góc độ như:

• Giáo dục pháp luật cho đội ngũ cán bộ, công chức hành chính trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Nguyễn Quốc Sửu (2011), Sách chuyên khảo, Nxb. Chính trị Quốc gia- Sự thật, Hà Nội- 2011.
• Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trên địa bàn huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình – Thực trạng và giải pháp, Dương Thị Thu Hiền (2013), Luận văn thạc sĩ Khoa luật, Đại học Quốc gia Hà Nội.
• Giáo dục pháp luật trong hoạt động thu thập chứng cứ tại Tòa án, Nguyễn Thị Tĩnh (2013), Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp, số 4/2013.
• Giáo dục pháp luật cho người dân ở tỉnh Đắk Lắk trong giai đoạn hiện nay, Nguyễn Thị Tĩnh (2015), Luận án tiến sĩ Khoa luật, Đại học Quốc gia Hà Nội.
• Tổ chức thực hiện giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk, Nguyễn Xuân Hòa (2016), Luận văn thạc sĩ Luật hiến pháp và Luật hành chính, Học viện Hành chính quốc gia.
• Tổ chức thực hiện giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân tỉnh Điện Biên, Phạm Văn Nam (2017), Luận văn thạc sĩ Luật hiến pháp và Luật hành chính, Hà Nội.
• Giáo dục pháp luật cho thanh thiếu niên từ thực tiễn huyện Krông Pắk, tỉnh Đắk Lắk, Trần Hữu Thanh (2019), Luận văn thạc sĩ, Học viện Khoa học xã hội – Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam.

Đánh giá chung: Các công trình trên được các tác giả nghiên cứu ở nhiều góc độ và phương diện khác nhau, trên phạm vi cả nước hoặc trên một số địa bàn nhất định. Các công trình đã góp phần làm sáng tỏ lý luận về giáo dục pháp luật, chỉ ra thực trạng, nguyên nhân và một số giải pháp nâng cao việc giáo dục pháp luật trong mỗi một giai đoạn hoặc một phạm vi địa lý hoặc đối với đối tượng nhất định.

Tuy nhiên, mỗi ở địa phương luôn có những đặc thù riêng về chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, phong tục tập quán… Mặt khác do chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mỗi chủ thể khác nhau nên phương thức giáo dục pháp luật cũng khác nhau. Từ đó dẫn đến cơ sở lý luận, thực trạng, nguyên nhân, giải pháp nâng cao hoạt động giáo dục pháp luật ngoài những đặc điểm chung thì vẫn có những nét riêng biệt. Cho đến nay, chưa có một công trình nào nghiên cứu một cách đầy đủ, có hệ thống về giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk.

Luận văn kế thừa các kết quả nghiên cứu của các công trình nghiên cứu trên, đồng thời đi sâu nghiên cứu về việc giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân thành phố Buôn Ma Thuột,tỉnh Đắk Lắk.

3. Mục đích và nhiệm vụ của Luận văn

3.1. Mục đích nghiên cứu Luận văn: Giáo dục PL thông qua hoạt động xét xử của toà án.

Phân tích cơ sở lý luận về giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án, đánh giá thực trạng việc giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk, đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk.

3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

Luận văn tập trung thực hiện các nhiệm vụ:

• Phân tích làm rõ khái niệm, đặc trưng, vai trò của giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án.
• Phân tích, đánh giá các yếu tố có ảnh hưởng đến việc giáo dục pháp luật của Tòa án nói chung và Tòa án nhân dân thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk nói riêng; thực trạng việc giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk.
• Trên cơ sở thực trạng việc giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử, cùng với những quan điểm chỉ đạo của Đảng và Nhà nước, Luận văn đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần nâng cao hiệu quả của công tác giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk trong những năm tiếp theo.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của Luận văn

4.1. Đối tượng nghiên cứu

• Giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk.

4.2. Phạm vi nghiên cứu Luận văn: Giáo dục PL thông qua hoạt động xét xử của toà án.

Nội hàm nghiên cứu: Luận văn tập trung nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận về giáo dục pháp luật, đặc điểm của giáo dục pháp luật trong hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân; nghiên cứu, đánh giá thực trạng và đề xuất phương hướng, giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả giáo dục pháp luật thông quan hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk hiện nay.

Không gian nghiên cứu: Nghiên cứu thực trạng về giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk.

Thời gian nghiên cứu: Giai đoạn từ đầu năm 2016 đến cuối năm 2021

5. Phương pháp nghiên cứu

5.1. Phương pháp luận

Luận văn được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; các quan điểm của Đảng; hệ thống các chính sách, pháp luật của Nhà nước về giáo dục pháp luật nói chung và giáo dục pháp luật thông quan hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk hiện nay nói riêng.

5.2. Phương pháp nghiên cứu

Với đối tượng, phạm vi nghiên cứu của Luận văn và để đạt được mục đích nghiên cứu, tác giả chủ yếu sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như:

• Phương pháp phân tích – tổng hợp được sử dụng để nêu, phân tích, làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn.
• Phương pháp so sánh, thống kê được sử dụng để cung cấp các số liệu cần thiết, đối chiếu, so sánh, làm rõ các nội dung liên quan đến vấn đề giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử.
• Phương pháp mô tả để làm rõ những vần đề về hình thức giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk.
• Phương pháp khái quát hóa được dùng để nêu ra và phân tích, đánh giá những thành tựu chung của công tác giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử trên địa bàn trong thời gian vừa qua.

Quá trình nghiên cứu, tác giả sử dụng kết hợp với các phương pháp khác, như khảo sát thực tiễn, nghiên cứu các báo cáo tổng kết, hồ sơ, bản án các vụ án đã được xét xử từ năm 2016 đến năm 2021 của Tòa án hai cấp: huyện và tỉnh ở Đắk Lắk. Trong đó có Tòa án nhân dân thành phố Buôn Ma Thuột. Luận văn: Giáo dục PL thông qua hoạt động xét xử của toà án.

6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của Luận văn

Là công trình nghiên cứu cơ bản về vấn đề lý luận và thực tiễn trong công tác giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án, Luận văn góp phần làm sáng tỏ thêm về mặt lý luận và cơ sở của các chính sách xã hội, chính sách pháp luật đối với tỉnh Đắk Lắk nói chung và địa bàn thành phố Buôn Ma Thuột nói riêng. Đề tài cũng có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho công tác nghiên cứu, giảng dạy và học tập, trong việc lập kế hoạch, thực hiện việc chỉ đạo điều hành công tác giáo dục pháp luật thông qua hoạt động của Tòa án nhân dân. Góp phần nâng cao hiệu quả của công tác giáo dục pháp luật và đấu tranh phòng, chống có hiệu quả các vi phạm pháp luật trên địa thành phố Buôn Ma Thuột và cả địa bàn tỉnh Đắk Lắk.

7. Kết cấu của Luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo Luận văn gồm có 3 chương.

• Chương 1: Cơ sở lý luận và pháp lý về giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án
• Chương 2: Thực trạng giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk
• Chương 3: Quan điểm và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG XÉT XỬ CỦA TÒA ÁN

1.1. Khái quát chung về giáo dục pháp luật và giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án

1.1.1. Khái niệm về giáo dục pháp luật

Khái niệm về giáo dục pháp luật hiện nay còn có nhiều quan điểm khác nhau nhưng có thể hiểu: Giáo dục pháp luật là hoạt động có định hướng, có tổ chức, có chủ đích nhằm đạt mục đích hình thành ở đối tượng đựơc tác động tri thức pháp lý, tình cảm và hành vi phù hợp với đòi hỏi của hệ thống pháp luật hiện hành, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, quản lý xã hội và nâng cao trình độ pháp luật của nhân dân.

Giáo dục pháp luật không chỉ là sự tác động từ phía chủ động của các cơ quan nhà nước, các chủ thể giáo dục pháp luật mà còn phải phát huy sự chủ động, tự giác tham gia vào quá trình giáo dục pháp luật của đối tượng thụ hưởng giáo dục pháp luật. Đây là quá trình tác động có mục đích nhằm cung cấp cho đối tượng giáo dục tri thức pháp luật, thông tin về thực tiễn phát luật, kỹ năng sử dụng pháp luật, củng cố niềm tin và hình thành thói quen xử sự theo pháp luật.

Giáo dục pháp luật là một trong những mắt xích quan trọng, có ý nghĩa đặc biệt trong việc tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa. Bởi vì, giáo dục pháp luật nhằm hình thành ý thức tôn trọng, tuân thủ pháp luật cho mọi công dân, nhằm phát huy vai trò và hiệu lực của pháp luật trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

1.1.2.  Khái niệm giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án Luận văn: Giáo dục PL thông qua hoạt động xét xử của toà án.

Chức năng, nhiệm vụ của Tòa án nhân dân được qui định trong Hiến pháp năm 2013. Tại Điều 102 của Hiến pháp qui định chức năng, hệ thống tổ chức và nhiệm vụ của Tòa án nhân dân như sau: “Tòa án nhân dân là cơ quan xét xử của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền tư pháp. Tòa án nhân dân có nhiệm vụ bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân”.

Cụ thể hóa qui định của Hiến pháp, Luật tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014 đã qui định rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Tòa án. Qua đó có thể thấy, xét xử là chức năng, nhiệm vụ của Tòa án. Trong hệ thống chính trị của bất kỳ quốc gia nào thì chỉ có Tòa án mới có quyền xét xử và thực hiện quyền tư pháp.

Xét xử là hoạt động xem xét, đánh giá bản chất pháp lý của vụ việc thực tế đã xảy ra nhằm đưa ra một phán xét đúng đắn về tính chất, mức độ pháp lý của vụ việc; từ đó, nhân danh Nhà nước đưa ra một phán quyết tương ứng với bản chất, mức độ trái hay không trái pháp luật của vụ việc. Xét xử cũng được hiểu theo nghĩa là một giai đoạn tố tụng quan trọng được tiến hành dưới hình thức phiên tòa nhằm xem xét, phán xét, nhân danh Nhà nước đưa ra một phán quyết theo trình tự luật định về vụ án thuộc thẩm quyền của Toà án. Hoạt động xét xử tại phiên tòa gần như là khâu cuối của hoạt động tố tụng, bởi nếu không có kháng cáo hoặc kháng nghị, thì phán quyết của Tòa án sẽ có hiệu lực thi hành. Chức năng chính của Toà án là thực hiện hoạt động xét xử. Thông qua hoạt động xét xử nói chung, cùng với việc đưa ra phán quyết, Toà án có thể thực hiện hoạt động giáo dục pháp luật bằng nhiều hình thức, như thông qua các hoạt động xét xử tại tại phiên toà, thông qua hoạt động thông tin, báo chí, công bố các Bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật trên công thông tin điện tử hoặc các hoạt động khác. Song hình thức tập trung nhất và mang tính đặc thù nhất, hiệu quả nhất vẫn là giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử công khai tại phiên toà, xét xử lưu động, phiên tòa giả định. Luận văn: Giáo dục PL thông qua hoạt động xét xử của toà án.

Thông qua việc giáo dục pháp luật tại một phiên toà xét xử, những người tham gia vào quá trình tố tụng (đối tượng trực tiếp) hoặc những người theo dõi phiên toà (đối tượng gián tiếp) có thể hiểu sâu sắc, cụ thể và rõ ràng hơn về những quy định pháp luật được áp dụng để giải quyết vụ án; từ đó có thể tự đánh giá về hành vi và trách nhiệm pháp lý của mình, giúp hình thành ở họ những cảm xúc về sự công bằng, nghiêm minh của pháp luật, củng cố lòng tin và thái độ tôn trọng pháp luật, tôn trọng công lý, nhờ đó mà phát huy tác dụng phòng ngừa tội phạm của hoạt động xét xử cũng như hoạt động giáo dục pháp luật.

Định hướng về việc giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án trên thực tế được thực hiện bằng việc Tòa án bảo đảm thực hiện các nguyên tắc, thủ tục, trình tự tố tụng cơ bản liên quan đến các quy định về hình thức, lễ nghi, trật tự phiên toà… Trước tiên, đó là việc Toà án bảo đảm nguyên tắc Hiến định: “Toà án xét xử công khai, trừ những trường hợp do luật định, dù có xét xử kín thì Toà án vẫn phải tuyên án công khai”. Một bản án công bằng, nghiêm minh, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật là hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật hiệu quả nhất.

Như vậy có thể định nghĩa Giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án là trước phiên toà, tại phiên toà hoặc sau phiên toà, Toà án thực hiện một cách có tổ chức, có chủ định việc cung cấp, trang bị cho các đối tượng những tri thức, hiểu biết cụ thể về các vấn đề pháp luật liên quan đến hoạt động xét xử đang được tiến hành, giúp hình thành ở đối tượng ý thức trách nhiệm, trạng thái tâm lý, tình cảm pháp luật đúng đắn, tạo cơ sở cho hành vi xử sự phù hợp với yêu cầu của pháp luật, qua đó hỗ trợ, củng cố và phát huy tác dụng của chính hoạt động xét xử của Tòa án.

1.1.3. Đặc trưng của giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án

Giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử là một trong các hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật. Do đó ngoài các đặc thù của hoạt động giáo dục pháp luật nói chung, giáo dục pháp luật qua hoạt động tố tụng nói riêng, thì giáo dục pháp luât thông qua hoạt động xét xử có những đặc thù riêng.

Thứ nhất: Giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử do các chủ thể được qui định tại các văn bản qui phạm pháp về tố tụng thực hiện. Ở đây chủ yếu do các chủ thể như Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Thẩm tra viên, Thư ký Tòa án thực hiện. Khác với hoạt động giáo dục pháp luật khác như giáo dục pháp luật thông qua hòa giải ở cơ sở, giáo dục pháp luật qua công tác bồi dưỡng, đào tạo… giáo dục pháp luật của các chủ thể chuyện nghiệp, chủ thể không chuyên nghiệp. Giáo dục pháp luật qua hoạt động xét xử do các chủ thể được tiến hành tố tụng (Cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng) hoặc liên quan đến hoạt động tố tụng tiến hành (Giám định viên, phiên dịch…) tiến hành.

Thứ hai: Đó là hoạt động có mục đích, có định hướng, có tổ chức, có kế hoạch, tuân theo những nội dung giáo dục pháp luật cụ thể được chủ thể xây dựng dành riêng cho đối tượng, dựa trên các phương pháp giáo dục và hình thức giáo dục phù hợp với điều kiện thực tế của hoạt động xét xử. Luận văn: Giáo dục PL thông qua hoạt động xét xử của toà án.

Tính có mục đích của công tác giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử phản ánh những đòi hỏi tất yếu, khách quan của tinh thần thượng tôn pháp luật, xây dựng lối sống, làm việc theo pháp luật, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Mục đích mà công tác giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử hướng tới là khắc phục nguyên nhân thiếu hiểu biết pháp luật dẫn tới hành vi phạm tội; tiếp thu, lĩnh hội những kiến thức, hiểu biết pháp luật cần thiết để tuân thủ, chấp hành pháp luật, biết sống, làm việc theo pháp luật.

Tính có tổ chức, có kế hoạch của công tác giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử thể hiện sự chủ động, linh hoạt, sáng tạo của chủ thể giáo dục pháp luật trong việc xác định, lựa chọn những nội dung giáo dục pháp luật thực sự cần thiết, phù hợp với nhu cầu của các đối tượng; từ đó tìm ra những phương pháp, hình thức giáo dục pháp luật phù hợp để có thể hiện thực hóa một cách tối ưu mục đích giáo dục pháp luật cho đối tượng.

Thứ ba: Giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử có tính tính đa chủ thể và đa đối tượng.

Tính đa chủ thể: Chủ thể thực hiện công tác giáo dục pháp luật đồng thời là chủ thể tiến hành hoạt động tố tụng tại phiên tòa: Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Kiểm sát viên, Thư ký phiên toà… và những người tham gia tố tụng khác (Luật sư, giám định viên…). Các chủ thể này đều có một nhiệm vụ chung là góp phần vào việc xác định sự thật khách quan của vụ án làm cơ sở để ban hành được bản án, quyết định nghiêm minh, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, thông qua đó mà đạt được những mục đích giáo dục pháp luật đã đề ra.

Tính đa đối tượng: Hoạt động giáo dục pháp luật tại phiên toà không chỉ hướng tới những người tham gia tố tụng (Bị cáo, người bị hại, nguyên đơn, bị đơn, người khởi kiện, người bị kiện…) mà còn hướng những người tham dự, theo dõi phiên toà.

Thứ tư: Nội dung giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử rất đa dạng và được thực hiện ở hầu hết các thủ tục tố tụng tại phiên toà, từ khi thụ lý, chuẩn bị xét xử và trong các phần tố tụng của phiên tòa như phần chuẩn bị, phần thủ tục bắt đầu phiên tòa, phần hỏi, phần tranh luận, nghị án, tuyên án.

Thứ năm: Phương pháp giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử chủ yếu là phương pháp kết hợp giữa thuyết phục và cưỡng chế bằng quyền lực Nhà nước, giữa diễn giải pháp luật và phân tích thực tiễn thông qua người thật, việc thật. Đây là điểm khác biệt so với các hình thức giáo dục khác (trong nhà trường, buổi tọa đàm, tìm hiểu pháp luật, qua báo chí…).

Thứ sáu: Hiệu quả của hoạt động xét xử tại phiên tòa là phản ánh hiệu quả công tác giáo dục pháp luật tại phiên tòa. Hành vi của đối tượng giáo dục biểu hiện sự thay đổi, nâng cao một bước nhận thức và tình cảm pháp luật của người đó dưới tác động của những người tiến hành hoạt động xét xử.

1.1.4. Mục đích của giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án Luận văn: Giáo dục PL thông qua hoạt động xét xử của toà án.

Giáo dục pháp luật có mục đích hình thành, làm sâu sắc và từng bước mở rộng hệ thống tri thức pháp luật của công dân. Giúp cho con người có ý thức về hoạt động của mình và tự đánh giá kiểm tra, đối chiếu hành vi với các chuẩn mực pháp luật. Hình thành nhận thức, niềm tin đối với pháp luật, nếu có tri thức pháp luật mà không có sự tôn trọng và lòng tin vào pháp luật cũng như các cơ quan bảo vệ pháp luật, thì con người rất dễ hành động chệch khỏi các chuẩn mực pháp luật vì lợi ích riêng tư.

Việc xác định mục đích của giáo dục pháp luật trong quá trình giáo dục pháp luật có ý nghĩa hết sức quan trọng cả trong lý luận và thực tiễn giáo dục pháp luật. Việc xác định đúng hay không đúng mục đích của giáo dục pháp luật sẽ dẫn đến chất lượng tốt hay không tốt tới giáo dục pháp luật.

Trong hoạt động xét xử của Tòa án, việc giáo dục pháp luật là hoạt động mang tính chất đan xen. Mục đích giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử là quá trình tác động có mục đích, có tổ chức, có chủ định và có kế hoạch của các chủ thể giáo dục (Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Kiểm sát viên, Thư ký phiên tòa) đến các đối tượng giáo dục (Những người tham gia tố tụng và những người tham gia, theo dõi phiên tòa). Giúp cho những người tham gia tố tụng và những người tham dự, theo dõi phiên tòa hiểu sâu sắc và rõ ràng hơn về những quy định của pháp luật nội dung và pháp luật tố tụng tương ứng được áp dụng để giải quyết vụ án. Từ đó, giúp họ định hướng hành vi phù hợp với yêu cầu của pháp luật. Động cơ, hành vi và thói quen xử sự hợp pháp là kết quả của quá trình nhận thức pháp luật, tuân thủ và áp dụng các quy phạm pháp luật vào thực tiễn đời sống.

1.1.5. Vai trò của giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án

Công tác giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án có vai trò rất quan trọng đối với cả những người tham dự, theo dõi phiên tòa và đặc biệt là đối với những người tham gia tố tụng.

Giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử tại phiên toà giúp cho họ hiểu sâu sắc và rõ ràng hơn về những quy định pháp luật được áp dụng vào việc giải quyết vụ án, giúp họ có thể tự đánh giá về hành động, trách nhiệm pháp lý của mình. Hoạt động này cũng giúp hình thành ở họ ý thức về sự công bằng, nghiêm minh của pháp luật, củng cố lòng tin và thái độ tôn trọng pháp luật, nhờ đó mà phát huy tác dụng phòng ngừa đối với các hành vi vi phạm pháp luật nói chung, tội phạm nói riêng.

• Đối với bị cáo trong vụ án hình sự: Luận văn: Giáo dục PL thông qua hoạt động xét xử của toà án.

Nhiều cá nhân, khi thực hiện một hành vi phạm tội, đã không biết rằng đó là hành vi phạm tội được quy định trong Bộ luật Hình sự, không hình dung được tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi và không lường được hậu quả pháp lý mà họ phải gánh chịu. Nguyên nhân của tình trạng đó là do họ thiếu nền tảng học vấn, hiểu biết xã hội, đặc biệt là thiếu kiến thức, hiểu biết pháp luật. Thông qua xét xử, bị cáo đã dần dần nắm bắt được tính chất, mức độ, hậu quả nguy hại mà hành vi của mình đã gây ra cho xã hội nói chung, cho người bị hại, nạn nhân nói riêng, giúp cho bị cáo chuẩn bị tâm lý, tư tưởng, kiến thức pháp luật để bị cáo yên tâm học tập, cải tạo trong quá trình chấp hành án phạt tù tại trại giam. Hoạt động giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án là con đường nhanh chóng và hiệu quả nhất để trang bị thông tin, kiến thức pháp luật cần thiết cho bị cáo và những người tham gia tố tụng khác.

Một khi bị cáo có niềm tin vào tính công bằng, nghiêm minh của pháp luật thì bị cáo sẽ tự biết ăn năn, hối cải, thành khẩn khai báo đối hành vi phạm tội của mình, tự nhận thức được lỗi lầm của mình, hối hận vì đã thực hiện hành vi phạm tội. Để bị cáo biết tự uốn nắn, chỉnh sửa những suy nghĩ, tư tưởng lệch lạc, tự xác định được động cơ, mục tiêu phấn đấu trong thời gian chấp hành bản án.

• Đối với đương sự trong vụ án dân sự:

Khi tham gia các phiên tòa, đương sự được phổ biến, giải thích về quyền và nghĩa vụ của đương sự được quy định tại Điều 70 Bộ luật tố tụng dân sự và Điều 55 Luật tố tụng hành chính, cùng với sự trợ giúp của Trợ giúp viên pháp lý, luật sư, người đại diện theo ủy quyền, sẽ giúp các đương sự hiểu rõ hơn quy định pháp luật của pháp luật nội dung và hình thức, từ đó nâng cao ý thức pháp luật cho bản thân.

1.2. Nội dung giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân Luận văn: Giáo dục PL thông qua hoạt động xét xử của toà án.

1.2.1 Nội dung giáo dục pháp luật nói chung

Trong quá trình giáo dục pháp luật, nội dung pháp luật là một yếu tố cần thiết để xác định tính hiệu quả của hoạt động giáo dục pháp luật. Nội dung giáo dục pháp luật phụ thuộc vào mục đích và nhiệm vụ của hoạt động giáo dục pháp luật lên đối tượng cụ thể. Giáo dục pháp luật là thông điệp truyền tải của chủ thể giáo dục về các thông tin cụ thể liên quan tới pháp luật.

Như vậy, nội dung của giáo dục pháp luật bao gồm việc cung cấp một cách thường xuyên, có hệ thống các loại thông tin về pháp luật và thực tiễn thi hành, bảo vệ pháp luật (không chỉ phổ biến nội dung quy phạm pháp luật mà còn phải làm rõ trách nhiệm chấp hành và những hậu quả pháp lý nếu vi phạm các quy định đó…), qua đó bồi dưỡng ở các đối tượng giáo dục những nhận thức, tình cảm đúng đắn, lòng tin đối với pháp luật, rèn luyện khả năng sử dụng những tri thức đó để phân tích, phê phán, lý giải một cách có căn cứ khoa học về những vấn đề thực tiễn, làm cơ sở định hướng và lựa chọn cách xử sự phù hợp trong những hoàn cảnh cụ thể.

1.2.2 Nội dung giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân

Nội dung của giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án được thực hiện ở tất cả các giai đoạn quá trình tố tụng tại Tòa án. Qúa trình giải quyết các vụ án tại Tòa án đều tuân thủ theo quy định và các giai đoạn được quy định rất chặt chẽ trong các Bộ luật tố tụng. Ở mỗi giai đoạn xét xử khác nhau việc giáo dục pháp luật được thực hiện bởi những chủ thể khác nhau, nội dụng và hình thức giáo dục khác nhau.

• Trong giai đoạn chuẩn bị xét xử:

Đối với vụ án hình sự: Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân phải nghiên cứu kỹ lưỡng nội dung và trình tự tố tụng của vụ án về tình tiết, chứng cứ có trong hồ sơ để xây dựng kế hoạch xét hỏi đầy đủ, chính xác. Để củng cố niềm tin nội tâm và đảm bảo cho việc giải quyết vụ án một cách khách quan toàn diện. Thẩm phán có thể cân nhắc triệu tập thêm người làm chứng, người chứng kiến để làm sáng tỏ vụ án. Để tạo tiền đề nâng cao chất lượng xét xử và hiệu quả giáo dục pháp luật đối với bị can, bị cáo, đương sự và những người tham dự phiên tòa. Luận văn: Giáo dục PL thông qua hoạt động xét xử của toà án.

Đối với vụ án Dân sự, Kinh doanh thương mại, Lao động, Hôn nhân và gia đình: Thẩm phán đã được được giao nhiệm vụ giải quyết vụ việc đó sẽ tiến hành hoạt động điều tra, thu thập chứng cứ, lập hồ sơ để giải quyết các tranh chấp hay yêu cầu về dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh tế thương mại và lao động. Ở giai đoạn trước khi xét xử, giáo dục pháp luật thông quan hoạt động hòa giải là quan trọng nhất, Thẩm phán giải thích để các đương sự hiểu đúng pháp luật về vấn đề họ đang tranh chấp, giúp các đương sự có những hướng để giải quyết vụ án sớm bằng biện pháp thương lượng, đảm bảo được tính đoàn kết trong nhân dân.

Đối với vụ án Hành chính: Theo quy định tại Điều 12 Luật tố tụng hành chính năm 2010 xác định: “Trong quá trình giải quyết vụ án hành chính, Tòa án tạo điều kiện tạo điều kiện để các đương sự đối thoại về việc giải quyết vụ án” nên trong quá trình giải quyết vụ án, Thẩm phán tổ chức để người khởi kiện và người bị kiện gặp gỡ trực tiếp để giải quyết những nội dung mâu thuẫn, tạo điều kiện cho các bên đối thoại với nhau về một số nội dung vụ kiện. Mặc dù không giữ vai trò hòa giải nhưng trong quá trình giải quyết vụ án, Thẩm phán đã trực tiếp hoặc gián tiếp phân tích và giải thích cho các bên những quy định của pháp luật về vấn đề tranh chấp giúp họ đưa ra được những quyết định đúng đắn khi đối thoại giải quyết vụ án.

Giai đoạn bắt đầu phiên tòa: Trong giai đoạn này hoạt động giáo dục pháp luật đầu tiên được thể hiện qua việc Thư ký phổ biến nội quy phiên tòa đến những người tham gia tố tụng và những người tham gia phiên tòa, giúp họ hiểu rõ về quyền và nghĩa vụ của mình tại phiên tòa. Qua đó làm cho những người tham gia tố tụng và tất cả những người tham dự phiên tòa có được những khái niệm tối thiểu về tính tôn nghiêm trong hoạt động xét xử tại Tòa án. Tiếp theo, Chủ tọa phiên tòa phổ biến các quyền và nghĩa vụ của từng người tham gia tố tụng theo quy định của pháp luật, đồng thời giúp họ hiểu rõ trách nhiệm, hậu quả khi vi phạm những quy định đó.

Giai đoạn hỏi, xét hỏi tại phiên tòa: Qúa trình hỏi công khai những tình tiết, những vấn đề liên quan đến vụ án tại phiên tòa giúp làm sáng tỏ vụ án để Hội đồng xét xử có căn cứ vững chắc đưa ra phán quyết thấu tình đạt lý đúng với sự thật khách quan.

Đối với vụ án hình sự: Thủ tục xét hỏi giúp Hội đồng xét xử làm rõ hành vi của bị cáo có đủ yếu tố cấu thành tội hay không? Bị cáo phạm tội gì? Nguyên nhân, mục đích phạm tội là gì? Làm rõ các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự của bị cáo, các chứng cứ buộc tội hay gỡ tội đối với bị cáo. Trong quá trình xét hỏi công khai tại phiên tòa, diễn biến tâm lý của bị cáo rất phức tạp nên các thành viên Hội đồng xét xử thực hiện công tác giáo dục bị cáo, loại bỏ những mặc cảm về hành vi phạm tội của họ để họ tự giác khai báo thành khẩn, hưởng sự khoan hồng của pháp luật. Đồng thời, khi thực hiện xét hỏi, các thành viên Hội đồng xét xử, kiểm sát viên, luật sư đảm bảo việc xét hỏi dân chủ, khách quan. Bên cạnh việc xét hỏi làm rõ nội dung vụ án đối với bị cáo và những người tham gia tố tụng khác, các thành viên Hội đồng xét xử luôn lồng ghép những nội dung giáo dục pháp luật tới bị cáo và tuyên truyền giáo dục cho nhân dân tham dự phiên tòa. Luận văn: Giáo dục PL thông qua hoạt động xét xử của toà án.

Đối với các vụ án dân sự, Kinh doanh thương mại, lao động, Hôn nhân và gia đình: Trong giai đoạn này, Hội đồng xét xử vẫn giữ vai trò hòa giải giúp các đương sự giải quyết mâu thuẫn bằng biện pháp thương lượng mà hai bên có thể chấp nhận được. Hội đồng xét xử giải thích cho các bên về quyền tự nguyện, tự định đoạt của các bên khi hòa giải nhưng phải đảm bảo nội dung không vi phạm pháp luật và đạo đức xã hội. Để thủ tục hỏi tại phiên tòa có tính giáo dục cao thì Hội đồng xét xử nói chung, Thẩm phán chủ tọa phiên tòa nói riêng tiến hành thủ tục hỏi một cách thận trọng, khách quan, đầy đủ và đúng pháp luật. Các câu hỏi Hội đồng xét xử đưa ra chặt chẽ, rõ ràng, nghiêm túc sẽ đảm bảo sự khách quan, công bằng, lợi ích của Nhà nước, các quyền và lợi ích của công dân.

• Đối với vụ án hành chính:

Thẩm phán chủ tọa phiên tòa giải thích pháp luật cho các bên về nội dung các quy định của pháp luật liên quan đến vấn đề tranh chấp và tạo điều kiện cho các bên đối thoại với nhau về việc giải quyết vụ án. Hội đồng xét xử khuyến khích và tạo điều kiện cho các bên tiến hành đối thoại trên cơ sở giải thích quyền và nghĩa vụ của họ. Hoạt động giáo dục trong giai đoạn này thể hiện qua việc Hội đồng xét xử giải đáp những thắc mắc của các bên liên quan đến việc đối thoại để vụ án được giải quyết một cách nhanh chóng. Để việc hỏi đạt hiệu quả và có tác dụng giáo dục cao thì các thành viên Hội đồng xét xử và những người tiến hành tố tụng khác phải xác định đúng vị trí, vai trò, nhiệm vụ của mình, tránh trường hợp chỉ có thẩm phán hỏi hoặc trường hợp Hội thẩm nhân dân làm thay chức năng của Thẩm phán.

Giai đoạn tranh luận: Việc tranh luận tại phiên toà được bình đẳng, dân chủ, công khai, giúp Toà án tìm ra được sự thật khách quan của vụ án. Khi tranh luận, Hội đồng xét xử chủ trì để các bên tranh luận, không tham gia vào việc đối đáp mà cần tập trung lắng nghe ý kiến, lí lẽ của từng bên, chú ý đến quan điểm của các bên trên những vị trí tố tụng của họ để điều chỉnh hoạt động của họ làm giảm bớt những căng thẳng, những mâu thuẫn không cần thiết. Đồng thời đảm bảo không khí trang nghiêm, mọi diễn biến tại phiên tòa phải tuân theo sự điều khiển của chủ tọa phiên tòa, tôn trọng Hội đồng xét xử, giáo dục mọi người ý thức tôn trọng pháp luật.

Nghị án và công bố bản án, quyết định của Toà án: Chức năng chính của Tòa án nhân dân là xét xử, và hoạt động xét xử thường được kết thúc bằng việc Tòa án nhân danh Nhà nước ban hành bản án, quyết định. Nội dung giáo dục pháp luật được thể hiện trong nội dung và hình thức của bản án, quyết định của Toà án.

Đối với bản án hình sự: Là sự thể hiện thái độ của Nhà nước đối với người phạm tội, áp dụng các quy định cụ thể của pháp luật đối với hành vi của họ để kết luận có tội hay vô tội, xác định tội danh và hình phạt trong vụ án hình sự. Đồng thời, bản án có tác dụng răn đe giáo dục đối với người phạm tội và những người tham gia tố tụng khác cũng như tất cả mọi người tham gia phiên tòa tra những người khác biết và quan tâm tới bản án đó. Luận văn: Giáo dục PL thông qua hoạt động xét xử của toà án.

Đối với bản án, quyết định dân sự, Kinh doanh thương mại, Hành chính, Lao động: Việc ban hành bản án đã giải quyết được các tranh chấp giữa các bên, bản án cũng xác định quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể được khôi phục, bảo vệ. Tác dụng phổ biến, giáo dục pháp luật của bản án, quyết định của Toà án chỉ thực sự phát huy tốt khi nghị án Hội đồng xét xử chỉ được căn cứ vào các chứng cứ và tài liệu đã được thẩm tra tại phiên toà, trên cơ sở xem xét đầy đủ, toàn diện các ý kiến của đương sự và những người tham gia tố tụng khác tại phiên toà. Bản án của Tòa án khi được ban hành có ý nghĩa giáo dục, vừa có ý nghĩa chính trị – xã hội sâu sắc nên khi giải quyết vụ án, Thẩm phán chủ tọa phiên tòa phải chú trọng tới việc ban hành một bản án đúng pháp luật cả về hình thức và nội dung. Sự phân tích, lập luận chặt chẽ trên cơ sở các quy định pháp luật của bán án quyết định chấp nhận hay không chấp nhận yêu cầu của các đương sự có tác động rất lớn tới nhận thức pháp luật của các đương sự.

Sau khi tuyên án: Nội dung giáo dục thể hiện qua việc chủ tọa phiên tòa giải thích cho những người tham gia tố tụng biết về quyền kháng cáo của họ theo quy định pháp luật. Sau khi tuyên án, nội dung giáo dục thể hiện ở việc kết quả giải quyết vụ án cụ thể đó có tác dụng và hiệu quả đến đâu trong công tác đấu tranh phòng chống tội phạm, đối với việc khắc phục những yếu kém trong hệ thống pháp luật, nhằm hạn chế nguyên nhân và điều kiện làm phát sinh tranh chấp, tội phạm.

1.3. Hình thức giáo dục pháp luật trong hoạt động xét xử tại Tòa án nhân dân

Trong thực tế, các hình thức giáo dục pháp luật rất đa dạng, phong phú và sáng tạo. Bên cạnh các phương pháp truyền thống, hiện nay trong thực tiễn có các phương pháp giáo dục pháp luật như:

• Giáo dục pháp luật trực tiếp (tuyên truyền miệng)
• Biên soạn, phát hành các loại tài liệu giáo dục pháp luật
• Tổ chức các cuộc thi tìm hiểu pháp luật
• Giáo dục pháp luật thông qua sinh hoạt của câu lạc bộ pháp luật
• Giáo dục pháp luật trên các phương tiện thông tin đại chúng
• Giáo dục pháp luật thông qua hoạt động tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý.
• Giáo dục pháp luật thông qua hòa giải cơ sở

Ngoài ra còn các hình thức giáo dục pháp luật khác như “Ngày pháp luật”, giải đáp pháp luật qua điện thoại, giáo dục pháp luật thông qua hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo… đang được nhân rộng. Tại Điều 11, Luật Phổ biến, giáo dục pháp luâṭ được Quốc hội thông qua ngày 20/6/2012 quy định chi tiết các hình thức giáo dục pháp luật.

Có thể thấy, mỗi hình thức giáo dục pháp luật được áp dụng trong thực tế đều có những ưu điểm riêng. Chính vì vậy, việc lựa chọn hình thức giáo dục pháp luật phù hợp với những điều kiện, hoàn cảnh, chủ thể và đối tượng nhất định sẽ mang lại hiệu quả giáo dục pháp luật cao như mong muốn.

Giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án được thực hiện bằng các hình thức: Thông qua việc giải thích pháp luật cho các đương sự tại các phiên hòa giải, thông qua các phiên tòa xét xử nhất là phiên tòa lưu động, thông qua việc chấp hành nghiêm chỉnh bản án của Tòa án, qua hoạt động kiến nghị của Tòa án về những vi phạm của các cơ quan liên quan, thông qua việc giải quyết đầy đủ, đúng đắn và kịp thời các khiếu nại, tố cáo của công dân trong hoạt động xét xử… Bên cạnh đó giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử còn được thực hiện gián tiếp qua các phương tiện thông tin đại chúng như: Truyền hình, báo viết, báo mạng Internet… đưa tin về hoạt động xét xử.

1.4. Phương pháp giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân Luận văn: Giáo dục PL thông qua hoạt động xét xử của toà án.

Phương pháp giáo dục pháp luật được hiểu là cách thức tổ chức hoạt động và thực hiện một hoặc nhiều hoạt động cụ thể của chủ thể giáo dục pháp luật tác động lên đối tượng giáo dục pháp luật nhằm đạt được mục đích đề ra. Trong hoạt động xét xử của Tòa án, phương pháp giáo dục pháp luật là sự kết hợp giữa thuyết phục và cưỡng chế, giữa phân tích, diễn giải pháp luật qua những vụ việc cụ thể có thật trong đời sống xã hội. Hội đồng xét xử “Nhân danh Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam” ra bản án, quyết định, thể hiện rõ ràng, dứt khoát thái độ của Nhà nước đối với những người và những vụ việc được đưa ra xét xử. Tất cả các bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án phải được thi hành và phải được mọi công dân, cơ quan, tổ chức tôn trọng. Cá nhân, cơ quan tổ chức có nghĩa vụ chấp hành bản án, quyết định của Tòa án, phải nghiêm chỉnh chấp hành. Sự kết hợp phương pháp thuyết phục và cưỡng chế được quy định bởi tính giáo dục và cưỡng chế của pháp luật được thể chế cụ thể thông qua các quy định về nguyên tắc, trình tự, thủ tục tố tụng. Bên cạnh đó, phương pháp giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa diễn giải, hùng biện của Luật sư, Kiểm sát viên thể hiện qua bản luận tội, bài bào chữa với phương pháp phân tích chặt chẽ, xác đáng của bản án khi quyết định những vấn đề cụ thể trong thực tế cuộc sống. Xuất phát từ thực tế giải quyết các vụ việc thực tế trong đời sống xã hội được chứng minh tính đúng, sai, tính chuẩn mực qua Bản án, quyết định của Tòa án đã tạo nên một trực quan sinh động giúp những người được giáo dục pháp luật có cơ hội để nhìn thấy, nghe thấy và cảm nhận được ngay tức thì hiệu quả của việc giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án. Đây được coi là một đặc trưng lợi thế của hình thức giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án so với các hình thức giáo dục pháp luật khác.

1.5. Những đặc thù của giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Toà án nhân dân

1.5.1. Về chủ thể của giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân

Các chủ thể trong hoạt động xét xử của Tòa án là các chủ thể tiến hành tố tụng mà theo chức năng nhiệm vụ của mình tham gia vào việc thực hiện mục đích giáo dục pháp luật. Cụ thể như: Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Kiểm sát viên, Thư ký phiên toà… Họ là những người có kiến thức pháp luật để có thể áp dụng pháp luật đúng đắn thể hiện qua những Quyết định, Bản án trong quá tình xét xử vụ án. Trong quá trình tiến hành hoạt động tố tụng, các chủ thể này thực hiện giải thích, tuyên truyền, giáo dục pháp luật với một thái độ khách quan và chỉ tuân theo pháp luật. Tuy nhiên, các chủ thể này lại có những phương thức, biện pháp tác động giáo dục rất khác nhau phụ thuộc vào vai trò và nhiệm vụ tố tụng cụ thể của từng người trong từng vụ việc. Trong đó, Thẩm phán giữ vị trí quan trọng trong việc xét xử – giai đoạn trung tâm của hoạt động tố tụng. Thẩm phán là người có nghĩa vụ duy trì và tuân thủ các nguyên tắc và quy định của luật tố tụng, tham gia trực tiếp vào quá trình giáo dục pháp luật cho các đối tượng. Thái độ khách quan, nghiêm túc của Thẩm phán trong việc bảo đảm quyền bình đẳng của các bên trong hoạt động xét xử để tìm ra sự thật của vụ án, tôn trọng quyền tự định đoạt của các đương sự trong án dân sự, kinh tế… là yếu tố quan trọng để những người tham gia phiên toà nhận thức đầy đủ, rõ ràng về tính dân chủ, công bằng của pháp luật. Trong quá trình giải quyết vụ án, Thẩm phán là người chủ động giải thích pháp luật, làm rõ phạm vi quyền và trách nhiệm của các bên đương sự cũng như hòa giải, giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp dân sự, hành chính giữa họ nhằm giúp họ xác định vị trí, quyền và lợi ích của mình khi giải quyết vụ án. Khi vụ án được giải quyết một cách đúng đắn, thấu tình đạt lý, các bên đều hài lòng về quyết định hoặc bản án đã tuyên chính là biểu hiện cụ thể của hiệu quả giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Thẩm phán.

Ngoài ra, Hội thẩm nhân dân, Kiểm sát viên, Thư ký phiên tòa cũng giữ một vai trò nhất định trong quá trình xét xử của Tòa án, thông qua nhiệm vụ của mình có thể lồng ghép việc giáo dục pháp luật đối với những người tham gia tố tụng.

1.5.2. Về đối tượng của giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân Luận văn: Giáo dục PL thông qua hoạt động xét xử của toà án.

Đối tượng của giáo dục pháp luật là những cá nhân công dân hay những nhóm, cộng đồng xã hội cụ thể chịu sự tác động của các hoạt động giáo dục pháp luật do các chủ thể giáo dục pháp luật tiến hành nhằm đạt được các mục tiêu đề ra, được quy định rõ tại Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012. Trong hoạt động xét xử tại Tòa án, đối tượng giáo dục pháp luật có đặc thù riêng là những người tham gia tố tụng tại Tòa án với tư cách tố tụng theo quy định pháp luật (bị can, bị cáo, nguyên đơn, bị đơn….) hoặc những người biết đến vụ án (trực tiếp hoặc qua các phương tiện thông tin đại chúng), những người tham dự phiên tòa. Đặc điểm chung của các đối tượng giáo dục pháp luật trong hoạt động xét xử tại Tòa án là họ đều là những người liên quan tới vụ án về mặt tố tụng hoặc quyền và lợi ích hợp pháp của họ có ảnh hưởng trong quá trình giải quyết vụ án.

1.6. Những nhân tố ảnh hưởng và tiêu chí đánh giá hiệu quả của giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân

1.6.1. Những nhân tố ảnh hưởng

Với mỗi hình thức giáo dục pháp luật khác nhau đều chịu sự ảnh hưởng của những nhân tố khác nhau phụ thuộc vào đặc điểm chủ thể và đối tượng của hình thức giáo dục pháp luật tương ứng. Đối với hình thức giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án cũng chịu sự tác động và phụ thuộc vào các yếu tố chủ quan và khách quan, cụ thể:

• Thứ nhất, nhóm những nhân tố ảnh hưởng là cơ sở đảm bảo cho hoạt động giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án.

Cơ sở về chính trị, tư tưởng: Những quan điểm chỉ đạo của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về giáo dục pháp luật nói chung và giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án nói riêng là tiền đề để triển khai hoạt động giáo dục pháp luật. Trong thời gian qua, công tác giáo dục pháp luật đã được Đảng và Nhà nước rất quan tâm, ban hành nhiều chính sách quan trọng tại các Nghị quyết của Đảng luôn có nội dung xác định giáo dục pháp luật là một công việc thường xuyên của các cơ quan Nhà nước, của các cấp, các ngành. Trong đó, Tòa án cũng được xác định là một lực lượng quan trọng trong hoạt động này.

Cơ sở về pháp lý: Yếu tố này thể hiện mức độ hoàn thiện của pháp luật nội dung, pháp luật thủ tục, pháp luật tổ chức làm cơ sở pháp lý cho tổ chức, hoạt động tố tụng, hoạt động xét xử và giáo dục pháp luật thông trong hoạt động xét xử của Tòa án. Khi xét xử thực hiện quyền tư pháp, Toà án độc lập và chỉ tuân theo pháp luật, đảm bảo cho mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật, thực sự dân chủ, khách quan. Chính vì vậy, mức độ độc lập trong xét xử của Tòa án đến đâu thì các phán quyết của Tòa án sẽ thực sự khách quan, công bằng và có tác dụng giáo dục đến đó.

• Thứ hai, các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp gồm: Luận văn: Giáo dục PL thông qua hoạt động xét xử của toà án.

Yếu tố con người: Bao gồm các chủ thể và đối tượng của giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án. Về chủ thể, là những người tiến hành hoạt động giáo dục pháp luật. Cụ thể là những người tiến hành tố tụng trong vụ án: Thẩm phán, Thư ký tòa án, Kiểm sát viên… Hiệu quả giáo dục pháp luật trong hoạt động xét xử phụ thuộc rất lớn vào trình độ chuyên môn nghiệp vụ, kỹ năng về hoạt động giáo dục pháp luật. Chủ yếu đối với Thẩm phán chủ tọa phiên tòa, tại các phiên tòa việc xét xử là công khai nên các hành vi, cách điều khiển phiên tòa của Thẩm phán nói riêng, Hội đồng xét xử nói chung đều được những người tham gia và tham dự phiên tòa quan sát và đánh giá. Trên thực tế, trong thời gian vừa qua hoạt động xét xử của Tòa án vẫn còn những vi phạm pháp luật, có vụ việc xét xử không đảm bảo tính khách quan, chất lượng xét xử làm ảnh hưởng đến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân làm cho uy tín của Tòa án bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Điều đó có ảnh hưởng nhất định đến hiệu quả của giáo dục pháp luật trong hoạt động xét xử của Tòa án.

Về đối tượng, là những người tham gia tố tụng, tham dự phiên tòa, những người theo dõi và quan tâm tới vụ án. Giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án đạt hiệu quả tới đâu phụ thuộc rất lớn vào ý thức tuân thủ pháp luật của người dân. Những đối tượng ở một trình độ nhận thức và có ý thức tuân thủ pháp luật cao thì việc giáo dục pháp luật sẽ đạt hiệu quả cao và ngược lại.

Yếu tố về quản lý tổ chức: Đây là những yếu tố thể hiện trình độ tổ chức một cách khoa học, hợp lý về bộ máy, phân công công việc cụ thể đảm bảo phát huy tối đa năng lực của cán bộ công tác. Sự phối hợp chặt chẽ trong công việc giữa các cơ quan tiến hành tố tụng bảo đảm tiến hành hoạt động xét xử và hoạt động giáo dục pháp luật đúng hướng, đúng mục đích và đạt hiệu quả cao. Bên cạnh đó, việc bảo đảm các yêu cầu về cơ sở vật chất, kinh phí, chế độ cho Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, cán bộ công chức trong ngành Tòa án tham gia vào hoạt động xét xử và hoạt động giáo dục pháp luật cũng tạo điều kiện khuyến khích hoạt động giáo dục pháp luật hiệu quả. Đặc biệt, đối với một số vụ án khi đưa ra xét xử lưu động là những vụ án điển hình về tội danh, về hành vi phạm tội, gây dư luận xấu trong xã hội, được nhân dân quan tâm như mua bán trái phép chất ma túy, tàng trữ trái phép chất ma túy, trộm cắp tài sản, cố ý gây thương tích… hoặc các vụ tranh chấp dân sự phức tạp, có đông người tham gia tố tụng, gần với đời sống nhân dân như tranh chấp quyền sử dụng đất… đều thu hút đông đảo nhân dân đến chứng kiến. Địa điểm tổ chức phiên tòa xét xử lưu động tại nơi cư trú của bị cáo, đương sự cần đảm bảo tính trang nghiêm, nghiêm túc, địa điểm công cộng, tập trung đông dân cư, giao thông thuận tiện, dễ dàng đảm bảo an ninh trật tự… thuận lợi cho việc thu hút đông đảo người dân đến theo dõi phiên tòa..

1.6.2. Những tiêu chí đánh giá hiệu quả giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân Luận văn: Giáo dục PL thông qua hoạt động xét xử của toà án.

Hiệu quả giáo dục pháp luật thông hoạt động xét xử là mức độ đạt được sự thay đổi về nhận thức, thái độ tích cực và hành vi hợp pháp của các đối tượng được giáo dục pháp luật dưới tác động có định hướng của các chủ thể tiến hành hoạt động xét xử.

• Hiệu quả giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử của Tòa án có những tiêu chí cụ thể sau:

Thứ nhất, tiêu chí thể hiện hiệu quả của chính hoạt động xét xử: Với đặc thù giáo dục pháp luật được lồng ghép trong quá trình xét xử nên hiệu quả của hoạt động xét xử cũng đánh giá hiệu quả giáo dục pháp luật. Thể hiện cụ thể qua chất lượng và số lượng các vụ việc Tòa án tiến hành giải quyết, trong đó tỷ lệ các vụ việc giải quyết các loại án cao, đúng thời hạn, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, tỷ lệ hòa giải thành cao, tỷ lệ án sơ thẩm có kháng cáo, kháng nghị thấp, tỷ lệ án bị hủy, án bị sửa do lỗi chủ quan của Thẩm phán thấp, số lượng vụ án oan sai ít…. Những tiêu chí cụ thể trên thể hiện chất lượng hoạt động xét xử càng cao thì lòng tin của người dân vào pháp luật và các chủ thể áp dụng pháp luật càng cao.

Thứ hai, các tiêu chí đánh giá những thay đổi về nhận thức pháp luật của đối tượng được giáo dục qua hoạt động xét xử. Hiệu quả của hoạt động này thể hiện cụ thể qua việc cung cấp cho những người tham gia tố tụng và những người quan tâm tới vụ án những nhận thức và hiểu biết cơ bản về pháp luật. Ngoài ra các tiêu chí khác như: tỷ lệ bị cáo, đương sự tự nguyện thi hành các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật, tỷ lệ người tái phạm, tái phạm nguy hiểm… cũng là một trong những tiêu chí phản ánh mức độ nhất định của hiệu quả giáo dục pháp luật lên các đối tượng giáo dục.

Thứ ba, tiêu chí đánh giá tự tác động đến thái độ, tình cảm, niềm tin pháp luật lên toàn xã hội. Phản ánh qua sự quan tâm, đánh giá của dư luận xã hội đồng tình hay không đồng tình với bản án, quyết định của Tòa án, lòng tin của nhân dân vào công lý và sự nghiêm minh của pháp luật.

Tiểu kết chương 1

Giáo dục pháp luật là sự tác động một cách có hệ thống, có mục đích và thường xuyên tới nhận thức của con người nhằm trang bị cho mỗi người một trình độ kiến thức pháp lý nhất định để từ đó có ý thức đúng đắn về pháp luật, tôn trọng và tự giác xử sự theo yêu cầu của pháp luật. Để quản lí xã hội, mỗi nhà nước cần xây dựng và ban hành một hệ thống pháp luật áp dụng chung cho mọi cá nhân tổ chức khi tham gia vào các quan hệ xã hội, làm cho hoạt động của cá nhân, tổ chức diễn ra trong vòng trật tự ổn định. Tuy nhiên, muốn người dân thực hiện đúng pháp luật thì phải làm cho người dân biết pháp luật, biết quyền lợi và nghĩa vụ của mình. Nói đến vấn đề này, chúng ta phải bàn đến công tác giáo dục pháp luật. Đây là công việc luôn luôn giữ vị trí quan trọng trong đời sống xã hội. Trong công cuộc đổi mới của đất nước ta hiện nay, công tác này càng có vai trò quan trọng về nhiều mặt. Trong thời gian qua, công tác giáo dục pháp luật đã có những chuyển biến tích cực, góp phần nâng cao hiệu lực của pháp luật, hiệu quả quản lý của Nhà nước. Tuy nhiên, hiện nay công tác giáo dục pháp luật đang bộc lộ một số hạn chế, khuyết điểm dẫn đến hiệu quả giáo dục chưa cao, chưa đáp ứng được yêu cầu tăng cường hiệu lực pháp luật trong đời sống xã hội. Điều đó thể hiện ở trình độ nhận thức pháp luật của một số bộ phận cán bộ, công chức nhà nước và nhân dân còn hạn chế. Niềm tin của nhân dân đối với pháp luật chưa thực sự rõ nét. Nhiều người dân có biểu hiện coi thường pháp luật hoặc chưa thực sự tin tưởng vào sự công bằng của pháp luật. Việc thực hiện pháp luật của cán bộ, công chức và nhân dân chưa đầy đủ, chưa nghiêm minh và chưa triệt để, dẫn đễn hành vi vi phạm pháp luật còn phổ biến. Một số người dân vì không hiểu biết pháp luật, còn thụ động nên hầu như không biết sử dụng pháp luật để bảo vệ các quyền và lợi ích của mình khi bị xâm phạm. Mọi vấn đề liên quan đến quyền lợi bản thân hay liên quan đến công việc, họ đều chờ đợi các cơ quan nhà nước giải quyết, xử lý. Chính vì vậy các hình thức giáo dục pháp luật hiện nay cần đa dạng mới phát huy hiệu quả tích cực. Trong hoạt động xét xử của Tòa án, hình thức giáo dục pháp luật được thể hiện trực quan sinh động qua từng vụ việc tranh chấp, từng vụ án hình sự cụ thể nên giáo dục pháp luật tới nhận thức của người dân đạt hiệu quả sâu rộng hơn. Luận văn: Giáo dục PL thông qua hoạt động xét xử của toà án.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ:  

===>>> Luận văn: Thực trạng GD pháp luật về hoạt động xét xử của toà án