Khóa Luận, Luật

Khóa luận: Thực trạng phát triển tài nguyên thông tin số ở cơ quan

Posted on by Luanvanluat

Chia sẻ chuyên mục Đề tài Khóa luận: Thực trạng phát triển tài nguyên thông tin số ở cơ quan hay nhất năm 2025 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thạc sĩ thì với đề tài Khóa luận: Thực trạng công tác phát triển tài nguyên thông tin số của các cơ quan thông tin – thư viện ngành Luật ở Hà Nội dưới đây chắc hẳn sẽ cho các bạn cái nhìn tổng quát hơn về đề tài này.

2.1 Đặc điểm vốn tài liệu của các cơ quan thông tin – thư viện

2.1.1 Đặc điểm vốn tài liệu truyền thống

Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Luật Hà Nội

Tổng số vốn tài liệu: 24593 đầu bản; 195943 bản ấn phẩm. Cụ thể như sau:

  • Sách giáo trình: 331 đầu ấn phẩm; 70632 bản ấn phẩm
  • Sách tham khảo: 8155 đầu ấn phẩm; 107472 bản ấn phẩm
  • Luận văn, luận án: 3829 đầu ấn phẩm, 5456  bản ấn phẩm
  • Đề tài nghiên cứu khoa học: 127 đầu, 165 bản
  • Bài trích: 12037
  • Báo tạp chí tiếng Việt: 51 loại
  • Báo tạp chí tiếng nước ngoài: 40 loại

Nguồn tài liệu của Trung tâm nhìn chung phong phú, đa dạng, phục vụ hữu ích cho việc nghiên cứu và học tập của sinh viên. Nguồn tài liệu này được cập nhật và bổ sung hàng năm.

  • Trung tâm Thông tin – Thư viện và Nghiên cứu Khoa học của Văn phòng Quốc hội

Trung tâm có vốn tại liệu khá đa dạng, phong phú, nhưng với quy mô trung bình. Tổng số vốn tài liệu của Trung tâm khoảng 45.000 cuốn sách các loại. Tuy nhiên bộ sưu tập tài liệu của Trung tâm còn bao gồm nguồn tài liệu chuyên biệt về công tác lập pháp, thông tin về các kỳ họp Quốc hội và các nguồn thông tin Pháp luật khác.

Thích ứng cùng sự phát triển của ngành, với các khung phân loại phổ biến mang nhiều ưu điểm trên thế giới, Trung tâm hiện cũng đã sử dụng bảng phân loại DDC từ năm 2023. Khóa luận: Thực trạng phát triển tài nguyên thông tin số ở cơ quan.

  • Thư viện Viện Nhà nước và Pháp luật

Nhìn chung, các kho sách, báo chí, tư liệu, luận án, luận văn… của Viện là khá lớn và có giá trị. Tổng số tên tài liệu: 20130, trên 24000 bản tài liệu bao gồm sách tiếng Việt: trên 7000 cuốn; sách tiếng Nga: 4000 cuốn; sách tiếng Pháp: 516 cuốn, sách tiếng Đức: 492 cuốn, sách tiếng Anh: 494 cuốn; tài liệu: 2490 cuốn, luận án: 558 cuốn, thư mục: 98 tập, tạp chí trong và ngoài nước (30 tên): 5260 tập. Ngoài ra, thư viện còn có kho văn bản Pháp luật của Việt Nam từ năm 1945 đến nay bao gồm 310 tập. (Đây là kho tài liệu quý nhưng đã cũ nát nhiều, đang cần có chế độ bảo dưỡng, xử lý kịp thời).

Phòng Thông tin – Tư liệu – Thư viện đã xây dựng được thư mục “Hệ thống pháp luật Mỹ”. Thư mục bao gồm một số sách, tài liệu, các bài báo, tạp chí gồm tiếng Việt, tiếng Nga, Anh hiện đã có trong thư viện Viện Nhà nước và Pháp luật nhằm giúp đỡ cho cán bộ nghiên cứu đề tài có thêm những thông tin chung về lịch sử nhà nước và xã hội Hoa Kỳ, về hệ thống pháp luật và đời sống pháp lý Hoa Kỳ có liên quan trực tiếp và gián tiếp đến các hoạt động thương mại.

So với các thư viện ngành Luật và các thư viện khác của Viện Khoa học Xã hội Việt Nam, có thể thấy: thời kỳ trước, Thư viện Viện Nhà nước và Pháp luật có nguồn tư liệu khá phong phú, đa dạng và hiệu quả hoạt động cao. Hiện nay các thư viện xây dựng sau nên được trang bị đầy đủ về cơ sở vật chất, kỹ thuật, có dự án lớn do đó phát triển, có nguồn tư liệu nước ngoài phong phú hơn rất nhiều. Còn thư viện của Viện Nhà nước và Pháp luật chưa được đầu tư thỏa đáng. Đây là vấn đề cần đặt ra cho lãnh đạo Viện trong quá trình phát triển Thư viện.

  • Thư viện Học viện Tư pháp

Vốn tài liệu tại Học viện Tư pháp có thể nói là còn nghèo nàn. Là một thư viện chuyên ngành nên nguồn tài liệu chủ yếu có nội dung về pháp luật. Mặc dù số lượng tài liệu còn hạn chế, nhưng nhìn chung đáp ứng được nhu cầu đặc thù của người dùng tin của học viện – với đặc thù của Trường là đào tạo cán bộ. Những tài liệu như: Pháp luật thừa kế, Ngân hàng pháp luật, Pháp luật chứng khoán, Pháp luật sở hữu trí tuệ, Pháp luật thương mại, Pháp luật lao động, Pháp luật đầu tư và đấu thầu, Pháp luật xây dựng, Pháp luật đất đai nhà ở, Pháp luật cầm cố thế chấp, Pháp luật cạnh tranh, Pháp luật hộ tịch và cư trú, Pháp luật hôn nhân và gia đình, Pháp luật doanh nghiệp, Tổ chức tòa án, Thẩm phán, Pháp luật tố tụng dân sự, Thi hành án dân sự, Pháp luật dân sự, Pháp luật hợp đồng và mẫu hợp đồng, Pháp luật bảo hiểm xã hội, Pháp luật thuế, Pháp luật kế toán tài chính, ngân sách, Pháp luật hải quan xuất nhập khẩu, Pháp luật cơ quan lập pháp, Pháp luật hành chính, Khiếu nại tố cáo, Pháp luật cán bộ công chức,  Pháp luật tố tụng hình sự… đều được thư viện sưu tầm để phục vụ bạn đọc tốt nhất.

Có thể chia nguồn tài liệu tại Thư viện Học viện Tư pháp thành 3 dạng tài liệu như sau:

  • Sách tham khảo: có 2500 đầu sách tương ứng với 14000 cuốn.
  • Sách giáo trình: 45 đầu sách tương ứng với 13500 cuốn
  • Nguồn tài liệu đặc thù: Hồ sơ tình huống với 240 đầu tương ứng với 81600 hồ sơ.
  • Đây là nguồn tài liệu quan trọng, đặc thù của thư viện. Khác biệt với các cơ quan Thông tin – Thư viện chuyên ngành khác.

Đến với một số thư viện ngành Luật thì nguồn tài liệu đặc thù này không có, thông qua khảo sát, phỏng vấn bạn đọc cho thấy hồ sơ tình huống là những nguồn tin, nguồn tài liệu quý giá phục vụ đắc lực cho bạn đọc khi nghiên cứu tìm hiểu các vấn đề về pháp luật, bên cạnh đó là một cơ sở thực tế giúp bạn đọc cọ xát, bước đầu làm quen với môi trường của ngành luật. Đây là nguồn tài liệu đóng vai trò quan trọng đối với sinh viên, học viên, cán bộ của các thư viện chuyên ngành pháp luật nói chung và đối với người dùng tin của thư viện Học viện Tư pháp nói riêng.

2.1.2 Đặc điểm vốn tài liệu hiện đại Khóa luận: Thực trạng phát triển tài nguyên thông tin số ở cơ quan.

Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Luật Hà Nội

  • Trung tâm đã xây dựng được một nguồn tài liệu hiện đại phong phú và chất lượng.
  • Trung tâm chia ra hai loại cơ sở dữ liệu (CSDL):
  • Cơ sở dữ liệu thư mục do trung tâm xây dựng gồm sách, giáo trình, luận án, luận văn, bài trích tạp chí với 17926 biểu ghi.
  • Cơ sở dữ liệu luật quốc tế trực tuyến  West Law, Heinonline, Eline@Vietnam, cơ sở dữ liệu học tiếng Anh trực tuyến: Discoveries.
  • Nhìn chung bao gồm tài liệu truyền thống và tài liệu điện tử đã đáp ứng được một phần lớn nhu cầu tin của người dùng tin.

Trung tâm Thông tin – Thư viện và Nghiên cứu Khoa học của Văn phòng Quốc hội

Trung tâm là nơi xuất bản các nguồn thông tin luật pháp như tạp chí điện tử, các bản giới thiệu hệ thống văn bản luật mới ban hành.

Cơ sở dữ liệu tại trung tâm được chia thành các dạng: Cơ sở dữ liệu sách; Cơ sở dữ liệu báo, tạp chí; Cơ sở dữ liệu dữ kiện, đề tài khoa học. Số lượng cụ thể như sau:

  • CSDL sách: 13500 biểu ghi
  • CSDL báo, tạp chí: 25000 biểu ghi
  • CSDL dữ kiện đề tài khoa học: 4000 biểu ghi

Biểu đồ 2:  Cơ sở dữ liệu tại TTTTTV&NCKH của Văn phòng Quốc hội

  • Thư viện Viện Nhà nước và Pháp luật

Hiện nay thư viện của Viện đang triển khai từng bước xây dựng thư viện hiện đại, nhằm tạo lập một công cụ mạnh, trợ giúp đắc lực cho hoạt động nghiên cứu khoa học và giảng dạy sau đại học về Nhà nước và pháp luật. Thư viện đã xây dựng và tạo nguồn lực thông tin ngày càng dồi dào và mang tính cập nhật hơn. Nhiều cơ sở dữ liệu khoa học về Nhà nước và Pháp luật đã được xây dựng (khoảng 19000 biểu ghi).

Trong kỷ nguyên của công nghệ thông tin, thư viện điện tử và thư viện số là một mô hình mà nhiều quốc gia đã xây dựng để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người sử dụng thông tin. Do vậy, Thư viện đã và đang, sẽ tiếp tục thực hiện nhiệm vụ cấp Bộ:

  • “Tin học hóa công tác thông tin – tư liệu – thư viện”.
  • Kho sách của Viện đã được tiến hành tin học hóa với 19000 biểu ghi:
  • Toàn bộ kho sách tiếng Việt đã được tin học hóa: 4500 biểu ghi (có tóm tắt nội dung cuốn sách)

Toàn bộ kho sách tiếng Pháp: 516 biểu ghi (có dịch và tóm tắt nội dung cuốn sách) Toàn bộ kho sách tiếng Nga: 2300 biểu ghi (có dich và tóm tắt nội dung cuốn sách)

  • Kho sách tiếng Anh: 460 biểu ghi (có dịch và tóm tắt nội dung cuốn sách)
  • Kho tư liệu: 2050 biểu ghi (có tóm tắt nội dung)
  • Kho Luận án: 500 biểu ghi (có tóm tắt nội dung).
  • Báo và tạp chí tiếng Việt từ năm 1999 đến nay đều được tin học hóa (tạp chí có tóm tắt nội dung): 7800 biểu ghi.

Có thể thấy vốn tư liệu của thư viện là tài sản quý giá, là tiềm lực, là sức mạnh là niềm tự hào của thư viện

  • Thư viện Học viện Tư pháp Khóa luận: Thực trạng phát triển tài nguyên thông tin số ở cơ quan.

Với đặc thù hoạt động và quy mô của Thư viện, việc xây dựng phát triển tài liệu hiện đại của thư viện vẫn còn hạn chế. Thư viện mới bước đầu biên mục các biểu ghi với các tài liệu là các sách giáo trình, các tài liệu hỏi đáp về luật pháp…Tuy nhiên số lượng chưa được nhiều và chưa được thống kê cụ thể.

Thư viện có nguồn tài liệu là các mẫu văn bản, hồ sơ liên quan đến ngành Luật được cập nhật trực tiếp trên trang web của Học viện. Cũng tại đây, ấn phẩm Tạp chí Nghề luật cũng được số hóa và đưa lên trang web để cho học viên, bạn đọc tra cứu. Tất cả nguồn tài liệu điện tử này chỉ được tra cứu trực tiếp trên máy tính của Thư viện. Hiện thư viện chưa thể truy cập trên mạng Internet từ xa, bạn đọc muốn tìm và download tài liệu thì phải đến thư viện. Đây cũng là một hạn chế của thư viện.

2.2 Phương thức phát triển tài nguyên thông tin số của các cơ quan thông tin – thư viện ngành Luật

2.2.1 Nguồn mua tài nguyên thông tin số

Phát triển tài liệu số, có thể bằng nhiều phương thức khác nhau. Mỗi phương thức lại có những ưu và nhược điểm của nó. Tùy từng điều kiện, đặc thù của cơ quan, từ đó lựa chọn những phương thức phát triển tài nguyên thông tin số cho thư viện mình. Nguồn mua tài nguyên số là một trong những phương thức đã được các cơ quan Thông tin – Thư viện thường sử dụng.

 Việc mua tài nguyên thông tin điện tử của các cơ quan đơn vị đang xuất bản là một sự lựa chọn của các cơ quan Thông tin – Thư viện. Bởi lẽ hiện nay hầu hết các ấn phẩm đều vừa xuất bản trên giấy, vừa tồn tại dưới dạng điện tử và cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin, xu hướng thế giới số, rất nhiều cơ quan Thông tin – Thư viện đã tận dụng và phát huy tiệm lực này. Trên thế giới đã có rất nhiều Trung tâm Thông tin – Thư viện xây dựng được thư viện số chứa những bộ sưu tập số quy mô và chất lượng. Các bộ sưu tập số được xây dựng không chỉ nhằm mục đích phục vụ người dùng tin của thư viện mà bên cạnh đó là mục đích hướng tới những cộng đồng người dùng tin hoặc người dùng tin toàn cầu. Để thực hiện được mục đích này cũng như đáp ứng được nhu cầu người dùng tin, các hoạt động mua hay trao đổi tài nguyên số được hình thành. Với phương thức này, các cơ quan Thông tin – Thư viện có thể tiết kiệm được công sức cũng như thời gian để có thể đưa tài nguyên số tới bạn đọc của cơ quan mình một cách nhanh và hiệu quả nhất.  Đây là một phương thức cần được phát triển trong các thư viện khi tiến hành xây dựng nguồn tài nguyên số của cơ quan mình.

Với nguồn mua tài nguyên số trong hoạt động phát triển tài nguyên số, hiện tại đã có 2 cơ quan Thông tin – Thư viện tiến hành hoạt động này. Đó là Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Luật Hà Nội và TTTTTV&NCKH của Văn phòng Quốc hội.

  • Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Luật Hà Nội: Khóa luận: Thực trạng phát triển tài nguyên thông tin số ở cơ quan.

Trung tâm đã tiến hành mua 3 Cơ sở dữ liệu luật quốc tế trực tuyến:

  • West Law
  • Heinonline
  • Eline@Vietnam

Đây là những Cơ sở dữ liệu đã được lựa chọn phù hợp với nhu cầu của người dùng tin tại Trung tâm. Trên cơ sở đó, Trung tâm mua quyền truy cập, và người dùng tin có thể tra tìm và sử dụng nguồn tin tại các Cơ sở dữ liệu này.

Để mua được quyền truy cập 3 Cơ sở dữ liệu trực tuyến này, kinh phí là một vấn đề khó khăn. Và dự án của tổ chức SIDA – Tổ chức phát triển quốc tế của Thụy Điển đã tài trợ cho Trung tâm mua quyền truy cập 3 Cơ sở dữ liệu này. Hoạt động này được bắt đầu từ những năm 1998, 1999 đến nay. Các Cơ sở dữ liệu này cung cấp những tài liệu luật của các nước phương Tây, và trên thế giới. Tại đây chứa những Cơ sở dữ liệu toàn văn về sách, luận án, luận văn hay các bài nghiên cứu về ngành Luật.

Để có thể truy cập và sử dụng nguồn tin trên các Cơ sở dữ liệu này, bạn đọc phải đến phòng máy của thư viện để truy cập. Thư viện được cấp một số account để cung cấp tới bạn đọc sử dụng. Bạn đọc chỉ có thể truy cập khi sử dụng máy tính tra cứu của Trung tâm, tại phòng tra cứu 3 Cơ sở dữ liệu này theo quy định. Việc bạn đọc truy cập tại các Cơ sở dữ liệu này là miễn phí, tuy nhiên khó khăn ở đây là đòi hỏi bạn đọc phải có vốn tiếng Anh tốt mới có thể sử dụng hiệu quả nguồn tin vì tất cả nguồn tin trong 3 Cơ sở dữ liệu được Trung tâm mua đều được viết và xây dựng bằng tiếng Anh.

Từ khi mua quyền truy cập các Cơ sở dữ liệu này, bạn đọc tại Trung tâm đều hài lòng với chất lượng của các Cơ sở dữ liệu. Tuy nhiên do kinh phí từ dự án hỗ trợ tới hiện tại đã hết, nên Trung tâm chỉ có thể duy trì quyền truy cập các Cơ sở dữ liệu này đến năm 2025. Để có thể tiếp tục sử dụng các Cơ sở dữ liệu luật này, Trung tâm cần có nguồn kinh phí hỗ trợ lớn khác. Có thể từ các dự án tài trợ, từ các tổ chức hoặc từ kinh phí nhà trường phân bổ…để hỗ trợ cho Trung tâm có thể tiếp tục mua quyền truy cập các Cơ sở dữ liệu này, hoặc các Cơ sở dữ liệu khác nhằm phục vụ đáp ứng tốt nhất nhu cầu bạn đọc hiện nay.

 Trung tâm Thông tin – Thư viện và Nghiên cứu Khoa học của Văn phòng Quốc hội

Hoạt động mua tài liệu số tại Trung tâm cũng đã được triển khai. Đó là những bản sách về chính trị, pháp luật, xã hội…Tuy nhiên số lượng không nhiều. Điều này được lý giải bởi vấn đề bản quyền của tài liệu, và chi phí khi mua bản quyền các tài liệu này thì thường rất đắt. Mặc dù Trung tâm đã triển khai hoạt động này nhưng hầu như không mua được những bản sách có giá trị, các dạng tài liệu quý hiếm. Khóa luận: Thực trạng phát triển tài nguyên thông tin số ở cơ quan.

Hiện nay, Trung tâm đang lựa chọn để mua từ 3-5 Cơ sở dữ liệu chuyên đề pháp luật và chủ yếu là Cơ sở dữ liệu của nước ngoài, cụ thể là Mỹ. Do đặc thù khi mua các Cơ sở dữ liệu này là đắt nên trung tâm hiện đang tiến hành tập hợp một danh mục từ 25 đến 30 Cơ sở dữ liệu nổi tiếng và có uy tín trên thế giới, từ đó sẽ lựa chọn mua 3 đến 5 Cơ sở dữ liệu để phục vụ người dùng tin của Trung tâm. Vấn đề xem xét lựa chọn danh mục các Cơ sở dữ liệu lựa chọn cũng là một vấn đề khó khăn. Các cán bộ tại Trung tâm thường dựa trên việc theo dõi tần suất trích dẫn Cơ sở dữ liệu để lựa chọn. Sau khi lựa chọn được danh mục các Cơ sở dữ liệu đó, các cán bộ tại Trung tâm sẽ tiến hành xây dựng một bảng hỏi, đưa vào đó các danh mục Cơ sở dữ liệu Trung tâm đã lựa chọn và đưa tới trực tiếp các người dùng tin của Trung tâm. Chính người dùng tin sẽ là người lựa chọn các Cơ sở dữ liệu sẽ mua trong tương lai. Dựa theo nhu cầu, sự lựa chọn của người dùng tin, cán bộ Trung tâm sẽ tổng hợp và đưa ra những Cơ sở dữ liệu được nhiều người dùng tin lựa chọn nhất, trên cơ sở kinh phí được cấp sẽ quyết định mua Cơ sở dữ liệu phù hợp. Kế hoạch này sẽ triển khai trong tháng 3/2025.

Trong tương lai, Trung tâm sẽ đẩy mạnh hơn nữa nguồn mua tài nguyên số nhằm tăng cường vốn tài liệu số, cũng như đáp ứng hơn nữa nhu cầu người dùng tin.

2.2.2 Nguồn trao đổi tài nguyên thông tin số Khóa luận: Thực trạng phát triển tài nguyên thông tin số ở cơ quan.

Hiện nay, xu hướng chung trong các cộng đồng thư viện trên thế giới là hướng tới chia sẻ và hòa nhập. Và tài nguyên số ngày càng khẳng định được vai trò của mình, đặc biệt trong hoạt động chia sẻ. Trao đổi tài nguyên số là hoạt động nhằm tăng cường nguồn lực thông tin số của các cơ quan Thông tin – Thư viện, đem tới sự phát triển chung cho các bên tham gia, đánh dấu sự hợp tác của các cơ quan, một xu hướng chủ đạo trong sự phát triển của xã hội nói chung, của ngành thư viện nói riêng.

Ngay từ khi chưa xuất hiện tài liệu số như hiện nay, hoạt động trao đổi chia sẻ tài liệu truyền thống giữa các cơ quan Thông tin – Thư viện đã được diễn ra thường xuyên. Điển hình như thư viện Viện Nhà nước và Pháp luật, Thư viện Bộ Tư Pháp…Hoạt động này đã mang lại nhiều lợi ích cho các cơ quan, đó là lợi ích từ phía người dùng tin và lợi ích từ phía người cung cấp. Tuy nhiên, với những cơ quan gặp giới hạn về khoảng cách địa lý thì vấn đề trao đổi chia sẻ nguồn tin gặp nhiều khó khăn, hạn chế tới hoạt động trao đổi chia sẻ tài nguyên của các cơ quan Thông tin – Thư viện.  Sự ra đời của tài liệu số là bước phát triển lớn, là giải pháp cho sự chia sẻ với mọi giới hạn địa lý này. Vai trò cũng như tính ưu việt của tài liệu số đã được chứng minh rõ qua quá trình sử dụng của người dùng tin.

Tận dụng và phát huy đặc điểm của tài liệu số, hiện nay các cơ quan Thông tin – Thư viện không chỉ tiến hành hoạt động trao đổi tài nguyên truyền thống, mà còn tiến hành trao đổi những tài nguyên điện tử, tài nguyên số nhằm phát triển hơn  nữa bộ sưu tập số của cơ quan mình.

Trong các thư viện ngành Luật được khảo sát, hoạt động trao đổi tài liệu số mới chỉ diễn ra tại TTTTTV&NCKH của Văn phòng Quốc hội.

Trung tâm hiện đang tiến hành trao đổi Cơ sở dữ liệu của Nhà Pháp luật Việt – Pháp. Đây là hoạt động Nhà Pháp luật Việt-Pháp đã và đang triển khai rộng rãi việc chia sẻ các nguồn cơ sở dữ liệu pháp luât điện tử Pháp tới nhiều đối tác tại Việt Nam, trong đó có Trung tâm. Tất cả các đối tượng người dùng tin của Trung tâm đều được quyền truy cập miến phí vào các nguồn cơ sở dữ liệu pháp luật tại Trung tâm tư liệu – Thư viện Nhà Pháp luật Việt Pháp.

Với mục đích phát triển Thư viện Nhà Pháp luật thành Trung tâm tư liệu pháp luật Pháp và các nước Pháp ngữ, đặc biệt là sử dụng các hình thức hiện đại truy cập các cơ sở dữ liệu pháp lý, từ tháng 6 năm 2024, Nhà Pháp luật Việt-Pháp đã thiết lập quan hệ đối tác với hai nhà xuất bản lớn của Pháp, đó là Dalloz và Francis Lefebvre và một trường Đại học trực tuyến: Đại học Luật pháp ngữ kỹ thuật số (UNJF) nhằm cung cấp các cơ sở dữ liệu pháp luật điện tử tới các cán bộ nghiên cứu pháp luật, giới luật gia và sinh viên chuyên ngành luật ở Việt Nam, Lào và Campuchia. Đây cũng chính là các địa chỉ mà người dùng tin tại TTTTTV&NCKH của Văn phòng Quốc hội có thể truy cập và sử dụng. Cụ thể:

  • Nhà xuất bản Dalloz Khóa luận: Thực trạng phát triển tài nguyên thông tin số ở cơ quan.

Đây là nhà xuất bản này có nguồn dữ liệu phong phú, từ các Tuyển tập pháp luật chuyên ngành, các Bộ luật và các tạp chí pháp luật trong mọi lĩnh vực :

  • Luật dân sự
  • Luật kinh doanh Luật về bất động sản
  • Luật hành chính
  • Luật lao động
  • Luật hình sự

Nhà xuất bản Francis Lefebvre

Trước những đòi hỏi thực tế của pháp luật Việt Nam, Nhà Pháp luật Việt-Pháp đã đăng ký quyền truy cập đối với các cơ sở dữ liệu về pháp luật Bất động sản và pháp luật kinh doanh của Nhà xuất bản Francis Lefebvre – Đây là một kho tư liệu chuyên ngành bao gồm các tuyển tập, các bộ luật, cũng như các tạp chí pháp luật với những tin tức pháp luật được cập nhật thường xuyên. Nguồn tư liệu trực tuyến của Nhà xuất bản này dành chủ yếu cho đối tượng là các luật gia muốn nghiên cứu một cách chuyên sâu những biến chuyển về tình hình pháp luật của Pháp trong hai lĩnh vực này.

  • Trường Đại học Luật pháp ngữ kỹ thuật số (UNJF) :

Đại học Luật Pháp ngữ kỹ thuật số (UNJF) là nguồn cơ sở dữ liệu pháp luật kỹ thuật số dành cho các đối tượng là giảng viên, sinh viên chuyên ngành luật, những người hành nghề pháp luật và tư pháp, các cơ sở đào tạo, nghiên cứu pháp luật, các đối tượng có nhu cầu đào tạo từ xa hoặc tìm hiểu về pháp luật cùng đông đảo người sử dụng Internet thuộc cộng đồng Pháp ngữ.

Sau khi đăng ký hợp lệ, người dùng có thể truy cập vào nguồn cơ sở dữ liệu đa dạng bao gồm các bài giảng trực tuyến, hướng dẫn về phương pháp học tập và nội dung đào tạo tương ứng với 3 năm đầu của chương trình đại học và Master 1.

Nội dung các bài giảng được cập nhật 2 lần/năm, được lồng ghép với nhiều giáo cụ phong phú (băng ghi hình của giảng viên và các chuyên gia luật, ví dụ minh họa, sơ đồ, bảng biểu, bài tập tự kiểm tra, câu hỏi trắc nghiệm và bài tập thực hành tương tác…) và bao quát nhiều lĩnh vực pháp luật như :

  • Pháp luật tư : luật hợp đồng, luật thương mại, doanh nghiệp, hôn nhân gia đình, hình sự, tố tụng hình sự, lao động, bảo hiểm, tư pháp quốc tế, v.v. …
  • Pháp luật công : luật hiến pháp, luật hành chính, tố tụng hành chính, công vụ, thuế, tài chính công, luật Châu Âu, công pháp quốc tế, v.v…) Khóa luận: Thực trạng phát triển tài nguyên thông tin số ở cơ quan.
  • Lịch sử pháp luật
  • Kinh tế ứng dụng luật : kinh tế và sở hữu trí tuệ, kinh tế – Hợp đồng
  • Hướng dẫn phương pháp luận : liên quan đến bình luận án, nghiên cứu pháp luật, luận văn Master, hoặc chuẩn bị cho các kỳ thi công chức.

Với các Cơ sở dữ liệu như trên, Trung tâm được quyền truy cập miễn phí và Nhà pháp luật Việt – Pháp có trách nhiệm hỗ trợ Trung tâm về mặt kỹ thuật và hướng dẫn cách thức sử dụng Cơ sở dữ liệu pháp luật đó.

Theo đó, tại Trung tâm sẽ được đặt 2 cổng tra cứu Cơ sở dữ liệu của Nhà Pháp luật Việt – Pháp, một cổng ở trụ sở 35 Ngô Quyền, một cổng ở 37 Hùng Vương, 2 trụ sở của trung tâm. Bạn đọc trực tiếp đến thư viện tra cứu. Trung tâm được cấp một số account để cung cấp tới bạn đọc khi có nhu cầu tra cứu sử dụng. Hiện nay, các nguồn Cơ sở dữ liệu này khi được sử dụng tại Trung tâm chưa được đưa lên mạng Internet, mọi hoạt động mới chỉ thực hiện trong phạm vi Intranet. Điều này được lý giải để đảm bảo tính bảo mật thông tin cho Trung tâm, do Trung tâm là đơn vị thuộc Văn phòng Quốc hội nên vấn đề đảm bảo thông tin mang tính chất nghiêm ngặt và tuyệt đối. Bên cạnh đó là những vấn đề lo ngại về hacker lợi dụng truy cập Internet từ Trung tâm có thể xâm nhập hệ thống, phá hủy cũng như sử dụng các thông tin mật của các người dùng tin là lãnh đạo nhà nước vào các mục đích xấu, chống phá nhà nước…Vì vậy, bạn đọc chỉ có thể ngồi máy trạm tại phòng đọc được bố trí mới có thể tra cứu được Cơ sở dữ liệu được trao đổi từ Nhà Pháp luật Việt – Pháp.

Để đảm bảo tính an toàn cho hệ thống thông tin của Văn phòng Quốc hội, nên chỉ có người dùng tin bên Trung tâm được truy cập tra cứu các Cơ sở dữ liệu của Nhà Pháp luật Việt – Pháp, còn người dùng tin bên Nhà Pháp luật Việt – Pháp thì không thể  truy cập, tra cứu tới Cơ sở dữ liệu của Trung tâm.

Những Cơ sở dữ liệu nói trên hầu hết được viết bằng tiếng Pháp, vì vậy đòi hỏi khi bạn đọc sử dụng phải có vốn ngoại ngữ tốt mới có thể khai thác và sử dụng hiệu quả được các nguồn Cơ sở dữ liệu này. Sắp tới Trung tâm cũng tiến hành trao đổi nguồn Cơ sở dữ liệu bằng tiếng Anh, và vấn đề truy cập vẫn sẽ được dự kiến là ở 2 phòng đọc, 2 trụ sở của trung tâm, với 2 account sẽ được cấp cho bạn đọc truy cập.

Hoạt động trao đổi nguồn tài nguyên số này được diễn ra trên cơ sở tự nguyện, hợp tác giữa các đơn vị. Nhà pháp luật Việt – Pháp cung cấp cho Trung tâm được quyền truy cập và không thu phí. Trên một văn bản thỏa thuận xác nhận quyền được truy cập,  từ năm 2024 trung tâm chính thức được sử dụng nguồn trao đổi tài nguyên số này.

2.2.3 Công tác số hóa tài liệu Khóa luận: Thực trạng phát triển tài nguyên thông tin số ở cơ quan.

Trong quá trình xây dựng phát triển tài nguyên số, hoạt động chủ đạo của các cơ quan chính là việc số hóa tài liệu. Đây cũng là hoạt động tạo tiền đề xây dựng thư viện số phục vụ có hiệu quả cho công tác nghiên cứu khoa học và đào tạo, không nhằm mục đích kinh doanh các tài liệu số và không vi phạm luật bản quyền, tuân thủ theo các quy định trong giấy phép sử dụng văn bản tự do GNU (GNU Free Documentation License – GFDL) đối với cộng đồng người sử dụng và công ước Bern (những tài liệu đã xuất bản trên 50 năm thì được quyền số hóa).

Số hóa (Digitization) được sử dụng để chỉ quá trình chuyển đổi thông tin trong các đối tượng thực sang dạng điện tử. Trong đó đối tượng thực phổ biến chứa thông tin bao gồm các dạng tài liệu, văn bản, tranh vẽ, bản đồ, băng hình, băng ghi âm, tài liệu vi phim…Kết quả của việc số hóa các đối tượng nguồn tin thực được chuyển sang các dạng tệp dữ liệu hoặc còn gọi là dạng số, dạng điện tử.

Số hóa tài liệu là một công nghệ phức hợp đòi hỏi đầu tư nhiều tiền bạc, công sức cho việc trang bị các thiết bị và phần mềm tương thích, xử lý tài liệu trong quá trình số hóa. Vì vậy, khi tiến hành số hóa tài liệu, các cơ quan đơn vị đều lựa chọn kỹ các tài liệu ưu tiên cần số hóa. Từ đó các cơ quan xây dựng nên cơ chế quản lý dữ liệu số hóa, đặc biệt chú ý đến các công cụ tìm kiếm theo các tiêu chí khác nhau (tác giả, nhan đề, từ khóa, chủ đề, barcode, môn loại tri thức, nhà xuất bản, loại hình, thể loại…) và tìm kiếm toàn văn.

Hoạt động số hóa tài liệu đã được triển khai ở một số cơ quan Thông tin – Thư viện lớn như Thư viện Quốc gia Việt Nam, Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội, Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thành phố Hồ Chí Minh, Cục Thông tin Khoa học và Công nghệ Quốc gia…Mặc dù còn gặp nhiều khó khăn trong quá trình thực hiện, sự tác động của các yếu tố trong quá trình số hóa, nhưng nhìn chung hoạt động số hóa tại các cơ quan hiện nay đang đi vào những quy trình nghiệp vụ chuẩn mực. Đây là những cơ sở để các cơ quan Thông tin – Thư viện khác tham khảo và triển khai.

Trên cơ sở khảo sát một số thư viện ngành Luật ở Hà Nội, hiện cũng đã có một số cơ quan tiến hành hoạt động số hóa tài liệu. Hoạt động này mới được triển khai, tuy nhiên cũng đã có những thành quả đáng ghi nhận. Đó là Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Luật Hà Nội, TTTTTV&NCKH của Văn phòng Quốc hội, Thư viện Học viện Tư pháp.

Trong quá trình triển khai, mỗi cơ quan Thông tin – Thư viện lại có những hoạt động cụ thể khác nhau. Nhưng nhìn chung nguồn tài liệu được lựa chọn để số hóa thường được đánh giá cao về giá trị lịch sử, giá trị nghiên cứu, đã hỗ trợ rất nhiều cho hoạt động nghiên cứu, đào tạo của người dùng tin. Khóa luận: Thực trạng phát triển tài nguyên thông tin số ở cơ quan.

  • Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Luật Hà Nội

Trung tâm đã tiến hành triển khai hoạt động số hóa tài liệu từ năm 2023. Nguồn tài liệu được lựa chọn số hóa là Tạp chí Luật học – ấn phẩm định kỳ của Trung tâm. Đây là nguồn tài liệu nội sinh có nhiều giá trị nghiên cứu cung cấp cho người dùng tin những thông tin chọn lọc liên quan đến ngành Luật. Do hoạt động mới được triển khai nên nguồn tài liệu số hóa còn hạn chế. Hoạt động số hóa tài liệu tại Trung tâm do phòng thông tin đảm nhận.

Trong thời gian tới, Trung tâm cũng có những kế hoạch nhằm phát triển, nâng cao hơn nữa nguồn tài nguyên số của Trung tâm. Dự kiến trong năm 2025 cùng với việc đẩy mạnh hoạt động số hóa các Tạp chí Luật học là việc chọn lọc thêm các nguồn tin đưa vào số hóa. Đó là các luận văn, luận án, báo cáo khoa học, các tài liệu ký yếu hội thảo…Các sách giáo trình, sách tham khảo có giá trị cũng được Trung tâm đề xuất để có thể tiến tới số hóa nguồn tài liệu đó, gia tăng nguồn tài nguyên số của cơ quan, cũng như đáp ứng tốt nhất nhu cầu bạn đọc.

Hoạt động số hóa tại Trung tâm dựa trên kế hoạch của nhà trường, trên cơ sở những đề xuất Trung tâm đưa ra. Hoạt động này tuân thủ những quy trình thủ tục nhất định.

Trên cơ sở nhu cầu người dùng tin, Trung tâm sẽ đề xuất lên cấp trên kế hoạch số hóa tài liệu. Đó là số lượng tài liệu số hóa, loại tài liệu số hóa…Ban lãnh đạo Nhà trường sẽ xem xét và dựa theo điều kiện cũng như các yếu tố tác động tới hoạt động này mà phân bổ cũng như phê duyệt những đề xuất mà Trung tâm đưa lên. Chỉ khi nào đề xuất được duyệt thì Trung tâm mới tiến hành số hóa các tài liệu. Thực tế như hiện nay thì Trung tâm mới chỉ  đang số hóa Tạp chí Luật học và trong thời gian tới trong đề xuất số hóa các tài liệu khác được duyệt, thì Trung tâm sẽ tiếp tục số hóa thêm các dạng tài liệu đó. Mọi hoạt động đều tuân theo quyết định của ban lãnh đạo Nhà trường.

Và các kế hoạch thì trên cơ sở nhu cầu người dùng tin, Trung tâm sẽ chủ động đề xuất.

Cho tới thời điểm khảo sát (07/01/2025), Trung tâm đã số hóa đươc 1785 file Tạp chí Luật học. Trong đó 1783 file được quyền truy cập miễn phí và 2 file truy cập thu phí. Khóa luận: Thực trạng phát triển tài nguyên thông tin số ở cơ quan.

  • Hình 1: Thống kê ấn phẩm định kỳ tại Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Luật Hà Nội
  • Hình 2: Thống kê bộ sưu tập số tại Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Luật Hà Nội

Hiện nay, Phòng Thông tin trực tiếp triển khai hoạt động số hóa ấn phẩm định kỳ này và Phòng sử dụng trực tiếp file điện tử của Tạp chí Luật học được chuyển tiếp từ Phòng Tạp chí sang, Phòng sẽ tận dụng và sử dụng luôn file đó trên cơ sở những thao tác xử lý nghiệp vụ tiếp theo sau khi chuyển dữ liệu sang modul số hóa của phần mềm Libol.

Một số bài tạp chí không có file điện tử thì Phòng thông tin sẽ tiến hành scan tạp chí. Sau khi scan ra file ảnh, Phòng sẽ tiến hành xử lý nghiệp vụ, sau đó sẽ đưa lên Cơ sở dữ liệu tạp chí toàn văn. Trung tâm hiện có 1 máy scan và máy scan này sau khi scan tạp chí sẽ cho ra sản phẩm dưới dạng file ảnh. Phòng tin học sẽ xử lý file ảnh đó, chuyển sang định dạng file pdf để đưa lên phục vụ người dùng. Tuy nhiên máy scan của Trung tâm còn nhiều hạn chế về chất lượng hoạt động. Vì vậy hiện tại đây chỉ là giải pháp tạm thời cho việc số hóa tài liêu, trong tương lai sẽ có những chiến lược kế hoạch thay đổi tiên tiến hiện đại so với nhu cầu thực tế.

Nguồn tài liệu số hóa tại Trung tâm hầu hết được truy cập và sử dụng miễn phí. Nguồn tài liệu sau khi đã được số hóa sẽ được chuyển sang định dạng file .pdf để bạn đọc có nhu cầu thì có thể download trực tiếp sử dụng. Trung tâm chưa có chính sách thu phí bạn đọc khi sử dụng tài liệu số, một phần do phần mềm quản trị chưa được bổ sung các tính năng như phân quyền bạn đọc, thu phí trực tiếp…một phần là theo chủ trương của ban lãnh đạo nhà trường phục vụ miễn phí nhu cầu nghiên cứu, học tập, đào tạo của người dùng tin.

Công tác số hóa tại Trung tâm mới thực hiện gần đây, tuy nhiên cũng đã đem lại những thành quả tích cực nâng cao sự phát triển của Trung tâm, thích ứng với xu hướng phát triển của thời đại. Trong thời gian tới Trung tâm sẽ đẩy mạnh hơn nữa hoạt động phát triển tài nguyên số với phương thức số hóa tài liệu, phương thức chủ đạo của việc hình thành thư viện số hiện nay.

  • Trung tâm Thông tin – Thư viện và Nghiên cứu Khoa học của Văn phòng Quốc hội

Hoạt động số hóa tài liệu tại Trung tâm Thông tin – Thư viện Văn phòng Quốc hội mới được triển khai từ cuối năm 2023. Cũng giống như Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Luật Hà Nội, công tác này còn gặp nhiều khó khăn thách thức trong quá trình thực hiện. Nguồn tài liệu lựa chọn để số hóa cũng là nguồn tài liệu có giá trị nghiên cứu cao, đã được lựa chọn kỹ lưỡng để đưa vào số hóa.

Hiện tại, Trung tâm đang tiến hành số hóa nguồn tài liệu là các bài trích, tạp chí do Văn phòng Quốc hội xuất bản. Tiến tới cũng sẽ mở rộng phạm vi tài liệu được số hóa. Trong năm 2025, Trung tâm sẽ liên kết với một tổ chức nước ngoài, tổ chức này sẽ hỗ trợ cho hoạt động số hóa của Trung tâm. Hiện nay, Trung tâm vẫn chưa liên hệ được, nhưng theo ban lãnh đạo Trung tâm thì đây là việc hoàn toàn có thể thực hiện được trong năm 2025. Vì tổ chức Trung tâm dự định liên kết đã có sự hợp tác giúp đỡ rất nhiều cơ quan Thông tin – Thư viện trên thế giới cũng như ở Việt Nam. Sự hợp tác này sẽ thúc đẩy hoạt động phát triển tài nguyên số của Trung tâm. Khóa luận: Thực trạng phát triển tài nguyên thông tin số ở cơ quan.

Trung tâm chưa tiến hành hoạt động hồi cố. Trung tâm cũng có số hóa một số sách có giá trị về mặt lịch sử và nghiên cứu, tuy nhiên rất ít, số lượng không đáng kể. Điều này được lý giải do rào cản về bản quyền. Và trong thời gian tới, trung tâm lên kế hoạch xin tài trợ của các tổ chức, dự án nước ngoài hỗ trợ cho việc triển khai số hóa tài liệu tại trung tâm. Đó sẽ là sự giúp đỡ hỗ trợ về mặt kinh phí, bản quyền cũng như các thao tác nghiệp vụ trong quá trình số hóa tài liệu…

Trung tâm cũng sử dụng máy scan để số hóa tài liệu. Máy scan sẽ cho ra sản phẩm là các file ảnh. Máy tính ở Trung tâm được cài đặt phần mềm số hóa, nhận diện file ảnh đó. Phần mềm có định dạng tiếng Việt nhận diện file ảnh và chuyển dữ liệu file ảnh đó sang dạng file doc. Từ đó cán bộ trung tâm sẽ tiến hành hiệu đính xử lý các file. Kết thúc xử lý các file sẽ được chuyển sang dạng .pdf và đưa lên Cơ sở dữ liệu để người dùng tin tra cứu.

Cũng như thư viện Đại học Luật, quyền truy cập và sử dụng tài liệu số tại Trung tâm là miễn phí. Tất cả người dùng tin cụ thể như các đại biểu Quốc hội, cán bộ Trung tâm đều có quyền truy cập miễn phí cả tài liệu số hóa dạng trao đổi Cơ sở dữ liệu với nhà pháp luật Việt – Pháp hay chính các Cơ sở dữ liệu Trung tâm xây dựng là các bài trích, tạp chí. Tuy nhiên chỉ có thể là người dùng tin của Trung tâm mới có thể truy cập và sử dụng nguồn tài liệu số này, và khi truy cập người dùng tin phải đến Trung tâm, đến các máy trạm của Văn phòng Quốc hội để tra cứu được tài liệu. Như đã nói, vì vấn đề bảo mật và hack cơ nên các Cơ sở dữ liệu được số hóa chỉ được truy cập trên mạng Intrarnet, hoàn toàn không đưa ra bên ngoài. Bất kỳ máy trạm nào ở Trung tâm hay ở Văn phòng Quốc hội đều có thể truy cập sử dụng tài liệu số, muốn sử dụng thì chỉ có thể đến trực tiếp Trung tâm và là bạn đọc của Trung tâm thì mới có quyền khai thác tài nguyên số của Trung tâm.

Hoạt động số hóa tài liệu là hoạt động chiến lược nhằm phát triển tài nguyên số tại Trung tâm. Hoạt động này được ban lãnh đạo nhà nước ta hết sức quan tâm chú trọng. Vì Trung tâm là cơ quan cung cấp thông tin cho những người dùng tin là những người đứng đầu nhà nước, nên phát triển tăng cường nguồn lực thông tin là hoạt động luôn được các ban lãnh đạo quan tâm khuyến khích. Đây là một thuận lợi lớn của Trung tâm. Nắm bắt được điều này, cán bộ lãnh đạo Trung tâm luôn chú trọng tăng cường hoạt động phát triển tài nguyên số.

  • Thư viện Học viện Tư pháp

Nói đến số hóa tài liệu, Thư viện Học viện Tư pháp chưa triển khai hoạt động này.  Nhưng trên thực tế khảo sát, Trung tâm Tin học tại Học viện Tư pháp đã tiến hành số hóa một nguồn tài liệu đặc thù nhằm phục vụ cho nhu cầu người dùng tin ở Học viện. Thư viện và Trung tâm Tin học Học viện Tư pháp là hai bộ phận hoạt động độc lập, và hoạt động số hóa tài liệu cần phải có sự kết hợp giữa hai ngành khoa học là ngành Thông tin – Thư viện và ngành công nghệ thông tin. Tìm hiểu thực tế ở Thư viện Học viện Tư pháp cho thấy, hai ngành khoa học này không được kết hợp chặt chẽ với nhau, bên cạnh đó là một sự tồn tại thực tiễn nan giải trong vấn đề phát triển thư viện số, tài nguyên số: Vấn đề nghiên cứu thư viện số mới chỉ giới hạn trong ngành Thông tin – Thư viện, thiếu trầm trọng mảng nghiên cứu thư viện số từ ngành Công nghệ thông tin, chính vì thế tạo nên khoảng cách lớn giữa hai ngành khoa học làm nền tảng cho khoa học Thư viện số.

Hoạt động số hóa tài liệu tại Học viện Tư pháp được diễn ra, nhưng chịu trách nhiệm hoạt động này không phải là Thư viện Học viện Tư pháp, mà là Trung tâm Tin học của Học viện Tư pháp. Mọi hoạt động liên quan đến số hóa tài liệu bộ phận tin học triển khai, thư viện Học viện Tư pháp không có sự gắn kết phối hợp. Thông thường ở các cơ quan Thông tin – Thư viện, bộ phận tin học sẽ là một bộ phận của thư viện, sẽ phối hợp với các phòng ban để tiến hành hoạt động số hóa tài liệụ. Tuy nhiên ở Thư viện Học viện Tư pháp có những sự khác biệt.  Những yếu tố tác động như điều kiện, quy mô của thư viện là một phần lý giải cho sự khác biệt này. Khóa luận: Thực trạng phát triển tài nguyên thông tin số ở cơ quan.

Nguồn tài liệu được số hóa tại Học viện Tư pháp là hồ sơ tình huống. Một dạng tài liệu đặc biệt của Học viện. Để số hóa tài liệu này, phòng tin học sẽ kết hợp với các khoa chuyên môn để nhận các tài liệu như hồ sơ tình huống để số hóa.  Những hồ sơ tình huống này có những bản đã có dạng điện tử, phòng tin học sẽ được nhận trực tiếp file điện tử đó, sau đó hiệu đính và đưa lên website của Học viện để cho bạn đọc tra cứu. Những hồ sơ nào chưa có dạng điện tử thì phòng tin học sẽ tiến hành dùng máy scan ra file ảnh và chỉnh sửa hiệu đính lại, cập nhật lên website của Học viện. Tất cả các file sau khi được số hóa đều được chuyển sang dạng .pdf, ngoài ra là một số ít file có dạng .powerpoint.

Quyền truy cập tài liệu số đối với bạn đọc của Thư viện là miễn phí. Học viện sẽ là nơi phát hành hồ sơ và phòng tin học là bộ phận chuyển các hồ sơ đó thành dạng số, dạng điện tử và đưa lên trang web của Học viện để bạn đọc tham khảo. Với nguồn tài liệu số của Học viện, bạn đọc chỉ cần có tài khoản đăng kí trên trang web của học viện là có thể truy cập từ xa để sử dụng tài liệu. Tìm kiếm nhanh chóng dễ dàng, không mất thời gian đến thư viện là những thuận lợi mà nguồn tài liệu số của Học viện mang lại. Tuy nhiên, hiện số lượng hồ sơ tình huống được số hóa còn hạn chế, chưa tương xứng với nguồn hồ sơ tình huống của Thư viện.

Bên cạnh nguồn tài liệu hồ sơ tình huống, Học viện Tư pháp có số hóa một tạp chí đặc thù là Tạp chí Nghề luật. Tạp chí Nghề luật được đăng tải trực tiếp trên website của Học viện, và các số của tạp chí được cập nhật thường xuyên phục vụ nhu cầu bạn đọc. Tạp chí cung cấp những bài viết liên quan đến ngành Luật, các vấn đề thực tiễn và lý luận của ngành Luật… Cũng như tài liệu hồ sơ tình huống, các số của tạp chí cũng được số hóa và chuyển sang dạng file .pdf, đăng tải trực tiếp trên website, và quyền truy cập download cũng là miễn phí, có thể truy cập từ xa.

  • Hình 3: Giao diện Tạp chí Nghề luật của Học viện Tư pháp
  • Hình 4: Giao diện truy cập, download bài viết đã được số hóa trong tạp chí Nghề luật

Hiện nay Phòng Tin học vẫn tiếp tục triển khai hoạt động số hóa tài liệu, cụ thể là các hồ sơ tình huống, và trong thời gian tới sẽ triển khai số hóa các dạng tài liệu là tiểu luận, giáo trình của Học viện. Mọi công tác số hóa khi phòng triển khai đều thực hiện trên cơ sở phục vụ nhu cầu của người dùng tin. Đáp ứng thiết thực nhất nhu cầu người dùng tin mong muốn.

Với điều kiện còn hạn chế, Thư viện Học viện Tư pháp chưa thể tự tiến hành số hóa tài liệu. Và trên cơ sở thực tế Phòng Tin học triển khai, với tình hình hoạt động của thư viện, cán bộ thư viện đang thực hiện đề tài khoa học “Hiện đại hóa Thư viện Học viện Tư pháp” nhằm tiến tới xây dựng và phát triển Thư viện theo hướng hiện đại hóa. Sắp tới thư viện sẽ chuyển sang cơ sở mới tại Mai Dịch, thư viện đã có những định hướng kế hoạch trong việc xây dựng phát triển thư viện hiện đại cũng như kết hợp với Phòng Tin học nhằm tăng cường nguồn tài nguyên số. Thư viện sẽ triển khai hoạt động số hóa tài liệu cùng với phòng tin học. Sau khi hoạt động này được triển khai thống nhất thành thạo, Thư viện sẽ là bộ phận trực tiếp duy trì hoạt động phát triển tài liệu số phát huy được vai trò và nhiệm vụ của mình.

2.2.4 Thu thập tài liệu nội sinh Khóa luận: Thực trạng phát triển tài nguyên thông tin số ở cơ quan.

Trong quá trình phát triển tài liệu số, song song với hoạt động chủ đạo là số hóa tài liệu, các cơ quan Thông tin – Thư viện luôn tận dụng chính nguồn tài liệu nội sinh của mình. Thu thập tài liệu nội sinh sẽ làm tăng cường nguồn lực thông tin số, bên cạnh đó là sự đảm bảo cho các yếu tố rào cản về bản quyền, công nghệ. Với thuận lợi này, một số cơ quan Thông tin – Thư viện ngành Luật cũng tiến hành thu thập nguồn tài liệu nội sinh của cơ quan.

Tại Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Luật Hà Nội, các cán bộ Trung tâm luôn nhận thức được vai trò cũng như những hiệu quả của hoạt động thu thập tài liệu nội sinh nên trong hoạt động phát triển tài nguyên số hàng năm, Trung tâm luôn có những kế hoạch phổ biến tới các bộ phận xuất bản, lưu trữ nguồn lực thông tin để có thể tiếp cận, chuyển tiếp chính nguồn tài liệu, dữ liệu số nội sinh đó về thư viện. Sau đó các nguồn tài liệu nội sinh đó có chủ trương được số hóa cũng sẽ được chuyển trực tiếp lên phòng thông tin để các cán bộ tiền hành xử lý hiệu đính và đưa tới bạn đọc sử dụng.

Thu thập tài liệu nội sinh sẽ tiết kiệm được thời gian, công sức cũng như các rào cản về bản quyền trong hoạt động số hóa tài liệu. Với nguồn tài liệu nội sinh của cơ quan khi được thu thập, khi tiến hành số hóa các nguồn tài liệu nội sinh đó, rõ ràng trung tâm đã có sẵn nguồn tài nguyên cần số hóa hoặc những tài nguyên có sẵn dạng file điện tử. Chính vì vậy, hoạt động số hóa sẽ được giảm đi một số công đoạn, đặc biệt với những tài liệu có file điện tử, trung tâm sẽ không cần dùng máy scan để số hóa tài liệu nữa. Qua đó, chi phí cho công tác số hóa tài liệu cũng được tiết kiệm.

Thực tế tại Trung tâm, nguồn ấn phẩm điện tử đang được số hóa hiện nay trên cơ sở những tạp chí không có file điện tử, thì Trung tâm sẽ tiến hành số hóa, còn những số tạp chí xuất bản trong những năm gần đây, Trung tâm luôn có chính sách thu thập nguồn tài liệu nội sinh này về một bộ phận, từ đó có thể tận dụng nguồn tài liệu điện tử nội sinh này bổ sung vào bộ sưu tập số, nguồn tài nguyên số của Trung tâm.

Trong tương lai, Trung tâm sẽ tiến hành số hóa các tài liệu là luận án, luận văn, đề tài khoa học…và tất cả các dạng tài liệu nội sinh này đều được Trung tâm quản lý kiểm soát. Hiện các nguồn tài liệu đó đều được quy định với các tác giả khi nộp công trình, đề tài đều phải nộp kèm file điện tử. Đây là nguồn thu thập tài liệu nội sinh rất quan trọng, hứa hẹn mang lại nhiều thuận lợi trong công tác phát triển số hóa trong tương lai. Khóa luận: Thực trạng phát triển tài nguyên thông tin số ở cơ quan.

Một số sách giáo trình, sách tham khảo được cán bộ giảng viên tại Đại học Luật viết ra thuộc bản quyền của Nhà trường thì trong đề xuất kế hoạch cũng sẽ có những ý kiến để có thể tiến hành số hóa các tài liệu này. Đây cũng là chủ trương của ban lãnh đạo Nhà trường nhằm đáp ứng nhu cầu của người dùng tin.  Những nguồn tài liệu nội sinh này đều được Trung tâm lưu giữ cung cấp tới người dùng tin, cũng như khi tiến hành số hóa có thể triển khai nhanh chóng và thuận tiện.

Với TTTTTV&NCKH của Văn phòng Quốc hội, hoạt động thu thập tài liệu nội sinh cũng được triển khai. Các cán bộ tại Trung tâm đều hiểu được vai trò ý nghĩa  của hoạt động này mang lại. Tài liệu nội sinh của Trung tâm là các tài liệu văn bản do Văn phòng Quốc hội xuất bản, do các Đại biểu Quốc hội soạn thảo, các tài liệu về kế hoạch chủ trương số hóa thuộc bản quyền của Văn phòng Quốc hội…Tất cả các nguồn tài liệu đó đều được chuyển về Trung tâm phục vụ cho nhu cầu người dùng tin, và là phục vụ cho hoạt động số hóa tài liệu. Các file điện tử được Văn phòng Quốc hội xuất bản đều được chuyển tới cho Trung tâm lưu trữ và cung cấp cho người dùng.

Thu thập tài liệu nội sinh cũng là một hoạt động Học viện Tư pháp, cụ thể là Phòng Tin học đang triển khai. Đảm nhiệm công tác số hóa tài liệu, nên thu thập tài liệu nội sinh cũng là hoạt động song hành, là nhiệm vụ mà Phòng Tin học đề ra. Hồ sơ tình huống là tài liệu đặc thù được lưu trữ ở Thư viện Học viện Tư pháp, đây là nguồn tài liệu được số hóa, và cũng là nguồn tài liệu nội sinh được Phòng Tin học thu thập trên dạng truyền thống và dạng điện tử. Hoạt động thu thập tài liệu nội sinh ở Học viện Tư pháp hiện vẫn còn nhỏ lẻ, tất cả mới chỉ dừng ở việc các phòng khoa chức năng tự chuyển các hồ sơ tình huống xuống phòng tin học, trên cơ sở nhu cầu thấy cần thiết thì Phòng Tin học sẽ tự tiến hành số hóa các tài liệu đó. Nếu có sự gắn kết chặt chẽ giữa Phòng Tin học và Thư viện, chắc chắn hoạt động số hóa tài liệu, cũng như tận dụng thu thập nguồn tài liệu nội sinh này sẽ có được nhiều kết quả hơn.

Trong quá trình phát triển tài nguyên số của các cơ quan Thông tin – Thư viện, có rất nhiều phương thức phát triển khác nhau. Thu thập tài liệu nội sinh sẽ là hoạt động diễn ra thường xuyên của các cơ quan, bởi tính hiệu quả và thuận lợi của nó mang lại. Chính vì vậy, các cơ quan đã tiến hành hoạt động số hóa tài liệu luôn chú trọng tới việc thu thập nguồn tài liệu nội sinh của chính đơn vị mình. Sự tiết kiệm về thời gian, kinh phí, sự thuận tiện khi triển khai dưới sự chủ quản của một đơn vị…sẽ những lợi ích của công tác thu thập tài liệu nội sinh mang lại. Nhận thức được tiềm lực tài nguyên của các cơ quan, trên cơ sở đó phối hợp giữa các bộ phận trong Nhà trường là công việc tất yếu nhằm đẩy mạnh hoạt động phát triển tài nguyên số với phương thức thu thập tài liệu nội sinh.

Với mỗi phương thức phát triển tài nguyên số, các thư viện ngành Luật đều cố gắng phát huy và tận dụng với chính khả năng và tiềm lực của mình. Mỗi phương thức có những khó khăn thuận lợi khi triển khai khác nhau, nhưng tất cả đều mang lại những hiệu quả chung là tăng cường nguồn tài nguyên số của mỗi cơ quan. So với sự phát triển của hệ thống các cơ quan thư viện trên thế giới, hoạt động phát triển tài nguyên số của các thư viện ngành Luật ở nước ta mới chỉ là sự khởi đầu, còn gặp nhiều khó khăn thách thức. Về quy mô số lượng tài liệu số cũng chưa tương xứng với nguồn lực thông tin của các cơ quan. Tuy nhiên, với sự khởi đầu như vậy, tất cả mới chỉ tiến hành từ năm 2023 thì cho tới thời điểm này, có để đánh giá hoạt động phát triển tài nguyên số của các cơ quan đang đi vào những quy trình nghiệp vụ chuyên nghiệp, kết quả của các phương thức phát triển tài nguyên số ghi dấu một sự thành công của các cơ quan. Trong thời gian tới, các cơ quan sẽ còn đẩy mạnh hơn nữa các công tác, phương thức phát triển tài liệu số này, đó là nhiệm vụ trọng tâm của các cơ quan trong hoạt động xây dựng phát triển thư viện hiện đại.

2.3 Chính sách và kinh phí phát triển tài nguyên thông tin số của các cơ quan thông tin – thư viện ngành Luật Khóa luận: Thực trạng phát triển tài nguyên thông tin số ở cơ quan.

2.3.1 Chính sách phát triển tài nguyên thông tin số

Phát triển tài nguyên số, thư viện số hiện nay đã được cụ thể hóa bằng văn bản của Nhà nước và Chính phủ như Pháp lệnh Thư viện ngày 28/12/2013, Nghị định 72/2015/NĐ-CP ngày 06/08/2015, Quyết định 33/2015/QĐ-TTg, Thông tư liên tịch 04/2015/TTLT/BVHTT-BTC, Quyết định 10/2020/QĐ-BVHTT… Các văn bản pháp quy về công tác thư viện đã thể hiện rõ sự quan tâm của Đảng – Nhà nước ta đối với sự phát triển của sự nghiệp thư viện.

Trên cơ sở đó, các cơ quan Thông tin – Thư viện nói chung, và các thư viện ngành Luật nói riêng xây dựng nên những chính sách phát triển thư viện của cơ quan mình, hướng theo mục tiêu nhiệm vụ chiến lược của Đảng – Nhà nước. Với các cơ quan được khảo sát, cho thấy ban lãnh đạo các cơ quan đều có những chính sách tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển nguồn tài nguyên thông tin số.

Các Trung tâm Thông tin – Thư viện đều nhận được sử chỉ đạo quan tâm từ cấp trên, theo đó trung tâm, thư viện có thể tự đề xuất các kế hoạch chương trình thực hiện hoạt động số hóa, phát triển tài liệu số của cơ quan. Các Trung tâm Thông tin – Thư viện sẽ xác lập nên chính sách số hóa cụ thể:

Về dạng tài liệu, các thư viện sẽ xác định tập trung số hóa những tài liệu nào?

(Ví dụ: Luận án, luận văn, tài liệu hội nghị, hội thảo khoa học, tạp chí…)

Về ngôn ngữ: Ưu tiên số hóa tài liệu nào? Hạn chế tài liệu nào (Ví dụ: Ưu tiên số hóa tài liệu Hán nôm, hạn chế tài liệu Tiếng Anh…) Khóa luận: Thực trạng phát triển tài nguyên thông tin số ở cơ quan.

Về lĩnh vực: Tùy theo từng trường cần xác lập chính sách ưu tiên số hóa cho từng lĩnh vực (Ví dụ: Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn ưu tiên số hóa lĩnh vực xã hội, Đại học Luật Hà Nội ưu tiên số hóa lĩnh vực luật pháp…)

Với Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Luật Hà Nội, cán bộ Trung tâm sẽ xây dựng những kế hoạch, đề xuất về công tác số hóa, sau đó sẽ được trình lên ban lãnh đạo xem xét và duyệt các nội dung đề xuất. Ban lãnh đạo Nhà trường hết sức tạo điều kiện quan tâm tới hoạt động phát triển tài nguyên số của Trung tâm. Những hoạt động phát triển tài nguyên số được khuyến khích và tạo điều kiện hết sức. Trong phạm vi có thể, ban lãnh đạo nhà trường luôn có những chính sách thỏa đáng để trung tâm có thể triển khai các hoạt động một cách nhanh và hiệu quả nhất.

Với TTTTTV&NCKH của Văn phòng Quốc hội, chính sách là yếu tố thuận lợi nhất trong các yếu tố tác động tới việc phát triển tài nguyên số. Đây là cơ quan có chính sách tạo điều kiện lớn nhất trong các thư viện ngành Luật. Văn phòng Quốc hội có chủ trương phát triển Trung tâm Thông tin – Thư viện theo hướng hiện đại hóa đáp ứng với xu thế của thời đại. Là những đối tượng người dùng tin là lãnh đạo nhà nước, cũng là những đối tượng người dùng có trình độ chuyên môn cao nên nhu cầu khai thác thông tin theo hướng hiện đại, tiếp cận với xu hướng phát triển của thế giới là một nhu cầu thiết thực. Chính vì vậy, Trung tâm nhận được sự quan tâm hỗ trợ rất lớn của Văn phòng Quốc hội. Trung tâm có khả năng phát triển tài nguyên số đến đâu thì sẽ nhận được sự hỗ trợ về kinh phí tới đó. Trên cơ sở những kết quả Trung tâm thực hiện được, cấp trên sẽ kiểm tra, và duyệt tiếp các hoạt động tiếp theo của Trung tâm. Trung tâm được tạo điều kiện tối đa về các chính sách phát triển, đặc biệt là vấn đề kinh phí. Vấn đề chỉ dừng ở việc trung tâm có đủ nhân sự thực hiện hoạt động phát triển tài nguyên số hay không. Đây là thuận lợi lớn của Trung tâm, mà không phải cơ quan nào cũng có thể có được sự quan tâm từ cấp trên như vậy.

Một số cơ quan Thông tin – Thư viện ngành Luật còn lại được khảo sát cũng nhận được sự quan tâm của các ban lãnh đạo. Những chính sách hướng theo những văn bản quy pháp về phát triển thư viện số, tài nguyên số cũng được xây dựng. Tuy nhiên, sự quan tâm mới dừng ở mức định hướng và chưa thực sự cụ thể. Điển hình là ở Thư viện Học viện Tư pháp. Lý giải cho điều này là do tiềm lực hoạt động của thư viện còn hạn chế, đặc thù của trường là trường đào tạo các chức danh tư pháp, số lượng người dùng tin cũng hạn chế, cơ sở vật chất vẫn nghèo nàn…nên chính sách phát triển tài nguyên số vẫn chưa được định hướng quan tâm cụ thể.

Thư viện Viện Nhà nước và Pháp luật cũng là một trong những cơ quan nhận được sự quan tâm của ban lãnh đạo Viện rất lớn. Nhận thức được vai trò của tài nguyên số, ban lãnh đạo Viện hàng năm đều cử những cán bộ của thư viện đi tập huấn về công tác số hóa. Viện hết sức quan tâm về hoạt động phát triển tài nguyên số, tuy rằng có những hoạt động cụ thể thiết thực hàng năm là đầu tư về nguồn nhân lực trong công tác số hóa tài liệu, khuyến khích thư viện xây dựng các kế hoạch phát triển tài nguyên số…nhưng tất cả vẫn chỉ là sự chuẩn bị cho hoạt động số hóa, và hoạt động số hóa chưa được triển khai. Nguyên nhân cốt lõi ở đây là nguồn kinh phí không có để có thể xây dựng cũng như phát triển nguồn tài nguyên số.

Có thể thấy rằng, cùng với những văn bản pháp quy, chính sách của Đảng và nhà nước ta về công tác phát triển thư viện số, tài nguyên số thì chính sách, sự quan tâm từ chính các ban lãnh đạo là hoạt động chủ đạo tác động tới việc phát triển tài nguyên số của mỗi cơ quan. Để các cơ quan Thông tin – Thư viện có thể xây dựng và phát triển được nguồn tài nguyên số, sẽ phải cần hơn nữa những chính sách thiết thực, cụ thể trong hoạt động. Đây sẽ là yếu tố tác động đầu tiên trong việc phát triển tài liệu số

2.3.2 Kinh phí phát triển tài nguyên thông tin số Khóa luận: Thực trạng phát triển tài nguyên thông tin số ở cơ quan.

Như đã nói, xây dựng một thư viện số, nguồn tài nguyên số là vấn đề không nhỏ về nhân lực, vật lực. Đây là chiến lược phát triển mang lại hiệu quả trong tương lai, nhưng là sự đòi hỏi đầy thách thức của các yếu tố đảm bảo. Chi phí để xây dựng và duy trì phát triển nguồn tài nguyên số của các cơ quan là vấn đề cốt lõi hàng đầu. Bởi sự đòi hỏi của công nghệ hiện đại, phương thức hoạt động hiện đại…và từ chính nguồn ngân sách được cấp còn eo hẹp. Nguồn kinh phí được cấp thường không đáp ứng đủ cho việc xây dựng và phát triển tài liệu số. Kinh phí sẽ là yếu tố sống còn quyết định việc duy trì phát triển tài liệu số.

Theo khảo sát tại các cơ quan, hầu hết các cơ quan đều được cấp một nguồn kinh phí nhất định, tuy nhiên mức kinh phí đó hầu hết được cán bộ các cơ quan nhận xét là còn thiếu và chưa đủ để có thể phát triển nguồn tài nguyên. Tác giả đã tiến hành khảo sát bảng hỏi với những cán bộ tại các cơ quan Thông tin – Thư viện về yếu tố này:

Biểu đồ 3: Đánh giá của cán bộ về kinh phí phát triển tài liệu số

Khảo sát cho thấy có tới 100% cán bộ được hỏi tại Thư viện Học viện Tư pháp và Thư viện Viện Nhà nước và Pháp luật đều cho rằng nguồn kinh phí của cơ quan phát triển tài liệu số là rất thiếu. Với Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Luật Hà Nội thì có 50% cán bộ được hỏi cho rằng nguồn kinh phí là chưa đủ và còn lại 50% cũng cho rằng kinh phí của cơ quan phát triển tài liệu số là rất thiếu. Đây là một thực tế ở hầu hết các cơ quan Thông tin – Thư viện. Qua đó có thể thấy, nguồn kinh phí để phát triển tài liệu số của các cơ quan Thông tin – Thư viện ngành luật còn hạn hẹp. Điều này sẽ tác động lớn tới hoạt động phát triển tài nguyên số. Nguồn kinh phí hạn hẹp sẽ tác động tới hiệu quả của công tác phát triển tài liệu số. Cụ thể các hoạt động số hóa tài liệu sẽ mang tính chất nhỏ lẻ, nhất thời, không chuyên nghiệp. Kinh phí sẽ là nhân tố quyết định các thao tác quy trình số hóa tài liệu từ lựa chọn nguồn tài liệu số hóa, lựa chọn công nghệ số hóa, lựa chọn phương thức cung cấp tới bạn đọc…Ngoài ra là sự quyết định tới việc bổ sung trao đổi nguồn tài liệu số hóa, đặc biệt là nguồn mua Cơ sở dữ liệu có giá trị. Hiện nay rất nhiều cơ quan tiến hành phát triển tài nguyên số đã triển khai hoạt động mua Cơ sở dữ liệu của các Trung tâm Thông tin – Thư viện có giá trị trong và ngoài nước. Chủ yếu là Cơ sở dữ liệu nước ngoài. Tuy nhiên để mua được quyền sử dụng những Cơ sở dữ liệu này đòi hỏi những nguồn kinh phí rất lớn. Và hầu hết các cơ quan khi mua các Cơ sở dữ liệu này đều dựa vào nguồn vốn tài trợ của các tổ chức dự án quốc tế. Chính vì vậy, nếu nguồn kinh phí hạn hẹp thì rất khó có thể mua được các nguồn Cơ sở dữ liệu có giá trị nghiên cứu đào tạo cao. Cũng như việc triển khai các hoạt động liên quan đến phát triển tài nguyên số cũng sẽ bị tác động lớn và đem lại hiệu quả không cao. Khóa luận: Thực trạng phát triển tài nguyên thông tin số ở cơ quan.

Trên thực tế như vậy, do thiếu kinh phí nên hoạt động số hóa tài liệu mới bước đầu dừng ở việc số hóa các tạp chí Luật học, quy mô vẫn còn nhỏ và nguồn tài liệu được số hóa vẫn chưa tương xứng với quy mô tài liệu của thư viện. Thư viện Viện Nhà nước và Pháp luật, thư viện Học viện Tư pháp dù có chính sách quan tâm chỉ đạo, nhưng cũng chưa có kinh phí để triển khai thực hiện nên hoạt động phát triển tài nguyên số của các cơ quan mới chỉ dừng ở mức lý luận. Nhu cầu, mong muốn của các đối tượng người dùng tin, của các cán bộ cơ quan luôn muốn xây dựng phát triển những bộ sưu tập tài nguyên thông tin số, và kinh phí là một rào cản lớn cho hoạt động này.

Trong quá trình khảo sát, chỉ có duy nhất một cơ quan là TTTTTV&NCKH của Văn phòng Quốc hội là cơ quan không gặp vướng mắc về vấn đề kinh phí còn thiếu hay chưa đủ.

Do đặc thù của hoạt động của Trung tâm, trực thuộc Văn phòng Quốc hội, cơ quan lập pháp của nhà nước nên tại Trung tâm không thể tiến hành điều tra bảng hỏi đối với các cán bộ. Vì vậy, dựa theo tìm hiểu tài liệu cũng như phỏng vấn các cán bộ tại Trung tâm, tác giả có những thông tin về kinh phí cho việc phát triển tài liệu số của trung tâm.

Theo chị Hương, phó giám đốc trung tâm nhìn nhận: “Trung tâm không thiếu nguồn kinh phí để phát triển tài liệu số, vấn đề kinh phí được ban lãnh đạo quan tâm sát sao. Mọi hoạt động số hóa tài liệu của trung tâm nếu có thể triển khai được, Trung tâm sẽ được cấp kinh phí hoàn toàn”.  Đây là một thuận lợi rất lớn của Trung tâm. Vì hơn hết, kinh phí là yếu tố sống còn cho hoạt động phát triển tài nguyên số. Bên cạnh đó Trung tâm còn nhận được nguồn tài trợ từ các dự án cho hoạt động số hóa tài liệu. Trên cơ sở nguồn kinh phí được cấp, Trung tâm đang tiến hành lựa chọn mua từ 3-5 Cơ sở dữ liệu có giá trị nghiên cứu, và tùy theo nhu cầu đông đảo người dùng tin. Đây là những hoạt động nhằm tăng cường phát triển tài nguyên số của cơ quan. Và hoạt động này chỉ có thể triển khai khi các cơ quan có đủ tiềm lực kinh phí để có thể duy trì và phát triển.

Có thể thấy, kinh phí đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển tài nguyên số của các cơ quan. Bất kỳ hoạt động riêng lẻ nào trong quá trình xây dựng, phát triển tài nguyên số đều phụ thuộc vào tính khả thi của các nguồn kinh phí. Thực tế thì ngân sách tài chính của các cơ quan Thông tin – Thư viện được cấp thường không phải lúc nào cũng đáp ứng được nhu cầu của người dùng. Chính vì vậy mà đối với tất cả các cơ quan Thông tin – Thư viện nói chung, ngành Luật nói riêng cần hết sức chú tâm tới vấn đề này. Đây là yếu tố tác động quan trọng cho việc xây dựng phát triển nguồn tài liệu số của cơ quan. Cần phải có chiến lược hoạch định kinh phí rõ ràng cũng như thu hút các nguồn tài trợ, tìm kiếm kinh phí hỗ trợ cho sự hoạt động.

2.4 Công nghệ áp dụng để phát triển tài nguyên thông tin số của các cơ quan thông tin – thư viện ngành Luật

Như đã nói khi xây dựng, phát triển tài nguyên số, việc lựa chọn công nghệ để tiến hành rất quan trọng bởi vì nó là công cụ đắc lực giúp ta thực hiện các công việc trong quy trình tạo lập và vận hành nguồn tài nguyên số. Trong quá trình triển khai, các cơ quan Thông tin – Thư viện cũng hết sức chú trọng tới vấn đề này. Khóa luận: Thực trạng phát triển tài nguyên thông tin số ở cơ quan.

Dựa theo các yêu cầu khi xây dựng tài nguyên số, để nguồn tài nguyên số phát huy được hết vai trò của mình, các thư viện ngành Luật khi tạo lập tài nguyên số đều đã trang bị được một hệ thống cơ sở hạ tầng nhất định.

Đó là hệ thống mạng Internet được kết nối Internet với đường truyền đủ đáp ứng cho số người dùng tối thiểu của thư viện. Hệ thống máy chủ đủ mạnh để đáp ứng việc lưu trữ, bảo quản, cung cấp dữ liệu và quản lý người dùng và các phần mềm hệ thống có bản quyền. Trang web đăng tải và là cổng truy cập của người dùng vào bộ sưu tập số, tài liệu số của cơ quan. Phần mềm quản lý tài nguyên số. Một số cơ quan như Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Luật Hà Nội, TTTTTV&NCKH của Văn phòng Quốc hội đã trang bị đầy đủ các yếu tố này.

Cho đến nay, các thư viện ngành Luật được khảo sát mới chỉ thực hiện quy trình số hóa với dữ liệu văn bản (text) và dữ liệu hình ảnh (image/scanned images). Quy trình số hóa trải qua các bước: lựa chọn tài liệu; quét tài liệu; phân trang và tự động xử lý hình ảnh, kiểm tra, sắp xếp và xem lại các tệp tin hình ảnh; chuyển đổi dữ liệu số; nhận dạng chữ viết; tạo ra các tài liệu phức hợp.

Để khôi phục nội dung text của tài liệu từ các file ảnh với nhiều loại font chữ và trên nền giấy xấu, phần mềm nhận dạng chữ tiếng Việt hiện nay của TTTTTV&NCKH của Văn phòng Quốc hội chưa đáp ứng được yêu cầu nhận dạng với độ chính xác cao. Vì vậy nếu sử dụng bản text thu được qua nhận dạng thì không tránh khỏi sai sót và khác biệt so với bản gốc (nếu chất lượng tài liệu quá xấu thì chỉ nhận dạng được khoảng dưới 50%). Mỗi bản text thu được như vậy, Trung tâm đều tiến hành hiệu đính chỉnh sửa lại. Đặc biệt với những bản text bằng tiếng Việt, thường dẫn đến sự khác biệt với bản gốc nhiều. Trong trường hợp này, Trung tâm có khắc phục bằng cách phục vụ tài liệu dạng file ảnh.

Hiện nay, các thư viện ngành Luật thực hiện việc số hóa bằng máy scan chuyên dụng với các phần mềm nhận dạng file ảnh, file text. Việc sử dụng các loại máy scan tùy theo đặc điểm điều kiện của từng cơ quan. Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Luật hiện chỉ có máy scan với tính năng đơn giản, cho kết quả là các file ảnh. Sản phẩm sau khi scan không được sử dụng phần mềm chuyển dạng thành file .doc để chỉnh sửa text. Như vậy, cán bộ thư viện chỉ chỉnh sửa được các yếu tố như kích cỡ, hiệu chỉnh độ sáng tối, độ tương phản…của file ảnh đó. Nguồn tài liệu số hóa tại trung tâm là tạp chí Luật học, nên có những bài viết cùng nội dung tiêu đề, nhưng có thể được trình bày ở các vị trí không xuyên suốt trong tạp chí. Vì vậy, khi scan ra file ảnh, cán bộ tại phòng thông tin sẽ xử lý và đưa các bài viết đó vào cùng một hệ thống xuyên suốt để khi đưa lên Cơ sở dữ liệu số, bạn đọc sẽ dễ dàng tìm kiếm sử dụng. Sau khi được scan và xử lý, các file này sẽ được chuyển sang định dạng .pdf và đưa lên Cơ sở dữ liệu của hệ thống. Do đặc tính của máy scan tại trung tâm còn hạn chế, nên đây chỉ là giải pháp tạm thời cho những số tạp chí không có file điện tử. Trung tâm chỉ tiến hành scan đối với các số tạp chí chọn lọc cần thiết. Chủ yếu trung tâm sử dụng dữ liệu là file điện tử có sẵn được chuyển từ phòng tạp chí lên, sau đó thực hiện các thao tác nghiệp vụ hoàn chỉnh tài liệu số và đưa lên Cơ sở dữ liệu cho bạn đọc tra cứu. Trong thời gian tới, trung tâm sẽ có những kế hoạch cũng như đề xuất được hỗ trợ các trang thiết bị công nghệ hiện đại hơn phục vụ cho công tác số hóa tài liệu. Khóa luận: Thực trạng phát triển tài nguyên thông tin số ở cơ quan.

Tại TTTTTV&NCKH của Văn phòng Quốc hội, máy scan cũng được sử dụng để thực hiện công tác số hóa. Máy scan tại trung tâm kết hợp với phần mềm định dạng tiếng việt, định dạng file ảnh, file text. Những file ảnh được lưu dưới dạng .jpg, và không chỉnh sửa được nội dung. Những file text được máy nhận diện scan và chuyển sang file .doc để cán bộ có thể hiệu đính và xử lý. Tất cả các file này khi đưa lên Cơ sở dữ liệu thì đều được chuyển sang dạng .pdf.

Cả hai trung tâm đều sử dụng phần mềm Libol 6.0 để lưu trữ cung cấp tài liệu số tới bạn đọc. Tuy nhiên trong quá trình sử dụng, modul số hóa của phần mềm vẫn chưa thỏa mãn mong muốn của cán bộ thư viện. Hiện Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Luật muốn lựa chọn một phần mềm quản trị tài nguyên số tốt hơn, để đáp ứng các yêu cầu theo ý muốn, khắc phục những hạn chế mà phần mềm Libol gặp phải. Đó là khi quản trị sử dụng tài liệu số, chuyên viên của công ty Tinh Vân thường phải đến Trung tâm hỗ trợ thường xuyên về lỗi kỹ thuật hay trong quá trình tác nghiệp. Phần mềm cũng chưa giải quyết được tính năng phân quyền sử dụng cho bạn đọc. Trung tâm hiện đã đề xuất lên trường về vấn đề lựa chọn phần mềm quản trị thư viện số mới. Phần mềm hiện đang được các nước trên thế giới sử dụng phổ biến như phần mềm thư viện số  Hòn đá xanh – Greenstone. Đây cũng là sự chỉ đạo theo công văn 4960/BGDĐT-CNTT của Bộ Văn hóa và Truyền thông: Sử dụng phần mềm Greenstone trong quản lý thư viện số.

Những Cơ sở dữ liệu số của các Trung tâm được biên mục theo khổ mẫu Marc21. Tại TTTTTV&NCKH của Văn phòng Quốc hội biên mục theo chuẩn Dublin Core, sau khi biên mục xong, Trung tâm tiến hành biên mục thêm một lần nữa với chuẩn Marc21. Và khi bạn đọc tra cứu dữ liệu thì có thể tra cứu theo cả hai chuẩn. Kết quả tra cứu sẽ hiển thị theo trường của Marc21. Thực hiện công tác này nhằm giúp bạn đọc có thêm nhiều trường để tìm kiếm tài liệu.

Với thực tế áp dụng công nghệ như vây, có thể nói các cơ quan đã chú trọng tới vấn đề này, tuy nhiên do nhiều yếu tố tác động nên công nghệ đảm bảo cho hoạt động số hóa vẫn còn hạn chế. Những máy scan tài liệu mới chỉ dừng ở tính năng đơn giản như scan ra ảnh, tốc độ bình thường. Những khó khăn gặp phải trong quá trình Scan cũng nảy sinh. Ví dụ như nếu với tạp chí hay tại liệu in quá mỏng, thì chữ in của trang trước sẽ hiện lên ở trang sau. Đối với những tạp chí đóng quá chặt và sát gáy khi Scan sẽ không thấy hết được tạp chí. Đối với tài liệu cũ khi Scan chữ có thể bị mờ. Đối với giấy bị đen, vàng ố chất lượng Scan rất kém. Những ấn phẩm có độ dày lớn thì phải chỉnh sửa lại trang Scan do bị lệch trong quá trình Scan. Quá trình nhận dạng tiếng Việt ở thư viện Quốc hội thì thường không đảm bảo được chất lượng, phải chỉnh sửa nhiều. Text sau khi được scan sang file .doc có thể phải chỉnh sửa tới 50%…Đó là những khó khăn gặp phải trong quá trình số hóa tài liệu.

Vấn đề công nghệ có tác động không nhỏ tới hoạt động phát triển tài nguyên số. Đó là những vấn đề về số hóa tài liệu hay quản trị tài nguyên số… tất cả sẽ ảnh hướng tới chất lượng nguồn tài nguyên số của cơ quan. Công nghệ hiện đại, trang thiết bị đầy đủ sẽ góp phần không nhỏ vào việc tăng cường chất lượng tài liệu số.

Biểu đồ 4: Đánh giá của cán bộ về  công nghệ  đến việc phát triển tài liệu số

Qua khảo sát bảng hỏi, cho thấy mức độ quan trọng của yếu tố công nghệ tác động tới hoạt động số hóa tài liệu ở mỗi cơ quan:

Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Luật: 90% cán bộ được hỏi cho rằng rất quan trọng; 10% cho rằng quan trọng, 0% cho rằng không quan trọng. Khóa luận: Thực trạng phát triển tài nguyên thông tin số ở cơ quan.

Thư viện Học viện Tư pháp: 50% cho rằng rất quan trọng, 50% cho rằng quan trọng, 0% cho rằng không quan trọng.

Thư viện Viện Nhà nước và Pháp luật: 33.3% cho rằng rất quan trọng, 66.7% cho rằng quan trọng, 0% cho rằng không quan trọng.

Tại TTTTTV&NCKH của Văn phòng Quốc hội do đặc thù không thể phát bảng hỏi, tuy nhiên trên cơ sở phóng vấn trực tiếp Phó giám đốc trung tâm, chị Hương cho biết vấn đề công nghệ giữ vai trò hết sức quan trọng trong việc tăng cường số lượng cũng như chất lượng của tài nguyên số.

Công nghệ có vai trò hết sức quan trọng trong phát triển tài nguyên số. Trong quá trình thực hiện số hóa tài liệu, các cơ quan Thông tin – Thư viện cần phải xác định rõ các nhiệm vụ của trang thiết bị và dây truyền công nghệ phục vụ hoạt động số hóa. Trang thiết bị hiện đại chuyên dụng là yếu tố không thể thiếu. Bên cạnh đó, xác định rõ các yêu cầu về phần mềm số hóa và quản lý kho tư liệu số là nhiệm vụ được đặt ra. Việc số hóa tài liệu phải đảm bảo tính chính xác, trung thực của nội dung số hóa thu được, không làm ảnh hưởng đến ẩn phẩm nguyên gốc. Những nhà cung cấp phần mềm số hóa phải bảo đảm chuyển giao công nghệ số hóa tài liệu và quản trị tư liệu số, đào tạo cán bộ thư viện bằng thực tiễn công việc số hóa để họ làm chủ và nắm bắt kỹ năng tạo ra và quản trị thư viện số….Đảm bảo được các yêu cầu về công nghệ sẽ đảm bảo cho việc thực hiện thành công các công việc trong quy trình tạo lập và vận hành nguồn tài nguyên số. Chính vì vậy công nghệ là yếu tố tác động hết sức quan trọng trong quá trình phát triển tài nguyên số của các cơ quan.

2.5 Đội ngũ cán bộ trong hoạt động phát triển tài nguyên thông tin số của các cơ quan thông tin – thư viện ngành Luật Khóa luận: Thực trạng phát triển tài nguyên thông tin số ở cơ quan.

Phát triển thư viện số, tài nguyên số là xu thế tất yếu của ngành Thông tin – Thư viện toàn cầu. Để xây dựng và phát triển tài nguyên số thì việc đầu tiên cần làm là có được đội ngũ cán bộ có trình độ chuyên môn nghiệp vụ vững chắc cũng như đảm bảo được các yêu cầu mà một thư viện số đòi hỏi. Trình độ cán bộ là một trong những yếu tố tác động tới việc phát triển tài nguyên số của các cơ quan. Nhiệm vụ chính của các cán bộ thư viện số là quản lý, lãnh đạo và các công tác liên quan đến trang web. Trong đó, một mặt cần chú ý quản lý tập trung  phần lập kế hoạch và đánh giá các dự án thư viện số. Mặt khác, quá trình quản lý phải biết tạo ra mối liên hệ với sự cộng tác chặt chẽ giữa các cán bộ thư viện số với nhau và giữa cán bộ thư viện số với những người sử dụng.

Hiện nay các cơ quan Thông tin – Thư viện khi tiến hành hoạt động xây dựng phát triển tài liệu số, cũng rất chú trọng tới vấn đề trình độ cán bộ. Mặc dù các yêu cầu chung đối với các thư viện số hóa cũng giống như với các bộ sưu tập phi số hóa, nhưng để tổ chức một bộ sưu tập số thì không hề giống với việc tổ chức một bộ sưu tập in. Các cán bộ Thông tin – Thư viện ngày nay phải đáp ứng được những yêu cầu mà quá trình xây dựng tài liệu số đòi hỏi.

Trong các thư viện ngành Luật, hoạt động phát triển tài nguyên số được triển khai ở một số cơ quan và vấn đề trình độ cán bộ được quan tâm chú trọng. Điều này thể hiện ở việc các cơ quan không ngừng bổ sung số lượng và nâng cao trình độ đội ngũ cán bộ, đặc biệt những cán bộ thực hiện công tác số hóa tài liệu.

Cụ thể như Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Luật hiện nay có tổng số 19 cán bộ viên chức, có trình độ chuyên môn nghiệp vụ về Thông tin – Thư viện và Luật học trong đó có 03 thạc sỹ Thông tin – Thư viện (02 thạc sỹ chuyên ngành thư viện), 12 cử nhân chuyên ngành thư viện, 4 cử nhân chuyên ngành luật, 2 trung cấp. Đội ngũ cán bộ thường xuyên được cử đi đào tạo và bồi dưỡng nghiệp vụ ở trong và ngoài nước để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, tin học và ngoại ngữ. Các cán bộ ở tổ thông tin, nơi trực tiếp tiến hành công tác số hóa tài liệu cũng thường xuyên được tập huấn về hoạt động này. Nhìn chung trình độ cán bộ tại Trung tâm phần nào đáp ứng được những yêu cầu của hoạt động phát triển tài nguyên số. Tuy nhiên để hoạt động được phát triển và mở rộng hơn nữa, yêu cầu về những cán bộ chuyên về số hóa được đặt ra để có thể tăng cường hơn nữa nguồn tài nguyên số của Trung tâm. Khóa luận: Thực trạng phát triển tài nguyên thông tin số ở cơ quan.

Tại TTTTTV&NCKH của Văn phòng Quốc hội, đội ngũ cán bộ của Trung tâm được trang bị những kỹ năng chuyên môn nghiệp vụ về hoạt động thư viện nói chung và hoạt động số hóa tài liệu nói riêng hết sức tích cực. Với quy mô hoạt động cũng như những dự định chiến lược của mình, trình độ cán bộ của trung tâm hoàn toàn đáp ứng được những yêu cầu của một thư viện số đòi hỏi, cũng như những yêu cầu trong quá trình phát triển tài nguyên số. Cán bộ tại Trung tâm hầu hết được đào tạo đúng chuyên ngành Thông tin – Thư viện, song còn được thường xuyên hỗ trợ về thực tiễn công tác số hóa tài liệu từ các tổ chức đã thực hiện số hóa. Trong quá trình thực hiện, Trung tâm cũng được các đơn vị tổ chức giúp đỡ, hướng dẫn những quy trình nghiệp vụ hoặc chia sẽ những kinh nghiệm thực tế khi hoạt động diễn ra. Chính vì vậy dù mới bắt đầu nhưng Trung tâm đã có một đội ngũ cán bộ thành thạo về hoạt động này và đủ năng lực đảm nhận những chiến lược phát triển xa hơn nữa.

Trình độ cán bộ cũng là vấn đề được thư viện Viện Nhà nước và Pháp luật quan tâm, khi mà hàng năm Thư viện luôn có 2 cán bộ trẻ tốt nghiệp chuyên ngành Thông tin – Thư viện và Công nghệ thông tin được đi tập huấn về công tác số hóa. Tuy nhiên do chưa đủ tiềm lực và kinh phí nên hoạt động số hóa tài liệu vẫn chưa được thực hiện ở thư viện. Qua đây cũng có thể thấy, thư viện có nhận thức sâu sắc trong hoạt động phát triển tài nguyên số. Nếu không có một đội ngũ cán bộ có trình độ chuyên môn nghiệp vụ đủ năng lực đảm nhận thì hoạt động này dù có được triển khai thì cũng rất khó khả thi. Đây chính là sự khẳng định rõ hơn vai trò của các cán bộ thư viện trong kỷ nguyên số.

Trong hoạt động phát triển tài nguyên số, trình độ cán bộ phải được trang bị kiến thức chuyên môn về Thông tin – Thư viện cũng như công nghệ thông tin. Hai khoa học này cần phải được kết hợp với nhau để có thể đào tạo ra những cán bộ thư viện số đúng yêu cầu. Sự phát triển của kỷ nguyên thông tin tác động mạnh mẽ tới ngành thư viện, và sự ra đời của các thư viện số, hoạt động xây dựng tài nguyên số tại các cơ quan là điều tất yếu đáp ứng yêu cầu của thời đại. Yêu cầu của một cán bộ thư viện hiện đại khác với một thư viện truyền thống. Yếu tố về công nghệ thông tin được đặt ra đối với mỗi cán bộ. Và thực tế cũng cho thấy, hoạt động số hóa tài liệu tại các cơ quan thường được kết hợp giữa những cán bộ có chuyên ngành Thông tin – Thư viện và cán bộ có chuyên ngành công nghệ thông tin. Các cán bộ thư viện ngày này hiện vẫn còn yếu về trình độ tin học, tiếp thu công nghệ, trong khi xây dựng thư viện số, tài liệu số thì yếu  tố này giữ vai trò quan trọng, không thể thiếu. Vì vậy mà khi tiến hành hoạt động số hóa sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Các cán bộ Thông tin – Thư viện cũng nhận thức rõ về vai trò quan trọng của yếu tố trình độ cán bộ: Khóa luận: Thực trạng phát triển tài nguyên thông tin số ở cơ quan.

Biểu đồ 5: Đánh giá của cán bộ về  trình độ cán bộ đến việc phát triển tài liệu số

Hầu hết các cán bộ đều cho ý kiến về mức độ tác động của yếu tố trình độ cán bộ tới việc phát triển tài liệu số là quan trọng. Cụ thể:

Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Luật Hà Nội: 50% ý kiến được hỏi cho rằng rất quan trọng, 50% ý kiến được hỏi cho rằng quan trọng. Không có ý kiến nào cho rằng không quan trọng.

Thư viện Học viện Tư pháp: 66.7% trên tổng số cán bộ được hỏi cho rằng rất quan trọng, 33.3% trên tổng số cán bộ được hỏi cho rằng quan trọng. Không có ý kiến nào cho rằng không quan trọng.

Thư viện Viện Nhà nước và Pháp luật: 16.7% trên tổng số cán bộ được hỏi cho rằng rất quan trọng, 83.3% trên tổng số cán bộ được hỏi cho rằng quan trọng. Cũng không có ý kiến nào cho rằng không quan trọng.

Đây là một sự nhìn nhận từ thực tế khi các cán bộ tiến hành hoạt động này cũng như dựa trên sự tìm hiểu và nhận thức về hoạt động phát triển tại liệu số của các cơ quan, đơn vị mình.

Như vậy có thể thấy, trình độ cán bộ giữ vai trò quan trọng trong công tác phát triển tài liệu số của các thư viện ngành Luật. Trong suốt quá trình xây dựng và triển khai, cán bộ thư viện sẽ là người vận hành, xử lý và đưa tới người dùng tin những sản phẩm số phù hợp. Với thực tế như vậy, các cán bộ thư viện cần trang bị cho mình những kỹ năng thông tin, nghiệp vụ, tiếp tục nâng cao trình độ chuyên môn và kỹ thuật về tổ chức và công tác thực tiễn trong hoạt động xây dựng các thư viện số, các nguồn tài nguyên số một cách hiệu quả nhất.

2.6 Công tác thực hiện bản quyền và vấn đề thanh lý tài liệu số

2.6.1 Công tác thực hiện bản quyền Khóa luận: Thực trạng phát triển tài nguyên thông tin số ở cơ quan.

Trong quá trình triển khai xây dựng và phát triển tài nguyên số, vấn đề bản quyền hiện đang là thách thức đặt ra những khó khăn đối với các cơ quan Thông tin – Thư viện.

Vấn đề bản quyền đang là vấn đề được nhiều cán bộ thư viện quan tâm, chú trọng. Sở dĩ như vậy là vì nhiều cán bộ chưa thực sự nắm vững những quy định cụ thể của Luật bản quyền. Các cơ quan chức năng nhà nước cũng chưa có những văn bản dưới luật để hướng dẫn thi hành.

Đối với các thư viện ngành Luật được khảo sát, đây cũng là vấn đề gây khó khăn, làm giảm khả năng phát triển tài nguyên số.

Tại Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Luật, vấn đề bản quyền được thực hiện trên cơ sở: Tất cả những ấn phẩm được số hóa như Tạp chí Luật học do nhà trường xuất bản, và nhà trường đã chi trả kinh phí cho các tác giả viết các bài báo công trình…vì vậy, bản quyền của tạp chí đó thuộc về nhà trường. Nhà trường cho phép số hóa các số tạp chí phục vụ nhu cầu học tập nghiên cứu của cán bộ, giảng viên sinh viên trong trường. Cho nên hoạt động số hóa tài liệu của nhà trường là hợp pháp, không vi phạm bản quyền. Đối với các Cơ sở dữ liệu Luật đã mua của nước ngoài, đã mua quyền truy cập sử dụng nên người dùng tin có thể truy cập miễn phí, chi phí phải trả cho những lần truy cập hay download tài liệu thuộc về nhà trường. Vì vậy các hoạt động khai thác tài liệu số của Trung tâm cũng đảm bảo đúng quy định của pháp luật.

Trong thời gian tới, Trung tâm sẽ tiến hành số hóa thêm các dạng tài liệu khác như Luận án, Luận văn. Tất cả những tài liệu này được nhà trường chi trả về kinh phí thực hiện, và bản quyền cũng thuộc về nhà trường. Vì vậy Trung tâm sẽ tiến hành số hóa những tài liệu đó và tương lai cũng chỉ tiến hành số hóa những tài liệu thuộc bản quyền của nhà trường. Đối với những tài liệu là sách giáo trình của các tác giả, thì vấn đề số hóa tài liệu này chưa được đề xuất. Vấn đề bản quyền còn gặp nhiều khó khăn trong quá trình thực hiện. Nên dự định này rất khó khả thi.

TTTTTV&NCKH của Văn phòng Quốc hội cũng vậy. Mọi tài liệu được số hóa đều thuộc bản quyền của Văn phòng Quốc hội. Một số bài trích, tạp chí được số hóa trung tâm đều xin phép của tác giả ký thỏa thuận đồng ý cho phép Trung tâm số hóa cũng như cung cấp tới người dùng tin. Chỉ khi thực hiện các công tác này, hoạt động số hóa mới được triển khai và không vi phạm bản quyền. Vì vấn đề bản quyền còn nhiều khó khăn nên Trung tâm cũng dự định không số hóa các tài liệu là sách tham khảo, sách nghiên cứu của các tác giả. Khóa luận: Thực trạng phát triển tài nguyên thông tin số ở cơ quan.

Nguồn tài liệu là hồ sơ tình huống của của Học viện Tư pháp được số hóa nhằm phục vụ nhu cầu nghiên cứu học tập của người dùng tin. Và đây là nguồn tài liệu nội sinh, thuộc bản quyền của Học viện Tư pháp nên hoạt động số hóa do Phòng Tin học đảm nhận tuân thủ đúng quy định của Pháp luật.

Qua thực tế như vậy, có thể thấy vấn đề bản quyền khi tiến hành số hóa tài liệu ở các cơ quan được chú trọng và cẩn mật. Do chưa nắm vững những quy định cụ thể của Luật bản quyền nên hoạt động số hóa đa dạng các loại tài liệu bị hạn chế. Bên cạnh đó, các cơ quan nhà nước cũng chưa có những văn bản dưới luật hướng dẫn thi hành nên cán bộ thư viện càng gặp khó khăn trong quá trình số hóa. Các cơ quan muốn phát triển tài liệu số hơn nữa, nhưng thực hiện điều này lại có những vấn đề cần đặt ra giữa việc có vi phạm hay không vấn đề bản quyền. Chính vì vậy, giải pháp an toàn của các cơ quan là chỉ số hóa những tài liệu nội sinh, thuộc bản quyền của cơ quan để tránh vi phạm bản quyền tác giả. Như vậy, phát triển tài nguyên số của các cơ quan sẽ bị hạn chế bởi yếu tố bản quyền này.

Các cán bộ tại các cơ quan Thông tin – Thư viện cũng đã cho ý kiến về sự tác động của yếu tố bản quyền tới sự phát triển tài nguyên số của cơ quan:

Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Luật: 50% cán bộ được hỏi cho rằng rất quan trọng; 50% cho rằng quan trọng, 0% cho rằng không quan trọng.

Thư viện Học viện Tư pháp: 33.3% cho rằng rất quan trọng, 66.7% cho rằng quan trọng, 0% cho rằng không quan trọng.

Thư viện Viện Nhà nước và Pháp luật: 33.4% cho rằng rất quan trọng, 66.6% cho rằng quan trọng, 0% cho rằng không quan trọng.

Biểu đồ 6: Đánh giá của cán bộ về thực hiện bản quyền  đến việc phát triển tài liệu số

Với sự tác động của yếu tố bản quyền như vậy, khi xây dựng những thư viện số, tài liệu số cần phải có những hành động để tránh vi phạm bản quyền. Cần phải cần nhắc việc số hóa các tài liệu là một việc làm có lợi ích chung mà không xâm phạm tới quyền lợi của người khác. Đây là một điều khó về mặt pháp lý. Nếu không chắc chắn với điều cân nhắc trên thì ta phải tiến hành xin phép để được cấp phép thực hiện số hóa.

Chính vì vậy, mỗi cơ quan Thông tin – Thư viện nói chung, ngành Luật nói riêng khi tiến hành xây dựng tài liệu thông tin số, các thư viện số cần hết sức lưu ý đến vấn đề bản quyền để có thể tiến hành một cách thuận lợi và hợp pháp.

2.6.2 Công tác thanh lý tài nguyên thông tin số

Trong hoạt động các cơ quan Thông tin – Thư viện, thanh lý tài liệu là một hoạt động thường niên. Tùy vào điều kiện ở mỗi cơ quan Thông tin – Thư viện sẽ tiến hành những đợt thanh lý tài liệu. Những tài liệu được thanh lý là những tài liệu đã cũ, nát, rách, lỗi thời không còn phù hợp với nhu cầu độc giả, không nằm trong diện lưu trữ lâu dài…

Thanh lý tài liệu cũng là một trong những nội dung nhằm xây dựng phát triển nguồn tài nguyên của cơ quan phong phú và chất lượng hơn. Có thanh lý mới có thể xây dựng các chính sách bổ sung phù hợp với sự phát triển, cũng như có thể loại bỏ các nguồn tài liệu chất lượng không phù hợp, tạo dựng được nguồn tài nguyên chất lượng.

Hoạt động thanh lý tài liệu sẽ giành không gian cho tài liệu mới nhập về, giảm chi phí bảo quản tài liệu, tiết kiệm kinh phí và cải tiến việc truy cập… Khóa luận: Thực trạng phát triển tài nguyên thông tin số ở cơ quan.

Đối với các tài liệu truyền thống trong các thư viện, công tác thanh lý tài liệu được triển khai một cách đều đặn. Tùy từng quy mô số lượng nguồn tài liệu của cơ quan, sẽ quy định thời gian tiến hành thanh lý tài liệu. Có thể là 5 năm, 2 năm hoặc thường niên hàng năm. Thanh lý tài liệu sẽ loại bỏ được những tài liệu không còn phù hợp với nhu cầu người dùng, giá trị đã lỗi thời cũng như chất lượng vật mang tin không còn đảm bảo, từ đó nâng cao chất lượng nguồn tài liệu của cơ quan.

Có thể nói, hoạt động thanh lý tài liệu đối với các tài liệu truyền thống, các thư viện truyền thống đã là hoạt động thường niên, và quen thuộc với các cán bộ Thông tin – Thư viện. Với dạng tài liệu số, tài nguyên số hiện đang được phát triển ở các cơ quan thì hoạt động thanh lý vẫn đang là một bước mới mẻ trong quá trình xây dựng và phát triển. Và hoạt động thanh lý tài liệu số hầu như chưa được diễn ra ở các cơ quan Thông tin – Thư viện có nguồn tài nguyên số.

Thực tế khảo sát tại các thư viện ngành Luật cho thấy, các cơ quan đã tiến hành hoạt động số hóa như Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Luật, TTTTTV&NCKH của Văn phòng Quốc hội, Học viện Tư pháp chưa từng tiến hành hoạt động thanh lý tài liệu số. Các cơ quan này mới chỉ tiến hành thanh lý tài liệu truyền thống theo định kỳ.

Thực tế này được lý giải bởi hoạt động phát triển tài nguyên số tại các cơ quan mới được triển khai, nguồn tài liệu số còn hạn chế và những nguồn tài liệu được đưa vào số hóa hay những nguồn tài nguyên số hóa được trao đổi…được chọn lọc hết sức kỹ lưỡng. Bộ sưu tập tài nguyên số của các cơ quan hầu hết có giá trị nghiên cứu và đào tạo cao. Tính cập nhật cũng như thời sự cũng được chú trọng. Thời gian các cơ quan tiến hành phát triển tài liệu số mới từ năm 2023 nên chất lượng nguồn tài liệu số của các cơ quan vẫn được đảm bảo, cả về các giá trị nghiên cứu cũng như tính phù hợp với nhu cầu người dùng. Bên cạnh đó, xây dựng phát triển nguồn tài nguyên số là hoạt động đòi hỏi nhiều công sức và tiền bạc. Chính vì vậy, sản phẩm đầu ra là nguồn tài liệu số mang giá trị rất lớn. Nếu thanh lý tài liệu số với thời gian sản phẩm được ra đời quá nhanh thì sẽ gây tốn kém cũng như lãng phí nhân lực vật lực trong quá trình xây dựng nguồn tài nguyên số.

Thanh lý tài liệu số là một nội dung khó khăn trong quá trình thực hiện. Để xây dựng được một bộ sưu tập số đòi hỏi rất nhiều công sức tiền bạc. Những tài liệu số được xây dựng là một thành quả lớn đối với các cán bộ Thông tin – Thư viện. Hơn ai hết, họ hiểu được giá trị của những sản phẩm đó, để cho ra đời một sản phẩm dạng số phải đòi hỏi rất nhiều yếu tố. Vì vậy, tâm lý của người tạo lập, các cán bộ Thông tin – Thư viện cũng không muốn tiến hành hoạt động này. Tuy nhiên, trong giai đoạn phát triển của tương lai, khi nguồn tài nguyên số của các cơ quan được xây dựng phong phú đa dạng hơn nữa, tương xứng với nguồn lực thông tin của cơ quan thì hoạt động này chắc chắn sẽ được triển khai. Cũng giống với tài liệu truyền thống, thanh lý tài liệu số cũng sẽ loại bỏ được những tài liệu không còn phù hợp với nhu cầu người dùng, giá trị đã lỗi thời…từ đó nâng cao chất lượng nguồn tài nguyên số của cơ quan, giảm chi phí bảo quản, lưu trữ, tiết kiệm kinh phí, cải thiện truy cập… Chính vì vậy, khi tiến hành hoạt động thanh lý, các cơ quan, đơn vị cần xem xét kỹ lưỡng nguồn tài liệu để thực hiện một cách hiệu quả, tránh lãng phí tài nguyên. Khóa luận: Thực trạng phát triển tài nguyên thông tin số ở cơ quan.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ: 

===>>> Khóa luận: Giải pháp phát triển tài nguyên thông tin số ở cơ quan

Post Views: 234
Luanvanluat

Dịch Vụ Viết Luận Văn Ngành Luật 24/7 Chuyên cung cấp dịch vụ làm luận văn thạc sĩ, báo cáo tốt nghiệp, khóa luận tốt nghiệp, chuyên đề tốt nghiệp và Làm Tiểu Luận Môn luôn luôn uy tín hàng đầu. Dịch Vụ Viết Luận Văn 24/7 luôn đặt lợi ích của các bạn học viên là ưu tiên hàng đầu. Rất mong được hỗ trợ các bạn học viên khi làm bài tốt nghiệp. Hãy liên hệ ngay Dịch Vụ Viết Luận Văn qua Website:  https://vietluanvanluat.com/ – Hoặc Gmail: vietluanvanluat@gmail.com

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Contact Me on Zalo
Số điện thoại
0906865464