Luận văn: Giải pháp PL về điều kiện kinh doanh dịch vụ thu hồi nợ

Thực tiễn thi hành và giải pháp hoàn thiện quy định của pháp luật về điều kiện kinh doanh dịch vụ thu hồi nợ

3.1. Thực tiễn thi hành pháp luật về điều kiện kinh doanh dịch vụ thu hồi nợ – kết quả, hạn chế và nguyên nhân

3.1.1. Những kết quả đạt được

Ngày 14/6/2007 Chính phủ ban hành Nghị định 104/2007/NĐ-CP về kinh doanh dịch vụ đòi nợ là dấu mốc quan trọng tạo hành lang pháp lý cho một loại hình kinh doanh dịch vụ mới ra đời và phát triển – Dịch vụ thu hồi nợ. Mặc dù trước khi có Nghị định thì Dịch vụ thu hồi nợ đã được hình thành và đáp ứng một phần nhu cầu của xã hội. Song vào thời điểm đó, các doanh nghiệp hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực này còn hoạt động mang tính nhỏ lẻ, tự phát. Tổ chức, cá nhân trong xã hội có nhu cầu sử dụng Dịch vụ thu hồi nợ còn hạn chế. Các khoản nợ cần xử lý thông qua Dịch vụ thu hồi nợ chủ yếu là những khoản nợ nhỏ lẻ, nợ cá nhân hoặc nợ cước phí viễn thông. Kể từ khi Nghị định 104/2007/NĐ-CP ra đời tạo hành lang pháp lý vững chắc, Dịch vụ thu hồi nợ đã phát triển không ngừng, số lượng tổ chức, cá nhân tham gia đầu tư hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực này tăng nhanh. Tính đến năm 2019 cả nước có 325 doanh nghiệp đăng ký kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ (được thể hiện cụ thể qua Bảng số liệu dưới đây).

• BẢNG SỐ LIỆU – DOANH NGHIỆP ĐĂNG KÝ KINH DOANH DỊCH VỤ THU HỒI NỢ (ĐẾN NĂM 2019)

Nhất là đối với các thành phố lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, số lượng doanh nghiệp kinh doanh ngành nghề Dịch vụ thu hồi nợ tăng đột biến. Tính riêng Thành phố Hồ Chí Minh, nếu năm 2017 Thành phố Hồ Chí Minh mới chỉ có 65 doanh nghiệp đăng ký kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ, nhưng chỉ sau hai năm – tính đến thời điểm hiện tại con số doanh nghiệp đã tăng lên gấp 3 lần, với 204 doanh nghiệp [41].

Sự gia tăng về số lượng doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ gắn liền với gia tăng về chất lượng, hiệu quả cung cấp dịch vụ trong lĩnh vực này. Nếu như trước kia các khoản nợ được thu hồi chủ yếu là khoản nợ nhỏ, nợ cá nhân, nợ cước phí thì nay các khoản nợ của tổ chức, cá nhân được doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ xử lý đã trở lên đa dạng hơn, quy mô hơn và hiệu quả hơn. “Theo số liệu báo cáo tài chính, tính đến cuối năm 2017, các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ đòi nợ trên địa bàn TP.HCM có tổng số nợ nhận uỷ quyền đòi nợ đầu kỳ là hơn 12 nghìn tỷ đồng; Tổng số nợ nhận uỷ quyền đòi nợ trong kỳ là gần 1,8 nghìn tỷ đồng; Tổng số nợ đã đòi được theo uỷ quyền trong kỳ là hơn 195 tỷ đồng; Tổng số nợ nhận uỷ quyền đòi nợ cuối kỳ là hơn 7,3 nghìn tỷ đồng” [41]. Bên cạnh đó, Ths. Lê Minh Công, Giám đốc Công ty CP Dịch vụ tài chính và xử lý nợ DFC cho biết: có nhiều khoản nợ lên đến hàng chục tỷ đồng rơi vào tình trạng nợ xấu. Nếu không có sự hỗ trợ từ các doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ, những khoản nợ đó rất có thể bị mất trắng.

Từ những số liệu thống kê và nội dung phân tích trên cho thấy, với những quy định của pháp luật về kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ ra đời, trong đó có quy định về Điều kiện kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ đã tạo cơ sở pháp lý thuận lợi, thu hút và thúc đẩy tổ chức, cá nhân tham gia đầu tư kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ, thúc đẩy lĩnh vực ngành nghề kinh doanh mới ngày càng phát triển đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của xã hội.

3.1.2 Những hạn chế, bất cập và nguyên nhân

3.1.2.1 Hạn chế, bất cập

• Hạn chế, bất cập trong quy định điều kiện về người quản lý

Người quản lý và giám đốc chi nhánh gọi chung là người quản lý doanh nghiệp là người có vai trò, có tầm quan trọng đối với sự tồn tại, phát triển và nâng tầm thương hiệu cho doanh nghiệp. Bên cạnh đó, trong các doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ, ngành nghề kinh doanh vốn được coi là đặc thù, có tính nhạy cảm cao, có khả năng tác động tiêu cực đến môi trường kinh doanh, tác động tiêu cực đến trật tự trị an, xâm hại trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia quan hệ kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ. Chính vì vậy, pháp luật hiện hành đã đưa ra nhiều điều kiện, tiêu chuẩn đối với cá nhân, đòi hỏi cá nhân phải đáp ứng nếu muốn trở thành người quản lý của các doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ.

Các tiêu chuẩn, điều kiện đối với người quản lý doanh nghiệp như quy định tại Điều 14 Nghị định 104/2007/NĐ-CP về kinh doanh dịch vụ đòi nợ, bao gồm: có đầy đủ Năng lực hành vi dân sự, chưa có tiền án, có trình độ học vấn từ đại học trở lên và trong ba năm liền kề không tham gia quản lý doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ đã bị thu hồi giấy phép đăng ký kinh doanh.

Trong các điều kiện, tiêu chuẩn trên, có nhiều tiêu chuẩn phù hợp, cần thiết duy trì đối với doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ như quy định về Năng lực hành vi dân sự của người quản lý, quy định về đặc điểm nhân thân tốt, quy định về trình độ học vấn cao cho người quản lý. Vì những điều kiện tiêu chuẩn đó vừa góp phần nâng cao địa vị cho doanh nghiệp đồng thời góp phần bảo đảm những yếu tố có lợi cho công tác an ninh, trật tự, an toàn công cộng khi doanh nghiệp đó đi vào hoạt động. Bên cạnh những điều kiện, tiêu chuẩn được cho là phù hợp, có tác động tích cực đến hoạt động của doanh nghiệp nói riêng, và cho toàn xã hội nói chung thì có những điều kiện, tiêu chuẩn được cho là chưa thật phù hợp. Các tiêu chuẩn được cho là chưa thật phù hợp bao gồm như: tiêu chuẩn trình độ học vấn từ đại học trở lên thuộc một trong những lĩnh vực chuyên ngành là kinh tế, quản lý, pháp luật, an ninh; tiêu chuẩn về người quản lý doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ không thuộc trường hợp trong 03 năm liền kề đã từng quản lý doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ nay đã bị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh. Các điều kiện, tiêu chuẩn không phù hợp này sẽ là rào cản đối với sự phát triển lành mạnh của doanh nghiệp.

• Đối với quy định điều kiện về người quản lý phải có trình độ học vấn từ bậc đại học trở lên thuộc một trong bốn lĩnh vực ngành nghề: kinh tế, quản lý, pháp luật, an ninh (khoản 2 Điều 14 Nghị định 104).

Việc quy định trình độ học vấn và lĩnh vực chuyên môn như trên, nếu nhìn nhận một cách tổng quát thì thấy rằng đây là một quy định chặt chẽ. Như đã phân tích, việc quy định điều kiện tiêu chuẩn cho người quản lý trong các doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ là phù hợp và cần thiết. Song việc Nhà nước quy định giới hạn lĩnh vực chuyên môn mà cá nhân muốn tham gia quản lý các doanh nghiệp này phải đáp ứng lại là không cần thiết, không phù hợp. Sự không phù hợp trong quy định này biểu hiện trên hai phương diện: Thứ nhất, Nhà nước đã can thiệp quá sâu, quá chi tiết, cụ thể vào việc nội bộ của doanh nghiệp. Trong hoạt động quản lý, quản trị của doanh nghiệp, những cá nhân có trình độ học vấn cao về các lĩnh vực chuyên môn như kinh tế, quản lý, pháp luật và an ninh có thể giúp doanh nghiệp đó đảm bảo hơn các vấn đề về quản trị doanh nghiệp, về an ninh, trật tự. Nhưng bên cạnh đó, các lĩnh vực chuyên môn về quản trị marketting, về kế toán, kiểm toán … cũng rất cần thiết và có giá trị đối với việc phát triển và xây dựng thương hiệu cho doanh nghiệp. Nếu pháp luật hạn chế và ràng buộc chỉ có những người đáp ứng điều kiện, tiêu chuẩn về chuyên môn thuộc 04 lĩnh vực trên, thử hỏi những vị trí quản lý còn lại như vừa đề cập trên doanh nghiệp sẽ bố trí ai để đảm nhiệm; Thứ hai, việc quy định ràng buộc chỉ những cá nhân đáp ứng tiêu chuẩn về chuyên môn trong 04 lĩnh vực trên mới trở thành người quản lý trong doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ đã vô tình tạo ra rào cản trong hoạt động kinh doanh. Hay nói rõ hơn, quy định về 04 lĩnh vực chuyên môn mà cá nhân muốn tham gia quản lý doanh nghiệp cần phải đáp ứng đã vi phạm quyền tự do kinh doanh của cá nhân. Trong khi đó quyền tự do kinh doanh của cá nhân là quyền hiến định.

Từ những phân tích trên đã chỉ ra những hạn chế, bất cập trong quy định của Nghị định 104/2007/NĐ-CP khi xác định điều kiện cá nhân trở thành người quản lý doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ.

• Đối với quy định điều kiện trong ba năm trước liền kề, không giữ chức danh quản lý doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ đòi nợ đã bị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh dịch vụ đòi nợ (khoản 4 Điều 14)

Trong các điều kiện, tiêu chuẩn để cá nhân có thể trở thành người quản lý trong doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ, có đến 3 điều kiện tiêu chuẩn quy định về đặc điểm nhân thân của cá nhân, như: có Năng lực hành vi dân sự đầy đủ, chưa có tiền án và điều kiện “trong ba năm trước liền kề, không giữ chức danh quản lý doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ đòi nợ đã bị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh dịch vụ đòi nợ”.

Các điều kiện về đặc điểm về nhân thân là những quy định ràng buộc hướng tới một người quản lý doanh nghiệp có nhân thân tốt. Và một người quản lý doanh nghiệp tốt mới có thể đảm bảo cho việc quản lý điều hành một doanh nghiệp kinh doanh ngành nghề dịch vụ có tính nhảy cảm cao như Dịch vụ thu hồi nợ được tuân theo pháp luật, đảm bảo an ninh trật tự, an toàn xã hội tốt hơn.

Quy định về điều kiện, tiêu chuẩn nhân thân tốt cũng là một quy định phù hợp và hết sức cần thiết, nhất là điều kiện tiêu chuẩn đó được đặt ra với người quản lý kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ. Một ngành nghề, lĩnh vực kinh doanh rất cần sự quản lý, kiểm soát chặt chẽ từ Nhà nước nhằm hạn chế rủi ro, hạn chế tác động tiêu cực từ hoạt động này đến đời sống chính trị, an ninh, trật tự, an toàn xã hội. Nhất là trong bối cảnh hiện nay, có rất nhiều tổ chức cá nhân lợi dụng kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ để thực hiện các hoạt động tội phạm. Điển hình như vụ Bùi Văn Hổ và đồng bọn tổ chức bắt giữ, đe dọa, đánh đập anh Lê Văn Tâm với mục đích buộc anh Lê Văn Tâm phải trả số tiền vay 238 triệu đồng [6]; hoặc vụ Vũ Quang Hùng (35 tuổi, trú tại phường Liễu Giai, quận Ba Đình, Hà Nội) và nhóm đệ tử ráo riết truy sát để đòi nợ, rồi gây ra vụ giết người gây xôn xao dư luận vào những ngày tháng 8/2016…[11]

Tuy nhiên, trong các quy định điều kiện, tiêu chuẩn về nhân thân, nhất là quy định tại khoản 4 Điều 14 Nghị định 104/2007/NĐ-CP đã bộc lộ những hạn chế, bất cập khi xác định giới hạn chủ thể không được tham gia quản lý doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ nếu: trong ba năm trước liền kề, cá nhân đó đã từng giữ chức danh quản lý tại một doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ đã bị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh”.

Quy định này vô tình chỉ đặt ra giới hạn, đặt ra vùng cấm đối với cá nhân đã từng làm quản lý tại các doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ bị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh. Vậy còn những cá nhân đã từng giữ chức vụ quản lý tại các doanh nghiệp đầu tư sản xuất, kinh doanh vào những lĩnh vực khác (không phải là lĩnh vực kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ) và doanh nghiệp đó cũng đã bị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh thì sao? Đối tượng này có được quyền tiếp tục tham gia quản lý các doanh nghiệp có chức năng kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ hay không?

Nếu nhận thức trên tinh thần “Mọi người có quyền tự do kinh doanh trong những ngành nghề mà pháp luật không cấm” (Điều 33 Hiến pháp năm 2013) và doanh nghiệp có quyền tự chủ trong kinh doanh (Điều 7 Luật Doanh nghiệp năm 2014) trong đó có quyền tự chủ về tổ chức phương án kinh doanh, tự chủ về việc thuê mướn, tuyển dụng lao động … thì quy định tại khoản 4 Điều 14 Nghị định 104/2007/NĐ-CP nói trên sẽ được hiểu theo hướng không cấm một người từng làm quản lý tại doanh nghiệp không kinh doanh lĩnh vực thu hồi nợ đã bị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh làm quản lý tại doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ.

Việc không đưa đối tượng từng quản lý một doanh nghiệp kinh doanh lĩnh vực khác (dù đã bị thu hồi GCN Điều kiện kinh doanh trong 03 năm liền kề) vào trường hợp không được tham gia quản lý doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ là một khiếm khuyết, thiếu sót, thiếu triệt để của pháp luật. Quy định này sẽ tạo ra kẻ hở lớn để nhiều cá nhân không có “nhân thân” tốt vẫn có thể tham gia quản lý doanh nghiệp. Nhất là đối với một cá nhân đã từng quản lý, điều hành một doanh nghiệp thiếu tôn trọng pháp luật, vi phạm pháp luật đến mức bị bị tước Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh.

• Hạn chế, bất cập trong quy định điều kiện về vốn pháp định

Như đã phân tích, Vốn có một vai trò hết sức quan trọng trong đầu tư kinh doanh, mở rộng thị trường. Để thành lập doanh nghiệp và tiến hành các hoạt động sản xuất – kinh doanh thì vốn là điều kiện không thể thiếu” [15].

Sau hơn 10 năm ra đời, với quy định ràng buộc về vốn pháp định tại Điều 13 Nghị định 104/2007/NĐ-CP đã có ý nghĩa nhất định trong việc quản lý, kiểm soát đối với các doanh nghiệp không đủ năng lực tham gia thị trường dịch vụ tài chính thu hồi nợ. Nhất là trong bối cảnh Dịch vụ thu hồi nợ ở Việt Nam còn non trẻ, những tác động tiêu cực đến thị trường của lĩnh vực ngành nghề kinh doanh này là điều khó dự đoán trước.

Cho đến nay, lĩnh vực hoạt động kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ đã dần đi vào ổn định. Các mặt trái và hiện tượng tiêu cực của ngành nghề đã dần được bộc lộ. Cơ quan chức năng có thẩm quyền đã từng bước có thể nhận diện được những mặt tích cực, hạn chế và biểu hiện của chúng để có thể chủ động và tích cực hơn trong việc đưa ra những giải pháp quản lý và kiểm soát phù hợp. Việc thời gian qua xảy ra nhiều vụ đòi nợ theo kiểu xã hội đen gây trấn động, xôn xao dư luận không phải là do khuyết tật của thị trường mà do sự yếu kém trong quản lý Nhà nước đối với lĩnh vực kinh doanh nhạy cảm này.

Chính vì kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ đã đi vào ổn định, nên việc nghiên cứu xem xét, đánh giá khách quan để có sự đối xử phù hợp, công bằng đối với ngành nghề kinh doanh này là cần thiết.

Câu hỏi đặt ra, những quy định tại Điều 13 Nghị định 104/2007/NĐ-CP khi xác định vốn pháp định cho các doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ có gì bất cập? Việc quy định vốn pháp định trong ngành nghề kinh doanh này có còn phù hợp và cần thiết không?

Xung quanh vấn đề quy định vốn pháp định đối với lĩnh vực ngành nghề kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ, thời gian qua đã thu hút được sự quan tâm của dư luận, quan tâm của tổ chức, cá nhân, các nhà đầu tư sản xuất, kinh doanh, quan tâm của các chuyên gia và cả nhà quản lý. Các ý kiến dư luận thì rất nhiều, nhưng đa số đều cho rằng việc duy trì vốn pháp định đối với các ngành nghề kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ là không cần thiết và không còn phù hợp.

Tiếp cận vấn đề trên sự vận động, sự hội nhập và quyền tự chủ trong hoạt động kinh doanh, tác giả cho rằng cần thiết phải bỏ quy định tại Điều 13 Nghị định 104/2007/NĐ-CP, vì:

• Một là, quy định tại Điều 13 Nghị định 104/2007/NĐ-CP không có hiệu lực, hiệu quả cao trên thực tế.

Điều 13 Nghị định 104/2007/NĐ-CP xác định để thành lập được doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ, tổ chức, cá nhân phải chứng minh góp đủ số tiền 2.000.000.000đ (Hai tỷ đồng). Số tiền hai tỷ đồng có thể góp bằng tiền, cũng thể góp bằng tài sản. Nếu bằng tiền thì phải có xác nhận của một ngân hàng thương mại được cấp phép hoạt động tại Việt Nam về số tiền ký quỹ không nhỏ hơn số vốn pháp định. Số tiền ký quỹ chỉ được giải toả sau khi doanh nghiệp đã được cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ. Nếu góp bằng tài sản, thì phải có chứng thư của tổ chức có chức năng định giá ở Việt Nam chứng minh giá trị tài sản đưa vào làm vốn góp cũng không được nhỏ hơn giá trị vốn pháp định. Việc quy định vốn pháp định như trên là nhằm đảm bảo doanh nghiệp có năng lực tài chính khi thực hiện kinh doanh ngành nghề thu hồi nợ.

Tuy nhiên, trên thực tế vấn đề đặt ra là ai có thể kiểm soát được nguồn gốc của tiền và tài sản đem ra góp vốn có phải thuộc quyền sở hữu của người góp vốn thành lập doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ không? Và nếu tài sản đó không thuộc sở hữu của người góp vốn thì việc ràng buộc doanh nghiệp phải đáp ứng vốn pháp định ở đây không có ý nghĩa gì. Chẳng qua chỉ là sự chuyển rủi ro từ chủ thể này sang chủ thể khác.

Mặt khác, khi pháp luật cho phép người góp vốn được giải tỏa số tiền ký quỹ sau khi được cấp phép thành lập thì sẽ nảy sinh một vấn đề, là: số vốn pháp định – được coi là khoản tiền để đảm bảo trách nhiệm cho doanh nghiệp sau khi được cấp phép hoạt động Dịch vụ thu hồi nợ, có được duy trì, tồn tại mãi hay không. Hay là sau khi được cấp phép hoạt động, doanh nghiệp lại rút số tiền ký quỹ ra trả cho người vay, hoặc đưa vào đầu tư sản xuất, kinh doanh ngành nghề khác. Vậy số tiền bằng vốn pháp định đâu còn tồn tại trên thực tế, đâu có ý nghĩa gì đối với bên thứ ba? Đây cũng là một vấn đề trên thực tế không cơ quan chức năng nào kiểm soát được.

Đó là chưa kể đến trường hợp góp vốn bằng tài sản thông qua chứng thư định giá. Đây là một lỗ hổng lớn trong quản lý Nhà nước; việc định giá, từ quy trình thủ tục đến cấp chứng thư còn hết sức lỏng lẻo. Do vậy chứng thư định giá có ý nghĩa hay không phụ thuộc nhiều vào uy tín của tổ chức thẩm định.

• Hai là, việc xác định mức vốn pháp định là chưa phù hợp

Nghị định 104/2007/NĐ-CP quy định mức vốn pháp định cho các doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ là 2.000.000.000đ (Hai tỷ đồng). Mức vốn này căn cứ vào đâu, liệu có tương xứng để đảm bảo trách nhiệm tài chính với bên thứ ba khi doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ gây thiệt hại cho đối tác. Bởi trên thực tế, các hợp đồng thực hiện Dịch vụ thu hồi nợ cho chủ nợ là đa dạng. Nợ phát sinh từ nhiều nguồn giao dịch khác nhau; giá trị công nợ cũng tùy thuộc vào từng hợp đồng. Có thể có những hợp đồng giá trị rất nhỏ vài chục triệu; nhưng cũng có những hợp đồng giá trị thu hồi công nợ lên đến hàng trăm tỷ đồng. Vậy con số vốn pháp định hai tỷ đồng căn cứ vào đâu cho phù hợp?

Mặt khác, trên thực tế các doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ thực hiện Dịch vụ thu hồi nợ cho khách hàng dựa trên những kỹ năng, kinh nghiệm để đàm phán thương thuyết để bên khách nợ thanh toán công nợ cho chủ nhợ. Việc thanh toán (trả nợ) thông thường vẫn được khách nợ trả trực tiếp vào tài khoản của chủ nợ (không trả thông qua bên cung cấp Dịch vụ thu hồi nợ). Tổng kết thực tiễn từ hoạt động dịch vụ của Công ty CP dịch vụ tài chính và xử lý nợ DFC cho thấy, sau 10 năm hoạt động, trong hàng nghìn vụ việc chỉ có 12 vụ khách nợ trả tiền thông qua bên Dịch vụ thu hồi nợ. Và những trường hợp khách nợ trả tiền không trả trực tiếp cho chủ nợ mà trả thông qua bên Dịch vụ thu hồi nợ thường có đặc điểm sau: Khác nợ và chủ nợ có mâu thuẫn lớn, thậm chí mâu thuẫn đến mức không muốn làm việc, trao đổi, nhìn mặt nhau; Chủ nợ và bên dịch vụ thu nợ có mối quan hệ bạn hàng, đối tác truyền thống, sự tin tưởng nhau là rất lớn; Bên Dịch vụ thu hồi nợ đã ứng trước phần giá trị công nợ cho bên chủ nợ trước khi thu hồi.

Hợp đồng Dịch vụ thu hồi nợ là hợp đồng dân sự. Trong kinh doanh, các bên có nghĩa vụ tìm hiểu về năng lực và uy tín của nhau để giao kết hợp đồng. Nhất là đối với hoạt động Dịch vụ thu hồi nợ. Bên cung cấp Dịch vụ thu hồi nợ thực hiện việc thu hồi trên cơ sở ủy quyền của chủ nợ. Nghĩa là chủ nợ ủy quyền đến đâu, bên dịch vụ thu nợ được thực hiện quyền và nghĩa vụ đến đó. Do vậy bên doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ cũng không thể tự mình thực hiện việc thu tiền (nếu khách hàng không đồng ý) để có thể gây ra thiệt hại cho khách hàng.

• Hạn chế, bất cập trong quy định điều kiện doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ thu hồi nợ không được kinh doanh các ngành, nghề và dịch vụ khác

Tự do lựa chọn ngành nghề đầu tư sản xuất, kinh doanh là quyền của doanh nghiệp. Đó là quan điểm, tư tưởng chỉ đạo xuyên suốt của Đảng, Nhà nước trong việc huy động các nguồn lực vào phát triển đất nước; phát huy mọi thế mạnh của của doanh nghiệp trong hoạt động kinh doanh, tạo ra nguồn lực và sự cạnh tranh tốt nhất cho nền kinh tế.

Mặc dù kinh doanh ngành nghề Dịch vụ thu hồi nợ được xác định là một ngành nghề đặc thù, một ngành nghề nhạy cảm có khả năng tác động lớn đến trật tự, trị an, an toàn xã hội. Song, không phải cứ xác định là ngành nghề đặc thù, ngành nghề nhạy cảm là phải tìm cách hạn chế, thậm chí là cấm hoạt động. Trong kinh doanh, nhu cầu đầu tư, mở rộng các hoạt động sản xuất, kinh doanh, mở rộng lĩnh vực ngành nghề hoạt động luôn là xu thế vận động tất yếu, là nhu cầu, là động lực thúc đẩy doanh nghiệp phát triển. Tất cả các doanh nghiệp khi tham gia vào thị trường đều mong muốn mở rộng quy mô, mở rộng khả năng chiếm lĩnh thị trường thông qua nhiều hoạt động đầu tư khác nhau. Việc mở rộng quy mô, mở rộng ngành nghề kinh doanh sẽ vừa nâng cao vị thế, thương hiệu, tầm ảnh hưởng mà còn giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí, tăng khả năng sinh lời. Chỉ những doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp không có khả năng kinh doanh, không có tiềm lực tài chính mới phải bó hẹp lĩnh vực ngành nghề và phạm vi kinh doanh. Trên thực tế, những doanh nghiệp lớn, tập đoàn kinh tế mạnh, không một doanh nghiệp tập đoàn nào chỉ đầu tư sản xuất, kinh doanh trong một lĩnh vực ngành nghề nhất định.

Nói như vậy có nghĩa rằng, đầu tư mở rộng lĩnh vực ngành nghề kinh doanh là một trong những giải pháp kinh doanh giúp doanh nghiệp vươn lên, đứng vững và chiếm lĩnh thị trường. Và như thế có nghĩa rằng quy định doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ không được kinh doanh các ngành, nghề và dịch vụ khác ngoài Dịch vụ thu hồi nợ tại Điều 4 Nghị định 104/2007/NĐ-CP là một quy định máy móc, phiến diện và mang tính áp đặt. Quy định này không xuất phát từ yêu cầu của thực tiễn và mang nặng tư duy chủ quan và bị chi phối bởi lối tư duy “lệch chuẩn”: không quản lý được thì cấm. Đồng thời, trong mối quan hệ của nó, các nhà nghiên cứu nói chung và tác giả nói riêng không tìm ra được sự lý giải phù hợp nào cho việc hạn chế quyền kinh doanh này. Trái lại, việc quy định không cho doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ được kinh doanh ngành nghề khác chỉ kìm hãm sự phát triển doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ nói riêng và phát triển doanh nghiệp nói chung.

• Hạn chế, bất cập trong quy định điều kiện về người lao động

Như đã phân tích, trong doanh nghiệp nói chung, doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ nói riêng, người lao động luôn giữ một vai trò, vị trí vô cùng quan trọng. Một doanh nghiệp thành công, kinh doanh hiệu quả, đem lại lợi ích cao cho cả doanh nghiệp và cộng đồng tất yếu cần có một đội ngũ nhà lãnh đạo tài giỏi; song sự thành công đó của doanh nghiệp cũng không thể có được nếu như doanh nghiệp đó không có đội ngũ người lao động có chất lượng. Chính vì vậy, việc quy định các điều kiện, tiêu chuẩn khắt khe đối với người lao động trong doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ không chỉ góp phần siết chặt công tác quản lý, bảo đảm điều kiện an ninh trật tự xã hội, mà còn góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ người lao động cho doanh nghiệp.

Đánh giá một cách tổng quan, các quy định về điều kiện tiêu chuẩn đối với người lao động làm việc tại doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ cho thấy đa số các quy định là tích cực có tác động tốt đến công tác quản lý nhà nước và chất lượng hoạt động của doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ. Bên cạnh đó, các quy định về điều kiện, tiêu chuẩn đối với người lao động ở đây, vẫn còn có những quy định bất cập, hạn chế quyền tự chủ của doanh nghiệp; can thiệp quá sâu vào hoạt động doanh nghiệp, như quy định về lĩnh vực chuyên môn mà người lao động phải có; áp đặt máy móc về thời hạn và hình thức hợp đồng lao động mà doanh nghiệp phải ký với người lao động nếu muốn tuyển dụng người lao động vào làm việc tại doanh nghiệp mình.

• Đối với quy định điều kiện người lao động được tuyển dụng theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn hoặc hợp đồng lao động có xác định thời hạn từ sáu tháng trở lên

Hợp đồng lao động là sự thỏa thuận giữa người sử dụng lao động với người lao động về công việc phải làm, quyền và nghĩa vụ được hưởng trong một khoảng thời gian cụ thể trên cơ sở tự nguyện giữa hai bên.

Điều 22 Bộ luật Lao động năm 2012, xác định hợp đồng lao động gồm có 3 loại (hợp đồng không xác định thời hạn, hợp đồng xác định thời hạn và Hợp đồng lao động theo mùa vụ hoặc theo một công việc nhất định có thời hạn dưới 12 tháng). Chiểu theo quy định tại Điều 22 Bộ luật Lao động nói trên thì giữa người sử dụng lao động nói chung và người sử dụng lao động trong doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ nói riêng có quyền lựa chọn một trong ba loại hợp đồng để ký kết với người lao động vào làm việc cho doanh nghiệp mình. Tuy nhiên, đối chiếu với quy định tại khoản 1 Điều 15 Nghị định 104/2007/NĐ-CP thì người sử dụng lao động và người lao động chỉ được lựa chọn một trong hai loại hợp đồng (không xác định thời hạn và có thời hạn từ sáu tháng trở lên) để giao kết (thay vì một trong ba loại hợp đồng như quy định của Bộ luật Lao động 2012). Như vậy giữa quy định tại khoản 1 Điều 15 của Nghị định 104/2007/NĐ-CP với quy định tại Điều 22 Bộ luật Lao động đã có sự mâu thuẫn, thiếu thống nhất trong việc lựa chọn loại hợp đồng để giao kết giữa hai bên. Mặt khác, nếu người sử dụng lao động trong doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ với người lao động lựa chọn loại hợp đồng có thời hạn, thì thời hạn theo quy định của Nghị định 104/2007/NĐ-CP tối thiểu từ sáu tháng trở lên. Đây là một quy định hết sức khắt khe đối với loại hình kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ.

Bên cạnh sự mâu thuẫn, bất cập giữa quy định của Bộ luật Lao động với quy định của Nghị định 104/2007/NĐ- CP liên quan đến mức thời hạn để xác định loại hợp đồng lao động thì việc không quy định quyền ký kết hợp đồng theo mùa vụ hoặc theo công việc là không phù hợp với thực tiễn phát sinh.

Thực tiễn hoạt động kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ cho thấy, có rất nhiều doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ cũng như người lao động không mong muốn ràng buộc bởi một hợp đồng lao động có thời hạn hoặc hợp đồng không xác định thời hạn. Bởi khi ký kết hợp đồng có thời hạn hoặc không xác định thời hạn thì cả hai bên đều phát sinh nhiều trách nhiệm, nghĩa vụ với nhau. Đối với người sử dụng lao động, bên cạnh nghĩa vụ về bảo hiểm, người sử dụng lao động phải thực hiện đầy đủ các chế độ khác dành cho người lao động làm việc lâu dài (như nghỉ phép, lễ, tết …vv). Đối với người lao động, bên cạnh những quyền lợi được hưởng, người lao động phải có trách nhiệm tuân thủ các quy định chặt chẽ về thời gian, giờ giấc và kỷ luật Lao động. Điều quan trọng hơn, nếu đã ký kết hợp đồng này, người lao động không có cơ hội để cộng tác làm việc với nhiều doanh nghiệp khác nhau. Chính vì vậy quy định chỉ được lựa chọn một trong hai loại hợp đồng để giao kết như Nghị định 104/2007/NĐ-CP đã vô tình gây bất lợi cho cả người sử dụng lao động và người lao động. Đây cũng là nội dung trả lời phỏng vấn của chuyên gia, Ths. Lê Minh Công (Giám đốc Công ty CP Dịch vụ tài chính và xử lý nợ DFC). Ths. Lê Minh Công cho biết: Trong nhiều trường hợp cụ thể, doanh nghiệp không muốn ký hợp đồng lâu dài với người lao động. Trong quá trình hành nghề, có những vụ việc có tính chất phức tạp và đòi hỏi ở những khía cạnh năng lực, kinh nghiệm chuyên môn sâu khác nhau để thụ lý giải quyết. Đồng thời không ai có thể đảm bảo vụ việc được giải quyết, công nợ được thu hồi để doanh nghiệp được trả phí dịch vụ. Trong trường hợp này, nếu ký hợp đồng lâu dài hoặc không xác định thời hạn để ràng buộc người lao động thì tiền lương trả cho họ sẽ là rất lớn. Mặt khác, đối với người lao động có năng lực tốt, họ cũng không muốn bị ràng buộc bởi riêng một doanh nghiệp nào. Họ lựa chọn hình thức hợp đồng vụ việc và hưởng thù lao theo tỷ lệ khoán gọn sẽ tốt hơn. Thời gian không bị ràng buộc, họ có thể lựa chọn cộng tác với nhiều đơn vị khác nhau.

Từ những phân tích trên, kết hợp với ý kiến trả lời phỏng vấn của chuyên gia cho thấy những quy định của Nghị định 104/2007/NĐ-CP về điều kiện, tiêu chuẩn đối với người lao động làm việc trong doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ phải được tuyển dụng theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn hoặc hợp đồng lao động có xác định thời hạn từ sáu tháng trở lên là không phù hợp, mâu thuẫn với quy định của Bộ luật Lao động, bất cập với thực tiễn, hạn chế quyền lựa chọn của người lao động, quyền tự quyết của doanh nghiệp.

• Đối với quy định điều kiện người lao động phải có trình độ học vấn từ trung cấp trở lên thuộc một trong các ngành kinh tế, quản lý, pháp luật, an ninh.

Giống như quy định về điều kiện tiêu chuẩn dành cho người quản lý doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ, quy định điều kiện tiêu chuẩn về trình độ học vấn cũng được đặt ra đối với người lao động vào làm việc tại doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ. Tuy nhiên, tiêu chuẩn trình độ đối với người lao động đặt ra là thấp hơn so với người quản lý, bởi yêu cầu đòi hỏi về vai trò, vị trí giữa họ là khác nhau.

Có nhiều ý kiến cho rằng việc quy định tiêu chuẩn về trình độ đối với người lao động làm việc trong doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ là không cần thiết bởi họ không tìm thấy mối liên hệ nào giữa yêu cầu về trình độ học vấn của người lao động với nghề nghiệp. Hay nói rõ hơn, những người cho rằng không cần thiết quy định tiêu chuẩn trình độ học vấn đối với người lao động tại các doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ, bởi ngành nghề kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ cũng bình thường như các ngành nghề khác. Họ không tìm thấy lý do gì mà nghề kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ phải đòi hỏi người lao động có trình độ học vấn như quy định tại khoản 3 Điều 15 Nghị định 104/2007/NĐ-CP [16].

Tuy nhiên, quan điểm đánh giá trên là chưa toàn diện. Mặc dù Dịch vụ thu hồi nợ cũng là một ngành nghề kinh doanh. Nhưng đây là một lĩnh vực ngành nghề kinh doanh đặc thù, có tính nhạy cảm, có khả năng tác động tiêu cực đến an ninh trật tự. Cái đặc thù của ngành nghề này còn thể hiện ở chỗ, khi thực hiện hoạt động dịch vụ, họ còn nhân danh chính khách hàng để đòi nợ. Hoạt động nghề nghiệp của họ chủ yếu thông qua sự tương tác với khách nợ, tương tác với những bên liên quan; hoạt động của họ là hoạt động trí tuệ, dựa trên sự am hiểu pháp luật và ý thức tôn trọng pháp luật cao. Những hành vi và hoạt động không chuẩn mực của doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ không phải chỉ tác động xấu đến chính họ, đến khách hàng của họ mà còn ảnh hưởng đến cả bên thứ ba, bên liên quan. Đồng thời, đây là ngành nghề dễ dẫn đến vi phạm pháp luật do lạm dụng quyền nhân danh để đạt được mục đích thu hồi nợ. Do vậy việc quy định tiêu chuẩn về trình độ học vấn tối thiểu cho người lao động làm việc tại doanh nghiệp này là cần thiết. Ở mức trình độ học vấn nhất định, người lao động sẽ có điều kiện, khả năng để nhận thức tốt về hành vi của mình, có ý thức pháp luật và tôn trọng quyền và lợi ích của người khác tốt hơn. Hạn chế hành vi vượt quá mức cần thiết mà pháp luật quy định, xâm hại đến lợi ích của các bên liên quan, ảnh hưởng đến trật tự trị an công cộng.

Việc quy định trình độ học vấn tối thiểu cho người lao động làm việc tại doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ là cần thiết. Song, quy định điều kiện trình độ học vấn gắn với chuyên môn chỉ một trong bốn lĩnh vực như: kinh tế, quản lý, pháp luật, an ninh thì lại là cực đoan và không phù hợp với thực tiễn.

Bên cạnh bốn lĩnh vực chuyên môn: kinh tế, quản lý, pháp luật, an ninh; doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ rất cần những người lao động có chuyên môn trong những lĩnh vực khác. Ví dụ như: người lao động làm việc ở bộ phận kế toán, phải có chuyên môn về kế toán; người lao động làm việc trong bộ phận marketing, quảng cáo, phải có chuyên môn trong lĩnh marketing và quảng cáo; người bảo vệ phải có chuyên môn bảo vệ. Mặt khác, trên thực tế, các doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ khi ký hợp đồng thu hồi một khoản nợ cụ thể cho khách hàng. Tùy thuộc vào từng khoản nợ phát sinh, doanh nghiệp có thể phải cần những người có lĩnh vực chuyên môn phù hợp nằm ngoài bốn lĩnh vực chuyên môn trên để phối hợp, hỗ trợ giải quyết công nợ được nhanh chóng và hiệu quả hơn. Điển hình như một vụ việc (theo thông tin do Công ty CP Dịch vụ tài chính và xử lý nợ DFC cung cấp) do Công ty CP Dịch vụ tài chính và xử lý nợ DFC có ký hợp đồng thu nợ cho công ty hoạt động trong lĩnh vực thi công xây lắp để thu hồi một khoản tiền 6 tỷ đồng. Công nợ trên được phát sinh từ hợp đồng thi công xây lắp công trình dân dụng. Hợp đồng đã được thanh lý, công nợ được xác định rõ ràng nhưng phía khách nợ (người đại diện theo pháp luật mới tiếp nhận vị trí Giám đốc) cho rằng công nợ trên là không có căn cứ vì khối lượng công việc mà phía chủ nợ thực hiện chưa được nghiệm thu, chưa đúng với yêu cầu thiết kế. Do vậy, phía khách nợ yêu cầu giảm trừ khối lượng, tính lại giá trị thanh toán làm cơ sở thực hiện việc trả nợ. Trong trường hợp này, để xử lý hiệu quả công nợ phía Công ty CP Dịch vụ tài chính và xử lý nợ DFC buộc phải thuê một chuyên gia trong lĩnh vực xây dựng hỗ trợ chuyên môn theo vụ việc. Công ty CP Dịch vụ tài chính và xử lý nợ DFC cho biết thêm, vì các hợp đồng thu nợ phát sinh trong lĩnh vực xây dựng chiếm một tỷ lệ rất lớn. Do vậy, doanh nghiệp luôn cần ký hợp đồng với người lao động có chuyên môn về lĩnh vực xây dựng làm việc cho doanh nghiệp để hỗ trợ nghiệp trong quá trình thu nợ cho khách hàng.

Nhìn chung lại, từ những nội dung phân tích trên cho thấy, việc ràng buộc người lao động có trình độ học vấn phải thuộc một trong bốn lĩnh vực chuyên ngành kinh tế, quản lý, pháp luật, an ninh là đi ngược với nhu cầu thực tế phát sinh của doanh nghiệp.

• Hạn chế, bất cập trong quy định điều kiện về tính pháp lý của khoản nợ cần thu hồi

Trong những năm qua, trên phạm vi toàn quốc rất nhiều vụ việc đòi nợ kiểu xã hội đen xảy ra. Nguồn gốc phát sinh các khoản nợ đều bắt nguồn từ những giao dịch bất hợp phát, như cho vay nặng lãi (tín dụng đen) hoặc nợ nần do cờ bạc, lô đề…vv. Các khoản nợ có nguồn gốc bất hợp pháp thường gắn với các đối tượng có nhân thân không tốt, có tiền án, tiền sự. Do vậy việc thu hồi các khoản nợ trên thường theo biện pháp trái pháp luật, gây mất trật tự trị an, ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự công cộng trên địa bàn, gây bức xúc dư luận.

Vì sự phức tạp của hoạt động thu hồi nợ mà pháp luật quy định giới hạn những khoản nợ được thu hồi thông qua các tổ chức có chức năng hành nghề thu hồi nợ. Theo quy định tại khoản 2 Điều 1 Nghị định 104/2007/ND-CP thì các doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ “chỉ được thực hiện đối với những khoản nợ có đủ căn cứ là khoản nợ hợp pháp và đã quá hạn thanh toán”. Đây là một quy định có ý nghĩa trong việc siết chặt quản lý nhà nước đối với lĩnh vực kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ. Hạn chế tình trạng lợi dụng nghề nghiệp để hoạt động tội phạm.

Tuy nhiên, đánh giá một cách toàn diện cho thấy: bên cạnh những tác động tích cực, quy định tại Điều 1 Nghị định 104/2007/NĐ-CP còn bộc lộ những hạn chế và chưa phù hợp với yêu cầu, đòi hỏi từ thực tiễn, cụ thể:

Thứ nhất, thực tế cho thấy, nhu cầu thu hồi công nợ cho tổ chức, cá nhân thông qua một tổ chức kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ chuyên nghiệp là một nhu cầu lớn. Nhu cầu đó không chỉ đặt ra đối với khoản tiền nợ quá hạn, mà còn đặt ra đối với cả những khoản nợ không xác định thời hạn thanh toán hay còn gọi là thu tiền hàng. Nhất là đối với doanh nghiệp lớn, tập đoàn kinh doanh, phân phối, ký gửi hàng hóa phục vụ sinh hoạt, tiêu dùng theo chuỗi trên phạm vi toàn quốc như Tập đoàn Phú Thái, Tập đoàn Nhựa hoặc tập đoàn sữa. Việc giao hàng và nhận tiền giữa doanh nghiệp với các đại lý, cửa hàng chủ yếu thông qua hình thức ký sổ (không ký hợp đồng). Do vậy không xác định được hạn thanh toán rõ ràng. Ở thời điểm Dịch vụ thu hồi nợ chuyên nghiệp chưa ra đời, các doanh nghiệp này thu hồi tiền hàng chủ yếu thông qua giao khoán cho nhân viên của doanh nghiệp (có thể là nhân viên bán hàng hoặc lái xe). Việc thu hồi tiền hàng qua nhân viên để lại cho doanh nghiệp rất nhiều rủi ro. Bên cạnh việc làm phát sinh biên chế lao động thì doanh nghiệp thường bị nhân viên chiếm dụng vốn (Thu tiền nhưng không nộp trả về doanh nghiệp). Mặt khác, việc thu hồi theo hình thức giao khoán cho nhân viên cũng không phát huy được hiệu quả, bởi nhân viên không được đào tạo về chuyên môn, không có phương pháp, kỹ năng nghiệp vụ đàm phán.

Mặt khác, trong phạm vi hoạt động cung cấp Dịch vụ thu hồi nợ, doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ này còn có quyền và nghĩa vụ tư vấn và hoàn thiện hồ sơ công nợ; tư vấn phương án trả nợ, thu nợ cho khách hàng. Việc hoàn thiện hồ sơ và tư vấn phương án thu nợ, trả nợ chỉ phát huy tối đa giá trị khi khoản nợ chưa đến hạn phải thanh toán.

Thứ hai, Điều 1 Nghị định 104/2007/NĐ-CP còn có những nội dung quy định không rõ ràng, gây khó khăn lúng túng khi áp dụng pháp luật vào giải quyết, xử lý tình huống thực tế phát sinh. Khoản 3 Điều 1 Nghị định 104/2007/NĐ-CP quy định “Không thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị định này, gồm: các khoản nợ đang thực hiện theo bản án, quyết định của tòa án có hiệu lực pháp luật; các khoản nợ của chủ nợ hoặc khách nợ là tổ chức chính trị, tổ chức chính trị – xã hội, cơ quan nhà nước, đơn vị vũ trang nhân dân hoặc nợ giữa Việt Nam với các tổ chức quốc tế hoặc quốc gia khác”.

Quy định những khoản nợ không thuộc đối tượng điều chỉnh của Nghị định được hiểu như thế nào? Không thuộc đối tượng điều chỉnh thì không được thực hiện hoạt động thu hồi, hay không thuộc đối tượng điều chỉnh của Nghị định này thì vẫn được hoạt động thu hồi nhưng nếu có vi phạm gì thì sẽ áp dụng văn bản khác để xử lý?

Dựa theo tinh thần văn bản, với nội dung quy định tại khoản 3 Điều 1 Nghị định 104/2007/NĐ-CP như trên sẽ được hiểu là doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ sẽ không được thu hồi. Và nếu hiểu như vậy, quy định này sẽ càng trở nên bất cập và không sát với thực tiễn phát sinh. Tổng kết từ thực tiễn hành nghề của Công ty CP Dịch vụ tài chính và xử lý nợ DFC cho biết: Trong năm 2018, có đến 75,3% số hợp đồng thu nợ cho khách hàng được thu hồi sau khi có bản án quyết định có hiệu lực của Tòa án [26]. Giải thích về điều này, Ths. Lê Minh Công, Giám đốc doanh nghiệp cho biết thêm: trên thực tế, số vụ việc thu hồi được công nợ cho khách hàng thông qua thương lượng, đàm phán (không thông qua con đường tố tụng) thường ít hơn nhiều so với vụ việc thông qua tố tụng. Bởi các khoản nợ mà chủ nợ đã ký hợp đồng nhờ doanh nghiệp cung cấp dịch vụ thu hồi được xác định là những khoản nợ khó đòi, khách nợ chây ỳ và thiếu thiện chí hợp tác. Thông qua con đường tố tụng để tạo sức ép và có cơ sở cưỡng chế khi án có hiệu lực thi hành.

Với con số thống kê và sự lý giải từ những người làm nghề thu hồi nợ đã chỉ ra rằng: rất bất cập khi quy định những khoản nợ đang thực hiện theo bản án, quyết định có hiệu lực của tòa án sẽ không được thực hiện Dịch vụ thu hồi nợ.

Như vậy, với những nội dung phân tích trên cho thấy: nhu cầu thu hồi những khoản nợ hợp pháp nhưng không xác định được thời hạn thanh toán trên thực tế là có thật; xử lý thu hồi nợ cho doanh nghiệp dựa trên bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của tòa án là một trong những giải pháp doanh nghiệp thu hồi nợ lựa chọn sử dụng thường xuyên để thu nợ cho khách hàng. Việc pháp luật giới hạn doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ chỉ được phép tiến hành hoạt động thu hồi đối với những khoản nợ đã quá hạn thanh toán; việc pháp luật xác định những khoản nợ đang thực hiện theo bản án, quyết định có hiệu lực của tòa án không là đối tượng điều chỉnh của Nghị định về kinh doanh dịch vụ đòi nợ là sự bất cập, không phúc đáp nhu cầu thực tiễn; đồng thời vô tình sẽ cản trở Dịch vụ thu hồi nợ phát triển, phủ nhận nhu cầu thực tế phát sinh của các doanh nghiệp, nhà đầu tư.

3.1.2.2 Nguyên nhân của những hạn chế, bất cập trong quy định pháp luật về điều kiện kinh doanh dịch vụ thu hồi nợ

• Nguyên nhân chủ quan

Thứ nhất, sở dĩ pháp luật về Điều kiện kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ còn nhiều hạn chế, bất cập là do trình độ xây dựng, ban hành văn bản pháp luật của cơ quan nhà nước có thẩm quyền còn chưa đồng đều. Cùng với sự đổi mới trong công tác xây dựng, ban hành các văn bản pháp luật nói chung, Chính phủ và các Bộ, ngành nỗ lực không ngừng trong việc cải tiến, nâng cao chất lượng, hiệu quả ban hành văn bản pháp luật nhằm đảm bảo văn bản khi ban hành vừa không được vi hiến, vi luật, vừa phù hợp với thực tiễn khách quan, dễ áp dụng, dễ đi vào thực tiễn.

Mặc dù chất lượng ban hành các văn bản pháp luật của Chính phủ và hệ thống cơ quan hành pháp trong những năm qua đã ngày một tiến bộ, chất lượng và hiệu quả song bên cạnh đó vẫn bộc lộ nhiều hạn chế. Công tác xây dựng và ban hành văn bản nhiều khi còn mang tính chủ quan duy ý chí, không đối chiếu, so sánh giữa các văn bản pháp luật có liên quan dẫn đến mâu thuẫn khi ban hành; không làm tốt công tác khảo sát, không bám vào thực tiễn, công tác lấy ý kiến góp ý của xã hội còn thiếu hiệu quả, thiếu thực chất nên văn bản ban hành trở nên bất cập, kìm hãm sự phát triển chung.

Thứ hai, pháp luật về Điều kiện kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ còn nhiều hạn chế, bất cập là do công tác quản lý, kiểm soát của Nhà nước về ngành nghề kinh doanh này còn nhiều hạn chế; Công tác quản lý, kiểm soát còn buông lỏng. Việc buông lỏng quản lý Nhà nước đối với doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ thể hiện rõ thông qua việc số lượng doanh nghiệp kinh doanh ngành nghề này thành lập rất nhiều nhưng trên thực tế rất ít doanh nghiệp hoạt động kinh doanh. Trong số những doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh thì tỷ lệ vi phạm rất cao nhưng việc phát hiện và xử lý vi phạm không kịp thời, không đảm bảo tính răn đe ngăn ngừa. Điển hình như Thành phố Hồ Chí Minh tính đến cuối năm 2017 có 65 doanh nghiệp được cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ; trong đó chỉ có 28 doanh nghiệp đủ điều kiện hoạt động, có 21 doanh nghiệp chưa làm thủ tục cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện về an ninh, trật tự; có 4 doanh nghiệp tạm ngừng hoạt động; có 12 doanh nghiệp tự nguyện nộp lại giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh do hoạt động không hiệu quả. Cũng trong năm 2017, các cơ quan chức năng của Thành phố tiến hành kiểm tra 28 lượt doanh nghiệp, phát hiện và lập biên bản vi phạm hành chính 13 trường hợp [41].

Từ việc quản lý còn buông lỏng như nêu trên mà cơ quan chức năng không có khả năng nắm bắt sâu sát về lĩnh vực ngành nghề kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ để có những kiến nghị phù hợp kịp thời trong việc ban hành chính sách pháp luật về ngành nghề kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ.

• Nguyên nhân khách quan

Thứ nhất, do ngành nghề kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ là ngành nghề nhạy cảm có khả năng tác động tiêu cực đến trật tự công cộng, tác động đến tài sản, tính mạng, sức khỏe, danh dự của con người; là lĩnh vực kinh doanh dễ bị lợi dụng để hoạt động phạm tội. Chính vì sự nhạy cảm của ngành nghề kinh doanh nên Nhà nước sẽ thận trọng hơn trong việc lựa chọn chính sách pháp luật làm công cụ quản lý. Chính sách pháp luật trong trường hợp này thường mang định hướng siết chặt, siết chặt một cách cực đoan thậm chí là cấm đoán. Tuy nhiên, việc ban hành chính sách quản lý cực đoan sẽ dễ tác động tiêu cực đến hoạt động của doanh nghiệp, kìm hãm doanh nghiệp cũng như ngành nghề kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ phát triển.

Thư hai, do ngành nghề kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ ở Việt Nam là một ngành nghề kinh doanh còn non trẻ. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ cũng chưa khẳng định được vai trò, vị thế của mình trong nền kinh tế. Hiệu quả hoạt động kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ chưa cao. Cũng theo số liệu báo cáo về tình hình hoạt động của các doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy trong năm 2017, tổng số nợ nhận uỷ quyền đòi nợ trong kỳ là gần 1,8 nghìn tỷ đồng; Tổng số nợ đã đòi được theo uỷ quyền trong kỳ là hơn 195 tỷ đồng; Tổng số nợ nhận uỷ quyền đòi nợ cuối kỳ là hơn 7,3 nghìn tỷ đồng [41]. Như vậy số nợ các doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ của Thành phố Hồ Chí Minh chỉ thu hồi được trong năm 2017 chiếm tỷ lệ 10,83% tổng số nợ khách hàng yêu cầu thu hồi.

Chính sự ra đời muộn, trình độ phát triển của ngành nghề Dịch vụ thu hồi nợ chưa cao, các thuộc tính và quy luật vận động của ngành nghề này chưa bộc lộ rõ nên khó khăn cho cơ quan nhà nước trong việc nhận dạng và có sự điều chỉnh, bổ sung chính sách pháp luật phù hợp, kịp thời.

3.2. Giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật về điều kiện kinh doanh dịch vụ thu hồi nợ

Ngành nghề kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ ở nước ta có lịch sử hình thành và phát triển chưa lâu, nhưng với hệ thống văn bản pháp luật ra đời điều chỉnh lĩnh vực kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ đã góp phần thúc đẩy ngành nghề này phát triển, đáp ứng nhu cầu của xã hội ngày càng tăng. Nhất là đối với tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động đầu tư sản xuất, kinh doanh, sự phát triển của Dịch vụ thu hồi nợ sẽ giúp họ có thêm sự lựa chọn giải pháp xử lý, thu hồi vốn nợ đọng một cách nhanh hơn, hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của ngành nghề kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ, các quy định pháp luật về ngành nghề kinh doanh DVTH nợ nói chung và Điều kiện kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ nói riêng dần bộc lộ những hạn chế, bất cập. Những hạn chế, bất cập trong quy định của pháp luật hiện hành đã vô tình can thiệp sâu vào hoạt động của doanh nghiệp, vi phạm quyền tự do kinh doanh của tổ chức cá nhân, kìm hãm ngành nghề kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ phát triển. Để tạo hành lang pháp lý thuận lợi, tạo môi trường kinh doanh lành mạnh, vừa giúp tổ chức, cá nhân phát huy mọi thế mạnh trong hoạt động đầu tư sản xuất, kinh doanh, vừa đảm bảo quyền quản lý, kiểm soát doanh nghiệp có hiệu quả của Nhà nước; trên cơ sở phân tích đánh giá những hạn chế, bất cập, tác giả đưa ra giải pháp kiến nghị hoàn thiện những quy định pháp luật có liên quan.

• Thứ nhất, kiến nghị bãi bỏ quy định tại Điều 13 Nghị định 104/2007/NĐ-CP về kinh doanh dịch vụ đòi nợ.

Trên cơ sở phân tích đánh giá nội dung quy định tại Điều 13 Nghị định 104/2007/NĐ-CP về vốn pháp định đối với ngành nghề kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ, cho thấy quy định trên ít nhiều đã góp phần tích cực giúp Nhà nước thực hiện có hiệu quả chức năng quản lý đối với doanh nghiệp; kiểm soát và hạn chế các doanh nghiệp không đủ năng lực tài chính tham gia hoạt động kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ. Tuy nhiên, từ thực tiễn áp dụng cũng cho thấy quy định về vốn pháp định như Điều 13 Nghị định 104/2007/NĐ-CP đến nay đã không còn phù hợp, mục đích và ý nghĩa của quy định về vốn pháp định không đạt được; quyền tự do kinh doanh của tổ chức cá nhân bị hạn chế. Do vậy, để khắc phục những hạn chế, bất cập trong quy định của pháp luật về vốn pháp định đối với ngành nghề kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ, góp phần bảo đảm và phát huy quyền tự do kinh doanh của tổ chức, cá nhân, luận văn kiến nghị bỏ Điều 13 Nghị định 104/2007/NĐ-CP quy định điều kiện về vốn pháp định khi đăng ký kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ.

Thay vào đó, để hạn chế rủi ro cho các bên liên quan, bảo vệ quyền lợi của chủ nợ trong mối quan hệ dịch vụ với bên cung cấp Dịch vụ thu hồi nợ nếu bị xâm hại, luận văn kiến nghị cần xem xét Dịch vụ thu hồi nợ là một nghề đặc thù, nên cần bổ sung quy định buộc doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ phải tham gia bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp khi cung cấp Dịch vụ thu hồi nợ cho khách hàng. Việc tham gia bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp vừa phát huy quyền tự chủ kinh doanh của doanh nghiệp, vừa bảo vệ quyền lợi của chủ nợ nhiều hơn, thiết thực hơn so với quy định vốn pháp định như hiện nay. Bởi mục đích của việc quy định vốn pháp định cũng nhằm bảo vệ quyền lợi của các bên khi tham gia giao dịch với doanh nghiệp kinh doanh ngành nghề có vốn pháp định.

• Thứ hai, kiến nghị hoàn thiện quy định tại khoản 2 Điều 14 Nghị định 104/2007/NĐ-CP về kinh doanh dịch vụ đòi nợ.

Như đã phân tích tại mục 3.1.1.1 của Luận văn, việc pháp luật đưa ra điều kiện, tiêu chuẩn về trình độ học vấn từ đại học trở lên mà cá nhân muốn trở thành người quản lý của doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ phải đáp ứng là phù hợp và cần thiết. Song việc quy định trình độ học vấn gắn với những lĩnh vực chuyên môn cụ thể như: quản lý, kinh tế, luật và an ninh lại là sự máy móc, can thiệp quá sâu vào hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, vừa không phù hợp với nhu cầu thực tiễn, vừa kìm hãm sự phát triển của doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ. Để khắc phục những hạn chế, bất cập trên, tác giả kiến nghị sửa quy định điều kiện, tiêu chuẩn “Có trình độ học vấn từ đại học trở lên thuộc một trong các ngành: kinh tế, quản lý, pháp luật, an ninh” tại khoản 2 Điều 14 Nghị định 104/2007/NĐ-CP về kinh doanh dịch vụ đòi nợ thành “Có trình độ học vấn từ đại học trở lên”. Với việc hoàn thiện quy định trên về điều kiện trình độ học vấn mà cá nhân phải đáp ứng khi muốn trở thành người quản lý doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ sẽ vừa phát huy được quyền tự do kinh doanh của cá nhân, tổ chức, quyền độc lập, tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp; vừa bảo đảm thực hiện tốt vai trò quản lý, kiểm soát của Nhà nước đối với doanh nghiệp.

• Thứ ba, kiến nghị hoàn thiện quy định tại khoản 4 Điều 14 Nghị định 104/2007/NĐ-CP về kinh doanh dịch vụ đòi nợ

Quy định “Những người đã làm việc cho doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ đòi nợ khác đã bị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh phải thoả mãn thêm điều kiện: trong ba năm trước liền kề, không giữ chức danh quản lý doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ đòi nợ đã bị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh dịch vụ đòi nợ” là thiếu chặt chẽ dễ tạo kẽ hở để những cá nhân có “nhân thân” không tốt (như phân tích tại mục 3.1.1.2, Luận văn) có thể trở thành người quản lý doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ. Từ những hạn chế, thiếu sót trên, để quy định về điều kiện, tiêu chuẩn đối với người quản lý doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ được chặt chẽ hơn, tác giả kiến nghị sửa đổi quy định tại khoản 4 Điều 14 Nghị định 104/2007/NĐ-CP theo hướng bổ sung người đã tham gia quản lý doanh nghiệp không phải là doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ mà đã bị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh trong 03 năm liền kề không được tham gia quản lý doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ.

• Thứ tư, kiến nghị hoàn thiện quy định tại khoản 1 Điều 15 Nghị định 104/2007/NĐ-CP về kinh doanh dịch vụ đòi nợ.

Quy định “Người lao động được tuyển dụng theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn hoặc hợp đồng lao động có xác định thời hạn từ sáu tháng trở lên” đã vừa tạo ra sự mâu thuẫn, thiếu đồng bộ với quy định tại Điều 22 Bộ luật Lao động 2012, vừa không phù hợp với thực tiễn, đi ngược với mong muốn nguyện vọng của cả người lao động, người sử dụng lao động, can thiệp quá sâu vào nội bộ doanh nghiệp, hạn chế quyền tự chủ của doanh nghiệp (như phân tích tại 3.1.3.1, Luận văn). Để khắc phục những hạn chế, bất cập trên, tác giả kiến nghị sửa đổi quy định tại khoản 1 Điều 15 Nghị định 104/2007/NĐ-CP theo hướng thống nhất, đồng bộ với quy định tại Điều 22 Bộ luật Lao động năm 2012.

• Thứ năm, kiến nghị hoàn thiện quy định tại khoản 3 Điều 15 Nghị định 104/2007/NĐ-CP về kinh doanh dịch vụ đòi nợ.

Quy định người lao động làm việc tại doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ phải “Có trình độ học vấn từ trung cấp trở lên thuộc một trong các ngành: kinh tế, quản lý, pháp luật, an ninh” vừa có nội dung thể hiện sự chặt chẽ cần thiết, vừa có nội dung thể hiện sự áp đặt máy móc, không phù hợp với nhu cầu thực tiễn khách quan. Chặt chẽ, cần thiết là ở chỗ pháp luật yêu cầu trình độ học vấn tối thiểu mà người lao động phải đáp ứng nếu muốn làm việc tại doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ. Với trình độ tối thiểu đó sẽ giúp người lao động có kiến thức, hiểu biết xã hội và ý thức pháp luật tốt hơn, góp phần hạn chế khả năng tác động tiêu cực đến an ninh trật tự từ người lao động khi làm việc tại môi trường kinh doanh nhạy cảm này. Còn áp đặt, máy móc là ở chỗ, pháp luật đòi hỏi chỉ những người có trình độ học vấn trung cấp trở lên thuộc những ngành quản lý, kinh tế, luật và an ninh đã vô tình cấm doanh nghiệp được lựa chọn những người lao động có chuyên môn khác vào làm việc dù chuyên môn đó là rất cần cho doanh nghiệp.

Chính vì vậy, để khắc phục những hạn chế bất cập trong quy định về điều kiện tiêu chuẩn nói trên, tác giả kiến nghị sửa đổi khoản 3 Điều 15 Nghị định 104/2007/NĐ-CP theo hướng giữ quy định yêu cầu về trình độ học vấn tối thiểu dành cho người lao động làm việc tại doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ, đồng thời bỏ ràng buộc trình độ học vấn thuộc một trong bốn lĩnh vực chuyên ngành kinh tế, quản lý, pháp luật, an ninh. Theo đó người lao động có trình độ học vấn từ trung cấp trở lên trong tất cả các ngành nghề đều có thể trở thành người lao động làm việc tại doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ theo nhu cầu của doanh nghiệp và thỏa thuận giữa người sử dụng lao động và người lao động.

• Thứ sáu, kiến nghị bỏ quy định tại điểm b khoản 2 Điều 1 Nghị định 104/2007/NĐ-CP về kinh doanh dịch vụ đòi nợ.

Quy định hoạt động kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ chỉ được thực hiện đối với những khoản nợ “Đã quá hạn thanh toán” như điểm b khoản 2 Điều 1 của Nghị định cũng là một quy định bất cập so với thực tiễn phát sinh nhu cầu sử dụng Dịch vụ thu hồi nợ của tổ chức, cá nhân trong xã hội. Bởi bên cạnh việc thực hiện hoạt động thu hồi, doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ này còn có thể cung cấp dịch vụ tư vấn giải quyết công nợ. Mặt khác, trên thực tế có nhiều khoản nợ không xác định được rõ ràng về thời hạn thanh toán. Việc cung cấp dịch vụ cho khách hàng trong những trường hợp này sẽ giúp chủ nợ, khách nợ tìm được phương án trả nợ, từ đó đi đến thỏa thuận, thống nhất nhanh hơn và hiệu quả hơn. Từ những hạn chế, bất cập phân tích trên, luận văn kiến nghị bỏ quy định tại điểm b khoản 2 Điều 1 Nghị định 104/2007/NĐ-CP theo đó doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ được phép cung cấp dịch vụ đối với cả những khoản nợ chưa đến hạn.

• Thứ bảy, kiến nghị hoàn thiện quy định tại khoản 3 Điều 1 Nghị định 104/2007/NĐ-CP về kinh doanh dịch vụ đòi nợ.

Khoản 3, Điều 1 có nội dung quy định “Không thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị định này, gồm: các khoản nợ đang thực hiện theo bản án, quyết định của tòa án có hiệu lực pháp luật”. Đây cũng là nội dung quy định mang tính áp đặt, không phản ánh đúng với thực tiễn phát sinh. Với những nội dung đã phân tích tại 3.1.5 của Luận văn đã chỉ ra rằng: các khoản nợ được thu hồi sau khi có bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật chiếm một tỷ lệ tương đối lớn trong tổng số các khoản nợ mà doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ cung cấp dịch vụ thu hồi. Để khắc phục những hạn chế, bất cập trên góp phần mở rộng hành lang pháp lý cho doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ phát triển, luận văn kiến nghị bỏ nội dung “…các khoản nợ đang thực hiện theo bản án, quyết định của tòa án có hiệu lực pháp luật …” ra khỏi quy định tại khoản 3 Điều 1 Nghị định 104/2007/NĐ-CP về kinh doanh dịch vụ đòi nợ. Với việc loại bỏ nội dung này, các doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ sẽ được phép cung cấp Dịch vụ thu hồi nợ đối với cả khoản nợ đang thực hiện theo bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của tòa án.

• Thứ tám, Kiến nghị hoàn thiện quy định khoản 2 Điều 4 Nghị định 104/2007/NĐ-CP về kinh doanh dịch vụ đòi nợ.

Khoản 2 Điều 4 quy định “Doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ đòi nợ không được kinh doanh các ngành, nghề và dịch vụ khác ngoài dịch vụ đòi nợ” là không phù hợp với thực tiễn, đi ngược lại với mong muốn và lợi ích của doanh nghiệp, kìm hãm sự phát triển của doanh nghiệp, hạn chế quyền tự do kinh doanh của doanh nghiệp đã được pháp luật bảo vệ. Do vậy, để khắc phục những bất cập trên, luận văn kiến nghị bỏ khoản 2 Điều 4 Nghị định 104/2007/NĐ-CP.

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3

Trên cở nghiên cứu làm rõ những vấn đề lý luận cũng như thực trạng quy định của pháp luật về Điều kiện kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ ở chương 1, chương 2, tác giả chỉ ra những quy định của pháp luật phù hợp, những vướng mắc bất cập từ thực tiễn áp dụng làm cơ sở đưa ra những kiến nghị sửa đổi, bổ sung hoàn thiện pháp luật về Điều kiện kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, các quy định pháp luật về Điều kiện kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ ở Việt Nam hiện nay về cơ bản đã tạo dựng một hành lang pháp lý thuận lợi cho tổ chức, cá nhân phát huy quyền làm chủ trong hoạt động đầu tư kinh doanh. Việc phát huy quyền làm chủ của tổ chức, cá nhân trong hoạt động kinh doanh sẽ là động lực lớn góp phần giải phóng mọi nguồn lực xã hội vào phát triển kinh tế – xã hội, thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước sớm thành công.

Bên cạnh những kết quả đạt được, trong chương 3 luận văn cũng đánh giá và làm rõ những hạn chế của quy định pháp luật về Điều kiện kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ và chỉ ra những nguyên nhân của hạn chế làm cho quy định pháp luật chưa đồng bộ, nhiều chỗ không phù hợp với thực tiễn, chưa xuất phát từ lợi ích của doanh nghiệp, hạn chế quyền làm chủ, quyền tự chủ trong hoạt động đầu tư kinh doanh của doanh nghiệp.

Trên cơ sở đánh giá thực tiễn áp dụng quy định pháp luật về Điều kiện kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ, tác giả đưa ra hệ thống giải pháp kiến nghị sửa đổi, bổ sung hoàn thiện các quy định của pháp luật về Điều kiện kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ. Để hệ thống quy định pháp luật về Điều kiện kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ được hoàn thiện cần phải thực hiện đồng bộ các kiến nghị từ việc bãi bỏ những quy định bất cập, không phù hợp với thực tiễn đến việc bổ sung những quy định cần thiết nhằm khắc phục lỗ hổng, tạo ra sự bình đẳng trong hoạt động đầu tư kinh doanh, tạo môi trường pháp lý ổn định, thuận lợi hướng đến thu hút và phát huy mọi nguồn lực xã hội vào phát triển đất nước.

KẾT LUẬN

Sau khi nghiên cứu và hoàn thiện luận văn với đề tài “Điều kiện kinh doanh dịch vụ thu hồi nợ theo pháp luật Việt Nam hiện nay” cho phép rút ra những kết luận sau:

Kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ ở Việt Nam ra đời muộn nhưng ngày càng phát triển, đáp ứng nhu cầu của tổ chức, cá nhân trong xã hội. Mặc dù thời gian qua, hiện tượng đòi nợ thuê theo kiểu xã hội đen diễn ra phức tạp và ngày càng có chiều hướng gia tăng gây bức xúc dư luận; nhưng hiện tượng đó không bắt nguồn từ việc Nhà nước thừa nhận thu hồi nợ là một ngành nghề kinh doanh hợp pháp. Đòi nợ thuê theo kiểu xã hội đen là một loại tội phạm, việc quản lý và kiểm soát tốt loại tội phạm này là trách nhiệm của Nhà nước.

Luận văn đưa ra được khái niệm về Điều kiện kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ theo đó: “Điều kiện kinh doanh dịch vụ thu hồi nợ là những tiêu chuẩn, yêu cầu cụ thể do pháp luật đặt ra buộc các chủ thể phải đáp ứng khi tham gia hoạt động kinh doanh dịch vụ thu hồi nợ”; khái quát được những vấn đề mang tính lý luận như đặc điểm, ý nghĩa và lược sử lập pháp quy định Điều kiện kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ.

Mặc dù lịch sử lập pháp về kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ nói chung, Điều kiện kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ nói riêng ở Việt Nam ra đời muộn, nhưng với sự quan tâm, nỗ lực của Nhà nước, Nhà nước ta đã ban hành được hệ thống các quy phạm pháp luật điều chỉnh lĩnh vực kinh doanh dịch vụ này, nhất là các quy định về Điều kiện kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ. Với số ít văn bản pháp luật ra đời, nhưng các quy định về điều kiện, tiêu chuẩn mà tổ chức cá nhân tham gia kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ phải đáp ứng là hết sức chặt chẽ góp phần giúp Nhà nước quản lý, kiểm soát ngành nghề kinh doanh vốn được xem là nhạy cảm được hiệu quả, đưa ngành nghề kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ ngày vào nền nếp hơn.

Trên cơ sở phân tích các quy định của pháp luật về Điều kiện kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ, đối chiếu với quy định của Bộ luật Lao động, đối chiếu với thực tiễn phát sinh (chủ yếu sử dụng tư liệu từ Công ty CP Dịch vụ tài chính và xử lý nợ DFC), kết hợp với ý kiến chuyên gia cho thấy: mặc dù pháp luật về Điều kiện kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ đã ngày một hoàn thiện, đáp ứng nhu cầu quản lý, kiểm soát ngành nghề kinh doanh có điều kiện ngày một tốt hơn. Song, bên cạnh những mặt tích cực, quy định pháp luật về Điều kiện kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ ở nước ta còn bộc lộ nhiều mâu thuẫn, hạn chế, bất cập so với yêu cầu thực tiễn phát sinh. Chính vì vậy, việc nghiên cứu hoàn thiện các quy định của pháp luật về Điều kiện kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ hết sức cần thiết và có ý nghĩa đối với việc phát huy quyền tự quyết, tự chủ kinh doanh của doanh nghiệp, qua đó thúc đẩy doanh nghiệp phát triển.

Từ việc phân tích nội dung quy định của pháp luật với thực tiễn phát sinh, luận văn đã đưa ra được những kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật về Điều kiện kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ, như: hoàn thiện các quy định về điều kiện, tiêu chuẩn đối với người quản lý doanh nghiệp, đối với người lao động, quy định về vốn pháp định, quy định về tính pháp lý khoản nợ mà doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ được thu hồi … vv.

Các kiến nghị hoàn thiện trên đều có những tác động tích cực đến sự phát triển của ngành nghề Dịch vụ thu hồi nợ, phát huy quyền tự chủ của doanh nghiệp, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, góp phần giải phóng nguồn lực xã hội, thúc đẩy sự nghiệp cách mạng chung của đất nước. Song, bên cạnh việc phát huy quyền làm chủ của doanh nghiệp, để môi trường kinh doanh được lành mạnh, Nhà nước cần phát huy vai trò của mình trong thực hiện chức năng quản lý, kiểm soát doanh nghiệp nhất là đối với doanh nghiệp kinh doanh ngành nghề nhạy cảm, có khả năng tác động tiêu cực đến an ninh, trật tự, tác động tiêu cực đến đời sống cộng đồng như ngành nghề kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ.