Luận văn: Pháp luật về điều kiện kinh doanh dịch vụ thu hồi nợ

Thực trạng pháp luật về điều kiện kinh doanh dịch vụ thu hồi nợ

2.1. Quy định về điều kiện thành lập doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ thu hồi nợ

2.1.1. Tổ chức, cá nhân tham gia thành lập doanh nghiệp

Điều kiện về tổ chức, cá nhân tham gia thành lập và quản lý doanh nghiệp ở đây được hiểu là điều kiện chung dành cho việc tham gia thành lập và quản lý đối với tất cả các loại hình doanh nghiệp và cũng không phụ thuộc vào ngành nghề, lĩnh vực kinh doanh của doanh nghiệp đó.

Kể từ sau Đại hội toàn quốc của Đảng lần thứ 6, với chủ trương phát huy mọi nguồn lực xã hội vào phát triển đất nước, từng bước Đảng, Nhà nước ghi nhận và hoàn thiện các chế định về quyền tự do kinh doanh của tổ chức, cá nhân chính vì vậy mà cơ hội tham gia thành lập và quản lý doanh nghiệp của tổ chức, cá nhân ngày càng được mở rộng.

Ngày 28 tháng 11 năm 2013, Hiến pháp năm 2013 được thông qua và ghi nhận “Mọi người có quyền tự do kinh doanh trong những ngành nghề mà pháp luật không cấm” (Điều 33). Quy định này hàm chứa hai nội dung quan trọng, đó là: mọi người có quyền tự do kinh doanh; giới hạn của quyền tự do đó là những gì luật cấm (nói cách khác doanh nghiệp được làm những gì mà luật không cấm). Với quy định trong Hiến pháp nói trên một lần nữa khẳng định cơ sở pháp lý vững chắc cho quyền tự do kinh doanh của tổ chức, cá nhân được đảm bảo thực thi trên thực tế. Và với quan điểm, chủ trương phát huy tiềm lực của mọi thành phần kinh tế, tôn trọng và mở rộng quyền tự do kinh doanh cho tổ chức, cá nhân đã góp phần cải thiện môi trường đầu tư, tạo động lực cho xã hội ngày càng phát triển. Tính đến thời điểm 01/01/2017, trên cả nước có 517.900 doanh nghiệp, trong đó tổng số doanh nghiệp đang thực tế hoạt động điều tra được là 505.100. Trong số doanh nghiệp, có 10,1 nghìn doanh nghiệp lớn, tăng 29,6% so với thời điểm 01/01/2012 [40].

Đặc biệt, chỉ tính riêng trong năm 2018 số doanh nghiệp đăng ký thành lập mới tăng kỷ lục, với 131.275 doanh nghiệp thành lập và tổng vốn đăng ký là 1.478,1 nghìn tỷ đồng, tăng 3,5% về số doanh nghiệp và tăng 141,% về số vốn đăng ký so với năm 2017 [5]. Số doanh nghiệp đăng ký mới tăng mạnh, đã chứng minh môi trường đầu tư kinh doanh của Việt Nam ngày càng hoàn thiện, chủ trương tôn trọng và mở rộng quyền tự do kinh doanh của tổ chức, cá nhân là hết sức đúng đắn, kịp thời.

Tuy nhiên, bên cạnh việc phát huy và mở rộng quyền tự do kinh doanh mà biểu hiện cụ thể ở đây chính là quyền được tham gia thành lập các pháp nhân kinh doanh. Trong tính hai mặt của nó, việc mở rộng quyền tự do kinh doanh vẫn luôn đồng hành những rủi ro, thách thức cho xã hội mà trực tiếp là rủi ro cho công tác quản lý. Vì lẽ đó, song song với việc mở rộng quyền tự do, Nhà nước cũng kiểm soát doanh nghiệp thông qua quy định của pháp luật, hạn chế quyền tham gia thành lập doanh nghiệp đối với một số đối tượng cụ thể.

Theo quy định tại khoản 2 Điều 18 Luật Doanh nghiệp năm 2014 quy định về quyền của tổ chức cá nhân trong thành lập doanh nghiệp đã xác định có 6 trường hợp tổ chức, cá nhân không dược tham gia thành lập tổ chức kinh doanh hay góp vốn, cụ thể: Thứ nhất: Cơ quan nhà nước, đơn vị vũ trang nhân dân sử dụng tài sản nhà nước để thành lập doanh nghiệp kinh doanh thu lợi riêng cho cơ quan, đơn vị mình; Thứ hai: Cán bộ, công chức, viên chức theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức, viên chức; Thứ ba: Sĩ quan, hạ sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân, viên chức quốc phòng trong các cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp trong các cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân Việt Nam, trừ những người được cử làm đại diện theo ủy quyền để quản lý phần vốn góp của Nhà nước tại doanh nghiệp; Thứ tư: Cán bộ lãnh đạo, quản lý nghiệp vụ trong doanh nghiệp nhà nước, trừ những người được cử làm đại diện theo ủy quyền để quản lý phần vốn góp của Nhà nước tại doanh nghiệp khác; Thứ năm: Người chưa thành niên; người bị hạn chế Năng lực hành vi dân sự hoặc bị mất Năng lực hành vi dân sự; tổ chức không có tư cách pháp nhân; Thứ sáu: Người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự, chấp hành hình phạt tù, quyết định xử lý hành chính tại cơ sở cai nghiện bắt buộc, cơ sở giáo dục bắt buộc hoặc đang bị cấm hành nghề kinh doanh, đảm nhiệm chức vụ hoặc làm công việc nhất định, liên quan đến kinh doanh theo quyết định của Tòa án; các trường hợp khác theo quy định của pháp luật về phá sản, phòng, chống tham nhũng.

Như vậy, mặc dù Đảng, Nhà nước ngày càng chủ trương mở rộng và phát huy quyền tự do kinh doanh của tổ chức, cá nhân. Song bên cạnh đó, để duy trì sự ổn định trong công tác quản lý, Đảng, Nhà nước cũng chủ trương hạn chế quyền tự do kinh doanh đối với một số đối tượng. Nói cách khác để thực hiện quyền tự do kinh doanh thông qua việc thành lập doanh nghiệp thì tổ chức, cá nhân phải đáp ứng những điều kiện, tiêu chuẩn nhất định. Điều kiện, tiêu chuẩn cụ thể ở đây chính là tổ chức cá nhân không thuộc một trong 6 trường hợp được quy định tại khoản 2 Điều 18 Luật Doanh nghiệp 2014 như nêu trên.

2.1.2. Người quản lý doanh nghiệp

Theo quy định tại Điều 4 Luật Doanh nghiệp 2014 thì người quản lý doanh nghiệp có thể bao gồm: chủ doanh nghiệp tư nhân, thành viên hợp danh, Chủ tịch Hội đồng thành viên, thành viên Hội đồng thành viên, Chủ tịch công ty, Chủ tịch Hội đồng quản trị, thành viên Hội đồng quản trị, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc và cá nhân giữ chức danh quản lý khác có thẩm quyền nhân danh công ty ký kết giao dịch của công ty theo quy định tại Điều lệ công ty.

Như vậy, theo quy định nêu trên, ngoài những người như chủ doanh nghiệp tư nhân, thành viên hợp danh, Chủ tịch Hội đồng thành viên, thành viên Hội đồng thành viên, Chủ tịch công ty, Chủ tịch Hội đồng quản trị, thành viên Hội đồng quản trị, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc vẫn còn những người khác được xác định là người quản lý doanh nghiệp nếu như điều lệ doanh nghiệp ghi nhận. Còn chức vụ Giám đốc chi nhánh; mặc dù Luật Doanh nghiệp không ghi nhận Giám đốc chi nhánh đương nhiên là người quản lý trong doanh nghiệp, nhưng xuất phát từ vai trò vị trí của Giám đốc chi nhánh – là người đứng đầu của chi nhánh. Chi nhánh doanh nghiệp là đơn vị trực thuộc doanh nghiệp; Chi nhánh của doanh nghiệp là đơn vị góp phần tạo ra doanh thu, lợi nhuận cho doanh nghiệp, góp phần tạo nên thương hiệu và uy tín của doanh nghiệp; Chi nhánh doanh nghiệp có vai trò trực tiếp trong việc triển khai các chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp, do vậy Giám đốc chi nhánh với tư cách là người đứng đầu chi nhánh cần được xác định là người quản lý của doanh nghiệp và ghi nhận trong điều lệ của công ty.

Người quản lý doanh nghiệp và giám đốc chi nhánh (sau đây gọi chung là người quản lý) được xác định là những người giữ vai trò, vị trí vô cùng quan trọng trong doanh nghiệp. Một doanh nghiệp hoạt động tốt hay không, lời hay lỗ, hiệu quả hay kém hiệu quả phụ thuộc nhiều vào năng lực, trình độ chuyên môn của đội ngũ cán bộ quản lý. Cán bộ quản lý là những người tham gia trực tiếp vào quá trình hoạch định chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp, trực tiếp chỉ đạo điều hành các hoạt động sản xuất, kinh doanh cũng như mua bán sản phẩm hàng hóa, dịch vụ. Đội ngũ cán bộ quản lý tốt, doanh nghiệp kinh doanh có hiệu quả, có lợi nhuận, doanh nghiệp phát triển. Đội ngũ cán bộ quản lý yếu kém, doanh nghiệp trì trệ làm ăn thua lỗ và có thể dẫn đến phá sản.

Đối với doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ cũng vậy. Vai trò đội ngũ cán bộ quản lý cũng chiếm vị trí quan trọng và có ý nghĩa quyết định đến sự thịnh – suy của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, Dịch vụ thu hồi nợ vốn được xem là ngành nghề kinh doanh nhạy cảm và có khả năng tác động tiêu cực đến tình hình an ninh, chính trị xã hội. Do vậy, bên cạnh những đòi hỏi về năng lực phẩm chất của người quản lý, pháp luật còn yêu cầu những điều kiện, tiêu chuẩn cụ thể khác.

• Điều kiện người quản lý doanh nghiệp có đầy đủ Năng lực hành vi dân sự:

Trong đời sống cộng đồng, cá nhân luôn luôn tham gia vào những quan hệ xã hội phục vụ những nhu cầu và lợi ích của bản thân. Khi tham gia vào các quan hệ xã hội, cá nhân chính là chủ thể của quan hệ xã hội đó. Trong những quan hệ xã hội mà cá nhân tham gia với vai trò là chủ thể, có vô số quan hệ là đối tượng điều chỉnh của pháp luật dân sự hay còn gọi là quan hệ pháp luật dân sự. Khi tham gia quan hệ pháp luật dân sự, cá nhân là chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự đó. Tuy nhiên, không phải mọi cá nhân đương nhiên trở thành chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự. Trái lại, muốn trở thành chủ thể trong quan hệ pháp luật dân sự, cá nhân cần đáp ứng những tiêu chuẩn, điều kiện theo quy định của Bộ luật dân sự. Theo quy định của Bộ luật dân sự, cá nhân trở thành chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự cần phải có năng lực pháp luật và Năng lực hành vi dân sự.

Nếu như, năng lực pháp luật dân sự của cá nhân được hiểu “là khả năng của cá nhân có quyền dân sự và nghĩa vụ dân sự” và “Mọi cá nhân đều có năng lực pháp luật dân sự như nhau”... Năng lực pháp luật dân sự của cá nhân có từ khi người đó sinh ra và chấm dứt khi người đó chết thì Năng lực hành vi dân sự của cá nhân được pháp luật quy định là “khả năng của cá nhân bằng hành vi của mình xác lập, thực hiện quyền, nghĩa vụ dân sự” (Điều 19 Bộ luật dân sự).

Tuy nhiên, trong điều kiện thứ nhất về người quản lý doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ, tại khoản 1 Điều 14 Nghị định 104/2017-NĐ-CP có xác định, người tham gia quản lý đối với doanh nghiệp kinh doanh loại ngành nghề này không chỉ có Năng lực hành vi dân sự mà phải có Năng lực hành vi dân sự đầy đủ.

• Vậy Năng lực hành vi dân sự đầy đủ ở đây được hiểu như thế nào?

NLHVDS của cá nhân là khả năng của cá nhân bằng hành vi của mình xác lập, thực hiện quyền, nghĩa vụ dân sự. Hay nói rõ hơn là khả năng cá nhân biểu lộ ý chí, mong muốn; khả năng nhận thức và điều chỉnh việc mình làm thông qua hoạt động sống hàng ngày (gọi tắt là khả năng nhận thức và điều chỉnh hành vi). Khả năng nhận thức, điều chỉnh hành vi của mỗi cá nhân không giống nhau và không phải có ngay từ khi cá nhân sinh ra. Cùng với quá trình trưởng thành lớn lên về sinh học, khả năng nhận thức và điều chỉnh hành vi của cá nhân cũng dần được hình thành và hoàn thiện. Và chính vì vậy, dựa trên các yếu tố khoa học, các nhà lập pháp phân chia khả năng nhận thức, điều chỉnh hành vi (mức độ năng lực hành vi) theo từng độ tuổi của cá nhân. Cụ thể:

Thứ nhất, độ tuổi không có Năng lực hành vi dân sự: Bộ luật dân sự 2015 xác định người dưới sáu tuổi là người không có Năng lực hành vi dân sự do vậy mọi giao dịch dân sự của người dưới sáu tuổi không thể do tự mình xác lập, thực hiện mà phải thông qua người đại diện theo pháp luật của người đó xác lập, thực hiện.

Thứ hai, độ tuổi không có Năng lực hành vi dân sự đầy đủ (hay còn gọi là có Năng lực hành vi dân sự một phần – người từ 6 đến dưới 18 tuổi): căn cứ theo quy định của Bộ luật dân sự 2015 về Năng lực hành vi dân sự thì có thể hiểu người không có đầy đủ Năng lực hành vi dân sự sẽ là người không thể tự mình thực hiện đầy đủ các giao dịch dân sự, bởi họ chưa có khả năng nhận thức đầy đủ về quyền và nghĩa vụ của bản thân trong tất cả các giao dịch dân sự mà họ cần tham gia. Xuất phát từ sự nhược điểm về thể chất và tinh thần, do độ tuổi còn nhỏ, nhận thức còn hạn chế nên họ chỉ có thể tự mình tham gia xác lập và thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình trong những giao dịch dân sự đơn giản, nhỏ bé và gắn với nhu cầu, đời sống sinh hoạt hàng ngày của bản thân. Chính vì vậy mà Bộ luật dân sự 2015 đã quy định người từ đủ sáu tuổi đến chưa đủ mười lăm tuổi được tự mình thực hiện các giao dịch dân sự phục vụ nhu cầu sinh hoạt hàng ngày phù hợp với lứa tuổi. Khi xác lập, thực hiện giao dịch dân sự khác phải được người đại diện theo pháp luật đồng ý. Còn người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi được độc lập tự mình xác lập, thực hiện giao dịch dân sự. Các giao dịch dân sự liên quan đến bất động sản, động sản phải đăng ký và giao dịch dân sự khác mà pháp luật có quy định thì phải được người đại diện theo pháp luật đồng ý.

Như vậy, người có Năng lực hành vi dân sự một phần là người có thể tự mình xác lập, thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình trong một giới hạn nhất định, ngoài giới hạn đó thì các giao dịch dân sự khác phải có sự đồng ý của người đại diện mới được thực hiện và có giá trị pháp lý.

Thứ ba, độ tuổi có Năng lực hành vi dân sự đầy đủ: Điều 20 Bộ luật dân sự 2015 đã xác định người từ đủ mười tám tuổi trở lên là người có Năng lực hành vi dân sự đầy đủ. Đây là một quy định cần thiết, phù hợp. Với điều kiện kinh tế, xã hội ở nước ta, với đặc điểm thể trạng, tâm, sinh lý của người Việt thì người từ đủ mười tám tuổi trở lên là người có khả năng nhận thức, khả năng điều chỉnh được hành vi của bản thân nên có thể độc lập, tự mình tham gia các giao dịch dân sự và tự mình chịu trách nhiệm về những hành vi do mình thực hiện.

Tuy nhiên, bên cạnh việc xác định tình trạng không có Năng lực hành vi dân sự, có Năng lực hành vi dân sự một phần, có Năng lực hành vi dân sự đầy đủ dựa vào độ tuổi; pháp luật cũng dự liệu những trường hợp bị hạn chế, bị khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi, bị mất Năng lực hành vi dân sự (Điều 22, Điều 23 và Điều 24 Bộ luật dân sự 2015) mà việc mất và hạn chế này không phải do độ tuổi của họ quy định. Người bị mất Năng lực hành vi dân sự thì mọi giao dịch của họ đều phải thông qua người đại diện; người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi thì Tòa án chỉ định người giám hộ, xác định quyền, nghĩa vụ của người giám hộ; Người bị hạn chế Năng lực hành vi dân sự thì có thể tự mình thực hiện một số các giao dịch gắn với nhu cầu sinh hoạt của bản thân. Các giao dịch khác phải có sự đồng ý của người đại diện.

Từ những phân tích trên, đối chiếu với quy định tại khoản 1 Điều 14 Nghị định 104/2007/NĐ-CP về kinh doanh dịch vụ đòi nợ – quy định về điều kiện tiêu chuẩn của người quản lý doanh nghiệp phải có Năng lực hành vi dân sự đầy đủ cho thấy: cá nhân muốn trở thành người quản lý của doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ thì cá nhân đó phải từ đủ mười tám tuổi trở lên và không thuộc trường hợp bị mất Năng lực hành vi dân sự, không thuộc trường hợp có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi và cũng không thuộc trường hợp bị hạn chế Năng lực hành vi dân sự được quy định tại các Điều 22, Điều 23 và Điều 24 Bộ luật dân sự 2015.

• Điều kiện người quản lý doanh nghiệp có trình độ học vấn từ đại học trở lên thuộc một trong các ngành: kinh tế, quản lý, pháp luật, an ninh.

Nhắc đến tiêu chuẩn về trình độ học vấn nghĩa là nhắc đến yêu cầu về khả năng nhận thức, hiểu biết, vốn kiến thức về cuộc sống, xã hội, kiến thức cơ bản về chính trị, văn hóa, pháp luật và công nghệ thông tin … Yêu cầu về trình độ học vấn càng cao thì đồng nghĩa đòi hỏi cá nhân càng phải có vốn kiến thức, hiểu biết càng sâu rộng. Căn cứ khung trình độ quốc gia được Thủ tướng Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam ký ban hành tại Quyết định số 1982/QĐ-TTg ngày 18/10/2016 thì ở nước ta khung trình độ được phân thành 8 bậc từ thấp đến cao, từ sơ cấp đến tiến sĩ. Ở mỗi bậc trình độ khác nhau là sự đòi hỏi mức độ tiêu chuẩn, năng lực trình độ, nhận thức, kỹ năng … tương ứng.

Nghiên cứu về tiêu chuẩn trình độ học vấn của người quản lý trong doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ, tại khoản 2 Điều 14 Nghị định 104/2007/NĐ-CP về kinh doanh dịch vụ đòi nợ quy định người cán bộ quản lý phải “Có trình độ học vấn từ đại học trở lên thuộc một trong các ngành: kinh tế, quản lý, pháp luật, an ninh”.

Như vậy, trong tiêu chuẩn về trình độ, Nghị định 104/2007/NĐ-CP đã đặt ra 02 vấn đề mà người quản lý tại doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ phải đạt được đó là:

• Thứ nhất: Về bậc trình độ, phải từ bậc đại học trở lên;
• Thứ hai: Về chuyên ngành đào tạo, phải thuộc một trong bốn chuyên ngành kinh tế, quản lý, pháp luật và an ninh.

Về bậc học, theo mô tả tại Quyết định số 1982/QĐ-TTg thì bậc đại học thuộc bậc 6/8 bậc thuộc khung trình độ quốc gia (đây là bậc trình độ cao trong 8 bậc). Và ở bậc 6, thì người tốt nghiệp bậc trình độ này phải có “kiến thức thực tế vững chắc, kiến thức lý thuyết toàn diện, chuyên sâu về một ngành đào tạo, kiến thức cơ bản về khoa học xã hội, chính trị và pháp luật; có kỹ năng nhận thức liên quan đến phản biện, phân tích, tổng hợp; kỹ năng thực hành nghề nghiệp, kỹ năng giao tiếp ứng xử cần thiết để thực hiện các nhiệm vụ phức tạp; làm việc độc lập hoặc theo nhóm trong điều kiện làm việc thay đổi, chịu trách nhiệm cá nhân, trách nhiệm với nhóm trong việc hướng dẫn, truyền bá, phổ biến kiến thức, thuộc ngành đào tạo, giám sát người khác thực hiện nhiệm vụ”.

Vậy tại sao Nhà nước lại phải đặt ra những tiêu chuẩn, điều kiện, những yêu cầu đòi hỏi rất cao về người quản lý trong doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ? Trong khi đó đối với các doanh nghiệp kinh doanh nhiều nghành nghề thông thường khác, Nhà nước không đặt ra bất kỳ yêu cầu nào về trình độ học vấn. Thậm chí, trên thực tế có nhiều người giữ chức vụ quản lý cao trong doanh nghiệp nhưng có trình độ học vấn rất thấp.

Như đã nói, kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ vốn được coi là ngành kinh doanh nhạy cảm. Mặc dù đây là lĩnh vực kinh doanh dịch vụ, nhưng lại trực tiếp liên quan đến tiền, đến vốn – một yếu tố tác động trực tiếp đến sự tồn, vong của doanh nghiệp, sự ổn định của thị trường và có nguy cơ dễ lợi dụng để hoạt động tín dụng đen, hoạt động phi pháp khác.

Bên cạnh những yêu cầu về bậc trình độ, Nhà nước còn yêu cầu về lĩnh vực chuyên môn của người tham gia quản lý doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ phải gắn với một trong bốn lĩnh vực ngành nghề: kinh tế, quản lý, luật và an ninh. Đây là những lĩnh vực chuyên môn có mối liên hệ mật thiết với ngành nghề kinh doanh. Nếu có kiến thức trong những lĩnh vực này sẽ giúp cho người quản lý thực hiện vai trò của mình một cách tốt hơn, có hiệu quả hơn và hạn chế khả năng gây ra rủi ro cho doanh nghiệp và xã hội.

• Điều kiện người quản lý doanh nghiệp không có tiền án

Tiền án là một thuật ngữ pháp lý được sử dụng phổ biến và thường xuyên trong hoạt động khởi tố, điều tra, truy tố xét xử và thi hành án hình sự.

• Vậy tiền án là gì, người như thế nào được coi là có tiền án?

Cho đến nay, xét trên phương diện chính thống thì chưa có bất kỳ văn bản pháp luật nào đưa ra định nghĩa về “tiền án” – hay nói cách khác là chưa có văn bản pháp luật nào giải thích khái niệm “tiền án” được hiểu như thế nào. Tuy nhiên, trên phương diện nghiên cứu, trong cuốn Từ điển luật học của Viện khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp do Nhà xuất bản Tư pháp, Nhà xuất bản từ điển bách khoa phát hành có định nghĩa “tiền án” được hiểu là “đặc điểm nhân thân chỉ người đã bị kết án và áp dụng hình phạt mà chưa được xóa án tích”. Đây cũng là cách hiểu phù hợp với điểm b khoản 2 Mục II của Nghị quyết 01/1990/NQ-HĐTP của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao ngày 18/10/1990. Nghị quyết số 01 có quy định “Người đã được xóa án thì không coi là có tiền án”. Và nếu hiểu “tiền án” là khái niệm dùng để chỉ người đã bị kết án và áp dụng hình phạt mà chưa được xóa án tích thì có thể suy ra người chưa có tiền án sẽ là người “Chưa vi phạm pháp luật hình sự đến mức bị kết án” và “Người đã bị kết án nhưng được xóa án tích”.

Người chưa vi phạm pháp luật hình sự đến mức bị kết án phải được hiểu là người có năng lực chủ thể nhưng chưa thực hiện hành vi vi phạm pháp luật hình sự hoặc đã thực hiện nhưng chưa đến mức bị kết án. Việc vi phạm pháp luật hình sự nhưng chưa bị kết án có thể do tính chất mức độ nguy hiểm của hành vi là không đáng kể, chưa đến mức bị coi là tội phạm hoặc người đó thực hiện hành vi trong trường hợp được loại trừ trách nhiệm hình sự …vv.

Người đã bị kết án nhưng được xóa án tích được hiểu là người đó đã thực hiện hành vi vi phạm pháp luật hình sự, đã trải qua quá trình tố tụng từ điều tra, truy tố đến xét xử và bị Tòa án kết tội bằng một bản án có hiệu lực pháp luật thi hành và sau đó đã được xóa án tích theo quy định từ điều 70 đến điều 73 của Bộ luật hình sự năm 2015. Theo quy định của Bộ luật hình sự 2015 thì có 03 trường hợp được xóa án tích, đó là: trường hợp đương nhiên được xóa án tích (Điều 70), trường hợp xóa án tích theo quyết định của Tòa án (Điều 71), trường hợp xóa án tích trong trường hợp đặc biệt (Điều 72).

Từ phân tích lập luận trên, đối chiếu với điều kiện, tiêu chuẩn của người quản lý doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ phải “chưa có tiền án” có thể kết luận rằng: người “Chưa vi phạm pháp luật hình sự đến mức bị kết án” và “Người đã bị kết án nhưng được xóa án tích theo quy định của Bộ luật hình sự năm 2015 là những người có quyền hay nói cách khác là hội đủ điều kiện “chưa có tiền án” để có thể trở thành người quản lý trong doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ.

Bên cạnh hai trường hợp được xác định là người chưa có tiền án như phân tích trên, Bộ luật hình sự 2015 còn xác định một trường hợp thứ ba được coi là người chưa có tiền án đó là: trường hợp “Người bị kết án do lỗi vô ý về tội phạm ít nghiêm trọng, tội phạm nghiêm trọng và người được miễn hình phạt không bị coi là có án tích” (theo quy định tại khoản 2 Điều 69 Bộ luật hình sự). Người Người bị kết án do lỗi vô ý về tội phạm ít nghiêm trọng, tội phạm nghiêm trọng và người được miễn hình phạt đã được coi là không có án tích thì đồng nghĩa với việc được coi là chưa có tiền án và họ cũng hội đủ điều kiện để có thể trở thành người quản lý trong doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ.

• Điều kiện trong ba năm trước liền kề không giữ chức danh quản lý doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ đòi nợ đã bị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh dịch vụ đòi nợ:

Tiêu chuẩn, điều kiện “trong ba năm trước liền kề, không giữ chức danh quản lý doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ đòi nợ đã bị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh dịch vụ đòi nợ” dành cho người tham gia quản lý doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ được hiểu rằng: nếu trước khi tham gia quản lý doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ mà người đó từng làm việc tại một doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ khác đã bị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh thì người đó phải thuộc trường hợp không là người quản lý doanh nghiệp. Đây là một quy định hết sức khắt khe, chặt chẽ nhưng cần thiết. Bởi lẽ, đối với những doanh nghiệp kinh doanh nói chung, doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ nói riêng khi rơi vào tình trạng bị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh thì có thể nói doanh nghiệp đó là doanh nghiệp không có uy tín; doanh nghiệp đó vi phạm pháp luật và không xứng đáng để tồn tại trên thương trường.

Tại sao nói, doanh nghiệp bị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh là doanh nghiệp không có uy tín, coi thường pháp luật và không xứng đáng để tồn tại trên thương trường? Bởi, căn cứ khoản 2 Điều 165 Luật Doanh nghiệp 2014 quy định về xử lý vi phạm trong lĩnh vực doanh nghiệp có xác định những trường hợp bị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh và bị xoá tên trong sổ đăng ký kinh doanh, nếu doanh nghiệp rơi vào một trong tám trường hợp sau: (1) Nội dung kê khai trong hồ sơ đăng ký kinh doanh là giả mạo; (2) Doanh nghiệp do những người bị cấm thành lập doanh nghiệp theo khoản 2 Điều 13 của Luật này thành lập; (3) Không đăng ký mã số thuế trong thời hạn một năm kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh; (4) Không hoạt động tại trụ sở đăng ký trong thời hạn sáu tháng liên tục, kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh hoặc chứng nhận thay đổi trụ sở chính; (5) Không báo cáo về hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp với cơ quan đăng ký kinh doanh trong mười hai tháng liên tục; (6) Ngừng hoạt động kinh doanh một năm liên tục mà không thông báo với cơ quan đăng ký kinh doanh; (7) Doanh nghiệp không gửi báo cáo theo quy định; (8) Kinh doanh ngành, nghề bị cấm.

Như vậy, doanh nghiệp sẽ bị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh và bị xóa tên trong sổ đăng ký kinh doanh, nếu doanh nghiệp rơi vào một trong 08 trường hợp nêu trên. Và cả 08 trường hợp trên đều có đặc điểm chung chứng minh doanh nghiệp đã coi thường và không có ý thức chấp hành pháp luật. Trong khi đó, người tham gia quản lý doanh nghiệp là những người trực tiếp chỉ đạo, điều hành các hoạt động của doanh nghiệp. Doanh nghiệp vi phạm pháp luật thì chủ yếu do người quản lý không gương mẫu hoặc thiếu trách nhiệm. Và với những người quản lý doanh nghiệp không gương mẫu, thiếu trách nhiệm (khi làm quản lý doanh nghiệp trước đó) thì không thể để họ tiếp tục quản lý doanh nghiệp khác, nhất là doanh nghiệp kinh doanh ngành nghề nhạy cảm như Dịch vụ thu hồi nợ.

2.1.3. Vốn pháp định

Vốn là khái niệm phổ biến, gần gũi và được sử dụng rộng rãi trong nhiều ngành, lĩnh vực khác nhau. “Trong nền kinh tế thị trường, vốn có vai trò và ý nghĩa quan trọng đối với việc hình thành và phát triển hoạt động sản xuất kinh doanh của DN” [3].

Vốn được phân loại tùy theo từng góc tiếp cận. Từ phương diện pháp luật, khi thành lập doanh nghiệp thì cần phải có vốn. Không một doanh nghiệp nào không có vốn mà được cấp phép thành lập. Và vốn trong trường hợp này được phân chia thành vốn điều lệ và vốn pháp định.

Vốn điều lệ là tổng giá trị tài sản do các thành viên đã góp hoặc cam kết góp khi thành lập công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty hợp danh; là tổng giá trị mệnh giá cổ phần đã bán hoặc đã được đăng ký mua khi thành lập doanh nghiệp đối với công ty cổ phần (Điều 4 Luật Doanh nghiệp). Nói cách khác, vốn điều lệ của doanh nghiệp là tổng giá trị tài sản mà người sáng lập doanh nghiệp cam kết đưa vào hoạt động sản xuất, kinh doanh khi doanh nghiệp thành lập. Mức vốn điều lệ do các sáng lập viên doanh nghiệp tự thỏa thuận xác định và ghi vào điều lệ của doanh nghiệp. Mức vốn điều lệ có thể được điều chỉnh tăng hoặc giảm trong quá trình hoạt động của doanh nghiệp.

Khác với vốn điều lệ, vốn pháp định là mức vốn tối thiểu phải có để được cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh đối với ngành nghề pháp luật quy định vốn pháp định. Vốn pháp định sẽ khác nhau tùy theo lĩnh vực, ngành nghề kinh doanh và được quy định trong các văn bản pháp luật do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành.

Như vậy điểm khác nhau giữa vốn điều lệ với vốn pháp định là ở chỗ: nếu vốn pháp định là mức vốn do các sáng lập viên doanh nghiệp tự lựa chọn và cam kết đưa vào sản xuất, kinh doanh khi thành lập doanh nghiệp, việc xác định mức vốn điều lệ nhiều hay ít là tùy thuộc vào các sáng lập viên, mức vốn điều lệ có thể được các sáng lập viên điều chỉnh tăng hoặc giảm tùy thuộc vào tình hình hoạt động của doanh nghiệp thì mức vốn pháp định lại do pháp luật quy định; các sáng lập viên muốn thành lập doanh nghiệp hoặc muốn lựa chọn ngành nghề kinh doanh mà có điều kiện về vốn pháp định thì số vốn cam kết đưa vào hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp phải bằng hoặc lớn hơn vốn pháp định. Vốn điều lệ có thể bằng hoặc lớn hơn vốn pháp định.

Ở mỗi ngành nghề kinh doanh khác nhau, mức vốn pháp định cũng khác nhau. Còn đối với ngành nghề kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ, tại Điều 13 Nghị định 104/2007/NĐ-CP về kinh doanh dịch vụ đòi nợ, mức vốn pháp định là 2.000.000.000đ (Hai tỷ đồng). Với mức vốn pháp định này, Nghị định 104/2007/NĐ-CP đặt ra điều kiện cho mọi cá nhân, tổ chức muốn thành lập doanh nghiệp hoạt động kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ cần phải có mức vốn quy ra tiền không nhỏ hơn mức vốn pháp định. Trong trường hợp không đáp ứng yêu cầu về mức vốn, tổ chức cá nhân không được cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ. Đây là số vốn tối thiểu mà doanh nghiệp phải có và phải đảm bảo duy trì suốt trong qúa trình hoạt động kinh doanh. Trong trường hợp này, vốn điều lệ của doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ không được thấp hơn vốn pháp định.

Như vậy, với quy định về điều kiện vốn góp nêu trên cho thấy tổ chức, cá nhân muốn thành lập doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ, chủ sở hữu doanh nghiệp phải góp đủ số vốn tối thiểu là hai tỷ đồng. Số vốn tối thiểu được góp có thể bằng tiền hoặc tài sản. Tổ chức, cá nhân đăng ký kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ phải có hồ sơ chứng minh đủ phần vốn góp. Hồ sơ chứng minh vốn góp được thực hiện theo quy định tại Điều 16 Nghị định 104/2007/NĐ-CP về kinh doanh dịch vụ đòi nợ. Nghị định quy định rõ: nếu vốn góp được thực hiện bằng tiền thì tổ chức, cá nhân là người tham gia thành lập doanh nghiệp phải thực hiện thủ tục ký quỹ tại một Ngân hàng thương mại được phép hoạt động tại Việt Nam về số tiền ký quỹ. Số tiền ký quỹ phải tương ứng với số vốn góp của thành viên sáng lập; tổng số tiền ký quỹ phải bằng hoặc lớn hơn hai tỷ đồng. Số tiền ký quỹ của các thành viên sáng lập chỉ được giải tỏa sau khi doanh nghiệp được cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ theo quy định của pháp luật. Nếu vốn góp bằng tài sản, thì tài sản đem vào góp vốn phải được định giá tại một tổ chức có chức năng định giá ở Việt Nam. Chứng thư phải còn hiệu lực tính đến ngày tổ chức, cá nhân sáng lập doanh nghiệp nộp hồ sơ tại cơ quan đăng ký kinh doanh có thẩm quyền.

Trong trường hợp doanh nghiệp đã được cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ trước ngày Nghị định 104/2007/NĐ-CP về kinh doanh dịch vụ đòi nợ có hiệu lực pháp luật, việc chứng minh đủ điều kiện về vốn góp được thực hiện thông qua bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp tại thời điểm cuối tháng gần nhất (điểm a, khoản 1 Điều 28 Nghị định 104/2007/NĐ-CP).

Để đảm bảo điều kiện về vốn góp đối với doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ được thực hiện và duy trì trong quá trình hoạt động, pháp luật đã xây dựng những chế tài xử lý nếu doanh nghiệp cố tình vi phạm. Hình thức xử phạt là cảnh cáo đối với doanh nghiệp có hành vi vi phạm lần đầu; Phạt tiền từ 15.000.000 (Mười lăm triệu đồng) đến 20.000.000 (Hai mươi triệu đồng) đối với mỗi lần tái vi phạm; đồng thời buộc áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả, buộc đáp ứng đủ các điều kiện về vốn theo quy định (Điều 24 Nghị định 104/2007/NĐ-CP).

2.2. Quy định về điều kiện để doanh nghiệp hoạt động kinh doanh dịch vụ thu hồi nợ

2.2.1. Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh

Điều kiện phải có Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh ở đây được hiểu: doanh nghiệp muốn kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ. Theo Khoản 1 Điều 4 Nghị định 104/2007/NĐ-CP về kinh doanh dịch vụ đòi nợ quy định “chỉ những doanh nghiệp được cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh dịch vụ đòi nợ mới được phép hoạt động dịch vụ đòi nợ”.

Cùng với sự phát triển kinh tế, xã hội, quyền tự do kinh doanh của tổ chức, cá nhân ngày càng được tôn trọng và mở rộng. Tổ chức, cá nhân có thể kinh doanh ở đâu, kinh doanh bất kỳ ngành nghề nào mà pháp luật không cấm. Tuy nhiên, dù quyền tự do kinh doanh được mở rộng đến đâu thì cá nhân và tổ chức vẫn phải tuân thủ pháp luật và chịu sự quản lý của Nhà nước. Chức năng quản lý Nhà nước đối với tổ chức, cá nhân khi tham gia hoạt động kinh doanh được thể hiện trên nhiều phương diện nhưng trước hết được thể hiện thông qua việc xác nhận quyền kinh doanh cho tổ chức, cá nhân đủ điều kiện. Việc xác nhận của cơ quan Nhà nước về quyền kinh doanh của tổ chức và cá nhân trước tiên biểu hiện thông qua việc cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh cho doanh nghiệp. Theo TS. Nguyễn Đình Cung và ThS. Phan Đức Hiếu – Viện nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương thì giấy chứng nhận là một loại biểu hiện của giấy phép mà “Giấy phép là một trong số các công cụ quản lý nhà nước được sử dụng phổ biến ở tất cả các quốc gia trên thế giới và ở nước ta. Các giấy phép hợp lý không chỉ góp phần bảo vệ được những lợi ích chung của xã hội, mà còn góp phần duy trì điều kiện ổn định thúc đẩy phát triển một số ngành kinh tế quan trọng, nhất là các ngành và lĩnh vực dịch vụ” [4].

Khoản 3 điều 17 Luật Doanh nghiệp 2014 có quy định nghiêm cấm việc doanh nghiệp hoạt động kinh doanh mà không đăng ký hoặc tiếp tục kinh doanh khi đã bị thu hồi.

Giống như bao doanh nghiệp khác, doanh nghiệp thu hồi nợ cũng phải tuân thủ quy định về việc đăng ký kinh doanh và chỉ được hoạt động kinh doanh khi được Nhà nước cấp phép. Trong trường hợp tổ chức, cá nhân chưa được cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ mà thực hiện hoạt động kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ sẽ bị áp dụng chế tài theo quy định và bị phạt từ 40.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với những tổ chức, cá nhân vi phạm lần đầu; Phạt tiền từ 60.000.000 đồng đến 70.000.000 đồng đối với những tổ chức, cá nhân không phải là doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ tái vi phạm, đồng thời bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả buộc phải chấm dứt ngay hoạt động kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ trái phép (Điều 23 Nghị định 104/2007/NĐ-CP Nghị định về kinh doanh dịch vụ đòi nợ).

2.2.2. Ngành, nghề kinh doanh

Khoản 2 Điều 4 Nghị định 104/2007/NĐ-CP về kinh doanh dịch vụ đòi nợ quy định: “Doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ đòi nợ không được kinh doanh các ngành, nghề và dịch vụ khác ngoài dịch vụ đòi nợ”. Mặc dù khoản 2 Điều 4 không phải là nội dung quy định trực tiếp về điều kiện, tiêu chuẩn cho việc thành lập hay hoạt động của doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ mà là quy định về nguyên tắc đối với hoạt động thu hồi nợ. Xét về mặt ngôn ngữ, đây là yêu cầu đặt ra đối với doanh nghiệp đã được cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ khi thực hiện hoạt động phải tôn trọng. Tuy nhiên, trên thực tế qua phỏng vấn trao đổi với các nhà quản lý doanh nghiệp tại các doanh nghiệp có chức năng kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ, cho biết: Điều kiện doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ không được kinh doanh các ngành, nghề và dịch vụ khác ngoài Dịch vụ thu hồi nợ là yêu cầu cứng đối với doanh nghiệp khi thành lập. Khi thực hiện các thủ tục đăng ký kinh doanh, nếu doanh nghiệp không thực hiện quy định này, doanh nghiệp không được cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh và không được thực hiện hoạt động kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ.

Việc quy định điều kiện, tiêu chuẩn đối với doanh nghiệp đăng ký hoạt động kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ không được đồng thời thực hiện các hoạt động kinh doanh ngành nghề khác (không phân biệt là sản xuất, thương mại hay hoạt động kinh doanh dịch vụ) là quy định nhất quán và được áp dụng đối với cả doanh nghiệp được thành lập trước hay sau ngày Nghị định số 104/2007/NĐ-CP về kinh doanh dịch vụ đòi nợ có hiệu lực. Tại Điều 28 Nghị định 104/2007/NĐ-CP quy định áp dụng đối với các doanh nghiệp đã được cấp phép kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ trước ngày Nghị định có hiệu lực xác định: Nếu Doanh nghiệp đã đáp ứng đủ các điều kiện về vốn pháp định, về người quản lý doanh nghiệp, về người lao động … theo quy định tại các Điều 13, Điều 14 và Điều 15 của Nghị định thì không phải làm lại thủ tục đăng ký kinh doanh; nhưng phải có hồ sơ chứng minh đủ Điều kiện kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ gửi cơ quan đăng ký kinh doanh. Thời hạn gửi hồ sơ là 60 ngày, kể từ ngày Nghị định này có hiệu lực thi hành. Hồ sơ chứng minh đủ điều kiện bao gồm hồ sơ chứng minh về vốn (nộp bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp tại thời điểm cuối tháng gần nhất); Hồ sơ chứng minh điều kiện đối với người quản lý và giám đốc chi nhánh của doanh nghiệp và Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh của doanh nghiệp. Đối với doanh nghiệp được cấp phép hoạt động Dịch vụ thu hồi nợ trước ngày Nghị định 104/2007/NĐ-CP có hiệu lực nhưng chưa đáp ứng đủ các Điều kiện kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ theo quy định thì phải bổ sung đủ các điều kiện và gửi hồ sơ theo quy định. Thời hạn gửi hồ sơ là 60 ngày, kể từ ngày Nghị định có hiệu lực thi hành, nếu doanh nghiệp cố tình không thực hiện sẽ bị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh.

2.2.3. Người lao động

Trong doanh nghiệp, mặc dù người lao động có vai trò vị trí khác với người quản lý; người lao động không trực tiếp đưa ra những định hướng phát triển doanh nghiệp, hoạch định chính sách và tầm nhìn vĩ mô; không chỉ đạo điều hành hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Song, người lao động vẫn giữ một vai trò vị trí vô cùng quan trọng của doanh nghiệp. Bất kỳ một doanh nghiệp nào dù tồn tại dưới các loại hình doanh nghiệp khác nhau, như doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần hay công ty hợp danh … dù tham gia bất kỳ ngành nghề kinh doanh nào, từ sản xuất thương mại đến dịch vụ thì người lao động luôn là yếu tố không thể thiếu, không thể thay thế. Ở vị trí của mình người lao động là người trực tiếp tham gia vào quá trình tạo ra của cải vật chất (đối với doanh nghiệp sản xuất), tạo ra doanh thu (đối với doanh nghiệp hoạt động thương mại dịch vụ), lợi nhuận cho doanh nghiệp. Trong mối quan hệ giữa người quản lý với người lao động của doanh nghiệp, họ ở những vị trí khác nhau, thực hiện chức trách, nhiệm vụ trong sự độc lập tương đối. Họ đều giữ vai trò quan trọng và không thể hoán đổi vị trí cho nhau. Ở mỗi cương vị khác nhau nhưng họ đều chung tay góp phần quyết định sự thành công hay thất bại của doanh nghiệp.

Đối với người lao động trong doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ cũng vậy. Người lao động trong doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ cũng góp phần trực tiếp quyết định đến thương hiệu, uy tín, sự thành công hay thất bại của doanh nghiệp. Chính vì vậy, khi Nhà nước xác định ngành nghề kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ là ngành nghề nhạy cảm, ngành nghề có điều kiện, tiêu chuẩn khi thành lập và hoạt động thì bên cạnh việc quy định điều kiện tiêu chuẩn dành cho những người quản lý của doanh nghiệp, Nhà nước không thể không quy định những tiêu chuẩn điều kiện ràng buộc dành cho người lao động.

• Điều kiện người lao động được tuyển dụng theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn hoặc hợp đồng lao động có xác định thời hạn từ sáu tháng trở lên.

Như vậy, trước tiên một cá nhân muốn trở thành người lao động làm việc trong doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ, cá nhân đó phải tham gia ký kết hợp đồng lao động với doanh nghiệp. Quy định ký kết hợp đồng lao động đối với cá nhân cũng là yêu cầu bắt buộc đối với doanh nghiệp nếu như doanh nghiệp muốn tuyển dụng người lao động vào làm việc cho mình.

Căn cứ Bộ luật Lao động được Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 18 tháng 6 năm 2012, hợp đồng lao động gồm có 3 loại: hợp đồng không xác định thời hạn, hợp đồng xác định thời hạn và Hợp đồng lao động theo mùa vụ hoặc theo một công việc nhất định có thời hạn dưới 12 tháng. Hợp đồng lao động không xác định thời hạn là hợp đồng mà trong đó người sử dụng lao động với người lao động không ấn định thời hạn kết thúc hợp đồng; Hợp đồng lao động xác định thời hạn là hợp đồng mà trong đó giữa người sử dụng lao động với người lao động có ấn định cụ thể thời hạn kết thúc hợp đồng (thời hạn ấn định trong hợp đồng lao động ngắn nhất bằng 12 tháng, dài nhất là đến 36 tháng); Hợp đồng lao động theo mùa vụ hoặc theo một công việc nhất định là hợp đồng mà trong đó người sử dụng lao động với người lao động có xác định theo mùa vụ hoặc theo công việc với thời gian hoàn thành dưới 12 tháng. Bộ luật Lao động cũng nghiêm cấm người sử dụng lao động và người lao động ký kết hợp đồng lao động theo mùa vụ hoặc theo một công việc để thực hiện những công việc có tính chất thường xuyên từ 12 tháng trở lên. Trong trường hợp phải tạm thời thay thế người lao động do người lao động đi làm nghĩa vụ quân sự, nghỉ theo chế độ thai sản, ốm đau, tai nạn lao động hoặc nghỉ việc có tính chất tạm thời khác thì người sử dụng lao động với người lao động được quyền ký kết hợp đồng theo mùa vụ hoặc công việc để thực hiện công việc có tính chất thường xuyên từ 12 tháng trở lên.

Đối chiếu quy định tại Nghị định 104/2007/NĐ-CP với quy định của Bộ luật Lao động 2012 về hình thức và thời hạn giao kết hợp đồng lao động giữa người sử dụng lao động với người sử dụng lao động cho thấy các quy định trong Nghị định 104/2007/NĐ-CP của Chính phủ về kinh doanh dịch vụ đòi nợ có quy định đặc thù và đòi hỏi khắt khe hơn so với quy định chung, cụ thể:

Thứ nhất, về loại và thời hạn giao kết hợp đồng, nếu như Bộ luật Lao động quy định có 03 loại hợp đồng lao động khác nhau theo đó người sử dụng lao động và người lao động có thể tự do giao kết (bao gồm cả hợp đồng lao động mùa vụ hoặc công việc có thời hạn dưới 12 tháng) thì Nghị định 104/2007/NĐ-CP của chính phủ trong lĩnh vực kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ giữa hai bên chỉ có quyền lựa chọn một trong hai loại hợp đồng là hợp đồng không xác định thời hạn và hợp đồng xác định thời hạn. Mặt khác, nếu Bộ luật Lao động quy định đối với loại hợp đồng từ 12 tháng đến 36 tháng mới là loại hợp đồng có xác định thời hạn thì Nghị định 104/2007/NĐ-CP quy định từ 06 tháng trở lên đã phải xác định là loại hợp đồng có thời hạn.

Thứ hai, Về hình thức giao kết hợp đồng: theo quy định của Bộ luật Lao động năm 2012 về hình thức hợp đồng cho thấy đa số hợp đồng lao động sẽ được ký kết bằng văn bản. Song, trong những trường hợp nhất định người sử dụng lao động và người lao động có quyền thỏa thuận giao kết bằng lời nói để thực hiện công việc tạm thời có thời hạn dưới 03 tháng (khoản 2 Điều 16). Tuy nhiên, đối với các doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ thì khác. Do pháp luật quy định các bên chỉ có quyền lựa chọn một trong hai loại hợp đồng lao động để giao kết (hợp đồng có thời hạn từ 6 tháng trở lên hoặc hợp đồng không xác định thời hạn) nên hợp đồng lao động trong trường hợp này luôn phải bằng văn bản. Quy định này cũng hướng đến bảo vệ người yếu thế là người lao động, trong mối quan hệ với chủ – người sử dụng lao động.

• Các điều kiện khác đối với người lao động

Như đã phân tích trên, người lao động trong doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ nói riêng đều có vai trò, vị trí quan trọng trong doanh nghiệp. Trong mối quan hệ với người quản lý của doanh nghiệp, người lao động giữ vị trí độc lập tương đối. Chất lượng và năng lực của người lao động luôn ảnh hưởng trực tiếp đến tính hiệu quả trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Chính vì vậy, khi nghiên cứu về các điều kiện, tiêu chuẩn đối với người quản lý doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ với điều kiện, tiêu chuẩn của người lao động có nhiều chỗ tương đồng. Trong điều kiện tiêu chuẩn dành cho người quản lý, Điều 14 Nghị định 104/2007/NĐ-CP có quy định người quản lý doanh nghiệp phải có đầy đủ Năng lực hành vi dân sự, có trình độ học vấn từ đại học trở lên thuộc trong các ngành kinh tế, quản lý, pháp luật, an ninh và không có tiền án; trong điều kiện tiêu chuẩn dành cho người lao động, tại Điều 15 Nghị định 104/2007/NĐ-CP cũng xác định người lao động làm việc tại các doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ phải có các điều kiện tiêu chuẩn về Năng lực hành vi dân sự đầy đủ, có trình độ học vấn, có bằng cấp thuộc một trong các ngành kinh tế, quản lý, pháp luật, an ninh và không có tiền án. Có điều ở cương vị người lao động, xuất phát từ vị trí của họ, yêu cầu trình độ học vấn của họ có thấp hơn so với người quản lý. Nếu người quản lý của doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ yêu cầu phải tốt nghiệp trình độ đại học trở lên thì đối với người lao động ở đây chỉ yêu cầu tốt nghiệp trình độ trung cấp trở lên.

2.2.4. Tính pháp lý của khoản nợ cần thu hồi

Trong nền kinh tế thị trường, sự gia tăng các ngành nghề kinh doanh, nhất là ngành dịch vụ là tín hiệu tốt cho thấy xã hội phát triển. Trong số nhiều ngành nghề dịch vụ mới hình thành thì ngành nghề Dịch vụ thu hồi nợ cũng được ra đời và ngày càng phát triển, thu hút sự quan tâm của giới đầu tư kinh doanh và toàn xã hội. Dịch vụ thu hồi nợ ra đời là một tất yếu, đáp ứng nhu cầu thiết thực giúp cho tổ chức cá nhân có thêm sự lựa chọn giải pháp thu hồi vốn đầu tư nhanh hơn, hiệu quả hơn. Tuy nhiên, đây là một lĩnh vực kinh doanh rất nhạy cảm, có nguy cơ gây mất an ninh, trật tự. Tình trạng lợi dụng hoạt động nghề nghiệp, xâm hại đến tính mạng, danh dự, tài sản của cá nhân, lợi dụng hoạt động nghề nghiệp để hoạt động phi pháp nhất là hoạt động tín dụng đen – hoạt động cho vay nặng lãi. Chính vì vậy, bên cạnh những điều kiện tiêu chuẩn về vốn, về người quản lý doanh nghiệp … pháp luật cũng xác định rõ giới hạn và tiêu chuẩn cụ thể về khoản nợ là đối tượng của dịch vụ thu hồi. Có nghĩa là, pháp luật quy định rõ khoản nợ nào mới là đối tượng để các doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ được thực hiện dịch vụ thu hồi.

Tại khoản 2 Điều 1 của Nghị định 104/2007/NĐ-CP về kinh doanh dịch vụ đòi nợ quy định “Hoạt động kinh doanh dịch vụ đòi nợ … chỉ được thực hiện đối với những khoản nợ có đầy đủ các yếu tố: (a) Có đủ căn cứ là khoản nợ hợp pháp; (b) Đã quá hạn thanh toán.

Tuy Nghị định 104/2007/NĐ-CP không quy định cụ thể khoản nợ như thế nào được xác định là khoản nợ hợp pháp; song khoản nợ hợp pháp có thể hiểu là những khoản nợ mà pháp luật thừa nhận. Nội hàm của khoản nợ hợp pháp có thể được xác định trên những khía cạnh sau:

• Nguồn gốc hình thành nên khoản nợ là hợp pháp: Theo quy định của Bộ luật dân sự thì có rất nhiều giao dịch có thể làm phát sinh nghĩa vụ tài sản giữa các bên như quan hệ mua bán, quan hệ vay mượn, quan hệ trao đổi, quan hệ thuê mướn …vv. Mọi giao dịch giữa các bên tuân thủ quy định của pháp luật hình thành nghĩa vụ trả tài sản đều được xác định là khoản nợ có nguồn gốc hợp pháp.
• Nội dung giao dịch làm phát sinh khoản nợ là hợp pháp: Nếu nguồn gốc hình thành nên khoản nợ được xác định khoản nợ đó được tạo ra từ giao dịch nào thì nội dung giao dịch làm phát sinh khoản nợ sẽ xác định nghĩa vụ trả tiền, tài sản giữa các bên có được thực hiện theo quy định của pháp luật không (như giao dịch đó có thuộc trường hợp được giao dịch hay bị cấm, bị hạn chế giao dịch … các bên tham gia giao dịch có tự nguyện không, có bị đe dọa, lừa dối không)?

Đây là hai nội dung quan trọng để đánh giá một khoản nợ hợp pháp. Và nếu một khoản nợ nào tồn tại trên thực tế mà không đáp ứng được cả hai nội dung cơ bản trên thì khoản nợ đó không được coi là khoản nợ hợp pháp và doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ không được thực hiện dịch vụ thu hồi.

Để xác định cơ sở pháp lý cho khoản nợ mà doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ được phép thực hiện thì cùng với yêu cầu về tính hợp pháp, Nghị định 104/2007/NĐ-CP về kinh doanh dịch vụ đòi nợ còn yêu cầu khoản nợ đó phải đến hạn thanh toán. Nợ đến hạn thanh toán ở đây được hiểu là phần nghĩa vụ một bên phải trả tiền, tài sản cho bên kia vào thời điểm mà hai bên thỏa thuận hoặc thời điểm mà pháp luật quy định. Có nghĩa là, có hai loại thời điểm để xác định khoản nợ đã đến hạn thanh toán. Một loại thời điểm đến hạn khi các bên thỏa thuận, một loại thời hạn mà các bên không thỏa thuận nhưng pháp luật có quy định.

Bên cạnh việc quy định điều kiện tiêu chuẩn về tính pháp lý đối với khoản nợ cần thu hồi, Nghị định 104/2007/NĐ-CP về kinh doanh dịch vụ đòi nợ cũng xác định những khoản nợ không thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị định như: các khoản nợ đã có bản án, quyết định của tòa án có hiệu lực thi hành; các khoản nợ mà có một bên hoặc chủ nợ hoặc khách nợ là tổ chức chính trị, tổ chức chính trị – xã hội, cơ quan nhà nước, đơn vị vũ trang nhân dân hoặc các khoản nợ giữa Việt Nam với các tổ chức quốc tế hoặc quốc gia khác (Khoản 3 Điều 1).

2.2.5. An ninh, trật tự

Bên cạnh những điều kiện tiêu chuẩn đối với doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ được quy định trong Nghị định 104/2007/NĐ-CP như điều kiện về vốn góp, điều kiện về người quản lý, người lao động của doanh nghiệp, điều kiện về tính pháp lý của khoản nợ phải thu hồi …vv, có những điều kiện tiêu chuẩn không được quy định trong Nghị định 104/2007/NĐ-CP, đó là điều kiền về an ninh, trật tự.

Điều kiện về an ninh, trật tự được quy định tại Nghị định 96/2016/NĐ-CP ngày 01 tháng 7 năm 2016 Quy định điều kiện an ninh, trật tự đối với một số ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, theo đó doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ phải đáp ứng cả những điều kiện về an ninh, trật tự áp dụng cho các doanh nghiệp kinh doanh ngành nghề có điều kiện nói chung và điều kiện dành riêng cho các doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ.

• Điều kiện chung áp dụng đối với doanh nghiệp kinh doanh các ngành nghề có điều kiện:

Điều kiện chung áp dụng đối với doanh nghiệp kinh doanh các ngành nghề có điều kiện được quy định tại Điều 7, Nghị định 96/2016/NĐ-CP và đây là những điều kiện đặt ra đối với bất kỳ doanh nghiệp nào kinh doanh các ngành nghề có điều kiện đều phải chấp hành. Các ngành nghề kinh doanh có điều kiện ở đây được xác định bao gồm những ngành nghề quy định tại Điều 3 Nghị định 96/2016/NĐ-CP trong đó có cả ngành nghề kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ.

Căn cứ Điều 7 Nghị định 96/2016/NĐ-CP thì các doanh nghiệp kinh doanh ngành nghề có điều kiện nói chung trước tiên phải đáp ứng điều kiện là được đăng ký, được cấp phép hoặc được thành lập theo quy định của pháp luật Việt Nam. Đây là yêu cầu đặt ra nhằm đảm bảo sự quản lý, kiểm soát của Nhà nước đối với hoạt động sản xuất kinh doanh của pháp luật và phù hợp với quy định tại koản 3 Điều 17 Luật Doanh nghiệp – nghiêm cấm hoạt động kinh doanh dưới hình thức doanh nghiệp mà không đăng ký hoặc tiếp tục kinh doanh khi đã bị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.

Bên cạnh điều kiện phải được đăng ký, cấp phép hoặc thành lập theo pháp luật Việt Nam, thì các doanh nghiệp kinh doanh ngành nghề có điều kiện còn phải đảm bảo tiêu chuẩn an ninh, trật tự về người chịu trách nhiệm về an ninh, trật tự của doanh nghiệp.

Người chịu trách nhiệm về an ninh, trật tự của doanh nghiệp (bao gồm Người đại diện theo pháp luật, người có tên trong Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, Giấy chứng nhận đăng ký hoạt động của chi nhánh, đơn vị trực thuộc doanh nghiệp) nếu là người Việt Nam thì phải không thuộc các trường hợp dưới đây:

Đã bị khởi tố hình sự mà các cơ quan tố tụng của Việt Nam hoặc của nước ngoài đang tiến hành điều tra, truy tố, xét xử.

Có tiền án về các tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc các tội khác do lỗi cố ý bị kết án từ trên 03 năm tù trở lên chưa được xóa án tích; đang trong thời gian được tạm hoãn chấp hành hình phạt tù; đang chấp hành hình phạt cải tạo không giam giữ; đang bị quản chế, cấm cư trú, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm kinh doanh ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện về an ninh, trật tự theo quyết định của Tòa án.

Đang bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn; có quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính trong thời gian chờ thi hành quyết định; đang nghiện ma túy; đang được tạm hoãn, tạm đình chỉ chấp hành quyết định đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc hoặc đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc; đã bị áp dụng các biện pháp xử lý hành chính nhưng chưa đủ thời hạn để được coi là chưa bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính.

Người chịu trách nhiệm về an ninh, trật tự của doanh nghiệp (bao gồm Người đại diện theo pháp luật, người có tên trong Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, Giấy chứng nhận đăng ký hoạt động của chi nhánh, đơn vị trực thuộc doanh nghiệp) nếu là người Việt Nam định cư ở nước ngoài mang hộ chiếu nước ngoài và người nước ngoài thì phải được cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam cấp phép cư trú.

Mặt khác, doanh nghiệp kinh doanh ngành nghề có điều kiện phải đáp ứng cả điều kiện về về an toàn phòng cháy và chữa cháy theo quy định của pháp luật về phòng cháy và chữa cháy.

• Điều kiện riêng về an ninh trật tự áp dụng đối với doanh nghiệp kinh doanh DVTHN:

Xuất phát từ nhận thức ngành nghề kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ là ngành nghề đặc thù và có tính nhạy cảm cao, dễ tác động ảnh hưởng tiêu cực đến an ninh trật tự, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức kinh doanh khác. Chính vì vậy, bên cạnh việc tạo dựng môi trường thuận lợi, cơ chế mở để các doanh nghiệp phát huy quyền tự chủ kinh doanh. Pháp luật cũng đưa ra những điều kiện, tiêu chuẩn ràng buộc nhằm hạn chế khả năng phát sinh những bất ổn trong quá trình hoạt động, nhất là việc lợi dụng ngành nghề kinh doanh để phạm tội. Và những điều kiện ràng buộc đó có điều kiện về an ninh, trật tự dành riêng cho ngành nghề kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ.

Điều kiện về an ninh, trật tự đối với ngành nghề kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ được quy định tại Điều 10, Nghị định 96/2016/NĐ-CP; theo đó doanh nghiệp kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ phải đáp ứng các điều kiện về an ninh, trật tự như sau: Thứ nhất, điều kiện về nơi thường trú của người chịu trách nhiệm về an ninh, trật tự của doanh nghiệp, theo đó người này phải là người có hộ khẩu thường trú ít nhất 05 năm tại quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh nơi đăng ký đặt địa điểm hoạt động kinh doanh. Thứ hai, điều kiện về nhân thân của người chịu trách nhiệm về an ninh trật tự của doanh nghiệp; theo đó người này trong thời gian 05 năm liền kề trước thời điểm đăng ký kinh doanh không bị cơ quan chức năng xử phạt vi phạm hành chính về các hành vi: Chống người thi hành công vụ, gây rối trật tự công cộng, cố ý gây thương tích, cho vay lãi nặng, đánh bạc, tổ chức đánh bạc hoặc gá bạc, làm nhục người khác.

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2

Chương 2 luận văn tập trung nghiên cứu, phân tích làm rõ các quy định hiện hành của pháp luật về Điều kiện kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ. Trong nội dung nghiên cứu quy định pháp luật về Điều kiện kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ tác giả phân theo hai nhóm nội dung điều kiện để nghiên cứu: điều kiện thành lập doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ thu hồi nợ và điều kiện để doanh nghiệp hoạt động kinh doanh dịch vụ thu hồi nợ.

Trong nhóm điều kiện thành lập doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ thu hồi nợ, tác giả có phân tích làm rõ quy định của pháp luật về những điều kiện chung khi thành lập doanh nghiệp kinh doanh bất kỳ lĩnh vực ngành nghề nào cũng phải đáp ứng (được quy định tại khoản 2 Điều 18 Luật Doanh nghiệp 2014), cũng như những quy định về điều kiện riêng chỉ dành cho doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ thu hồi nợ phải thực hiện (được quy định tại Điều 13, Điều 14 Nghị định 104/2017/NĐ-CP về kinh doanh dịch vụ đòi nợ).

Trong nhóm điều kiện để doanh nghiệp hoạt động kinh doanh dịch vụ thu hồi nợ, tác giả tập trung phân tích làm rõ các quy định pháp luật về điều kiện kinh doanh được quy định tại Nghị định 104/2007/NĐ-CP (như điều kiện về người lao động, điều kiện về giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh …) và điều kiện kinh doanh được quy định tại Nghị định số 96/2017/NĐ-CP quy định về điều kiện an ninh, trật tự đối với một số ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.

Kết quả nghiên cứu, phân tích làm rõ quy định pháp luật về Điều kiện kinh doanh DVTH nợ tại chương 2 cho thấy, ở nước ta tuy ngành nghề kinh doanh dịch vụ thu hồi nợ còn non trẻ nhưng đã có một hệ thống quy phạm pháp luật điều chỉnh khá chặt chẽ, đầy đủ tạo hành lang pháp lý vững chắc cho lĩnh vực ngành nghề kinh doanh dịch vụ này tồn tại và phát triển.

Những kết quả đạt được trong chương 2 sẽ là cơ sở pháp lý để tác giả nghiên cứu, đánh giá thực tiễn thi hành và đưa ra những giải pháp kiến nghị phù hợp nhằm hoàn thiện quy định pháp luật về Điều kiện kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, các quy định pháp luật về Điều kiện kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ ở Việt Nam hiện nay đã tạo dựng một hành lang pháp lý thuận lợi cho tổ chức, cá nhân phát huy quyền làm chủ trong hoạt động đầu tư kinh doanh. Việc phát huy quyền làm chủ của tổ chức, cá nhân trong hoạt động kinh doanh sẽ là động lực lớn góp phần giải phóng mọi nguồn lực xã hội vào phát triển kinh tế – xã hội, thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước sớm thành công.

Bên cạnh những kết quả đạt được, luận văn cũng đánh giá và làm rõ những hạn chế trong quy định pháp luật về Điều kiện kinh doanh Dịch vụ thu hồi nợ, đó là: quy định pháp luật chưa đồng bộ, nhiều chỗ không phù hợp với thực tiễn, chưa xuất phát từ lợi ích của doanh nghiệp từ đó hạn chế quyền làm chủ, quyền tự chủ trong hoạt động đầu tư kinh doanh của doanh nghiệp.