Khóa luận: Xu hướng phát triển hiến pháp ở các quốc gia hồi giáo

Chia sẻ chuyên mục Đề tài Khóa luận: Xu hướng phát triển hiến pháp ở các quốc gia hồi giáo hay nhất năm 2025 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thạc sĩ thì với đề tài Khóa luận: Xu hướng phát triển, một số gợi mở và các vấn đề đặt ra với sự phát triển của hiến pháp các quốc gia hồi giáo khu vực đông nam Á dưới đây chắc hẳn sẽ cho các bạn cái nhìn tổng quát hơn về đề tài này.

3.1. Về xu hướng phát triển

3.1.1. Xu hướng phát triển chung

Qua việc nghiên cứu bản hiến pháp các quốc gia Hồi giáo trong khu vực Đông Nam Á, có thể thấy các quốc gia ảnh hưởng Hồi giáo có hai xu hướng vận động, thay đổi chính qua thời gian. Những xu hướng vận động thay đổi này đã được phân tích và làm rõ phần nào qua từng mục phân tích lịch sử và hiến pháp hiện hành của các quốc gia.

Xu hướng đầu tiên và cũng rất dễ nhận ra đó là sự ghi nhận và phát triển quyền con người tại các quốc gia chịu ảnh hưởng Hồi giáo trong khu vực. Cả Hiến pháp của Malaysia và Indonesia đều chế định hóa quyền con người và đảm bảo thể chế dân chủ ở một mức độ nhất định. Không chỉ qua việc số lượng quyền con người được ghi nhận trong hiến pháp tăng dần lên, có sự phổ cập và bắt kịp các Công ước về quyền con người trên thế giới mà còn có sự mở rộng theo bối cảnh đất nước. Các vụ việc trên thực tế đảm bảo quyền con người nói chung và đảm bảo quyền con người trước giáo lý khắc nghiệt của đạo Hồi là minh chứng cho điều này. Đối với Brunei, vốn là trường hợp đặc biệt trong khu vực khi theo định hướng trở thành nhà nước Hồi giáo, song cũng có những biến chuyển dù chậm về việc tôn trọng ý kiến người dân và xây dựng lập hiến. So với Hiến pháp Indonesia và Malaysia, Hiến pháp Brunei còn yếu kém về việc ghi nhận các quyền cơ bản của con người và phổ cập với xu hướng quyền con người đang trỗi dậy rất mạnh mẽ tại khu vực và trên thế giới.

Xu hướng ảnh hưởng Hồi giáo gia tăng, nhất là với trường hợp Indonesia và Brunei là xu hướng vận động thứ hai của hiến pháp các quốc gia khu vực Đông Nam Á. Vị trí của Hồi giáo được quy định rõ ràng trong hiến pháp, được ghi nhận là “tôn giáo quốc gia”, có những điều khoản dành riêng để quy định về Hồi giáo, cũng như đặc quyền trong việc truyền bá và thực hiện giáo lý đạo Hồi trong hiện thực cuộc sống. Ở Indonesia và Brunei cũng tồn tại song song rất rõ ràng hai hệ thống tòa án, tòa thường và tòa Shari’ah. Khóa luận: Xu hướng phát triển hiến pháp ở các quốc gia hồi giáo.

Tòa án thường rất khó để xét xử các vụ việc có liên quan đến Hồi giáo, các vụ việc liên quan đến Hồi giáo được chuyển toàn bộ sang tòa Shari’ah. Và theo đúng quy định của hiến pháp, tòa thường “không được can thiệp” vào công việc của tòa Shari’ah. Tại Malaysia các vụ việc tôn giáo cũng gặp phải rào cản tương tự, tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng và sự gia tăng ảnh hưởng Hồi giáo không mạnh mẽ và nhanh chóng như Indonesia và Brunei. Điều này có thể lý giải bởi các yếu tố ảnh hưởng truyền thống trong lịch sử và mục tiêu phát triển đất nước trong tương lai của từng quốc gia khác nhau.

Cũng giống như bất kỳ bản hiến pháp nào, hiến pháp tại các quốc gia Hồi giáo trong khu vực Đông Nam Á chịu ảnh hưởng và chi phối bởi nhiều yếu tố khác nhau, điều đó dẫn đến sự thay đổi và vận động của hiến pháp từng quốc gia. Tùy vào mức độ ảnh hưởng các yếu tố mà xu hướng vận động mỗi quốc gia mỗi khác. Hai xu hướng vận động trong hiến pháp các quốc gia Hồi giáo trong khu vực Đông Nam Á cũng là hai trong số các xu hướng vận động rất đa dạng của các quốc gia chịu ảnh hưởng bởi Hồi giáo khác trên thế giới: Hiến pháp Pakistan, Hiến pháp Bangladesh, Hiến pháp Iraq, Hiến pháp Thổ Nhĩ Kỳ,…

3.1.2. Xu hướng chế định hóa quyền con người và đảm bảo thể chế dân chủ ở một mức độ nhất định

Về mặt lý thuyết, tất cả các bản hiến pháp trong lịch sử từ trước đến nay của Indonesia hay Malaysia đều ghi nhận quyền con người. Với nền tảng triết lý Pancasila, Hiến pháp Indonesia đã xác định một trong các mục tiêu hướng đến là quyền con người, đảm bảo sự bình đẳng và lợi ích cho người dân trong đất nước. Từ mười lăm (15) hình thức quyền con người được ghi nhận trong Hiến pháp đầu tiên năm 1945: quyền tự quyết (Lời mở đầu Hiến pháp năm 1945 và điều 1), quyền công dân (điều 26), quyền bình đẳng trong luật (điều 27), quyền có việc làm (điều 27), quyền sinh kế đàng hoàng (điều 28), quyền tổ chức (điều 28), quyền thực thi tôn giáo (điều 29), quyền an ninh (điều 30), quyền giáo dục (điều 31), quyền giáo dục nhận phúc lợi xã hội (điều 33), quyền có được an sinh xã hội (điều 34), quyền được dùng thử miễn phí (điều 24 – 25), quyền nâng cao văn hóa (điều 32) và quyền nâng cao ngôn ngữ khu vực (điều 31), Hiến pháp Indonesia đã tăng lên hơn năm mươi lăm (55) đầu mục về quyền con người trong Hiến pháp giai đoạn 1949 – 1950.

Từ việc dựa trên những lời Thánh truyền, niềm tin vào “God head”, cho rằng quyền con người là các vị thần linh trao cho, Hiến pháp Indonesia đã đi đến ký kết các bản Hiệp ước quốc tế liên quan đến quyền con người trên thế giới và có các động thái thể hiện sự quan tâm và nỗ lực của quốc gia mình trong việc đảm bảo quyền con người cho công dân. Trong khi soạn thảo Hiến pháp 1945, Indonesia đã có hai luồng ý kiến tranh cãi nhau về việc có nên đưa quyền con người trở thành một phần trong Hiến pháp đầu tiên của Nhà nước này không. Ý kiến đầu tiên đánh giá, quyền con người là một yếu tố tất yếu và cần đưa vào trong Hiến pháp. Ý kiến thứ hai, chủ yếu những người theo Hồi giáo đánh giá quyền con người không cần thiết phải có mặt trong Hiến pháp, chỉ cần ghi nhận các điều khoản về chế độ chính trị và nhà nước là đủ. Dù còn tranh cãi nhau, nhưng Hiến pháp 1945 đã đi đến sự thỏa hiệp và nhượng bộ của các bên rằng quyền con người vẫn được quy định trong Hiến pháp một cách đan xen và không phải nội dung quan trọng khi ấy. Quyền con người đã có mặt trong Hiến pháp 1945 một cách khó khăn và có phần miễn cưỡng. Nhưng sang đến năm 1957, Hội nghị lập hiếp Indonesia đã đạt được thành công khi có thể đưa thêm 24 quy định cơ bản về quyền con người và 18 quyền công dân vào Hiến pháp và các nhà lập pháp dần dần nhận thức nó tách biệt với các vấn đề khác. Nhận thức và quan điểm của Indonesia về quyền con người đã thay đổi theo thời gian. Cho đến hiện tại, Hiến pháp Indonesia đã phổ cập gần như toàn bộ các quy định về quyền con người trong Công ước về quyền con người. Sự ra đời và hoạt động của Ủy ban Nhân quyền trong nước nhằm đảm bảo quyền con người là biểu hiện cho thấy Indonesia rất nỗ lực đảm bảo quyền hiến định trong Hiến pháp hiện hành. Khóa luận: Xu hướng phát triển hiến pháp ở các quốc gia hồi giáo.

Giống như Indonesia, Malaysia là một quốc gia có lịch sử đa dạng và tồn tại cả những giao lý đạo Hồi lẫn các giá trị thế tục. Nếu Indonesia hướng đến một xã hội với tất cả sự đa dạng thì Malaysia có chính sách thúc đẩy một nhóm dân tộc nhằm xây dựng xã hội toàn diện và tất cả bình đẳng. Nếu Indonesia muốn phản ánh sự đa dạng vốn có trong đất nước thì Malaysia lại muốn “kiểm soát” sự đa dạng và khác biệt để tạo ra một quốc gia kính tế phát triển tốt hơn, và có xu hướng chống Trung Quốc. Nhưng dù khác nhau trong mục tiêu cũng như cách thức, Hiến pháp Malaysia có sự vận động tôn trọng quyền con người hơn. Không chỉ tăng số lượng ghi nhận quyền con người trong hiến pháp, chương quyền con người còn được đẩy lên chương 2 trong hiến pháp ngay sau chương nói về chế độ chính trị và hình thức nhà nước, cho thấy sự tôn trọng và quan tâm của Malaysia với vấn đề quyền con người. Dù từng có thời kỳ bị mỉa mai như “con hổ không có răng”, nhưng việc ra đời của Cơ quan Nhân quyền Malaysia cũng là biểu hiện tích cực cho việc hiện thực hóa các quyền con người, quyền công dân đã được ghi nhận trong Hiến pháp hiện hành.

Hiến pháp một số nước như Indonesia, Brunei lại không đề cập trực tiếp tới quyền tự do kinh doanh của công dân với tư cách là quyền cơ bản của con người. Thế nhưng trên thực tế, phụ nữ những nước này có thể tham gia tích cực vào các hoạt động kinh tế, ví dụ ở Brunei, hơn nửa số doanh nghiệp vừa và nhỏ do phụ nữ sở hữu [114].

3.1.3. Xu hướng ảnh hưởng Hồi giáo gia tăng trong Hiến pháp và thực tế

Trong Hiến pháp, Indonesia và Brunei đều có những điều khoản nhất định để quy định về Hồi giáo và các vấn đề liên quan đến giáo lý đạo Hồi, đời sống Hồi giáo. Sự ghi nhận của Hiến pháp đã cho thấy vai trò không hề nhỏ của Hồi giáo tại các quốc gia ảnh hưởng Hồi giáo trong khu vực Đông Nam Á. Dấu vết Hồi giáo mạnh mẽ đến mức ngay cả trong đạo luật tối cao của một quốc gia cũng thừa nhận và có các điều khoản ghi nhận, điều chỉnh nó. Đặc biệt, cả Hiến pháp Indonesia và Brunei đều thừa nhận thẩm quyền “không thể can thiệp” của tòa Shari’ah trên thực tế. Nếu chỉ nghiên cứu ở mặt lý thuyết sẽ thấy, tòa Shari’ah dường như có xu hướng bó hẹp dần trong phạm vi hôn nhân, gia đình và thừa kế. Nhưng trên thực tiễn xét xử, do các hình phạt đều đi theo hướng hình sự hóa, tòa Shari’ah xét xử cả các tội mà hình phạt có tính hình sự, nặng nề và khắc nghiệt.

Điều 8 Hiến pháp Malaysia năm 1957 trong lần sửa đổi năm 2001 đã bổ sung quy định mọi công dân được bình đẳng không phân biệt giới tính, nhưng vẫn nhấn mạnh điều này không làm mất hiệu lực của những quy định Hồi giáo vốn trọng nam khinh nữ. Thậm chí những quy định Hồi giáo còn áp dụng đối với cả những người không phải là tín đồ Hồi giáo. Ví dụ: ở các trường quốc lập của Brunei, sinh viên nữ bắt buộc phải mặc trang phục đạo Hồi bao gồm cả khăn trùm đầu, cho dù họ có phải là người theo đạo Hồi hay không, bởi vì trang phục này được quy định là đồng phục nhà trường. Mặc dù pháp luật chính thức không thừa nhận chế độ đa thê nhưng do luật Hồi giáo cho phép người đàn ông lấy 4 vợ với điều kiện phải đối xử công bằng và chu cấp tài chính đầy đủ cho họ nên ở Malaysia chính quyền xem xét cho phép lấy nhiều vợ nếu thấy cần thiết. Tuy không phải là các quốc gia Hồi giáo những Singapore, Thailand đều công nhận sự tồn tại của luật Hồi giáo và nó được áp dụng đối với cộng đồng tín đồ Hồi giáo ở những nước này. Vì thế, việc đảm bảo quyền bình đẳng của phụ nữ trở thành vấn đề nổi cộm ở mốt số nước thuộc khu vực ASEAN, nhất là ở những nước chịu ảnh hường của luật Hồi giáo.

3.2. Nguyên nhân của sự thay đổi Khóa luận: Xu hướng phát triển hiến pháp ở các quốc gia hồi giáo.

Để hiểu được nội dung cũng như những thay đổi, cần đặt Hiến pháp vào bối cảnh lịch sử và tình hình khu vực cũng như thế giới. Qua đó, có thể hiểu rõ và cụ thể hơn sự thay đổi Hiến pháp trong từng giai đoạn, đồng thời có những lý giải hợp lý cho những thay đổi đó.

3.2.1. Xu hướng chế định hóa quyền con người và đảm bảo thể chế dân chủ ở một mức độ nhất định

Từng có không ít người lầm tưởng rằng với các quốc gia ảnh hưởng Hồi giáo, không có khái niệm quyền con người tồn tại. Trên thực tế, bản thân các quốc gia chịu ảnh hưởng Hồi giáo nói chung có những yếu tố nền tảng, thích nghi với quyền con người và dân chủ, tự do.

Thứ nhất, trong giáo lý đạo Hồi cũng có những yếu tố công bằng và bình đẳng. Ngay từ những dòng đầu của Kinh Koran đã nhắc đến việc “phải tôn trọng và yêu thương lẫn nhau”, và không có “ai kém hơn ai” dưới sự chở che của thánh Allah. Do vậy, khi thành lập hiến pháp hay thực hiện hiến pháp trên thực tế, các quốc gia chịu ảnh hưởng Hồi giáo dễ dàng tiếp thu và cải thiện.

Thứ hai, trong lịch sử lập hiến các quốc gia, luôn có sự cạnh tranh của các hệ tư tưởng khác nhau, các lực lượng chính trị đối nghịch nhau. Chính sự cạnh tranh này tạo nên bầu không khí sôi nổi để thúc đẩy hiến pháp nhằm mở rộng phạm vi và cập nhật với xu thế hiện đại hơn. Từ đó Hiến pháp Malaysia, Indonesia hay Brunei có cơ hội được trao đổi, phản biện, dễ dàng nhận ra điểm còn thiếu sót để bổ sung hay bắt kịp thời đại. Khóa luận: Xu hướng phát triển hiến pháp ở các quốc gia hồi giáo.

Thứ ba, sự ra đời các Hội, nhóm tại ba quốc gia cùng là một cách thúc đẩy hiến pháp chuyển mình. Sự hình thành và tiếng nói của các nhóm hội tại Malaysia hay Indonesia là một kênh thông tin thiết thực và gần gũi để nhà nước có thể tham khảo ý kiến người dân khi xây dựng hiến pháp nhằm đảm bảo sự duy trì nhà nước bền vững và đáp ứng được những nhu cầu của xã hội.

Thứ tư, sự ảnh hưởng của các đế quốc thực dân tiêu biểu như Anh, đều ảnh hưởng tại ba quốc gia Malaysia, Indonesia và Brunei trong lịch sử và quá trình lập hiến đã thổi vào tư duy pháp lý các quốc gia phần nào nhận thức mới mẻ về quyền con người. Dù tự nguyện hay miễn cưỡng thông qua những trao đổi lợi ích chính trị và những bản hiệp ước ký kết, xong Hiến pháp Indonesia, Malaysia đều có nhìn nhận cơ bản về quyền con người. Dù Brunei vẫn chưa có được sự thay đổi rõ rệt và thực sự được đánh giá cao, song việc thay đổi luật Hồi giáo theo xu hướng vì con người hơn cũng được xem là một trong những dấu hiệu tích cực. Bởi lẽ, không dễ dàng gì đưa ra những quyết định “khác với kinh Koran” hay “trái ngược với lời thánh Allah”. Khiếm khuyết vẫn còn đó và cần sửa chữa nhưng không vì thế mà sự thay đổi tích cực bị phủ nhận.

Thứ năm, xu hướng nâng cao quyền con người là xu hướng chung của hiến pháp các quốc gia trong khu vực và trên thế giới. Sự ra đời của các tổ chức liên minh khu vực trong đó có chương trình riêng về quyền con người như ASEAN hay EU, hay các tổ chức quốc tế mang tính toàn cầu như Liên Hiệp Quốc nhằm lan tỏa vấn đề nhân quyền một cách mạnh mẽ nhất. Khái niệm quyền con người trở nên phổ biến và được nhắc đến nhiều trong hàng chục năm trở lại đây. Không chỉ Hiến pháp Malaysia, Indonesia hay Brunei, mà hiến pháp các quốc gia Hồi giáo trên thế giới cũng có sự gia tăng rõ rệt về quyền con người trong suốt tiến trình lịch sử của mình. Có thể kể đến như Afghanistan (từ 15 lên 37 điều), Iran (từ 1 lên 45 điều), Pakistan (từ 26 lên 45 điều),… Điều đó cho thấy sự phát triển của quyền con người và xu thế thay đổi chung của hiến pháp các quốc gia ảnh hưởng Hồi giáo (Tham khảo thêm bảng thống kê ở Phụ lục).

Thứ sáu, việc gia nhập và ký kết liên quốc gia, liên khu vực và toàn cầu cũng là sức ép nhất định buộc các quốc gia phải thay đổi. Các điều ước quốc tế kinh tế, thương mại giờ đây đều có những điều khoản liên quan đến quyền con người, môi trường,… Với các quốc gia trong khu vực đang phát triển, việc ký kết các công ước và hiệp định là điều cần thiết để phát triển. Nhưng trước khi bước vào “sân chơi chung”, các quốc gia phải cam kết thực hiện được các giá trị phổ quát của nhân loại, tiêu biểu nhất là quyền con người. Nếu không thực hiện, hoặc thực hiện không đầy đủ, quốc gia hoàn toàn có khả năng bị loại khỏi sân chơi chung hay chịu những bó buộc về kinh tế. Đó là áp lực mạnh mẽ buộc các quốc gia phải đổi mình. Việc nội luật hóa điển hình nhất là ghi nhận các giá trị đó trong hiến pháp của mình. Dần dần, việc thay đổi và thừa nhận những giá trị đó trở nên gần gũi, quen thuộc và cần thiết hơn. Khóa luận: Xu hướng phát triển hiến pháp ở các quốc gia hồi giáo.

Cuối cùng, sự tiến triển mạnh mẽ của chủ nghĩa hiến pháp trên thế giới và trong khu vực cũng ảnh hưởng mạnh mẽ đến các quốc gia chịu ảnh hưởng Hồi giáo. Đã mười bốn năm kể từ sau bài báo nổi tiếng của Bruce Ackermann, chủ nghĩa hợp hiến dường như vẫn đang gia tăng. Hơn chín mươi bản hiến pháp mới đã được thông qua trong hai mươi năm qua. Việc xây dựng hiến pháp và thúc đẩy chủ nghĩa hợp hiến đã trở thành nền tảng của xây dựng nhà nước và quốc gia cũng như hợp tác phát triển. Mặc dù có những thất bại và tiến bộ đôi khi chậm, nhưng dường như không thể phủ nhận rằng chủ nghĩa hợp hiến đang phát triển ở Đông Nam Á. Hiến chương ASEAN không chỉ bao gồm các nguyên tắc dân chủ, nhân quyền, pháp trị, quản trị tốt và chủ nghĩa hợp hiến là một chỉ số cho sự thay đổi này, mà còn có một số tiến bộ thực tế. Trong bài báo chuyên đề về sự trỗi dậy của chủ nghĩa lập hiến thế giới, Bruce Ackermann đề nghị nhìn lại sáu mươi năm để nhận ra đầy đủ số lượng tiến bộ đã đạt được. Ở Đông Nam Á ngày nay, người ta chỉ cần nhìn lại hai mươi lăm năm để thấy sự khác biệt. Năm 1985, các nhà độc tài Marcos (Philippines) và Suharto (Indonesia) vẫn nắm quyền và Thái Lan ít nhất một phần nằm dưới sự cai trị của quân đội. Tất cả các bang này vẫn có những vấn đề và khủng hoảng, nhưng tất cả đều có các bản hiến pháp chứa đựng một số yếu tố dân chủ và tự do và các cơ chế xem xét tư pháp. Một quãng thời gian trước, Lào và Việt Nam vẫn chưa bắt tay vào quá trình cải cách hiến pháp bắt đầu tự do hóa nền kinh tế của họ và thúc đẩy sự cai trị của pháp luật bằng cách hiện đại hóa pháp luật, hành chính công và tòa án. Nhưng bây giờ mọi chuyện đã khác. Tất cả các quốc gia trong khu vực đều có hiến pháp. Các điều khoản quy định trong hiến pháp đều mang chứa những nội dung tích cực về quyền, về chế độ chính trị và bộ máy nhà nước. Việc đảm bảo hiến pháp không còn là điều gì đó quá mới mẻ và khó tiếp nhận tại khu vực dù còn nhiều rào cản.

Có thể thấy, mặc dù chủ nghĩa hợp hiến là một lý thuyết và thực tiễn của chính phủ và pháp luật có nguồn gốc đầu tiên ở Tây Âu và Bắc Mỹ, nhưng hiện nay có bằng chứng đáng kể về sự tiếp nhận tích cực của nó trong việc cấy ghép thành công vào một số quốc gia châu Á nói chung và Đông Nam Á nói riêng. Về góc nhìn vĩ mô, bao trùm sự phát triển ở châu Á từ cuối thế kỷ XIX, cho thấy chủ nghĩa hợp hiến đã mở rộng và tăng cường phạm vi của nó, đáng kể theo thời gian. Đó có thể xem là thành tựu của chủ nghĩa hợp hiến. Các tòa án hiến pháp hiện đang tồn tại ở Đài Loan, Hàn Quốc, Thái Lan, Campuchia và Indonesia đã đạt được những mức độ thành công khác nhau. Chính điều này đã ảnh hưởng không nhỏ đến hiến pháp các quốc gia Hồi giáo trong khu vực, buộc chúng phải chuyển mình theo xu thế thời đại.

3.2.2. Xu hướng ảnh hưởng Hồi giáo gia tăng với trường hợp Indonesia và Brunei Khóa luận: Xu hướng phát triển hiến pháp ở các quốc gia hồi giáo.

Thứ nhất, tiền thân trong lý tưởng của nhà tiên tri Mohammed là xây dựng một nhà nước theo Hồi giáo do một người tối cao làm chủ, tức là tôn giáo gắn với nhà nước. Dễ nhận thấy, Hồi giáo rất mau chóng phát triển ở các quốc gia theo chế độ quân chủ với nhà vua đứng đầu. Do đó, dù đến sau, nhưng Hồi giáo dần đánh bại các tôn giáo khác tồn tại ở Malaysia, Brunei hay thậm chí là Indonesia nơi được mệnh danh là “Thung lũng các Vua” (Valley of Kings) để trở thành tôn giáo chiếm đa số tín đồ tại các quốc gia này. Kể cả sau này, khi hiến pháp thừa nhận các nước kể trên theo chính thể quân chủ với sự hiện diện của một người đại diện cho Vương quyền và tôn giáo, việc gạt bỏ hoàn toàn hay mờ nhạt Hồi giáo và giáo lý đạo Hồi tiêu cực trở nên khó khăn hơn.

Thứ hai, có một đặc điểm chung của các quốc gia chịu ảnh hưởng của Hồi giáo là bài xích hiến pháp. Dù bối cảnh quốc tế có sự thay đổi mạnh mẽ, các quốc gia chịu ảnh hưởng Hồi giáo vẫn chịu sự chi phối của giáo lý đạo Hồi, những lời Thánh truyền “God head”. Lời của Allah là luật, do đó việc xuất hiện một đạo luật tối cao để các công dân trong quốc gia tuân theo là không cần thiết. Bản thân các quốc gia chịu ảnh hưởng Hồi giáo luôn luôn phải chịu sự đấu tranh mãnh liệt của một bên ủng hộ tuyệt đối đạo Hồi, bài xích và không quan tâm Hiến pháp; với một bên ủng hộ việc xây dựng và tuân thủ hiến pháp tối cao. Để có thể giải quyết vấn đề một cách êm đẹp, cách tốt nhất là dung hòa được cả hai. Đây là một phần những gì đã xảy ra ở Ai Cập trong quá trình soạn thảo hiến pháp năm 1971. Đó là lý do vì sao cả Malaysia, Indonesia thừa nhận quyền con người, có biểu hiện về thay đổi Hiến pháp theo hướng hoàn thiện hơn, song vẫn rất khó khăn trong giải quyết các vấn đề liên quan đến Hồi giáo, tòa Shari’ah tồn tại song song bên cạnh tòa án thường. Các vấn đề liên quan đến Hồi giáo được xem là điều gì “bất khả xâm phạm” mà chỉ người Hồi giáo với nhau có thể thực hiện được.

Thứ ba, truyền thống pháp luật khu vực Châu Á còn có những điểm riêng biệt. Giá trị Châu Á hay chủ nghĩa tương đối là những lý do dẫn đến việc hiến pháp các quốc gia trong khu vực nói chung và Hồi giáo nói riêng chậm chạp để có thể hấp thụ và cải tạo theo những bản Hiến pháp tiên tiến, mẫu mực trên thế giới. Trong những năm 1990, người ta đã chú ý đến khái niệm “giá trị châu Á”, với sự tham khảo cụ thể về quyền tự chủ của các quốc gia châu Á để phát triển luật riêng của họ mà không nhất thiết phải tuân thủ luật pháp phương Tây hoặc các quy tắc quốc tế (Bell 2000). Có ý kiến cho rằng những khái niệm về tự do, quyền con người hoàn toàn có thể hiểu và biểu hiện theo “cách của khu vực châu Á”, chứ không nhất thiết phải giống như những gì phương Tây đưa ra. Lập luận này chủ yếu được đưa ra bởi các nhà lãnh đạo chính trị ở Singapore, Malaysia và Indonesia, và đã gây được tiếng vang ở các nước Đông Nam Á khác. Điều này được xem là một phản ứng trực tiếp đối với những tiến bộ trong nhân quyền quốc tế, được thể hiện trong Tuyên bố Bangkok về Nhân quyền năm 1993 (Thio 1999). Lập luận về giá trị châu Á đã không bác bỏ quyền con người (thực ra tất cả các hiến pháp Đông Nam đều thừa nhận quyền con người dưới một hình thức nào đó) và một số quốc gia Đông Nam Á (Indonesia, Malaysia, Myanmar, Philippines và Thái Lan) thậm chí còn có một tổ chức nhân quyền quốc gia. Tuy nhiên, những người ủng hộ lập luận giá trị châu Á đã từ chối chấp nhận rằng tất cả các quyền con người theo định nghĩa của các cường quốc phương Tây trong hệ thống quốc tế đang phát triển là hoàn toàn có thể áp dụng trong các xã hội châu Á. Đơn giản vì châu Á có những đặc thù riêng, có những “giá trị châu Á” riêng, cho nên dù không phủ nhận những cũng rất khó khăn để đạt được mong muốn về quyền con người hay các giá trị dân chủ như phương Tây. Chính quan niệm này đã hạn chế lại khả năng thay đổi hiến pháp các quốc gia, nó khiến hiến pháp dễ trở nên lửng lơ trong việc thừa nhận quyền con người và phấn đấu cho các giá trị dân chủ một cách “nửa vời”. Khóa luận: Xu hướng phát triển hiến pháp ở các quốc gia hồi giáo.

Ngoài ra, không thể không nhắc tới sự phản ứng trước xu hướng văn hóa xã hội mang ảnh hưởng dân chủ phương Tây. Đây là một vấn đề trong thời kỳ hiện đại. Sự phản ứng lại của tư tưởng Hồi giáo trước ảnh hưởng của phương Tây khiến mong muốn áp dụng Hồi giáo để lặp lại trật tự vốn có trở nên mạnh mẽ trong tư tưởng những người Hồi giáo. Sự áp dụng rộng rãi đạo Hồi trong thực tế và ghi nhận trong hiến pháp ngày càng trở nên mạnh mẽ và khắc nghiệt bên cạnh những ghi nhận tiến bộ về quyền con người là một bài toán đầy mâu thuẫn và khó giải quyết. Minh chứng là việc Brunei ngay trong đầu tháng 4 vừa qua đã thông qua luật ném đá đến chết người đồng tính mặc cho dư luận thế giới bất bình và lên án gay gắt trước hành động đó, nhưng Sultan vẫn tin tưởng rằng đó là “điều cần” với Brunei hiện tại.

3.3. Những gợi mở cho quá trình cải cách Hiến pháp Việt Nam

Từ những nghiên cứu trong lịch sử và xu hướng hiến pháp các quốc gia Hồi giáo trong khu vực, có thể gợi mở những bài học cho Việt Nam trong quá trình cải cách hiến pháp. Cũng giống như các quốc gia trong khu vực, Việt Nam tiếp cận với các giá trị quyền con người, pháp quyền, dân chủ muộn và có phần khó khăn. Không chỉ vậy, tâm lý e ngại, đề cao “giá trị Châu Á”, đề cao lợi ích tập thể của cộng đồng và xã hội, tôn trọng gia đình, cộng đồng và quốc gia, đề cao giá trị của lao động nặng nhọc, đặt lợi ích gia đình trên những mong muốn cá nhân,… là những rào cản không nhỏ trong quá trình thay đổi và hoàn thiện hệ thống pháp luật quốc gia. Trong bối cảnh tình hình khu vực và trên thế giới có những biến động, sự thay đổi trong nhận thức của từng người dân, các yếu tố nội tại chuyển mình, cải cách hệ thống pháp luật là quy luật tất yếu và tự nhiên. Trung tâm của quá trình cải cách đó chính là hiến pháp. Khắc phục những lỗ hổng trong lý thuyết và thực tiễn hiến pháp là điều khó khăn nhưng cần thiết. Thông qua việc nghiên cứu hiến pháp các quốc gia Hồi giáo trong khu vực, có thể gợi mở ra những đường hướng cho Hiến pháp Việt Nam. Khóa luận: Xu hướng phát triển hiến pháp ở các quốc gia hồi giáo.

Thứ nhất, hiến pháp phải được đặt ở vị trí xứng đáng là đạo luật tối cao của một quốc gia. So với hai quốc gia còn lại là Malaysia và Indonesia, rõ ràng, Hiến pháp Brunei chưa được tôn trọng tương xứng với tầm quan trọng nói chung của hiến pháp. Hệ quả của điều đó là mức độ vi phạm quyền con người và các hành vi trái pháp luật cao hơn và nghiêm trọng hơn hẳn các quốc gia khác. Một bản hiến pháp đảm bảo sẽ giúp bộ máy nhà nước vận hành quy củ và quyền con người được đảm bảo tối đa. Hòa cùng dòng chảy pháp quyền, dân chủ cùng những yêu cầu của nền kinh tế thị trường, xu hướng toàn cầu hóa, Việt Nam đã ghi nhận vai trò hiến pháp, vấn đề bảo hiến đã và đang được thảo luận mạnh mẽ trên các diễn đàn với mục đích thiết lập mô hình tài phán hiến pháp trong tương lai không xa. Điều 119 Hiến pháp 2013 hiện hành có ghi nhận: “Hiến pháp là luật cơ bản của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, có hiệu lực pháp lý cao nhất. Mọi văn bản pháp luật khác phải phù hợp với Hiến pháp. Mọi hành vi vi phạm Hiến pháp đều bị xử lý.” Nhưng trên thực tế vẫn tồn tại không ít các văn bản vi hiến, điều đó đặt ra yêu cầu cần phải thực hiện rõ ràng và mạnh mẽ hơn việc đảm bảo vị trí “pháp lý cao nhất” của hiến pháp.

Thứ hai, đặc điểm chung của các quốc gia Hồi giáo trong khu vực là dù ghi nhận cụ thể hay không ghi nhận nguyên tắc “tam quyền phân lập” nhưng vẫn có sự rạch ròi khi quy định các nhánh lập pháp – hành pháp – tư pháp. Đây là điều cần làm rõ và quan tâm trong Hiến pháp Việt Nam. Theo Hiến pháp hiện hành, “Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp.” (Khoản 3, Điều 2); và trong các chương về sau, Hiến pháp cũng ghi nhận rõ ràng, chi tiết các cơ quan thực hiện quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp. Dẫu vậy, vẫn có những điểm cần quan tâm lưu ý. Cách ghi nhận “quyền lực nhà nước là thống nhất” cùng với Quốc hội là cơ quan quyền lực cao nhất có thể dẫn đến nhiều cách hiểu khác nhau. Đồng thời, việc tổ chức quyền lực nhà nước còn bị ảnh hưởng nhiều bởi nguyên tắc tập quyền XHCN khiến việc phân chia ba nhánh lập pháp – hành pháp – tư pháp chưa được đảm bảo tối đa. Quốc hội vẫn có thể quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước, Ủy ban thường vụ Quốc hội có quyền yêu cầu xem xét quyết định của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hay việc giám sát của Quốc hội với nhánh tư pháp có xu hướng can thiệp và hoạt động xét xử là những vấn đề còn tồn đọng. Trong bối cảnh chung, Hiến pháp Việt Nam cần có sự rõ ràng và chặt chẽ hơn nữa về tính độc lập và đối trọng, kìm chế lẫn nhau của các cơ quan nhà nước thực hiện quyền lập pháp – hành pháp – tư pháp. Trong đó, đặc biệt là nhánh quyền tư pháp để đảm bảo sự minh bạch trong xét xử, đem lại niềm tin cho người dân vào công lý, pháp quyền. Khóa luận: Xu hướng phát triển hiến pháp ở các quốc gia hồi giáo.

Thứ ba, từ bản hiến pháp đầu tiên khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa cho đến Hiến pháp 2013, sự ghi nhận quyền con người, quyền công dân đã tăng lên đáng kể. Nhưng cũng giống như Malaysia, Indonesia hay Brunei, việc thực thi và đảm bảo quyền con người tại Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế. Trong đó, quyền tự do lập hội, quyền biểu tình là một trong số những quyền vẫn đang được thảo luận sôi nổi trên các diễn đàn, các cuộc hội thảo nhằm hướng đến một xã hội thực sự dân chủ, nơi mà người dân được thực hiện quyền cơ bản của mình. Đảm bảo thực hiện quyền con người, quyền công dân là một trong số những gợi mở dành cho Việt Nam từ kinh nghiệm các quốc gia Hồi giáo trong khu vực.

Thứ tư, việc tăng cường hiệu lực thi hành của hiến pháp cũng là một điều đáng lưu tâm. Trên thực tế, tại Việt Nam, Quốc hội vừa là cơ quan lập pháp, vừa là cơ quan lập hiến. Và chỉ Quốc hội có quyền duy nhất trong việc sửa đổi, bổ sung hiến pháp thông qua tỷ lệ 2/3 đại biểu Quốc hội là một quy định khá đơn giản. Ngoài việc cần đảm bảo tính chặt chẽ của việc sửa đổi, bổ sung hiến pháp như có những quy định nghiêm ngặt hơn về sửa đổi các điều khoản đặc biệt quan trọng liên quan đến quyền con người, tình trạng khẩn cấp quốc gia, hay bộ máy nhà nước,… như bổ sung thêm các yêu cầu phụ giống Hiến pháp Indonesia và Malaysia, Việt Nam cũng nên mở rộng sự tham gia của người dân trong quá trình xây dựng hiến pháp. Điều đó không chỉ đảm bảo quyền làm chủ của người dân, quyền lập hiến – chủ quyền nhân dân là quyền nguyên thủy, mà còn giúp hiến pháp có tính thực tiễn cao hơn. Bởi xét cho đến cùng, hiến pháp không nằm ngoài mục đích bảo vệ quyền lợi của người dân, lắng nghe ý kiến từ chính người dân giúp hiến pháp dễ dàng đi vào thực tiễn hơn. Những cuộc biểu tình tại Malaysia và sự thừa nhận của Nghị viện với những yêu cầu của người dân trong Hiến pháp hiện hành là minh chứng cho kết quả tốt đẹp của việc mở rộng sự tham gia của xã hội trong quá trình xây dựng, sửa đổi Hiến pháp.

Thứ năm, thiếu vắng đi một cơ chế bảo hiến đồng nghĩa với sự mong manh về hiệu lực tối cao của hiến pháp. Dù trải qua nhiều thăng trầm với sự trồi sụt nhất định, nhưng rõ ràng, Tòa án Hiến pháp Indonesia đã có không ít những quyết định nhằm bảo vệ quyền con người và đảm bảo việc thi hành hiến pháp một cách nghiêm túc, đúng đắn. Điều đó mang lại cho xã hội sự bình đẳng, an toàn và kỳ vọng của nhân dân vào công lý. Việt Nam hiện nay vẫn đang trên hành trình thảo luận để đi đến một cơ chế bảo hiến thực sự. Trong Hiến pháp Việt Nam, cụm từ “…theo quy định của pháp luật” không còn là xa lạ. Điều này dẫn tới hệ quả là hiến pháp trở nên yếu thế so với các văn bản dưới hiến pháp. Rõ ràng, nếu không có văn bản cụ thể hóa, thì nhiều quyền hiến định khó mà thực hiện được. Việc có một cơ chế bảo hiến như Indonesia sẽ không chỉ đảm bảo quyền con người, xử lý ngay các hành vi vi hiến mà còn thực hiện chức năng giải thích pháp luật, đảm bảo vị trí tối cao của hiến pháp một cách thực tế chứ không phải chỉ tồn tại trên giấy.

Thứ sáu, sự ra đời của các cơ chế hiến định độc lập trong các quốc gia Hồi giáo cũng là một điều thú vị. Có thể kể đến: Toà án Hiến pháp, Uỷ ban phòng chống tham nhũng, Ủy ban Nhân quyền, Hội đồng bầu cử quốc gia,… là những cơ quan hiến định độc lập nổi bật được ghi nhận trong hiến pháp các quốc gia ASEAN nói chung. Sự có mặt của các cơ quan này giúp ngăn chặn các hành vi lạm quyền góp phần đảm bảo việc thực thi hiến pháp. Hội đồng bầu cử quốc gia và Kiểm toán nhà nước trong Hiến pháp Việt Nam 2013 là kết quả tất yếu của ảnh hưởng xu thế chung khu vực và trên thế giới, cũng đáp ứng nhu cầu của quốc gia. Điều đó đưa ra yêu cầu nên quan tâm đến việc thực hiện các cơ chế hiện định độc lập như một cách hữu hiệu duy trì trật tự xã hội và vai trò của hiến pháp tại Việt Nam.

3.4. Các vấn đề đặt ra Khóa luận: Xu hướng phát triển hiến pháp ở các quốc gia hồi giáo.

Nghiên cứu về Hiến pháp các quốc gia Hồi giáo trong khu vực Đông Nam Á cho thấy sự biến động lịch sử không ngừng cùng sự thay đổi đa dạng của Hiến pháp trải qua lịch sử và bối cảnh khu vực cũng như thế giới. Cùng với hai xu thế phát triển chính của Hiến pháp các quốc gia chịu ảnh hưởng của Hồi giáo là rất nhiều vấn đề cần được đặt ra.

Thứ nhất, vì vị trí của hiến pháp trong đời sống một quốc gia. Hiến pháp quan trọng và có ý nghĩa với sự phát triển của đất nước là điều không thể phủ nhận. Nó là nền tảng để đất nước phát triển và xã hội vận hành có quy luật, đồng thời là thanh kiếm sắc bén đảm bảo quyền con người. Nhưng trên thực tế, Hiến pháp các quốc gia Malaysia, Indonesia và đặc biệt là Brunei vẫn chưa thực sự chắc chắn. So với Hiến pháp Malaysia và Indonesia, Hiến pháp Brunei là hiến pháp có sự ảnh hưởng mong manh và thiếu được coi trọng đúng mức nhất. Gần như bất cứ lúc nào, khi nào, hiến pháp cũng có thể bị thay đổi một cách vô lý do. Và điều quan trọng nhất là có một chủ thể còn đứng trên cả hiến pháp. Tất nhiên không thể loại trừ chính thể quân chủ mà Brunei theo đuổi là điều kiện để tôn vinh cá nhân, song đặt hiến pháp ở vị trí thứ yếu khiến hiệu lực của nó không còn tác dụng. Sự lạm quyền, xâm hại thô bạo quyền con người sẽ dễ dàng diễn ra hơn bao giờ hết. Điều đó đặt ra những yêu cầu cần phải trả lại vị trí xứng đáng cho hiến pháp trong sự tôn trọng và tuân thủ nghiêm túc đạo luật tối cao này.

Thứ hai, trong cả ba bản Hiến pháp Malaysia, Brunei hay Indonesia đều không ghi nhận nguyên tắc “tam quyền phân lập” một cách rõ ràng, thay vào đó là minh chứng quy định ba nhánh lập pháp – hành pháp – tư pháp một cách riêng biệt. Nhưng thực tế, việc hoạt động của bộ máy nhà nước lại chưa được rạch ròi và đảm bảo sự kìm chế, đối trọng lẫn nhau. Dù ghi nhận hay không ghi nhận, các điều khoản về ba nhánh quyền lực trong một đất nước vẫn cần được phân tách và làm rõ nhất có thể trong Hiến pháp. Bởi sự vận hành của bộ máy nhà nước cũng là sự vận hành của đất nước và là cách thức để đảm bảo quyền con người.

Thứ ba, vấn đề có lẽ trở nên khó khăn nhất là việc đảm bảo quyền con người trước những hành vi xâm hại thô bạo quyền con người trong Hiến pháp và trên thực tiễn tại các quốc gia chịu ảnh hưởng của Hồi giáo. Dù có xu hướng vận động tích cực trong việc thừa nhận quyền con người và thực tiễn thi hành Hiến pháp cũng có những dấu hiệu đáng mừng. Nhưng chừng đó là chưa đủ bảo vệ con người trước những điều luật khắt khe và còn bất công theo giáo lý đạo Hồi. Những báo cáo về thực hiện nhân quyền tại Malaysia, Indonesia hay Brunei vẫn còn ở con số thấp. Quyền tự do ngôn luận, tự do thân thể, quyền sống, quyền mưu cầu hạnh phúc,… vẫn bị kìm chế bởi các giáo lý đạo Hồi. Kể cả với những người không phải là tín đồ Hồi giáo vẫn chịu ảnh hưởng. Nữ giới ra ngoài vẫn phải đeo khăn trùm đầu, học sinh dù muốn hay không vẫn phải gọc chương trình bắt buộc về Hồi giáo tại trường, việc có quan hệ đồng tính trở thành nỗi ô nhục kỳ thị,… là những vi phạm quyền con người vẫn hiện hữu rất rõ ràng ở các quốc gia chịu ảnh hưởng Hồi giáo. Khóa luận: Xu hướng phát triển hiến pháp ở các quốc gia hồi giáo.

Ví dụ như ở vùng Aceh, Indonesia hay Brunei, hai địa điểm nổi tiếng khu vực Đông Nam Á về việc thừa nhận và áp dụng gần như toàn bộ luật Shari’ah với những hình phạt tàn khốc nhất. Ước tính có hơn 100 người đã bị kết tội và xử phạt ở nơi công cộng vào năm 2015 vì vi phạm Shariah bằng cách bán rượu, cờ bạc và quan hệ tình dục ngoài hôn nhân tại Aceh (Indonesia). Theo báo cáo của ABC News , người phụ nữ trẻ, Kiranti, đã bị buộc phải quỳ trên sân khấu trước một đám đông lớn và nhận được 9 nét gậy từ một người đàn ông đội mũ trùm đầu tên là Algojo – “đao phủ”. Mặc dù Hiến pháp vẫn ghi rất rõ ràng, “các tôn giáo khác có quyền hoạt động và tồn tại bình đẳng”, và Hiến pháp Indonesia vẫn thừa nhận các quyền cơ bản của con người. Nhưng thực tế đã trả lời, vẫn có những hành vi xâm hại thô bạo quyền tuyệt đối của con người mà nhà nước gần như bất lực để can thiệp. Việc ghi nhận và bảo đảm ra sao về quyền con người tại các quốc gia Hồi giáo vẫn luôn là vấn đề nhức nhối và đáng được quan tâm.

Thứ tư, trong các quốc gia chịu ảnh hưởng Hồi giáo khu vực Đông Nam Á, hiến pháp đều quy định có nhánh tư pháp, tồn tại song song bên cạnh hệ thống tư pháp thường là hệ thống tòa án Shari’ah. Câu hỏi đặt ra là thẩm quyền của các tòa án đến đâu khi xét xử và làm thế nào để kiểm soát được việc xét xử tại tòa Shari’ah? Dù đã có những quy định trong hiến pháp nhưng dường như đó là chưa đủ, vẫn có sự tranh chấp và bối rối nhất định khi xét xử các vụ án tại Brunei hay Malaysia, Indonesia. Khi cải đạo dựa trên quyền tự do tôn giáo được hiến pháp ghi nhận thì nên xử ở tòa thường hay tòa Shari’ah để vừa đảm bảo quyền con người, vừa phù hợp giáo lý đạo Hồi là điều không hề dễ dàng.

Thứ năm, Hiến pháp tồn tại sẽ không còn ý nghĩa nếu không có cơ chế đảm bảo nó được thực hiện một cách hoàn chỉnh và đúng đắn. Có thể thấy Tòa án Hiến pháp ở Indonesia hay Tòa án Tối cao ở Malaysia vẫn còn những hạn chế trong đảm bảo cơ chế bảo hiến. Brunei thậm chí còn hoàn toàn không có cơ chế bảo hiến. Một cơ chế bảo hiến vững chắc giúp Hiến pháp phát huy hết tác dụng và ở đúng vai trò của nó trong hành trình phát triển của một quốc gia.

3.5. Tiểu kết chương 3

Qua nghiên cứu, có thể thấy xu thế thay đổi của hiến pháp các quốc gia chịu ảnh hưởng Hồi giáo trong khu vực Đông Nam Á. Đồng thời, cũng thấy rõ, dù cùng chịu ảnh hưởng Hồi giáo, có những điểm chung tương đồng về mặt lịch sử, song, sự thay đổi và thực tiễn thi hành hiến pháp ở mỗi quốc gia có những điểm đáng lưu ý riêng. Điều đó vừa gợi mở bài học kinh nghiệm cho Việt Nam, vừa đặt ra những vấn đề nhằm nâng cao hơn nữa vị trí, vai trò của hiến pháp và việc đảm bảo thực thi hiến pháp nghiêm túc, có hiệu quả tại các quốc gia Hồi giáo trong khu vực.

KẾT LUẬN Khóa luận: Xu hướng phát triển hiến pháp ở các quốc gia hồi giáo.

Cũng giống như bất cứ một vấn đề pháp lý nào, Hiến pháp tồn tại bên cạnh những yếu tố ảnh hưởng và tác động đan xen. Quan việc nghiên cứu lịch sử và xu hướng Hiến pháp các quốc gia ảnh hưởng Hồi giáo trong khu vực Đông Nam Á, có thể thấy được một phần sự phong phú và đa dạng của Hiến pháp trong đời sống. Hiến pháp không “bất biến” mà luôn có sự thay đổi, thích ứng với thời gian và bối cảnh xã hội. Qua nghiên cứu, tác giả cũng đi đến kết luận về hai xu hướng chính của Hiến pháp của các quốc gia chịu ảnh hưởng của Hồi giáo.

Một là, chế định hóa các quyền con người và đảm bảo thể chế dân chủ ở một mức độ nhất định.

Hai là, gia tăng ảnh hưởng Hồi giáo trong Hiến pháp và thực tiễn thi hành.

Đồng thời, nghiên cứu cũng đi đến lý giải nguyên nhân của hai xu hướng và đặt ra các vấn đề quan trọng cần giải quyết trong khi nghiên cứu Hiến pháp ba quốc gia Indonesia, Malaysia, Brunei. Điều đó không chỉ có ý nghĩa với các quốc gia Hồi giáo trong khu vực mà còn có ý nghĩa với các quốc gia Hồi giáo khác trên thế giới và các quốc gia còn lại trong Đông Nam Á.

Thế giới đổi thay và phát triển không ngừng. Trong bối cảnh đó, Hiến pháp và Hồi giáo cũng có nhiều điểm đổi mới thú vị. Trong một bối cảnh quyền con người trở thành giá trị toàn cầu và vị trí Hiến pháp ngày càng được coi trọng tại mỗi quốc gia, chủ nghĩa Hiến pháp gia tăng, các quốc gia Hồi giáo cũng cần nhạy bén theo kịp sự đi lên của thời đại. Song những vấn đề nảy sinh của Hồi giáo thời kỳ mới cũng là những điều đáng lưu ý. Tâm lý bài xích dân chủ, “quay lưng” với phương Tây và “ghét” Mỹ sẽ là rào cản không nhỏ với các quốc gia chịu ảnh hưởng Hồi giáo. Trong danh sách 9 quốc gia “ghét” nước Mỹ nhất thế giới được tờ 24/7 Wall St. liệt kê, thì có tới 8 quốc gia thuộc thế giới Islam giáo. Trong đó Palestine, Pakistan, Lebanon, Yemen là bốn nước chiếm vị trí cao nhất. Cụ thể, tỷ lệ “ghét” Mỹ ở Palestine là 80%; Pakistan là 73%; Lebanon là 71%; Yemen là 69%. Còn theo khảo sát của trung tâm nghiên cứu PEW, cả người Islam giáo và người Phương Tây tiếp tục xem mối quan hệ của họ nhìn chung là tồi tệ. Điều đó không chỉ đơn giản là tâm lý kháng cự trước một cường quốc có sự can thiệp về quân sự và đối ngoại với các quốc gia Hồi giáo, mà nó còn phản ánh “tâm trạng” của các quốc gia Hồi giáo trên thế giới trong bối cảnh hiện đại. Có thể lý giải bởi ba (3) lý do sau: Thứ nhất, là cảm giác mất mát địa vị thống trị của Islam giáo trên thế giới trước sức mạnh tiến công của Nga và Phương Tây, thứ hai là sự phá hoại uy quyền của Islam giáo trong chính đất nước của họ, thông qua cuộc xâm lược của các hệ tư tưởng ngoại bang, kết hợp với việc truyền bá lối sống không phù hợp với văn hóa Islam giáo bản địa, thứ ba, là sự thách thức vị thế làm chủ của Islam giáo trên chính mảnh đất Thiên Chúa đến từ phía Israel. Việc gia tăng tâm lý chống Phương Tây cho thấy sự mất phương hướng, khủng hoảng và trở nên tiêu cực trong một bộ phận không nhỏ của thế giới Islam giáo. Mối quan hệ căng thẳng giữa Islam giáo và Phương Tây trở thành một trong những vấn đề trung tâm của thế giới đương đại. Càng gia tăng tâm lý chống Mỹ thì người Islam giáo càng trở nên cực đoan, khủng bố và như vậy càng gây mất ổn định, an ninh đối với không chỉ Islam giáo và Phương Tây mà cả phần còn lại của thế giới. Sự xuất hiện của các phần tử khủng bố cực đoan ngày càng nhiều, cùng với việc áp dụng rộng rãi bộ luật Shari’ah trên thực tế tại các quốc gia Hồi giáo nói chung và gia tăng ảnh hưởng Hồi giáo tại Malaysia, Indonesia và Brunei nói riêng chính là biểu hiện cho tâm lý kháng cự như vậy. Khóa luận: Xu hướng phát triển hiến pháp ở các quốc gia hồi giáo.

Trong một bối cảnh phức tạp và ngày càng ngột ngạt như vậy, mọi sự chú ý và gánh nặng đổ dồn vào Hiến pháp của các quốc gia. Sự quan trọng và cần thiết của một bản Hiến pháp dân chủ, tôn trọng quyền con người càng trở nên ý nghĩa để bảo vệ công dân của các quốc gia, dù có phải là tín đồ Hồi giáo hay không cũng không thể bị xâm hại thô bạo quyền con người tại chính đất nước mình mang dòng máu. Hiến pháp sẽ là sự ghi nhận tốt nhất về sự bình đẳng và quyền của mỗi người, cùng là sự đấu tranh tốt nhất cho những phản ứng cực đoan chống lại chính con người nảy sinh từ những xung đột tôn giáo và niềm tin.

Hiến pháp nước nào cũng vậy, được xây dựng trên những nền tảng nguyên lý nhất định quyết định bản chất hiến pháp đó. Ở các quốc gia Hồi giáo như Afghanistan, Iran, Mauretanien, Sudan, Pakistan…, hiến pháp đều dựa trên nền tảng kinh Koran. Điển hình như Hiến pháp Iran năm 1979, sửa toàn diện lần cuối năm 1989, gồm 177 điều, mở đầu: “Hiến pháp Cộng hoà Hồi giáo Iran phấn đấu tạo dựng các định chế văn hoá, xã hội, chính trị và kinh tế Iran theo các nguyên tắc cơ bản và quy ước đạo Hồi; nó phù hợp với tâm nguyện của cộng đồng Hồi giáo”. Bản chất hiến pháp chính là bản chất mối quan hệ qua lại giữa nhà nước và người dân do nó điều chỉnh; ở các quốc gia Hồi giáo trên, mối quan hệ đó thừa nhận ba chủ thể, với vai trò lãnh đạo tinh thần của giáo chủ, nhà nước nhân danh Hồi giáo quyết định trực tiếp mọi hoạt động văn hoá xã hội chính trị kinh tế, và người dân có bổn phận chấp hành, được bảo đảm bằng tín điều Hồi giáo, kinh Koran. Với một nền tảng như vậy và bối cảnh bức bối, rối ren của thế giới Hồi giáo hiện đại, sự quan tâm và đầu tư cho Hiến pháp càng cần thiết và mang chứa nhiều ý nghĩa. Khóa luận: Xu hướng phát triển hiến pháp ở các quốc gia hồi giáo.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ: 

===>>> Khóa luận: Phát triển của hiến pháp ở các quốc gia hồi giáo